ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ: Κορυφαῖος δάσκαλος καὶ γνήσιος πατριώτης (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Εὐγένιος Βούλγαρης
Κορυφαῖος δάσκαλος καὶ γνήσιος πατριώτης

Α΄ Μέρος 

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                     Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σλαβινίου καὶ Χερσῶνος Εὐγένιος Βούλγαρης (1716 – 1806) δὲν ἦταν μόνον ὁ κορυφαῖος  διδάσκαλος τοῦ Γένους καὶ  ἐκ τῶν πολυμαθεστέρων καὶ πολυγραφοτέρων συγγραφέων ὅλης τῆς Εὐρώπης. Σὲ μία δύσκολη γιὰ τὸν Ἑλληνισμὸ ἐποχὴ προσπάθησε γιὰ τὴνἐλευθερία τῶν Ἑλλήνων καὶ τὴ δημιουργία ἀνεξάρτητου ἑλληνικοῦ κράτους, ἔχοντας τὸν σεβασμὸκαὶ τὴν ἐκτίμηση τῆς Αὐτοκράτειρας τῆς Ρωσίας Αἰκατερίνης Β΄.
.                     Γεννήθηκε στὴν Κέρκυρα καὶ ἦταν ἰδιοφυὴς στὰ γράμματα. Ὅπως γράφει ὁ Κων. Σάθας, ἦταν «πανεπιστήμων  καὶ χαλκέντερος συγγραφεύς, πρόμαχος τῆς Ὀρθοδοξίας λαμπρός, τὰμέγιστα συντελέσας εἰς μετάδοσιν τῆς νεωτέρας φιλοσοφίας ἐν τῷ ἡμετέρῳ ἔθνει» («ΝεοελληνικὴΦιλολογία – Βιογραφίαι τῶν ἐν τοῖς γράμμασι διαλαμψάντων Ἑλλήνων 1453-1821», Ἐν Ἀθήναις,ἐκδ. τέκνων Ἁν. Κορομηλᾶ, 1868, σελ. 569). Σημειώνεται ὅτι γνώριζε νὰ διαβάζει, νὰ γράφει καὶ νὰὁμιλεῖ σὲ δέκα γλῶσσες.
.                     Ὁ Ἰησουίτης μοναχὸς Gerhard Podskalsky στὸ κλασικό του ἔργο «Ἡ Ἑλληνικὴ Θεολογία ἐπὶ Τουρκοκρατίας 1453 – 1821» (Μετ. π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ, Ἔκδ. ΜΙΕΤ,  Ἀθήνα, 2005, σελ. 440)  ἀναφέρει γιὰ τὸν Βούλγαρη: «Στὴ μνήμη τῶν μεταγενεστέρων, ἰδιαίτερα στὴνἙλλάδα, ὁ πιὸ μορφωμένος ἐκπρόσωπος τοῦ λαοῦ του ζεῖ ἀκόμη, ἂν ὄχι ὡς πρότυπο (χάρη στὸν συγκρατημένο πάντοτε τρόπο του), ἔστω ὡς ὁ μεγάλος διδάσκαλος τῆς γενιᾶς τῆς Ἐπανάστασης. Διανοούμενοι ὅπως ὁ Ἀδαμάντιος Κοραὴς ὁμολογοῦν μὲ παρρησία ὅτι σὲ αὐτὸν καὶ μόνο ὀφείλουν τὶς ἄριστες γνώσεις τους».
.                     Ὡς πανεπιστήμων ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σλαβινίου καὶ Χερσῶνος ἄφησε κληρονομιὰστὸν Ἑλληνισμὸ ἔργα θεολογικά, φιλοσοφικά, φιλολογικά, ἐθνικὰ καὶ θετικῶν ἐπιστημῶν (φυσικῆς καὶ μαθηματικῶν). Ὁ Βούλγαρης, ὡς Ἕλληνας, μαθαίνει ὅ,τι νέο ὑπάρχει στὴ φιλοσοφία καὶ στὶς θετικὲς ἐπιστῆμες καὶ ἐνεργεῖ, ὅπως δίδαξε ὁ Μέγας Βασίλειος στὸν πρὸς τοὺς νέους λόγο του. Γράφει σχετικὰ ὁ ἀείμνηστος Βάσ. Τατάκης: «Ὁ Βούλγαρης παρουσιάζεται ὡς τύπος Νεοέλληνα λογίου, ποὺ πηγαίνει πρὸς τὴ Δύση, ἀποδέχεται τὴ φιλοσοφία καὶ τὴν Ἐπιστήμη, ἀλλὰ δὲν θυσιάζει τίποτε ἀπὸ τὴν κληρονομιὰ τοῦ Ἕλληνος Ὀρθοδόξου» («Σκοῦφος – Μηνιάτης – Βούλγαρης – Θεοτόκης» Ἔκδ. «Ἀετός», Βασ. Βιβλ. τόμος 8,  σ. 240).
.                     Ἱεροδιάκονος ὁ Βούλγαρης χειροτονήθηκε τὸ 1738, σὲ ἡλικία 22 ἐτῶν. Τὰἐγκύκλια μαθήματα τὰ ἔλαβε στὴ γενέτειρά του Κέρκυρα καὶ στὴ συνέχεια σπούδασε στὴν Πάντοβα καὶ στὴν Βενετία. Σχολάρχης διετέλεσε στὶς σχολὲς τῶν Ἰωαννίνων καὶ τῆς Κοζάνης. Σταθμὸς γιὰ τὴν Ἐκκλησία, τὸ Ἔθνος καὶ τὰ Γράμματα ἦταν ὅταν ὁ Πατριάρχης Κύριλλος Ε´ τοῦἀνέθεσε, τὸ 1753, τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς στὸ Ἅγιον Ὄρος, ποὺ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ὀνομάσθηκε Ἀθωνιὰς Ἐκκλησιαστικὴ Ἀκαδημία. Κατὰ τὸν Σάθα «πανταχόθεν συνέρρεον ἐκεῖ μαθηταί, ἵν’  ἀκροασθῶσι τοῦ Εὐγενίου καὶ τῶν συνδιδασκόντων» (Αὐτ. σελ. 567). Ἐνῶ ἡ Σχολὴ ἦταν θεωρητικῆς κατευθύνσεως, ὁ Εὐγένιος δίδασκε στοὺς μέλλοντας ἱερεῖς καὶ ἱεραποστόλους φιλοσοφία καὶ θετικὲς ἐπιστῆμες. Στὴν εἴσοδο τῆς Ἀκαδημίας ἀνήρτησε ἐπιγραφή, ἀνάλογη τῆς Ἀκαδημίας τοῦ Πλάτωνα: «Γεωμετρήσων εἰσίτω, οὐ κωλύω. Τῷ μὴ θέλοντι συζυγήσω τὰς θύρας» (Ὅποιον ἀσχολεῖται μὲ τὴν Γεωμετρία δὲν τὸν ἐμποδίζω νὰ εἰσέλθει. Σὲ ἐκεῖνον ποὺ δὲν θέλει νὰἀσχοληθεῖ, τοῦ κλείνω τὶς πόρτες).
.                         Μαθητές του στὴν Ἀθωνιάδα ἦσαν οἱ ἱερομάρτυρας ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός,  ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος, ἱερομάρτυρας Ἀθανάσιος. Μαθητές του ἐπίσης ἦσαν οἱ Σέργιος Μακραῖος, Ἰώσηπος Μοισιόδακας, Διονύσιος ὁ Πλαταμῶνος καὶ Ἀθανάσιος Ψαλίδας. Αὐτοὶἵδρυσαν σχολὲς ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ «συνέβαλαν εἰς τὴν πνευματικὴν ἀναγέννησιν καὶ τὴν ἐθνικὴνἐνατένισιν τοῦ ἐν τῷ σκότει δουλείας εὐὑρισκομένου Γένους ἡμῶν». (Προσφώνηση πρὸς τὸν Οἰκ. Πατρ. κ. Βαρθολομαῖο Ἀρχιμ. Νικηφόρου Μικραγιαννανίτου Σχολάρχου Ἀθωνιάδος, «Τόμος γιὰ τὰ240 χρόνια ἀπὸ τὸν διορισμὸ τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως σχολάρχου τῆς Ἀθωνιάδος, 1753-1993», Ἀθωνιάς, 1997, σελ. 36).
.                         Ὁ Οἰκ. Πατριάρχης στὴν  ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 2004 ἐπιστολή του πρὸς τοὺς μεταφραστὲς – ἐπιμελητὲς τοῦ ἔργου τοῦ Βούλγαρη «Διατριβὴ περὶ εὐθανασίας» (ἐκδ. «Ἑξάντας»,Ἀθῆναι, 2005), καθηγητὲς τῆς Ἰατρικῆς Ἰωάν. Δημολιάτη καὶ Ἐμμ. Γαλανάκη, ἀποκαθιστᾶ μὲ σαφῆτρόπο τὸν διακεκριμένο Ἱεράρχη διδάσκαλο τοῦ Γένους, μετὰ τὰ ὅσα  εἶχε ὑποστεῖ ἀπὸ τὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖο. Αὐτὰ περιγράφονται στὴν, μὲ ἡμερομηνία 29 Ἰανουαρίου 1759, ἐπιστολὴ τοῦ Εὐγενίου πρὸς τὸν Πατριάρχη Κύριλλο Ε΄. (Βλ. σχ. Ἰωάννου Οἰκονόμου Λαρισσαίου (1783-1842) «Ἐπιστολαὶ διαφόρων Ἑλλήνων Λογίων, Ἀνωτάτων Κληρικῶν …», Ἔκδ. Γιάννης Ἀντωνιάδης, Ἀθήνα, 1964, σελ. 485-492). Γράφει ὁ κ. Βαρθολομαῖος: «Ὁ μακαριστὸς καὶ πολυγραφώτατος Ἐπίσκοπος Εὐγένιος, ὁ τοσούτον τιμήσας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ τὸ Ὀρθόδοξον ἀρχιερατικὸν σχῆμα, ἔζησε καὶ ἐνεργοποιήθη εἰς μίαν λίαν δύσκολον πνευματικῶς περίοδον, ἐκείνην τοῦ εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ, ἐχθρικῶς σφόδρα ἀρχῆθεν διακειμένου ἔναντι παντὸς τοῦ Χριστιανικοῦ. Ὅμως, ἐν βαθείᾳ ἐπιστημοσύνῃ καὶ ἀκλινεῖπροσκολλήσει πρὸς τὴν Ὀρθόδοξον δογματικὴν διδασκαλίαν, κατώρθωσεν ὁ χαλκέντερος οὗτοςἀνὴρ νὰ συνδυάσῃ ἀμφότερα καὶ νὰ πλουτίσῃ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἡμῶν βιβλιογραφίαν, ἀλλὰ καὶτὴν τοιαύτην τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, διὰ βιβλίων καὶ ἔργων ἐχόντων διαχρονικὴν τὴν ἀξίαν, ὡς τὸὑφ’ ὑμῶν μέλλον νὰ κυκλοφορηθῇ…» (Σελ. 9-10).
.                          Τὸ 1759 ὁ διάκονος Εὐγένιος ὑποχρεώθηκε νὰ ἐγκαταλείψει τὴν Ἀθωνιάδα. Δὲν ἄντεξε τὶς ὑπονομεύσεις καὶ τὶς ἴντριγκες. Ὁ Μοισιόδαξ περιγράφει τὴ συμφορὰ καὶ τὴν ἐρημία τῆς Σχολῆς μετὰ τὴν ἀποχώρησή του: «Ποῦ ὁ κλεινὸς Εὐγένιος; Ποῦ ἡ πολυπληθὴς χορεία τῶν μαθητῶν, ἥτις ἐν χαρᾷ τῆς Ἑλλάδος πάσης συνεκρότει ἕνα Ἑλικώνα νέον Μουσῶν καὶμουσοτρόφων; Ἐφυγαδεύθη ἐκεῖνος, ἐφυγαδεύθη αὐτή. Βροντὴ νεμέσεως ἐπέπεσε καὶ ἐσκόρπισε διδάσκοντας καὶ διδασκομένους καὶ ἡ οἰκοδομὴ ἐκείνη, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὁ τοσοῦτος θροὺς (θόρυβος) ἐν τῇ βασιλευούσῃ καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, κατήντησεν (οἴμοι!) ἡ κατοικία, ἡ φωλεὰ τῶν κοράκων!» (Κων. Σάθα «Βιογραφίαι τῶν ἐν τοῖς γράμμασι διαλαμψάντων Ἑλλήνων», σελ. 568, σημ. 1).
.                          Στὸ τέλος τοῦ 1759 ὁ Εὐγένιος Βούλγαρης προσεκλήθη ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Σεραφεὶμ Β΄ νὰ διδάξει τὶς σύγχρονες ἐπιστῆμες στὴν Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή. Τὸ 1761 ὁΠατριάρχης Σεραφεὶμ ἀνατρέπεται καὶ ἐξορίζεται. Ἀναλαμβάνει Πατριάρχης ὁ ἐχθρός του Ἰωαννίκιος Γ΄ Καρατζᾶς (1761 – 1763) καὶ μετὰ ὁ Σαμουὴλ Χαντζερής. Καὶ οἱ δύο ἀντιπαθοῦσαν τὸν Εὐγένιο καὶ τὸν ὑποχρέωσαν νὰ παραιτηθεῖ. Ἀπογοητευμένος ἔφυγε ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη τὸ 1763 καὶ δὲν ἐπέστρεψε ποτὲ στὴ σκλαβωμένη Πατρίδα. Ὅμως δὲν τὴν ξέχασε. Αὐτὸ ἀποδεικνύεται ἀπὸ τοὺς «Λογισμοὺς» καὶ τὴν Διαθήκη του.
.                         Οἱ Κων. Κούμας καὶ Σέργιος Μακραῖος ἔγραψαν ὅτι γιὰ λίγο πέρασε ἀπὸ τὴν Δακία (σημερινὴ Ρουμανία), καὶ φιλοξενήθηκε ἀπὸ τοὺς ἡγεμόνες της. Στὴ συνέχεια μετέβη στὴΛειψία.  Ἐκεῖ, τὸ 1766, ἐκδίδει τὸ περίφημο βιβλίο του «Λογικὴ ἐκ παλαιῶν τε καὶ νεωτέρων συνερανισθεῖσα», τιμᾶται ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄ καὶ γνωρίζεται μὲ τὸν μοιραῖο γιὰτὸν Ἑλληνισμὸ Ρῶσο κόμη Θεόδωρο Ὀρλώφ. Μὲ τὴ γνωριμία αὐτὴ ἕνα νέο κεφάλαιο ἀνοίγει στὴζωή του, τὸ ὁποῖο συνδέεται μὲ τὴ Ρωσία.-

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: