Ἄρθρα σημειωμένα ὡς 1821

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ
 Ἡ πρώτη Ἑλληνίδα ὑποναύαρχος

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                 Ἡ Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα εἶναι ἡ πρώτη Ἑλληνίδα Ὑποναύαρχος. Ὁ βαθμὸς τῆς ἀπονεμήθηκε μετὰ θάνατον. Οἱ Ρῶσοι τῆς ἀπένειμαν τὸν τίτλο τῆς «Ναυάρχου». Εἶναι ἡ μοναδικὴ φορὰ στὴν ἱστορία τους, ποὺ ἀπονεμήθηκε σὲ γυναίκα αὐτὸς ὁ βαθμός.
.                 Ἡ ζωὴ τῆς Λασκαρίνας ἦταν τραγικὴ ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ γεννήθηκε σὲ κελὶ τῆς Τουρκιᾶς ἕως τὴν ὥρα ποὺ τὴν σκότωσαν Ἕλληνες. Ἀνάμεσά τους ἔζησε διαστήματα πατριωτικῆς ἔξαρσης, ἡρωικῶν ἀγώνων, ἐντάσεων, φιλονικιῶν, ἀντιπαραθέσεων, γάμων, χηρειῶν, τεκνογονιῶν. Ἐλάχιστος ἦταν ὁ καιρὸς ποὺ ἔζησε σὲ οἰκογενειακὴ ἀτμόσφαιρα γαλήνης. Ἦταν μία χαρισματικὴ ἡρωίδα μητέρα καὶ Ἑλληνίδα, ποὺ ἡ ζωὴ τῆς σκλήρυνε τὴν ψυχή, γιὰ νὰ μπορέσει νὰ ἐπιβιώσει καὶ νὰ προσφέρει τὰ πάντα στὴν ἐλευθερία τῆς Πατρίδας της.
.                 Ἡ ἴδια δὲν ἄφησε ἀπομνημονεύματα. Σκόρπιες εἶναι οἱ ἀναφορὲς γι’ αὐτὴν ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς τῆς Ἐποχῆς. Τὸ 1993 οἱ ἐκδόσεις «Κάκτος» ἐξέδωσαν τὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα τοῦ πρίγκιπα Μιχαὴλ (Michel de Grece) «Μπουμπουλίνα». Πρόκειται γιὰ μίαν ἐξαιρετικὴ λογοτεχνικὴ ἐργασία, δοσμένη μὲ ἀκριβῆ ἱστορικὴ προσέγγιση στὰ γεγονότα. Γιὰ τὸ ἐγχείρημά του ὁ πρίγκιπας συνεργάσθηκε μὲ ἔγκυρους ἱστορικοὺς καὶ ἐκλεκτοὺς εὐπατρίδες. Ἀπὸ αὐτήν του τὴν ἐργασία ἀντλοῦμε στοιχεῖα, ποὺ ἀναδεικνύουν τὴν προσωπικότητα τῆς ἡρωίδας.
.                 Ἔγκυος, κοντὰ στὴ γέννα τῆς Λασκαρίνας, ἡ μητέρα τῆς Σκευὼ πούλησε τὰ ὑπάρχοντά της καὶ μετέβη στὴν Κωνσταντινούπολη, γιὰ νὰ προσπαθήσει νὰ ἀπελευθερώσει τὸν σύζυγό της Σταυριανὸ Πινότση. Αὐτὸς εἶχε λάβει μέρος στὰ Ὀρλωφικὰ καὶ τὸν εἶχαν προδώσει στοὺς ὀθωμανούς. Δὲν τὸν πρόλαβε ζωντανό. Εἶχε πεθάνει μίαν ἡμέρα πρίν, ἀπὸ τὰ βασανιστήρια καὶ τὶς κακουχίες. Ὁ ἰσχυρὸς κλονισμὸς τῆς Σκευῶς ἀπὸ τὸ θέαμα τοῦ νεκροῦ ἀνδρός της, προκάλεσε τὴν πρόωρη γέννηση τῆς Μπουμπουλίνας μέσα στὸ μπουντρούμι, τὸ 1771.
.                 Ἡ μητέρα της, χήρα καὶ νέα στὴν ἡλικία, γύρισε μὲ τὸ μωρὸ πάμπτωχη στὶς Σπέτσες. Πέντε χρόνια μετὰ παντρεύτηκε τὸν πλούσιο Δημήτρη Λαζάρου καὶ ἔτεκε ἕξι γιοὺς καὶ δύο κόρες… Ἡ Μπουμπουλίνα ἦταν ξένο σῶμα στὴ νέα οἰκογένεια. Ἡ μητέρα τοῦ πατριοῦ της ἦταν δύο φορὲς μητριὰ καὶ τὰ ἑτεροθαλῆ ἀδέλφια της τὴν περιφρονοῦσαν. Ἡ μητέρα της τὴν ὑπεραγαποῦσε ἀλλὰ δὲν εἶχε χρόνο, οὔτε τρόπο νὰ τὴν ὑπερασπιστεῖ. Ἡ κατάστασή της χειροτέρεψε, ὅταν πῆγε νὰ ἐπισκεφθεῖ στὴν Ὕδρα τὸν θεῖο, ἀπὸ τὴν μητέρα της, Κουντουριώτη. Ἡ σύζυγός του καὶ ἡ μητέρα της ἀδελφές. Αὐτὸς δὲν τὴν δέχθηκε καὶ ὁ γιός του, πρῶτος της ἐξάδελφος, Γιῶργος Κουντουριώτης, τὴν ἔδιωξε μὲ βίαιο τρόπο. Στὴ σκληρότητα ποὺ ἀντιμετώπιζε ἡ ψυχικὴ διέξοδος γιὰ τὴν Μπουμπουλίνα ἦταν ἡ θάλασσα καὶ ὁ γάμος.
.                 Στὰ δέκα ἑπτά της χρόνια, τὸ 1788, παντρεύτηκε τὸν ἀνδρεῖο πλοιοκτήτη Δημήτρη Γιάνουζα. Τοῦ χάρισε τρία παιδιά, τὸν Ἰωάννη, τὸν Γεώργιο καὶ τὴ Μαρία. Κοντά του ἔμαθε νὰ κυβερνᾶ πλοῖα στὴ Μεσόγειο καὶ στὴ Μαύρη θάλασσα καὶ συμμετέσχε μὲ ἐπιτυχία στὶς ἐμπορικές του δραστηριότητες. Στὰ 1797, ἀνοικτά τῆς Λιβύης, σὲ ἐνέδρα Τούρκων ὁ Γιάνουζας σκοτώθηκε. Ἡ Λασκαρίνα ἦταν 26 ἐτῶν, μὲ τρία παιδιά. Τὴ ζήτησε σὲ γάμο ὁ πλούσιος πλοιοκτήτης καὶ ἐπίσης χῆρος Μπούμπουλης, ποὺ τὴν ἤθελε καὶ πρὶν παντρευτεῖ τὸν Γιάνουζα. Ὑποχώρησε μετὰ ἀπὸ τρία χρόνια. Παντρεύτηκαν στὰ 1801 καὶ τοῦ χάρισε τρία παιδιά, τὴν Σκευώ – ὄνομα τῆς μητέρας της-, τὴν Ἑλένη καὶ τὸν Νικόλαο. Αὐτὸς εἶχε τρία παιδιὰ ἀπὸ τὸν πρῶτο του γάμο. Τὸ 1811 Ἀγαρηνοὶ σκότωσαν τὸν Μπούμπουλη καὶ ἡ Λασκαρίνα ἦταν δύο φορὲς χήρα μὲ ἐννέα παιδιὰ καὶ μὲ πολὺ μεγάλη περιουσία.
.                 Τὰ προγόνια της διεκδίκησαν μέρος τῆς περιουσίας. Ἔφτασαν στὴν Πόλη καὶ ζήτησαν ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο νὰ τὴν ἀφορίσει, ἂν δὲν τοὺς τὴν ἔδινε. Τὸ Πατριαρχεῖο, τὸ 1820, τὴν ἀφόρισε, μέχρις ὅτου δώσει στὰ προγόνια της ὅσα διεκδικοῦσαν. Ἡ Λασκαρίνα δὲν ὑπάκουσε. Εἶχε μυηθεῖ στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ εἶχε ἀποφασίσει ὅλη ἡ περιουσία της νὰ πάει στὸν Ἀγώνα, ὅπως καὶ πῆγε. Τὸ 1820 ναυπήγησε τὸ πολεμικὸ πλοῖο «Ἀγαμέμνων», 48 πήχεων καὶ μὲ δικά της χρήματα τὸ ἐξόπλισε μὲ 18 κανόνια καὶ τὸ ἐπάνδρωσε μὲ πολλοὺς ναυτικούς.. Οἱ Τοῦρκοι τὸ ἤξεραν… Τὸ ὄνομα ποὺ ἔδωσε στὸ πλοῖο δείχνει τὸ πόσο τιμοῦσε τὴν ἐθνικὴ κληρονομιά της.
.                 Στὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα ἦταν πενήντα ἐτῶν, ἀλλά, ὅπως ἔγραψε ὁ Φιλήμων ἦταν «ἐπιβλητικὴ καπετάνισσα, πρὸ τῆς ὁποίας ὁ ἄνανδρος ἠσχύνετο καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπεχώρει». Διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης ἔλαβε μέρος στὴν ἅλωση τῆς Μονεμβασίας, τῆς Τριπολιτσᾶς καὶ τοῦ Ναυπλίου. Κατὰ τὴν πρώτη, ἀποτυχημένη, πολιορκία του, οἱ Ἕλληνες ὑποχώρησαν καὶ ἡ Μπουμπουλίνα ἔσπευσε στὸ Ἄργος νὰ τοὺς ἐνθαρρύνει μὲ χρήματα καὶ ὁπλισμό. Ἡ ἐμφάνιση τῆς ἔφιππης Μπουμπουλίνας, ποὺ συνοδευόταν ἀπὸ τὸν γιό της Γιάννη Γιάνουζα καὶ Σπετσιῶτες ἄνδρες, προκάλεσε ἐνθουσιασμὸ στοὺς κατοίκους τῆς πόλης. Στὴ μάχη μὲ τοὺς Τούρκους σκοτώθηκε ὁ γιός της, γιὰ τὸν ὁποῖο εἶπε: «Ὁ γιός μου εἶναι νεκρός, ἀλλὰ τὸ Ἄργος σώθηκε…».
.                 Στὸν ἐμφύλιο ὑποστήριξε τὸν Κολοκοτρώνη, μὲ τὸν ὁποῖο καὶ συμπεθέρεψε. Ἡ κόρη της Ἑλένη Μπούμπουλη παντρεύτηκε τὸ 1823 τὸν πρωτότοκο γιό του Πάνο Κολοκοτρώνη, ποὺ σκοτώθηκε σὲ ἐμφύλια πολεμικὴ σύγκρουση τὸ 1824. Παρὰ τοὺς καλοθελητὲς καὶ ζηλόφθονους, ποὺ πῆγαν νὰ δηλητηριάσουν τὸν δεσμὸ τῆς Μπουμπουλίνας μὲ τὸν Κολοκοτρώνη, αὐτὸς ἔμεινε πάντα ἰσχυρός. Μετὰ τὴν ἅλωση τοῦ Ναυπλίου ἔμεινε ἐκεῖ σὲ οἰκία ποὺ τῆς παραχώρησαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμφύλια διαμάχη διώχθηκε ἀπὸ αὐτὴν καὶ ἀναγκάστηκε νὰ ἐπιστρέψει στὶς Σπέτσες μαζὶ μὲ τὴν κόρη της Ἑλένη.
.                 Ὁ φυλακισμένος ἀπὸ τοὺς κυβερνητικοὺς σὲ μοναστήρι τῆς Ὕδρας Κολοκοτρώνης ἀπελευθερώθηκε στὶς 16 Μαΐου 1825. Στὸ διπλανὸ νησί, στὶς Σπέτσες, λίγες ἡμέρες μετά, στὶς 22 Μαΐου, ἡ Μπουμπουλίνα σκοτώθηκε στὸ σπίτι τοῦ πρώτου ἄνδρα της Γιάννη Γιάνουζα. Ὁ γιός της Γιῶργος Γιάνουζας ἔκλεψε τὴν Εὐγενία Κούτση καὶ οἱ Κουτσαῖοι πῆγαν νὰ τὴν πάρουν. Πάνω στὸν καυγὰ τὴν πυροβόλησαν στὸ παράθυρο, ὅπου βρισκόταν. Ἕνα βόλι τὴν πέτυχε ἀνάμεσα στὰ μάτια καὶ τὴν ἔριξε νεκρή. Ὁ δράστης Γιάννης Κούτσης ἀθωώθηκε ἀπὸ τὸ δικαστήριο τῶν Σπετσῶν, ἀλλὰ ὁ Γιῶργος Γιάνουζας κράτησε γυναίκα του τὴν Εὐγενία καὶ ἀπέκτησαν πολλὰ παιδιά.
.                 Ὁ «Ἀγαμέμνων» ἀπὸ τὰ παιδιὰ τῆς Μπουμπουλίνας πουλήθηκε στὸ ἑλληνικὸ κράτος καὶ τὸν ἔκαψε στὸν Πόρο ὁ Μιαούλης, μαζὶ μὲ τὸν ὑπόλοιπο στόλο. Ἀπόγονος τῆς Μπουμπουλίνας ἦταν ἡ ἡρωίδα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης Λέλα Καραγιάννη, ποὺ ἔδωσε τὸ ἐπώνυμό της στὴν ἀντιστασιακὴ ὀργάνωση, ποὺ συγκρότησε τὸ 1941.-

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– NIΚΗΤΑΡΑΣ
 Ὁ ἥρωας θύμα τῆς ἀγαθότητάς του

Β΄ ΜΕΡΟΣ

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.               Ὁ Νικήτας ὁ Τουρκοφάγος, ἢ Νικηταρᾶς, ἀπεβίωσε σὲ ἐσχάτη ἔνδεια καὶ τυφλός, γιατί πέραν τῆς ντομπροσύνης καὶ τῆς ἀποδεδειγμένης γενναιότητας, καλοσύνης καὶ ἀνιδιοτέλειάς του εἶχε καὶ μίαν ἁπλοϊκότητα, ποὺ τὸν ὁδήγησε σὲ ἐπιζήμιες, γιὰ τὸν ἴδιο καὶ γιὰ τὴν οἰκογένειά του, ἐνέργειες.
.               Μὲ τὴν ἵδρυση τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους ἀκολούθησε τὸν θεῖο του Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καὶ ὑποστήριξε μὲ τὴν καρδιά του τὸν Ἰωάννη Καποδίστρια. Ἀργότερα, ἐπὶ Ὄθωνος, προσκαλεῖτο στὶς δεξιώσεις. Ἂν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ ποὺ γράφει ὁ Σπ. Μαρκεζίνης, τὸ 1834 παραβρέθηκε σὲ δεξίωση τοῦ κόμητος Ἄρμανσμπεργκ, μαζὶ μὲ ἄλλους Ἕλληνες, γνωστοὺς ἀπὸ τὴν ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως. (Βλ. σχ. Σπ. Β. Μαρκεζίνη «Ἱστορία τῆς Νεωτέρας Ἑλλάδος», ἐκδ. «Πάπυρος», 1ος Τόμος, σελ. 131).
.               Ὁ Σπ. Μαρκεζίνης δὲν γράφει ἡμερομηνία γιὰ τὴ δεξίωση. Τὸ γεγονὸς ἀναφέρει ὁ Ρῶσος περιηγητὴς Βλαδίμηρος Δαβίδοφ. Εἶναι γνωστὸ ὅτι τὴν ἴδια χρονιὰ (Ἀπὸ 16 Ἀπριλίου ἕως 26 Μαΐου τοῦ 1834) ἡ Ἀντιβασιλεία καταδίκασε τοὺς Θεόδ. Κολοκοτρώνη καὶ Δημ. Πλαπούτα σὲ θάνατο, μὲ τὴν αἰτιολογία ὅτι ὑπονόμευσαν τὸ καθεστώς. Ἡ καταδικαστικὴ ἀπόφαση μετετράπη σὲ ἰσόβια κάθειρξη καὶ ἀποφυλακίστηκαν στὶς 20 Μαΐου 1835, μὲ τὴν ἐνηλικίωση τοῦ Ὄθωνα. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἂν πράγματι ὁ Νικηταρᾶς ἦταν σὲ δεξίωση τοῦ Ἄρμανσμπεργκ, ἐνῶ ὁ θεῖος καὶ εὐεργέτης του ἦταν στὴ φυλακή!… Γεγονὸς εἶναι πάντως ὅτι τὸ 1834 καὶ τὸ 1838 τοῦ ἀπονεμήθηκαν ἀνώτατα παράσημα.
.               Ὁ Νικήτας, μαζὶ μὲ τὸν Κολοκοτρώνη, θεωρήθηκαν ρωσόφιλοι, ἐπειδὴ πρῶτον ὑποστήριξαν τὸν Καποδίστρια στὸ ἔργο του καὶ ὁ Καποδίστριας εἶχε διατελέσει Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσίας καὶ δεύτερον, ἐπειδὴ προσέβλεπαν στὴν ὁμόδοξη Ρωσία. Οἱ ὑποστηρικτὲς τοῦ Καποδίστρια καὶ τῆς Ρωσίας ὀνομάστηκαν «Ναπαῖοι», ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Κερκυραίου Νάπα, θερμοῦ ὑποστηρικτῆ τοῦ Καποδίστρια.
.               Ἀπὸ τὸν Μάϊο τοῦ 1836 ἕως τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1837 ὁ Ρωμαιοκαθολικὸς Ὄθωνας ἔμεινε στὴν Βαυαρία. Στὸ διάστημα αὐτὸ παντρεύτηκε τὴν προτεστάντισσα στὸ θρήσκευμα Ἀμαλία, πριγκίπισσα τοῦ Ὄλντεμπουργκ. Στὴν Ἑλλάδα κυβέρνησε σὲ ἐκεῖνο τὸ διάστημα ὁ Ἄρμανσμπεργκ μὲ αὐταρχισμό. Ἡ ἀγανάκτηση στὸ λαὸ συνεχῶς αὐξανόταν. Ἡ ἀντικατάσταση τοῦ Ἄρμανσμπεργκ ἀπὸ τὸν ἐπίσης Βαυαρὸ Ρούνχαρτ, ἔμπιστο τοῦ βασιλιᾶ Λουδοβίκου, πατέρα τοῦ Ὄθωνα, δὲν περιόρισε τὴν ἀγανάκτηση τοῦ λαοῦ. Στὴν ἀτμόσφαιρα αὐτὴ δημιουργήθηκε τὸν Ἰούνιο τοῦ 1839 ἡ «Φιλορθόδοξος Ἑταιρεία». Ὑπεύθυνοι αὐτῆς ἀνέλαβαν οἱ Γεώργιος Καποδίστριας, ἀδελφὸς τοῦ Κυβερνήτη, καὶ ὁ Νικηταρᾶς.
.               Σκοπὸς τῆς Ἑταιρείας, κατὰ μία ἐκδοχή, ἦταν, μεταξὺ ἄλλων, ὁ ρωμαιοκαθολικὸς Βασιλιὰς Ὄθωνας νὰ ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωση νὰ ἀναγνωρίσει τὰ ψηφισθέντα ἄρθρα γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία στὰ Συντάγματα τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τῆς Τροιζήνας καὶ νὰ δεσμευθεῖ ὅτι ἡ Ὀρθοδοξία θὰ εἶναι τὸ θρήσκευμα τῶν διαδόχων του. Κατὰ τὴν ἄλλη ἐκδοχὴ ἡ Ἑταιρεία εἶχε ὡς σκοπὸ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν ἀλύτρωτων Ἑλλήνων, ἀρχικὰ τῶν Μακεδόνων. Ὁ Ὄθωνας πείσθηκε ἀπὸ συμβούλους του, ὅτι στὴν ἐν λόγῳ Ἑταιρεία συνωμοτοῦσαν σὲ βάρος του. Τὴν ἄποψη αὐτὴ δέχεται ὁ Κων. Παπαρρηγόπουλος στὴν «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» (5η Ἔκδοση, Ἔκδ. Οἶκος «Ἐλευθερουδάκης», Ἐν Ἀθήναις 1925, Τόμος 6ος, σελ. 217). Οἱ Γ. Καποδίστριας καὶ Νικηταρᾶς εἰσήχθησαν σὲ δίκη στὶς 11 Ἰουλίου 1840, μὲ τὴν κατηγορία τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Τελικὰ οἱ κατήγοροι δὲν μπόρεσαν νὰ στηρίξουν τὴν κατηγορία καὶ οἱ κατηγορούμενοι ἀθωώθηκαν.
.               Ὁ Ὄθωνας δὲν ἱκανοποιήθηκε ἀπὸ τὴν ἀπόφαση καὶ διέταξε τὴν ἀπέλαση τοῦ Καποδίστρια – κατέφυγε στὴν Ἀλεξάνδρεια – καὶ τὴν ἐξορία καὶ κατ’ οἶκον περιορισμὸ τοῦ Νικήτα στὴν Αἴγινα («Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση», Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, Τόμος Ε΄ σελ. 79). Ὁ Μακρυγιάννης στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του γράφει ὅτι πῆγε στὸν Βασιλιὰ καὶ τοῦ μίλησε γιὰ τὸν Νικηταρά: «Μίλησα καὶ γιὰ τὴ δυστυχία τοῦ Νικήτα, ὁπού ἦταν στὴν Αἴγινα ρέστος καὶ χωρὶς μιστόν. Καὶ νὰ τὸν λευτερώση, ὅτι ἐγὼ τὸν γνωρίζω πολὺ καλὰ καὶ δὲν ἐνέχεται σ’ ὅ, τι τοῦ εἶπαν. Κι ἀφοῦ τόκαμα πολὺ ριτζά, μοῦ ὑποσκέθη καὶ τὸν ἔβγαλε εὐτὺς καὶ τόδωσε κι ὅλους του τοὺς μισθούς». (ἐκδ. Γαλαξία, Ἀθῆναι, 1964, σελ. 408). Ἀποφυλακίστηκε στὶς 18 Σεπτεμβρίου 1841 καὶ ἀποτραβήχτηκε μὲ τὴν οἰκογένειά του στὸν Πειραιά. Τὸ 1843 ὁ Νικηταρᾶς προήχθη σὲ ὑποστράτηγο, μὲ πενιχρὴ σύνταξη…
.               Ἡ ἱστορία τοῦ Νικηταρᾶ δὲν τελειώνει μὲ τὴν ἐπιστροφή του ἀπὸ τὴν ἐξορία, ὅπου ὑπέστη ἀπὸ τοὺς ἐγκάθετους τοῦ αὐταρχικοῦ καθεστῶτος ποικίλα βασανιστήρια. Ἀρχίζει τὸ τελευταῖο, πιὸ ἐπώδυνο καὶ δραματικὸ μέρος της. Ἡ κόρη του βιώνοντας τὴν ταλαιπωρία τοῦ πατέρα της ἔχασε τὰ λογικά της. Ὁ ἴδιος ἀπὸ τὴ στενοχώρια του ἔπαθε ζάχαρο καὶ τυφλώθηκε. Παρὰ τὸ ὅτι ἦταν ἀσθενής, τὸ ὀθωνικὸ κράτος δήμευσε τὸ κτῆμα ποὺ εἶχε μεταξὺ Ἄργους καὶ Ναυπλίου καὶ ὁ ἴδιος ἀπὸ ὑπερήφανος πολέμαρχος βρέθηκε σὲ ἀδυναμία νὰ πληρώσει τὰ χρέη του…
.               Εἶναι ἱστορικὸ ἐρώτημα πῶς ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους ἥρωες τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821 πέθανε στὸν Πειραιὰ τὸ 1849 «δεινῶς πάσχων, ἀφήσας εἰς τὴν οἰκογένειάν του μέγα ὄνομα καὶ μεγάλην δυστυχίαν», ὅπως εἶπε στὴν Ἀκαδημία Ἀθηνῶν ὁ Δημ. Καμπούρογλου. Πῶς κυβέρνηση – συναγωνιστὲς – πνευματικὸς κόσμος, τὸν ἐγκατέλειψαν καὶ ὑποχρεώθηκε νὰ ἐπαιτεῖ, ἀντὶ νὰ ἀπαιτεῖ, δὲν ἔχει ἐξήγηση. Ὅπως δὲν ἔχει ἐξήγηση τὸ ὅτι ἐνῶ ζήτησε καὶ ἐτάφη στὸ Α΄ Νεκροταφεῖο τῶν Ἀθηνῶν καὶ δίπλα σὲ αὐτὸν τοῦ θείου του, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ὁ Καμπούρογλου δὲν βρῆκε τὸν τάφο του… Στὴν κηδεία του παραβρέθηκαν κάποιοι ἐπίσημοι… Τὸν ἐπικήδειο λόγο ἐξεφώνησε ὁ Ἀρχιμανδρίτης Νεόφυτος Βάμβας καὶ τὸν ἐπιτάφιο ὁ ποιητὴς Παναγιώτης Σοῦτσος. Μπορεῖ ὁ Νικηταρᾶς νὰ μὴν ἀνταμείφθηκε ὅσο θὰ ἔπρεπε γιὰ τὶς θυσίες του ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ κράτος, ἀλλὰ γιὰ τὸν Ἕλληνα εἶναι πάντα ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ γενναίους καὶ πιὸ ἁγνοὺς ἀγωνιστὲς τῆς Ἐπανάστασης.

.               Ἡ Ἱστορία μὲ τὸν Ρῶσο πρέσβυ. Ὁ Νικηταρᾶς ἐπαιτοῦσε στὸν Πειραιά, κοντὰ στὸν τόπο, ὅπου σήμερα εἶναι ὁ Ναὸς τῆς Εὐαγγελίστριας. Ἐκεῖ τὸν ἐπισκέφθηκε Ρῶσος διπλωμάτης. «Τί κάνετε στρατηγέ μου;», τὸν ἐρώτησε. Ὁ Νικηταρᾶς τοῦ ἀπάντησε ὀρθώνοντας τὸ ταλαιπωρημένο σῶμα του: «Ἀπολαμβάνω ἐλεύθερη τὴν Πατρίδα». Ὁ ξένος πῆγε νὰ τοῦ ξύσει τὴν πληγή: «Ἀντὶ νὰ ἀπολαμβάνετε μίαν πλούσια σύνταξη κάθεστε ἐδῶ…». Ὁ Νικήτας τοῦ ἀπάντησε μὲ ἀξιοπρέπεια: «Ἡ Πατρίδα μοῦ δίδει σύνταξη καὶ ἐδῶ περνῶ τὴν ὥρα μου». Ὁ πρέσβυς φεύγοντας ἔριξε ἕνα πουγκί, στὸ δρόμο, κοντὰ στὸν Νικηταρά, λέγεται μὲ χρυσὲς λίρες. Τότε ὁ Νικηταρᾶς τοῦ φώναξε. «Ἐ! Κύριε. Σοῦ ἔπεσε ἕνα σακούλι. Μάζεψέ το, γιατί θὰ τὸ χάσεις…». Λέγεται ὅτι ἀργότερα ἀπονεμήθηκε στὸν Νικηταρὰ σύνταξη… Ἦταν πολὺ ἀργά.-

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– NIΚΗΤΑΡΑΣ
  Ὁ ἀνιδιοτελὴς ἥρωας

Α΄ ΜΕΡΟΣ

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                 Ὁ Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλου (1852-1942), ἱστοριοδίφης, λογοτέχνης καὶ δημοσιογράφος, ἐκφώνησε στὴν Ἀκαδημία τῶν Ἀθηνῶν τὸν πανηγυρικὸ γιὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, στὶς 25 Μαρτίου τοῦ 1927, ἔτους ποὺ ἐξελέγη Ἀκαδημαϊκός. Ἡ παρθενική του ὁμιλία εἶχε θέμα «Ἡ ἀφιλοκέρδεια τοῦ Νικηταρᾶ». Σὲ αὐτὴν σημείωσε ὅτι ὁ Νικηταρᾶς διαισθητικὰ ἔνιωθε τὴ συνέχεια τοῦ Ἔθνους, ἔβλεπε ὅτι ὅπως οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες πολέμησαν τοὺς Πέρσες ἔτσι καὶ αὐτὸς πολεμάει τοὺς Ὀθωμανούς. Στὴ νικηφόρα γιὰ τοὺς Ἕλληνες μάχη τῶν Δολιανῶν φώναξε πρὸς τοὺς ὑποχωροῦντας Τούρκους: «Σταθεῖτε μωρὲ Πέρσες νὰ πολεμήσουμε». Τὸ ἴδιο ἔκανε καὶ στὰ Δερβενάκια. Ἐπετέθη στοὺς Τούρκους κραυγάζοντας πρὸς τοὺς συμμαχητές του: «Χτυπᾶτε τοὺς Πέρσες»…
.      Γιὰ τὴν ἀνιδιοτέλεια τοῦ Νικηταρᾶ ὁ Καμπούρογλου ἀνέφερε τὸ γεγονός, ποὺ συνέβη μετὰ τὴ μάχη τῶν Δερβενακίων. Τὰ λάφυρα ἦσαν πάρα πολλά. Ὁ Δράμαλης τὰ εἶχε ἀπὸ τὸν θησαυρὸ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ. Ὁ Κολοκοτρώνης ἔστειλε στὴν Τρίπολη τὰ περισσότερα, ὅμως ἔμεινε γιὰ τοὺς πολεμιστὲς ἕνας μεγάλος σωρός. Ὅταν ἄρχισε ἡ μοιρασιὰ παρατηρήθηκε ἡ ἀπουσία τοῦ Νικηταρᾶ. Δὲν θέλησε νὰ συμμετάσχει στὸ μοίρασμα… Τότε ὅλοι οἱ πολεμιστὲς τοῦ ζήτησαν νὰ πάρει κάτι κι αὐτός, γιατί δὲν αἰσθάνονταν καλὰ νὰ μὴν πάρει τίποτε ὁ ἐκ τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς νικηφόρας μάχης, ποὺ ἀπὸ τὴ δράση τοῦ σ’ αὐτὴν πῆρε τὸ ὄνομα «Τουρκοφάγος». «Ὁ Κολοκοτρώνης ὁ ἐγκέφαλος, ὁ Νικηταρᾶς τὸ σπαθί», ὅπως εἶπαν.
.      Τελικὰ δέχθηκε νὰ πάρει μία σέλα, μία ξυλόγλυπτη ταμπακέρα καὶ ἕνα ὄμορφο σπαθί. Δὲν κράτησε τίποτε γιὰ τὸν ἑαυτό του. Τὴ σέλα δώρισε σὲ ἕναν φίλο του συμπολεμιστῆ. Τὴν ταμπακέρα ἔστειλε στὴ σύζυγό του Ἀγγελία, κόρη τοῦ καπετὰν Ζαχαριᾶ, μαζὶ μὲ μίαν ἐπιστολή, ποὺ τῆς ἔγραφε: «Τὴ στέλνω σὲ σένα, π’ ἀγαπῶ ὕστερα ἀπὸ τὴν Πατρίδα. Λάβε την γιὰ νὰ μὲ θυμᾶσαι». Τὸ ὄμορφο σπαθὶ τὸ ἔστειλε στὴν Ὕδρα, «γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ στόλου», ὅπως ἔγραψε στοὺς ἐκεῖ προεστούς, μία καὶ δὲν εἶχε χρήματα. Οἱ Ὑδραῖοι συγκινήθηκαν ἀπὸ τὴ χειρονομία καὶ τοῦ τὸ ἔστειλαν πίσω, γράφοντάς του: «Αὐτὸ τὸ σπαθὶ ἔχει ἀξία μόνον ὅταν τὸ κρατεῖ στὸ χέρι του ὁ Νικηταρᾶς».
.      Στὰ «ἀπομνημονεύματά» του ὁ Νικήτας Σταματελόπουλος, ποὺ τὰ ἔγραψε καθ’ ὑπαγόρευσή του ὁ Γ. Τερτσέτης, γράφει: «Γεννήθηκα (Σημ. τὸ 1782) στὸ χωριὸ Μεγάλη Ἀναστάσοβα ἀποδῶθε τοῦ Μυστρὰ πρὸς τὴν Καλαμάτα. Ὁ προπάππος μου ἦταν προεστὸς καὶ ὁ πατέρας μου ἔφυγε 16 χρονῶν καὶ ἐπῆγε μὲ τὰ ρούσικα στρατεύματα στὴν Πάρο καὶ ἦταν πολεμικός. Τὸν ἐσκότωσαν στὴν Μονεβασιὰ μαζὶ μ’ ἕναν ἀδελφό μου καὶ μ’ ἕνα κουνιάδο μου. Ἀπὸ 11 χρονῶν μαζὶ μὲ τὸν πατέρα μου ἔσερνα ἅρματα». Ἦταν ἀνεψιὸς τοῦ Κολοκοτρώνη. Ὁ πατέρας του Σταματέλος παντρεύτηκε τὴν Σοφία Καρούτσου, ἀδελφὴ τῆς γυναίκας τοῦ Κολοκοτρώνη.

.      Πλὴν τῆς ἀφιλοκέρδειάς του ὁ Νικηταρᾶς εἶχε καὶ δύο ἀκόμη μεγάλες ἀρετές. Ἡ πρώτη ἦταν πὼς ἂν καὶ σπουδαῖος πολέμαρχος ἦταν ταπεινόφρων. Δὲν διεκδίκησε ἀξιώματα, τίτλους. Καὶ ἡ δεύτερη – συγγενὴς μὲ τὴν πρώτη – ἦταν ὅτι μέσα στὴν ἀντάρα τῆς διχόνοιας ἀποτελοῦσε ἑνοποιητικὸ στοιχεῖο. Οἱ Τοῦρκοι ἦταν ὁ στόχος του καὶ αὐτοὺς πολεμοῦσε χωρὶς νὰ λογαριάζει Πελοποννήσιους ἢ Στερεοελλαδίτες. Ἔλαβε μέρος στὶς μάχες στὸ Βαλτέτσι, στὴν Τρίπολη, στὰ Δερβενάκια, στὰ Δολιανά, ἀλλὰ καὶ στὴν Ἀράχωβα καὶ στὸ Φάληρο μαζὶ μὲ τὸν Καραϊσκάκη. Στὸ ἔγγραφο ποὺ ἔστειλε στὴν Κυβέρνηση, γιὰ νὰ ἀναγγείλει τὴ μεγάλη νίκη στὴν Ἀράχωβα, κάλεσε νὰ βάλουν τὶς ὑπογραφές τους καὶ οἱ ἄλλοι ὁπλαρχηγοί, μὲ πρῶτον τὸν Νικηταρά. Γράφει ὁ Σπ. Τρικούπης: «Ὁ ἀρχηγὸς Καραϊσκάκης, ἐπικεφαλῆς τῶν ἀνδρείων, οἱ ὁποῖοι τὸν πόλεμον ἔχουν χαρὰν καὶ τὸν κόπον ἄνεσιν, ἔλαβε συναγωνιστὴν καὶ τὸν ἀτρόμητον πολεμιστὴν τῆς Πελοποννήσου Νικήταν…».
.      Στὴ μάχη τοῦ Φαλήρου καὶ ἐνῶ εἶχε πυρετὸ ὁ Καραϊσκάκης καὶ ἦταν στὸ κρεβάτι, συνέβησαν λάθη ἀπὸ Ἕλληνες καὶ βρῆκαν τὴν εὐκαιρία οἱ Τοῦρκοι νὰ ἐπιτεθοῦν καὶ νὰ τοὺς αἰφνιδιάσουν. Τότε πάλι φάνηκε ὁ ἡρωισμὸς τοῦ Νικηταρᾶ. Γράφει ὁ Κων. Παπαρρηγόπουλος: «Μετ’ ὀλίγον ὁ πάντοτε ἀτρόμητος Νικήτας πληγώνεται εἰς τὴν σιαγόνα, πληγώνονται δὲ καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ καὶ οὐκ ὀλίγοι στρατιῶται, ὥστε οἱ Ἕλληνες ἠναγκάσθησαν νὰ ὀπισθοδρομήσουν».
.      Οἱ ἀρετὲς τοῦ Νικηταρᾶ φάνηκαν καὶ μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Καραϊσκάκη. Ὁ ἴδιος δὲν διεκδίκησε τὴν ἀρχηγία καὶ θεωρώντας ὡς ἰκανότερο νὰ ἀναλάβει τὴν ἀρχηγία τοῦ στρατεύματος τὸν Κίτσο Τζαβέλλα ἐπιχείρησε νὰ τὸν προωθήσει. Ὅμως λόγῳ τῆς μικροψυχίας καὶ τῆς ἀρχομανίας τῶν ἄλλων ὁπλαρχηγῶν ὁ Τζαβέλλας δὲν ἀποδέχθηκε τὰ χρέη τοῦ ἀρχηγοῦ, ὅπως γράφει ὁ Δημήτριος Αἰνιὰν στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του.

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ

.      Ὁ φιλέλληνας ἀμερικανὸς ἰατρὸς Σάμουελ Χάου ἔγραψε τὴν ἐντύπωσή του γιὰ τὸν Νικηταρὰ στὸ «Ἡμερολόγιο ἀπὸ τὸν Ἀγώνα 1825-1829», ποὺ κρατοῦσε: «Εἶναι ἕνας δραστήριος στρατιώτης, γενναῖος καὶ ἀκατάβλητος, ἀλλὰ χωρὶς ἐπιδεξιότητα καί, πιστεύω, χωρὶς κανόνα». Σημειώνεται ὅτι ὁ Χάου δὲν συμπαθοῦσε τὸν Κολοκοτρώνη καὶ ὅσους ἦσαν κοντά του.
Κάποια Δημοτικὰ ποιήματα, ποὺ ἀναφέρονται στὸν Νικηταρά:
.      Ἀπὸ τὸ ποίημα «Τοῦ Διάκου»: «…Τὸ Διάκο τότε παίρνουνε καὶ ᾽σ τὸ σουβλὶ τὸν βάζουν, ὁλόρτο τὸν ἐστήσανε κι αὐτὸς χαμογελοῦσε, τὴν πίστη τους τὴν ἔβριζε, τοὺς ἔλεγε μουρτάτες. Σκυλιὰ κι ἂ μὲ σουβλίστε, ἕνας Γραικὸς ἐχάθη. Ἂς εἶν᾽ ὁ Ὀδυσσεὺς καλὰ κι ὁ καπετὰν Νικήτας, ποὺ θὰ σᾶς σβήσουν τὴν Τουρκιὰ καὶ ὅλο τὸ ντοβλέτι».
.      Ἀπὸ τὸ ποίημα «Τοῦ Δράμαλη»: «… Τῆς Ρούμελης οἱ μπέηδες, τοῦ Δράμαλη οἱ ἀγάδες ᾽σ τὸ Δερβενάκι κείτονται, ᾽σ τὸ χῶμα ξαπλωμένοι. Στρῶμά ’χουνε τὴ μαύρη γῆς, προσκέφαλο λιθάρια καὶ γι’ ἀπανωσκεπάσματα τοῦ φεγγαριοῦ τὴ λάμψη. Κ’ ἕνα πουλάκι πέρασε καὶ τὸ συχνορωτᾶνε. Πουλὶ πῶς πάει ὁ πόλεμος, τὸ κλέφτικο ντουφέκι; Μπροστὰ πάει ὁ Νικηταρᾶς, πίσω ὁ Κολοκοτρώνης καὶ παραπίσω οἱ Ἕλληνες μὲ τὰ σπαθιὰ ᾽σ τὰ χέρια…»
.      Τὸ τρίτο ἔχει τίτλο «Τῶν Κολοκοτρωναίων» καὶ ἀφορᾶ στὸ ἔτος 1806, ὅταν ἦσαν σὲ κίνδυνο, μετὰ ἀπὸ σουλτανικὸ φιρμάνι. Τότε ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης συμβούλευσε τοὺς περίπου 150 ἄνδρες του νὰ τὸν ἀκολουθήσουν στὴ Ζάκυνθο. Αὐτοὶ ἀρνήθηκαν. Τοῦ εἶπαν ὅτι προτιμοῦν νὰ πεθάνουν στὴν πατρίδα τους. Πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς σκοτώθηκαν, λίγοι πῆγαν μαζί του: «…Ἐλᾶτε νὰ σκορπίσουμε, μπουλούκια νὰ γενοῦμε. Σύρε Γεῶργο μ᾽ ᾽σ τὸν τόπο σου, Νικήτα ᾽σ τὸ Λοντάρι. Ἐγὼ πάου ᾽σ τὴν Καρύταινα, πάου ᾽σ τοὺς ἐδικούς μου, ν’ ἀφήκω τὴ διαθήκη μου καὶ τοῖς παραγγολαίς μου, τί θὰ περάσω θάλασσα, ᾽σ τὴ Ζάκυνθο θὰ πάω».-

 

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ
Ἕνας ἀπὸ τοὺς πρωτεργάτες τῆς Ἐπανάστασης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.            Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαῖος ἢ Παπαφλέσσας ἦταν ἕνας ἐκ τῶν πρωτεργατῶν τῆς ἔναρξης τῆς Ἐθνεγερσίας. Ὁ ἄλλος ἦταν ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Καὶ οἱ δύο μὲ ἐντολὴ τῆς Ἀρχῆς – ὁ Παπαφλέσσας καὶ μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἐξάρχου – ἦσαν στὴν Πελοπόννησο στὶς ἀρχὲς τοῦ 1821. Στὶς 26 – 29 Ἰανουαρίου ὁ Παπαφλέσσας συμμετέσχε στὴ σύσκεψη τῆς Βοστίτσας (Αἰγίου). Μεταξὺ τῶν συμμετασχόντων ἦσαν οἱ Ἐπίσκοποι Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανός, Κερνίκης Προκόπιος, Χριστιανουπόλεως Γερμανός, ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἀμβρόσιος Φραντζὴς καὶ οἱ προεστοὶ Ἀνδρέας Ζαΐμης, Ἀσημάκης Φωτήλας καὶ Ἀνδρέας Λόντος.
.            Ὁ Παπαφλέσσας μὲ τὸν γεμάτο πάθος λόγο του καὶ μὲ πολλὲς ἀβέβαιες ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις προσπάθησε νὰ πείσει τοὺς συμμετασχόντας στὴ σύσκεψη ὅτι ἄμεσα ἔπρεπε νὰ ξεκινήσει ἡ ἐπανάσταση. Οἱ κληρικοὶ καὶ οἱ προεστοὶ δὲν ἀποδέχθηκαν τὴν πρόταση τοῦ Παπαφλέσσα, γιατί ἡ ἐκτίμησή τους ἦταν ὅτι δὲν ἦσαν στρατιωτικὰ ἕτοιμοι νὰ ἀντιμετωπίσουν τοὺς κατακτητές. Τὸ πάθος, ποὺ ἐξέφρασε στὴ σύσκεψη ὁ Παπαφλέσσας, μετριάσθηκε ἀπὸ τὴ σύνεση τοῦ Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανοῦ. Ὅπως γράφεται στὴν Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, «ὁ Γρηγόριος ἀπὸ τὴν σύσκεψη τὴ Βοστίτσας ἔφυγε πικραμένος, διότι ἡ ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης πήγαινε γιὰ ἀναβολὴ» καὶ ὄχι γιὰ τὸν Μάρτιο τοῦ 1821. Φεύγοντας ἐξοργισμένος φοβέρισε τοὺς προεστοὺς πὼς ἂν δὲν συγκατανεύσουν στὴν ἄμεση ἔναρξη τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐκεῖνος, σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολὴ τῆς «Σεβαστῆς Ἀρχῆς», θὰ μισθώσει 2.000 Μανιάτες καὶ θὰ ἀρχίσει τὸν Ἀγώνα, προσθέτοντας πὼς «κι ὅποιον πιάσουν χωρὶς ὅπλα οἱ Τοῦρκοι θὰ τὸν θανατώσουν». Εὐτυχῶς γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση οἱ ἐκφρασθεῖσες ἐπιφυλάξεις στὴ Βοστίτσα δὲν ἐπικράτησαν… Οἱ φλογεροὶ λόγοι τοῦ ἀρχιμανδρίτη ξεσήκωσαν ἄμεσα τὶς ἕτοιμες ἀπὸ χρόνια ἑλληνικὲς καρδιὲς νὰ δεχθοῦν τὸ μήνυμα τῆς ἐξεγέρσεως.
.             Ὁ Παπαφλέσσας γεννήθηκε στὴν Πολιανὴ Μεσσηνίας τὸ 1788. Ἦταν ὁ ὑστερότοκος γιός, ἀπὸ δεύτερο γάμο, τοῦ Δημητρίου Δικαίου, ὁ ὁποῖος εἶχε ἀποκτήσει συνολικὰ 28 παιδιά. Τὸ βαφτιστικό του ὄνομα ἦταν Γεώργιος. Φοίτησε στὴ Σχολὴ τῆς Δημητσάνας, τὴν ὁποία δὲν τελείωσε. Τὸ 1816 ἐντάχθηκε στὴν ἀδελφότητα τῆς Μονῆς τῆς Παναγιᾶς τῆς Βελανιδιᾶς στὴν Καλαμάτα, ὅπου καὶ ἔλαβε τὸ ὄνομα Γρηγόριος. Ὁ δυναμισμός του καὶ ἡ δράση του κατὰ τῶν Τούρκων τὸν ὑποχρέωσαν νὰ καταφύγει στὴ Ζάκυνθο καὶ μετὰ πῆγε στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου καὶ μυήθηκε στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία.
.            Στὴν Κωνσταντινούπολη ἐπισκέφθηκε καὶ ἐτέθη στὴν ὑπηρεσία τοῦ ἱερομάρτυρος Μητροπολίτου Δέρκων Γρηγορίου, μεγάλης ἐκκλησιαστικῆς καὶ ἐθνικῆς προσωπικότητας, μυημένου ἐπίσης στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία. Ὁ Μητροπολίτης τὸν χειροτόνησε Ἀρχιμανδρίτη καὶ τὸν παρότρυνε νὰ διευρύνει τὶς γνώσεις του γιὰ νὰ γίνει Μητροπολίτης. Ὁ Παπαφλέσσας ἐν μέρει ἄκουσε τὴ συμβουλή του, γιατί ἦταν παθιασμένος μὲ τὴν ἀποτίναξη τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ καὶ δὲν εἶχε χρόνο νὰ διαθέσει γιὰ νὰ σπουδάσει. Ὁ Δέρκων ἀπαγχονίστηκε ἀπὸ τοὺς Τούρκους στὶς 3 Ἰουνίου 1821, ἡμέρα ποὺ τιμᾶται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ἡ μνήμη του.
.             Ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ τὸ ἐπαναστατικὸ πνεῦμα τοῦ Παπαφλέσσα, ὁδήγησε σὲ ἐπικίνδυνες καταστάσεις τὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία στὴ Μολδοβλαχία, ὅπου δραστηριοποιήθηκε μετὰ τὴν Πόλη καὶ χρειάστηκε νὰ τὸν ἐπιπλήξουν γιὰ τὴν ἀπρόσεκτη διαγωγή του. (Ἰωάννου Φιλήμονος «Φιλικὴ Ἑταιρεία», ἐν Ναυπλίᾳ, 1834, σελ. 248).
.            Στὴν Πελοπόννησο εἶχε τὴν ἀντίληψη νὰ εἶναι ὁ κατευθύνων τὸν ἀγώνα καὶ δροῦσε ἀνταγωνιστικὰ πρὸς τὸν Γέρο τοῦ Μωριᾶ. Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι κάποια στιγμὴ φόρεσε καὶ αὐτὸς περικεφαλαία… Ἐπίσης τοῦ ἄρεσε ποὺ ἡ Β΄ Ἐθνοσυνέλευση στὸ Ἄστρος τὸν ἐξέλεξε Ὑπουργὸ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ Παπαφλέσσας εἶχε πολεμήσει στὰ Δερβενάκια ὑπὸ τὸν Κολοκοτρώνη, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμφύλια διαμάχη βρέθηκε κοντὰ στοὺς Κωλέττη καὶ Μαυροκορδάτο καὶ ἀπέναντί του. Ἔφτασε νὰ τὸν ταπεινώσει, ζητώντας του νὰ ὑπογράψει δήλωση μετανοίας στὸν Κουντουριώτη, νὰ συντελέσει στὴ δολοφονία τοῦ υἱοῦ του Πάνου, «νέου, γενναίου καὶ κατὰ πάντα φρονίμου ἀνδρός», κατὰ τὴ μάχη τῶν ὑπ’ αὐτὸν κυβερνητικῶν στρατευμάτων μὲ αὐτὰ τοῦ Στάϊκου καὶ τέλος νὰ τὸν φυλακίσει στὴν Ὕδρα μὲ ἄλλους ὁπλαρχηγούς…
.             Ἐνῶ τὰ ἐμφύλια πάθη βασίλευαν, στρατεύματα ὑπὸ τὸν Ἰμπραὴμ εἰσέβαλαν καὶ σκορποῦσαν τὸν τρόμο καὶ τὸν θάνατο στὴν Πελοπόννησο. Ἀρχιστράτηγος ἀνέλαβε ἀντὶ τοῦ Κολοκοτρώνη ὁ… ναύαρχος Κουντουριώτης. Ὁ Κολοκοτρώνης ἀπὸ τὴν φυλακὴ δήλωσε εἰρωνικῶς: «Τώρα ὁπού διωρίσθη ὁ κὺρ Γ. Κουντουριώτης Ἀρχιστράτηγος… ἐπὶ τῶν κατὰ ξηρὰν στρατευμάτων καλὰ πᾶν τὰ πράγματα… Ἓν ἔτι λείπεται σωστικὸν ἐκ τοῦ προκειμένου μεγάλου κινδύνου, νὰ διορίσουν καὶ ἐμὲ (τὸν Κολοκοτρώνη) Ναύαρχον ἐπὶ τοῦ Ἑλλ. Στόλου καὶ οὕτως ἐκεῖνοι μὲν διὰ ξηρᾶς, ἐγὼ δ’ ἀπὸ θαλάσσης, καταστρέψωμεν τὸν Ἰμπραΐμην καὶ πάσας τὰς Τουρκικὰς δυνάμεις καὶ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα…». (Μιχ. Οἰκονόμου «Ἱστορικά τῆς Ἑλληνικῆς Παλιγγενεσίας», Ἀθῆναι, 1976, σελ. 499. Σημ. Ὁ Οἰκονόμου ὑπῆρξε γραμματέας τοῦ Κολοκοτρώνη).
.            Στὸν ὑπὸ τὸν Κουντουριώτη στρατὸ λεφτὰ ὑπῆρχαν, διοίκηση καὶ σχέδιο δὲν ὑπῆρχαν. Ὁ Παπαφλέσσας ἔβλεπε τὴν κατάσταση, ὅπως καὶ ὁ λαός. Ὁ λαὸς ἐκδήλωσε τὴν ἀγανάκτησή του καὶ ὁ Παπαφλέσσας πίεσε νὰ ἀπελευθερωθοῦν οἱ φυλακισμένοι στὴν Ὕδρα καὶ κυρίως ὁ Κολοκοτρώνης. Ἦταν 18 Μαΐου τοῦ 1825. Ὁ Μιχ. Οἰκονόμου στὸ ἀναφερθὲν βιβλίο τοῦ ἔγραψε ὅτι ὁ Παπαφλέσσας εἶπε πηγαίνοντας στὸ Μανιάκι νὰ ἀντιμετωπίσει τὸν Ἰμπραήμ, μετὰ ἀπὸ δύο ἡμέρες, στὶς 20 Μαΐου (2 Ἰουνίου μὲ τὸ νέο ἡμερολόγιο): «Ἀπερχόμενος ἐγὼ εἰς τὸν προκείμενον ἀγώνα, πρῶτον δὲν θέλω εὑρεθῆ ἐδῶ νὰ τὸν ὑποδεχθῶ (τὸν Κολοκοτρώνη) ἐντρεπόμενος δι᾽ ὅσα κατέπραξα κατ’ αὐτοῦ. Δεύτερον ἐὰν κατορθώσω τί καὶ φανῶ τυχὸν νικητής, θὰ δύναμαι νὰ ἀντιβλέψω ὑπερηφάνως πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς λοιποὺς καὶ νὰ συναγωνισθῶ μετ’ αὐτῶν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. Ἄλλως ἐὰν πέπρωται νὰ πέσω, τοῦτο εἶναι τὸ τελευταῖο χρέος μου πρὸς τὴν Πατρίδα, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς συμπράξεώς μου εἰς τὴν καταδίωξιν καὶ φυλάκισίν των, προφανῶς ἔβλαψα καὶ ἠδίκησα, ἀλλὰ νὰ πέσω καν ἐνδόξως πως, τουτέστιν μαχόμενος…» (Σελ. 515-516)
.             Στὴ μάχη στὸ Μανιάκι κατὰ τοῦ Ἰμπραὴμ ὁ Παπαφλέσας ἔπεσε πράγματι ἀγωνισθεὶς ἠρωικῶς. Ὁ Τρικούπης στὴν «Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» γράφει πὼς ὁ Ἰμπραήμ, ὅταν τοῦ πῆγαν τὸ κομμένο κεφάλι τοῦ Παπαφλέσσα εἶπε: «Ἁμαρτία νὰ χαθεῖ τοιοῦτος πολέμαρχος». Στὸν Παπαφλέσσα καταλογίζονται πάθη ἀσίγαστα, ὅμως τὸ ὅτι ἦταν ὁ δημεγέρτης στὴν ἀρχὴ τῆς Ἐπανάστασης καὶ τὸ ὅτι θυσίασε τὴ ζωή του γιὰ τὴν Ἐλευθερία τῆς Ἑλλάδος τὸν κατατάσσουν ἀνάμεσα στὶς σπουδαιότερες προσωπικότητες τοῦ Ἀγώνα.

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ ΓΝΩΜΩΝ

.                 Ὁ Παπαφλέσσας ἦταν κληρικός, ἀλλὰ ἔδρασε κυρίως ὡς κοσμικὸς ἐπαναστάτης. Οἱ γνῶμες γιὰ τὸν χαρακτήρα καὶ τὴ δράση του διαφέρουν. Ἡ ἱστορικὸς Κυριακὴ Μαμώνη, σὲ εἰσήγησή της στὸ Α΄ Διεθνὲς Συνέδριο Πελοποννησιακῶν Σπουδῶν (Σπάρτη 7-14 Σεπτεμβρίου 1975), μίλησε, μεταξὺ ἄλλων γιὰ τὸ πῶς εἶχαν χαρακτηρίσει τὸν Παπαφλέσσα καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνες ἀρχηγοὺς τοῦ Ἀγώνα οἱ φιλέλληνες ἐθελοντὲς καὶ περιηγητές.
.                 Ὁ φιλέλληνας C.M. Schrebian ἔγραψε γιὰ τὸν Παπαφλέσσα: «Αὐτὸς ὁ ἐξαιρετικὸς ἄνδρας ἦταν ἀνάμεσα στοὺς πρώτους ποὺ ξεσήκωσαν τὸν Μοριά. Ἦταν τότε περίπου σαράντα χρόνων. Εἶχε χαρακτηριστικὰ ἀρχοντικά, μάτια φλογερά, σῶμα γεμάτο δύναμη καὶ ζωὴ καὶ χαρακτήρα ἀκέραιο. Κάθε του πράξη ὑποκινοῦσε ἕνας ἁγνὸς πατριωτισμός. Τὸ πνεῦμα του ἦταν περισσότερο καλλιεργημένο ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῶν ἄλλων συναδέλφων του. Μία μακριὰ κατάμαυρη γενειάδα τὸν ξεχώριζε ἀπὸ τοὺς ἄλλους καπεταναίους». Τῶν φιλελλήνων J. Emerson καὶ G. Pecchio μοιάζουν τὰ σχόλια γιὰ τὸν Παπαφλέσσα. Τὸν θεωροῦν «παράξενο, κράμα ἀπὸ ἁγνὲς πατριωτικὲς παρορμήσεις καὶ πάθη ἀνθρώπινα», ὁ δὲ W.H Humphrey εἶναι ἀποφθεγματικός: «Ἕνας τολμηρὸς καὶ ραδιοῦργος παπάς».
.                 Στὸν πρόλογο τοῦ βιβλίου «Σάμουελ Χάου: Ἡμερολόγιο ἀπὸ τὸν Ἀγώνα – 1825 – 1829» (Ἔκδ. Βιβλ. Καραβία, 1971), ὁ Ὀδυσσέας Δημητρακόπουλος, ποὺ ἔγραψε τὴν εἰσαγωγὴ τοῦ βιβλίου – ἡμερολογίου τοῦ μεγάλου φιλέλληνος ἰατροῦ, σημειώνει ὅτι ὁ Χάου στὶς 16 Ἰουνίου 1825, ἕνα μήνα περίπου μετὰ ἀπὸ τὴ θυσία στὸ Μανιάκι, σημείωσε γιὰ τὸν Παπαφλέσσα: «Ἦταν ἕνας ἄνθρωπος δίχως ἀρχὲς δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀλλὰ ἔχει τὴν ἐξαγοραστικὴ (redeeming) ἰδιότητα ἑνὸς ἐγκαταλελειμμένου στρατιώτη καὶ χύνοντας τὸ αἷμα του γιὰ τὴν πατρίδα ἔκανε τὴ μεγαλύτερη ἐξιλέωση στὴ δύναμη. Ὁ Θεὸς νὰ ἀναπαύση τὴν ψυχή του καὶ νὰ στείλη στὴν Ἑλλάδα περισσότερους στρατιῶτες, τόσο γενναίους καὶ δραστήριους, ὅπως ἦταν ἐτοῦτος».
.                 Ὁ ἐξαίρετος ἱστορικὸς Τάσος Ἀθ. Γριτσόπουλος στὸ σπουδαῖο ἔργο του «Ἱστορικὰ μελετήματα περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» (Τόμοι Α΄ καὶ Β΄, Ἀθῆναι, 2007) ἀφιερώνει ἕνα ὑποκεφάλαιο γιὰ τὶς γνῶμες Ἑλλήνων ἀγωνιστῶν καὶ ἱστορικῶν γιὰ τὸν Παπαφλέσσα. Γράφει μεταξὺ ἄλλων ὅτι ὁ Ν. Σπηλιάδης ἔγραψε γιὰ τὸν Παπαφλέσσα, μετὰ τὴ θυσία του στὸ Μανιάκι: «Ἡ Πατρὶς θρηνεῖ διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀρχιμανδρίτου Δικαίου καὶ πολλῶν ἀνδρείων Πελοποννησίων, οἵτινες ἐπολέμησαν ἠρωικῶς πρὸς τὸν Ἰμπραὴμ καὶ ἔπεσον ὁμοὺ μὲ τὸν ἀτρόμητον ἀρχηγόν των».
.                 Ὁ πρωτοσύγκελλος τῆς Ἐπισκοπῆς Χριστιανουπόλεως Ἀμβρόσιος Φραντζῆς, ἐκ τῶν ἀγωνιστῶν καὶ τῶν ἱστορικῶν τοῦ 1821, ἐπειδὴ μαζὶ μὲ τὸν Κολοκοτρώνη καὶ τοὺς ἄλλους ὁπλαρχηγούς, τὸν εἶχε κατατρέξει ὁ Παπαφλέσσας δὲν μποροῦσε νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀντικειμενικὸς στὴν κρίση του. Ἔγραψε γι’ αὐτόν: «…Ὄτε εἶδεν ὁ Γρ. Δικαῖος ὅτι οἱ ἐν Ὕδρᾳ ἀπελευθεροῦνται καὶ γνωρίζων ὡς ἐν ἐσόπτρῳ τῆς οἰκείας του συνειδήσεως ὅσην εἶχεν ἐνοχὴν εἰς τὴν γενομένην καταδρομὴν κατ’ αὐτῶν, ἑξαιρέτως δὲ κατὰ τοῦ Α. Ζαΐμη, τῶν Δεληγιανναίων καὶ τοῦ Α. Λόντου… ἔσπευσεν νὰ ζητήσῃ καὶ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν διὰ νὰ ἐκστρατεύσῃ κατὰ τοῦ Ἰμπραήμ, μὲ τοιαύτην ἀπόφασιν, ὥστε ἢ νὰ ἐπιστρέψῃ νικητής, ἢ νὰ φονευθῇ ὑπὲρ πατρίδος μαχόμενος, διὰ νὰ ἀποπλύνῃ τὸν ρύπον ὅλων ἐκείνων δι’ ὅσα κατελαλεῖτο…».
.                 Ὁ Ἀναστάσιος Γούδας δρ ἰατρός, στὴ μελέτη του «Βίοι Παράλληλοι τῶν ἐπὶ τῆς ἀναγεννήσεως τῆς Ἑλλάδος διαπρεψάντων ἀνδρῶν» (Ἀθῆναι, Τύποις Χ.Ν. Φιλαδελφέως, 1872) σημειώνει ὅτι οἱ Κολοκοτρώνης καὶ Παπαφλέσσας στὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα ἦσαν ἀγαπημένοι καὶ συνεργάζονταν στενά. Καὶ ὡς ἐπιχείρημα ἀναφέρει τὴν ἀπὸ κοινοῦ διακήρυξή τους πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς Ἀρκαδίας. Γράφουν μεταξὺ ἄλλων: «Ἀδελφοὶ κάτοικοι τῆς Ἀρκαδίας! Ἡ ὥρα ἔφτασε, τὸ στάδιον τῆς δόξης καὶ τῆς ἐλευθερίας ἠνοίχθη. Τὰ πάντα εἶναι ἐδικά μας καὶ ὁ Θεὸς τοῦ παντὸς μεθ’ ἡμῶν ἔσεται. Μὴ πτοηθῆτε εἰς τὸ παραμικρόν. Σεῖς εἶσθε ἀτρόμητοι καὶ τῶν προγόνων μας ἀπόγονοι. Γενικῶς ὁπλισθῆτε μὲ ἀνοικτὰ μπαϊράκια καὶ τρέξατε ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως καὶ τῆς πατρίδος. Ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν φθάνομεν καὶ ἡμεῖς μὲ 10.000 στρατεύματα. Σεῖς ἀσφαλίσατε τοὺς Ἀρκαδίους Τούρκους καὶ μίαν ὥραν ἀρχύτερα ὡς λέοντες νὰ τοὺς ξεσχίσετε καὶ νὰ τοὺς στείλετε εἰς τὰ τάρταρα τοῦ Ἅδου. Μὴν καταδεχθῆτε νὰ σᾶς κατηγορήση ὁ κόσμος καὶ ἡ ἱστορία, ἀλλὰ νὰ ἀπαθανατίσετε τὰ ὀνόματά σας καὶ νὰ διαμείνητε αἰωνίως εἰς τὴν ἀθάνατον δόξαν…, 23 Μαρτίου 1821, πρῶτον ἔτος τῆς ἐλευθερίας, Καλαμάτα, ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ – ΑΡΧΙΜ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣ». –

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ
Ὁ ἀκραία ἀδικημένος ἥρωας τοῦ 21

Β΄ ΜΕΡΟΣ
Ἡ δολοφονία τοῦ ἥρωα – Ἡ τύχη τῶν δολοφόνων του

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

.            Τὴ δολοφονία τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου περιγράφει μὲ ἐξαιρετικὸ τρόπο ὁ Βοιωτὸς συγγραφέας Τάκης Λάππας στὸ ὁμώνυμο βιβλίο του, ποὺ ἐξεδόθη τὸ 1964. Ἡ περιγραφή του στηρίζεται στὰ ὅσα ὁμολόγησε ὁ Κώστας Καλατζὴς μετὰ ἀπὸ χρόνια. Ἦταν ὁ νυχτοφύλακας τῆς φυλακῆς στὴν Ἀκρόπολη, ὅπου οἱ δεσμῶτες του εἶχαν βάλει τὸν Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο. Καταγόταν ἀπὸ τὴ Λειβαδιὰ καὶ εἶδε μὲ τὰ μάτια του νὰ βασανίζεται καὶ νὰ ἐκτελεῖται ὁ ἥρωας. Περασμένα μεσάνυχτα τῆς 4ης πρὸς τὴν 5η Ἰουνίου 1825 καὶ στὸ φῶς τοῦ φαναριοῦ ποὺ κρατοῦσαν διέκρινε τοὺς ἐκτελεστές του: τὸν Γιάννη Μαμούρη, πρωτοπαλίκαρο τοῦ Γκούρα, ἢ «Γιάννη τοῦ Γκούρα» καὶ τοὺς πιστοὺς στὸν Γκούρα Μπαλαούλα, Τζαμάλα καὶ Τριανταφύλλου.
.               Ὅταν ἄνοιξε ἡ καγκελόφρακτη σιδερένια πόρτα τῆς φυλακῆς, ὁ Ὀδυσσέας κατάλαβε ὅτι ἦρθαν οἱ μπράβοι τοῦ Γκούρα καὶ τοῦ Κωλέττη νὰ τὸν τελειώσουν. Σηκώθηκε ὄρθιος, ἀλλὰ ἦταν δεμένος μὲ χοντρὲς ἁλυσίδες χειροπόδαρα. Τὰ τελευταῖα του λόγια ἦταν: «Ὀρὲ ξέρω καλὰ ποιὸς σᾶς ἔστειλε ἐδῶ καὶ γιατί ἤρθατε τέτοια ὥρα. Δὲ μ᾽ λύνετε τόνα μου χέρι νὰ σᾶς δείξω ποιὸς εἶμαι καὶ πῶς μὲ λένε; Αὐτὲς ἐδῶ τὶς σαπιοκοιλιὲς δὲν τὶς συνερίζομαι, μὰ σὺ ὀρὲ Γιάννη (Μαμούρη) γιατί;» (Σημ. Ὁ Μαμούρης ἦταν μαζὶ μὲ τὸν Ὀδυσσέα στὴ Μάχη τῆς Γραβιᾶς).
.                 Σὰ νὰ ἦσαν ἀφιονισμένοι χωρὶς νὰ μιλήσουν οἱ τέσσερις ἐγκάθετοι ἄρχισαν νὰ τὸν κτυποῦν μὲ μανία. Ὁ Ὀδυσσέας ἂν καὶ χειροπόδαρα δεμένος ἀντιστάθηκε ὅσο μπόρεσε. Ὁ ἀγώνας ἦταν ἄνισος. Γιὰ νὰ δείξουν ὅτι ἦταν «ἀτύχημα» ὁ θάνατός του δὲν χρησιμοποίησαν ὅπλα, ἀλλὰ τὸν ἔπνιξαν μὲ τὰ ἴδια τους τὰ χέρια. Μετὰ τοῦ πέρασαν στὸ σῶμα ἕνα φαγωμένο ἀπὸ τοὺς ἴδιους σχοινὶ καὶ τὸ ἄψυχο σῶμα του τὸ ἔριξαν ἀπὸ ψηλὰ στὸ λιθόστρωτο, ποὺ ἦταν μπροστὰ ἀπὸ τὸ ναὸ τῆς Ἀπτέρου Νίκης, στὴν Ἀκρόπολη. Τὸ ἔγκλημα κουκουλώθηκε γρήγορα, μὲ διαταγὲς τοῦ φρουράρχου τῶν Ἀθηνῶν Γκούρα καὶ τὴν ἐπίνευση τοῦ Κωλέττη. Ἐτάφη ἐκεῖ κοντὰ ποὺ τὸν βρῆκαν νεκρό, δίπλα στὸν ναΐσκο τῶν Ἀσωμάτων. Προηγουμένως ὁ δικός τους γιατρὸς Κάρολος Βιτάλης πιστοποίησε ὅτι «ὁ θάνατος ἐπῆλθε ἀπὸ τὴν πτώση», ἔτσι τὸν ἀνέφερε καὶ ἡ ὑπηρετοῦσα τὸν Κωλέττη ἐφημερίδα «Ἐφημερὶς τῶν Ἀθηνῶν»… Ἡ ἐνόχληση ἀπὸ τὸν Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο ἔλαβε τέλος. Ἔτσι νόμισαν. Σημειώνεται ὅτι ὁ ἥρωας εἶχε τὸν Γκούρα ὡς τὸ πιὸ ἔμπιστο πρόσωπό του καὶ τὸν εἶχε παντρέψει…

Τὸ τέλος τῶν ἐκτελεστῶν τοῦ Ἀνδρούτσου

.                Στὶς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ 1826 ὁ Γκούρας ἦταν στὴν Ἀκρόπολη, κοντὰ στὸ μέρος ὅπου δολοφονήθηκε ὁ Ἀνδροῦτσος, καὶ προσπαθοῦσε νὰ ἀποτρέψει λιποταξίες, ἐν ὄψει τοῦ ὀθωμανικοῦ κινδύνου. Τουρκαλβανὸς προσδιόρισε τὸ ταμπούρι του ἀπὸ τοὺς πυροβολισμοὺς ποὺ ἔριξε καὶ τὸν σημάδεψε, τὸν κτύπησε στὸ κεφάλι καὶ τὸν σκότωσε…
.            Στὶς 27 Ἰανουαρίου 1827 ὀθωμανικοὶ κανονιοβολισμοὶ κτύπησαν ἐπὶ τῆς Ἀκροπόλεως τὸν ναὸ τοῦ Ἐρεχθέως, τὸν ὁποῖο ὁ Γκούρας εἶχε μετατρέψει σὲ οἰκία τῆς οἰκογενείας του καὶ τῶν ὑπόλοιπων συγγενῶν καὶ πιστῶν του. Ἐθραύσθησαν ἕνας ἀπὸ τοὺς κίονες καὶ τὸ ἐπιστήλιο, ποὺ στήριζαν τὴν ὀροφὴ καὶ αὐτὴ πέφτοντας καταπλάκωσε καὶ ἐφόνευσε τὴν χήρα τοῦ Γκούρα καὶ ἄλλους ἕντεκα δικούς του. Ἐτάφησαν ὅλοι κοντὰ στὸν τάφο τοῦ Ἀνδρούτσου. (Σημ. Τὰ στοιχεῖα ἀπὸ τὰ «Ἱστορικά τῆς Ἑλληνικῆς Παλιγγενεσίας» τοῦ Μιχ. Οἰκονόμου, φωτομηχανικὴ ἐπανέκδοση τῆς Δημόσιας Βιβλιοθήκης Δημητσάνης, Ἀθῆναι, 1976). Οἱ ἄλλοι ἐκτελεστές τοῦ Ὀδυσσέα δὲν ἐνοχλήθηκαν γιὰ τὸ ἔγκλημά τους…

Ἀνθολόγηση

.                Ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴ τοῦ Ὀδυσσέα στοὺς Γαλαξιδιῶτες:
«Ἠγαπημένοι μου Γαλαξειδιῶτες, ἤτανε φαίνεται ἀπὸ τὸν Θεὸ γραμμένο νὰ ἀδράξωμε τὰ ἅρματα μίαν ἡμέρα καὶ νὰ χυθοῦμε καταπάνου στοὺς τυράννους μας, ποὺ τόσα χρόνια ἀνελεήμονα μᾶς τυραγνεύουν. Τί τὴν θέλομεν, βρὲ ἀδέλφια, αὐτὴν τὴν πολυπικραμένη ζωή, νὰ ζοῦμε ἀποκάτω στὴ σκλαβιὰ καὶ τὸ σπαθὶ τῶν Τούρκων ν’ ἀκονιέται στὰ κεφάλια μας; Δὲν τηρᾶτε ποὺ τίποτε δὲν μᾶς ἀπόμεινε; Αἱ ἐκκλησίαις μας γενήκανε τζαμιά, καὶ ἀχούρια τῶν Τουρκῶν. Κανένας δὲν μπορεῖ νὰ πῆ πὼς τάχα ἔχει τίποτε δικό του, γιατί τὸ ταχὺ βρίσκεται φτωχός, σὰ διακονάρης στὴ στράτα… Ἐγώ, καθὼς τὸ γνωρίζετε, καλώτατα, ἀγαπητοί μου Γαλαξειδιώταις, ἠμπορῶ νὰ ζήσω βασιλικά, μὲ πλούτια, τιμαῖς καὶ δόξαις. Οἱ Τοῦρκοι ὅ, τί καὶ ἂν ζητήσω μου τὸ δίνουνε παρακαλώντας, γιατί τὸ σπαθὶ τοῦ Ὀδυσσέως δὲν χωρατεύει. Μὰ σᾶς λέγω τὴν πάσα ἀλήθεια, ἀδέλφια, δὲν θέλω ἐγὼ μονάχα νὰ καλοπερνάω καὶ τὸ γένος μου νὰ βογκάη στὴ σκλαβιά. Μοῦ καίεται ἡ καρδία μου σὰν βλέπω καὶ συλλογοῦμαι πῶς ἀκόμα οἱ Τοῦρκοι μᾶς τυραγνεύουν…» ( Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Μπάμπη Ἀννινου «Ἡ ἀπολογία τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου – Ἡ δολοφονία του», 3η Ἔκδοση, Ἔκδ. «Δημιουργία», Ἀθήνα, 1996, σέλ. 19. Ἐστάλη στὶς 22 Μαρτίου 1822).

.                Ἀπὸ τὴν ὁμιλία τοῦ Ἀνδρούτσου στὴν ἐν Ἄστρει Β΄ Ἐθνοσυνέλευση (1823):
«…Ἐγὼ ἐσυναναστρεφόμουν μὲ τοὺς Τυράννους καὶ ἤμουν καλὰ πληρωμένος διὰ νὰ σέβωμαι τοὺς ὁμογενεῖς τους. Ἀλλὰ κινούμενος ἀπὸ τὸν διάβολό μου (Σημ. Τὸν εἶχαν κατηγορήσει ὅτι ἔχει τὸν διάβολο μέσα του…) Τούρκους ἐσκότωνα. Οἱ κρημνοί, τὰ ποτάμια, οἱ πάγοι, τὰ χιόνια καὶ τὰ δάση ἦσαν τὰ ἀγαπητά μου κατοικητήρια, τὸ τούρκικο αἷμα τὸ προσφάγι μου. Ἐσηκώθη ἡ Ἐπανάστασις καὶ εὐθύς, συρόμενος ἀπὸ τὸν διάβολόν μου, ἐλάτρευσα τοὺς ἀρχηγούς της, τὴν φωνήν Της ἄκουσα εἰς τὰ φυλλοκάρδιά μου, ἐσεβάσθην τὴν ἀπόφασίν Της καὶ ἔτρεξα μὲ ὅλους τοὺς ἁρματολοὺς τῆς Ἑλλάδος νὰ σκοτώσω Τούρκους. Μολονότι ἐκέρδιζα ἐν καιρῷ Τουρκιᾶς, ὁ διάβολός μου, μοῦ ἀφήρεσε αὐτὴν τὴν κλίσιν, ἀφοῦ ἐσηκώσαμε τὰ ἅρματα. Καὶ τί νὰ πολυλογῶ; Τόσον μὲ ἐφώτισεν ὁ διάβολός μου, ὥστε νὰ γεμίσω ψεῖρες, νὰ λιμάξω ψωμί, νὰ κοίτωμαι εἰς τὰ νερά, εἰς τὰ χιόνια καὶ εἰς τὴν λάσπην, νὰ δοκιμάσω κάθε στρατιωτικὴν ἀχαριστίαν, νὰ πίνω φαρμάκια ἀπὸ ἐχθροὺς καὶ φίλους, νὰ κυνηγῶμαι ὡς κατάδικος ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους τῆς δικαιοσύνης, νὰ ἐπιθυμῶ ἐθνικὰς συνελεύσεις, νὰ ἀγαπῶ δικαίους διοικητάς, νὰ εἶμαι λάτρης τῶν ἐναρέτων καὶ φίλος τῶν σοφῶν, νὰ διψῶ τὴν αὐτονομία καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος, ἐπιθυμώντας –μόνον καὶ μόνον– Ἕλληνες νὰ διοικοῦν καὶ νὰ βασιλεύουν εἰς Ἕλληνας…». (Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Ἰωάννου Κακαβούλια, καθηγητοῦ «Ἡ ἐν Ἄστρει Β΄ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων (1823». ἐκδ. Οἶκος Π. Πατσιλινάκου, Ἀθῆναι, 1953, σέλ. 136).

.                 Ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ἐν Ἄστρει Ἐθνοσυνέλευση παρέμβαση – καταπέλτης τοῦ Ὀδ. Ἀνδρούτσου κατὰ τῶν Κωλέτη, Μαυροκορδάτου καὶ Νέγρη:
« Κατάπληξιν μοῦ ἐπροξένησε τὸ θράσος τοῦ τέως προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τώρα ἀρχιγραμματέως τῆς συνελεύσεως νὰ ὁμιλήσει γιὰ ἐπιτυχίας τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ ὁ ἐξοχώτατος κύριος Νέγρης συνεκρότησε παράνομον ἐθνικὴν συνέλευσιν ἐν Ἄστρει διὰ βουλευτῶν ἀντὶ πληρεξουσίων, ὅπως θὰ ἔπρεπε, προσπαθεῖ τώρα νά… μᾶς παρουσιάση τὰς μεγάλας ἐπιτυχίας (!!!) τῆς Κυβερνήσεως; Τί νὰ πρωτοθυμηθῶ; Τοὺς κατατρεγμοὺς τοὺς δικούς μου, ποὺ γιὰ νὰ μὲ βγάλουν ἀπὸ τὴ μέση, μὲ εἶπαν προδότη; Τὸ φόνο τοῦ Κρεββατᾶ, τοῦ ἀξίου τέκνου τοῦ Μιστρᾶ, ποὺ ὄχι μονάχα δὲν τὸν πρόλαβε ἡ Κυβέρνησις, ὅπως μποροῦσε, ὄχι μονάχα δὲν ἐτιμώρησε τοὺς δολοφόνους, ὅπως ἀξιοῦσε ὅλος ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἔδωσε τιμὲς καὶ βαθμοὺς καὶ ἀξιώματα;…
.  Ἐνῶ θὰ ἔπρεπε αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ ντρέπεται νὰ ἀντικρύση τὸν ἑλληνικὸ λαό, ἔρχεται καὶ πάλι καί, μὲ κάθε θεμιτὸ καὶ ἀθέμιτο μέσον, ζητεῖ νὰ ξανακυβερνήσει τὸν τόπο. Ποιοί εἶναι οἱ τίτλοι της πατριῶται; Σφάλματα καὶ μόνον σφάλματα. Καὶ θὰ σᾶς εἰπῶ ἐγὼ μερικά, ἀφοῦ αὐτοὶ τὰ λησμονοῦν ὅλα. Ἐνῶ ὁ Κολοκοτρώνης πολιορκοῦσε τὴν Πάτρα, ἡ Κυβέρνησι τοῦ Μαυροκορδάτου, Κωλέτη, Νέγρη καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίων των, ὄχι μόνον δὲν ἐβοήθησε τὸν ἀρχιστράτηγο, ἀλλὰ ἀντέδρασε κι ἔτσι ἐχάσαμε τὴν Πάτρα. Ἔκαμε ἐκστρατεία πρὸς τὴν Ἤπειρον κατὰ τρόπο ἐπιπόλαιο καὶ ἐγκληματικό. Ἐξοχώτατε Μαυροκορδᾶτε, θὰ δώσετε λόγο στὸν Θεὸ γιὰ τὸ αἷμα ποὺ ἐχύθη στὴ Δυτικὴ Ἑλλάδα ἐξ αἰτίας σου. Ἄλλο πέννα καὶ πολιτικὲς ραδιουργίες, ἐξοχώτατε, κι ἄλλο πόλεμος. Ἐτέθης ἐπὶ κεφαλῆς ὡς …ἀρχιστράτηγος (!!) Ἑλλήνων καὶ Φιλελλήνων καὶ τοὺς ὡδήγησες στὸ Πέτα στὴ σφαγή. Δὲν ἔκαμε νὰ ἀναλάβουν τὴν ἐκστρατεία οἱ ἔξοχοι πολεμικοί, ποὺ διαθέτει ἡ χώρα, ἔπρεπε καὶ τὶς πολεμικὲς δάφνες νὰ τὶς μαζέψης ἐσύ, γιὰ νὰ μείνης μόνος ἄρχοντας ἐδῶ. Κι ἀντὶ γιὰ δάφνες, ἔσπειρες κεφάλια Ἑλλήνων καὶ Φιλελλήνων καὶ θέρισες κατάρες καὶ δάκρυα….» (Αὐτ. σελ. 128-131)

.                  Ἀπὸ τὰ «Ἀπομνημονεύματα» τοῦ Μακρυγιάννη:
.                 «Ὅσα χρήματα πήγαμε ἔξω νὰ πλερώσουμε τοὺς ἀνθρώπους, ὁπού τὰ εἶχε ὁ κύριος Κωλέτης, ἔβαλε φύλακά τους τὸν μπατζανάκη του Γκούρα τὸν Κατζικοστάθη, καὶ γιόμωσε τὸν Γκούρα ὁ Κωλέτης λίρες. Τοῦ γιόμωσε τὸ δισάκκι του ἀπὸ αὐτὲς κι ἀπὸ τὰ λάφυρα τοῦ Νοταρᾶ καὶ Σισίνη κι ἀλλουνῶν. Τὸ ἴδιον καὶ τὸν Κατζικοστάθη. Ἀφοῦ τοὺς ἔκαμε αὐτείνη τὴν καλωσύνη ὁ Κωλέτης, τὸν πουλημένον ἄνθρωπον κι ἅρπαγον τὸν ἔκαμε ἀρχηγὸν νὰ πάγη ἐναντίον τοῦ Δυσσέως – κι ὁ Σοφιανόπουλος συνβουλάτορας. Αὐτὸ μαθαίνει ὁ Δυσσέας, ἄλλο δὲν εἶχε καταφύγιον νὰ σταθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, σηκώνεται καὶ πάγει εἰς τοὺς Τούρκους καὶ γίνεται μὲ τὸ στανιὸν Τοῦρκος νὰ γλυτώση. Καθὼς ἔκαμε ὁ Μαυροκορδάτος τὸν Βαρνακιώτη κι ἄλλους καὶ πῆγαν μὲ τοὺς Τούρκους καὶ γλύτωσαν, ἔτζι πάγει κι ὁ δυστυχὴς Δυσσέας. Ἦρθε τοῦτες τὶς ἡμέρες ἐδῶ ὁ Γκούρας, γιόμωσε τὸ δισάκκι του λίρες, ἐπικύρωσε καὶ εἰς τὴν Κυβέρνηση ἄλλες ὀχτακόσες χιλιάδες γρόσια, ὅτι κάνει νὰ λάβη ἀπὸ τὴν Κυβέρνηση ἀκόμα, κι ἀχώρια μουκατάδες Ἀθήνας, Φήβας, Λιβαδειᾶς καὶ τὰ ἑξῆς. Κι ὅλο τὸ φουσάτο ὁπού πλερώνει ποτὲς δὲν εἶναι διακόσιοι πενήντα ἄνθρωποι. Τὸν ἕναν εἰς τὴν πλερωμὴ τὸν κάνει δέκα.
.                 Πήγανε ἀναντίον τοῦ δυστυχῆ Δυσσέα. Ἀκούγοντας ὅτι ἔρχεται ἐναντίον του ὁ δικός του ὁ Γκούρας, τὸ παιδί του, ὁπού αὐτὸς τὸν δόξασε, μπιστεύτηκε καὶ βγῆκε καὶ παραδόθη εἰς τὸ παιδί του. Τὸν πῆγε στὴν Ἀθήνα καὶ τὸν σκότωσε. Τελείωσε πλέον ὁ κ. Κωλέτης κι ἀπὸ τὸν τρίτον ἀντίζηλόν του. Δυσσέα Ἀνδρίτζο, Ἀλέξη Νοῦτζο, Χρῆστο Παλάσκα καὶ τοὺς τρεῖς τοὺς σκότωσε». («Μακρυγιάννη Ἀπομνημονεύματα», Ἔκδ. «Γαλαξία», Ἀθήνα, 1964, σελ. 212-213).

.                 Ἀπὸ τὸ «ὡσαννὰ» στὸ «σταύρωσον».
Μετὰ τὴν πρὸ καιροῦ θριαμβευτική του εἴσοδο στὴν ἀπελευθερωμένη ἀπὸ αὐτὸν Ἀθήνα, τώρα φέρνουν σὲ αὐτὴν ἁλυσοδεμένο τὸν Ὀδυσσέα Ἀνδροῦτσο. Ἰδοὺ πῶς περιγράφει τὸ γεγονὸς ὁ Τάκης Λάππας στὸ βιβλίο του «Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος» (1949): «Ἡ ὑπόληψις αὐτοῦ παρὰ τῷ λαῷ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοὺς στρατιώτας εἶχε παντελῶς ἐκπέσει καὶ οἰκτρὰν πλέον μόνον εἰκόνα πεπτωκότος μεγαλείου παρίστα ὁ Ὀδυσσεύς. Αἱ γυναῖκες ἐράπιζον αὐτόν, τὸ δὲ πλῆθος ὀλίγου δεῖν ἐλιθοβόλει καθ᾽ ὁδὸν τὸν ἥρωα τοῦ Χανίου τῆς Γραβιᾶς». Νὰ εἶναι ἀλήθεια αὐτά; Ἀνεβαίνοντας τὸν Γολγοθᾶ του νὰ ἔγινε περίγελως τῶν ἐχθρῶν του καὶ νὰ πομπεύτηκε τόσο!… Αὐτὸ ἦταν τὸ ἀντίδωρο ποὺ τοῦ δίνανε οἱ Ἀθηναῖοι γιὰ ὅ, τι ἔκανε γιὰ χάρη τῆς πόλης τους…. Μὲ τὸ κατάντημα τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου σίγουρα ὁ Κωλέτης ἦταν ἐνθουσιασμένος. Κατάφερε νὰ δώσει τὴν ποθητὴ ἱκανοποίηση στὴν ἐρωμένη του, τὴ χήρα Μπαλάσκα…».

Ἡ ἀποκατάσταση τῆς μνήμης τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου.

.         Στὴ μνήμη καὶ στὴν κρίση τῶν Ἑλλήνων οὐδέποτε ὁ Ἀνδροῦτσος θεωρήθηκε προδότης. Ὅμως τὸ κράτος καθυστέρησε σαράντα χρόνια νὰ τὸν ἀποκαταστήσει. Στὶς 21 Φεβρουαρίου 1865 καὶ μετὰ ἀπὸ πολλὲς προσπάθειες τῆς πιστῆς καὶ ἀφοσιωμένης χήρας του Ἑλένης τελέστηκε μνημόσυνο στὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τῶν Ἀθηνῶν, μὲ τὴν παρουσία τῶν ἀρχῶν, τῶν ἐπιζώντων ἀγωνιστῶν καὶ πλήθους λαοῦ.
.              Ἡ ἐφημερίδα «Αὐγὴ» ἔγραψε γιὰ τὸ γεγονός: «Εἷς τῶν ὀνομαστοτέρων ὁπλαρχηγῶν ἐπὶ τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος ὑπῆρξεν ὁ Ὀδυσσεὺς Ἀνδροῦτσος, ὅστις προώρως καὶ σκληρῶς ἐξεμέτρησε τὸ ζῆν ἐν τῇ Ἀκροπόλει τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1825. Ὁ θάνατος τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου ἐγένετο ἔκτοτε τὸ ἀντικείμενον πολλῶν σχολίων, κρίσεων καὶ ἐπικρίσεων ἀπὸ μέρους φίλων του καὶ ἀντιπάλων του. Ἡ ἀδέκαστος Ἱστορία θέλει ἐκφέρει τὴν ἀψευδῆ ἐτυμηγορίαν της.
.         Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον δὲν εἶχον ἀποδοθῆ αἱ ἀνήκουσαι τιμαὶ εἰς τὸν μακαρίτην Ἀνδροῦτσον. Ὅθεν ἐπιμελείᾳ τῆς χήρας αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἠξίωσε νὰ τελεσθῆ δημοσίᾳ μνημόσυνον. Τοῦτο ἐτελέσθη τῷ ὄντι χθὲς ἐν τῷ ἱερῷ ναῷ τῆς Μητροπόλεως, ὅπου παρευρέθη ἄπειρον πλῆθος λαοῦ καὶ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐπιζώντων ἀγωνιστῶν…. Ἀπὸ τοῦ ναοῦ ἡ συνοδεία προέπεμψε τὰ ὀστᾶ μετὰ στρατιωτικῆς παρατάξεως καὶ παιανιζούσης μουσικῆς μέχρι τοῦ κοιμητηρίου, ὅπου ἀπετέθησαν ταῦτα ἐν τῷ ἐπὶ τούτῳ τάφῳ. Ἐνταῦθα τῆς Ἐθνοφυλακῆς παρατεταγμένης ὁ στρατὸς καὶ τὸ πυροβολικὸν ἐπυρσοκρότησε τρίς, ἀποδοθεισῶν τιμῶν ἀντιστρατήγου εἰς τὴν μνήμην τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου. Οὕτως ἡ Πατρὶς ἀπέτισε καὶ μίαν ὀφειλήν της, ἀποδοῦσα τὰ νόμιμα μετὰ θάνατον εἰς ἓν ὀνομαστὸν τέκνον της. Αἰωνία ἡ μνήμη τοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου! Κύριος ἀναπαῦσαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ!».

Πρόσκληση τῆς χήρας Ἀνδρούτσου γιὰ τὸ μνημόσυνο.

.             Ἡ χήρα μετὰ ἀπὸ σαράντα ἐτῶν προσπάθειες εἶδε μὲ ἱκανοποίηση νὰ ἀποκαθίσταται τὸ ὄνομα τοῦ συζύγου της, νὰ τελεῖται ἐπισήμως μνημόσυνο στὴ μνήμη του καὶ τὰ λείψανά του νὰ ἐνταφιάζονται μὲ στρατιωτικὲς τιμὲς στὸ Α΄ Νεκροταφεῖο τῶν Ἀθηνῶν. Ἰδοὺ ἡ πρόσκλησή της γιὰ συμμετοχὴ στὸ μνημόσυνο, ποὺ δημοσίευσε στὴν ἐφημερίδα «Αὐγή»:
.               «Μετὰ τεσσαρακονταετὲς διάστημα χρόνου, καθ᾽ ὃ ὁ Ὕψιστος ἀφῆκε τὴν χάριν του, ὅπως ἡ ἐπιζῶσα ὑποφαινομένη χήρα τοῦ ἀοιδίμου στρατηγοῦ Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου ἀποδώσῃ τὴν θρησκευτικὴν τελετὴν εἰς τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ, ταφέντος ἐν σιωπῇ ἕνεκα τοῦ ἐπιγενομένου αὐτῷ σκληροῦ θανάτου ἔν τινι γωνίᾳ τῆς Ἀκροπόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὑποφαινομένη παρακαλῶ πάντας τοὺς εὑρισκομένους συναγωνιστὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς λοιποὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν, ὅσοι εὐαρεστοῦνται, νὰ παρευρεθῶσι εἰς τὴν κήδευσιν τῶν ὀστῶν καὶ τὴν νεκρώσιμον θρησκευτικὴν ἀκολουθίαν, γενησομένην ἐν τῷ ναῷ τῆς Μητροπόλεως τὴν 21ην τρέχοντος μηνός, ἡμέραν Κυριακὴν καὶ ὥραν 10 π.μ.. Ἐν Ἀθήναις τῇ 17ῃ Φεβρουαρίου 1865. Ἡ χήρα Ἑλένη Ὀδυσσέως Ἀνδρούτσου». –

 

 

, ,

Σχολιάστε

ΜΙΑ ΕΚΚΛΗΣΗ: ΟΧΙ ΣΕ ΝΕΟ ΔΙΧΑΣΜΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Μία ἔκκληση: Ὄχι σὲ νέο διχασμὸ

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.           Ἡ διχόνοια εἶναι μία βαριὰ ἐνδημικὴ νόσος τῶν Ἑλλήνων. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς μακρᾶς ἱστορικῆς μας ἐμπειρίας. Τὶς ἔνδοξες στρατιωτικὲς ἐπιτυχίες κατὰ τῶν Περσῶν ἀκολούθησε ὁ ἐμφύλιος Σπάρτης – Ἀθηνῶν… Τὴν ἐπιτυχημένη ἐκστρατεία τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου ἀκολούθησαν οἱ ἐμφύλιες συγκρούσεις μεταξὺ ἐπιγόνων του, ποὺ ἔφεραν καὶ τὴν ρωμαιοκρατία… Τὸ Βυζάντιο στὰ μέσα τοῦ 14ου αἰώνα καὶ ἐνῶ ἀπειλεῖτο ἀπὸ κάθε κατεύθυνση, ἀπὸ Τούρκους, Βούλγαρους, Σέρβους, Γενουάτες, Ἐνετούς, Φράγκους ξεκίνησε ὁ Ἰωάννης Καντακουζηνὸς μακροχρόνιο ἐμφύλιο πόλεμο κατὰ τοῦ νομίμου αὐτοκράτορα Ἰωάννη Ε΄ Παλαιολόγου, μὲ τὴν βοήθεια τουρκικῶν στρατευμάτων…
.               Στοὺς νεότερους χρόνους, κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 οἱ ἄφθαστοι ἡρωισμοὶ καὶ οἱ στρατιωτικὲς ἐπιτυχίες κινδύνευσαν νὰ πᾶνε χαμένες ἀπὸ τὴ θανατηφόρα διχόνοια. Ὁ διχασμὸς τῶν Ἑλλήνων στὴ δεκαετία τοῦ 1910 – 1920 προκάλεσε τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ ὁ Ἐμφύλιος 1946-1949 ἔφερε τὴν Ἑλλάδα σὲ ὅλους τους τομεῖς πολὺ πίσω, σὲ σχέση μὲ τὶς ἄλλες χῶρες τῆς Εὐρώπης.
.                Ἡ διχόνοια συγκλόνισε τὸν ἐθνικό μας ποιητὴ Διονύσιο Σολωμό, ποὺ μὲ τοὺς στίχους τοῦ 144-150 στὸν «Ὕμνο εἰς τὴν Ἐλευθερίαν», γραμμένους τὸν Μάϊο τοῦ 1823, ὅταν ξεκινοῦσε αὐτὴ ἡ κατάρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, θέλησε νὰ μᾶς νουθετήσει. Τοὺς θυμίζουμε: « Ἡ διχόνοια ποὺ βαστάει ἕνα σκῆπτρο ἡ δολερή, καθενὸς χαμογελάει, πάρ᾽το, λέγοντας, καὶ σύ. Κειὸ τὸ σκῆπτρο ποὺ σᾶς δείχνει ἔχει ἀλήθεια ὡραία θωριά, μὴν τὸ πιάστε, γιατί ρίχνει δάκρυα θλιβερά. Ἀπὸ στόμα ὁπού φθονάει, Παλληκάρια, ἂς μὴν ᾽πωθῆ, πὼς τὸ χέρι σᾶς χτυπάει τοῦ ἀδελφοῦ τὴν κεφαλή… Τέτοια ἀφήστενε φροντίδα, ὅλο τὸ αἷμα ὁπού χυθῆ γιὰ θρησκεία καὶ γιὰ πατρίδα ὅμοιαν ἔχει τὴν τιμή. Στὸ αἷμα αὐτὸ ποὺ δὲν πονεῖτε γιὰ Πατρίδα γιὰ Θρησκειά, σᾶς ὁρκίζω ἀγκαλιασθῆτε σὰν ἀδέλφια γκαρδιακά. Πόσον λείπει, στοχασθῆτε, πόσο ἀκόμη νὰ παρθῆ. Πάντα ἡ νίκη ἂν ἑνωθῆτε πάντα ἐσᾶς θ’ ἀκολουθῆ».
.               Μία ἔκκληση ἐν ὄψει τῆς Ἐπετείου τῶν 200 ἐτῶν ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Ἂς μιμηθοῦμε τοὺς ἀγωνιστὲς στὸ ἡρωικό τους πνεῦμα, στὴν Πίστη τους, στὶς θυσίες τους καὶ στὶς ἱκανότητές τους. Ἂς τοὺς δείξουμε ὅτι τὰ παθήματά τους μᾶς ἔγιναν μαθήματα καὶ λέμε ὄχι στὴ διχόνοια. Ἂς ὑπερβοῦμε διχαστικὲς ἀντιλήψεις, ἐγωισμοὺς καὶ προκαταλήψεις. Στὸ 2021 θὰ ἑορτάσουμε μίαν ΕΘΝΙΚΗ ἐπέτειο, μὴν τὴν χαλάσουμε, μετατρέποντας τὴν σὲ Ἐπέτειο ἰδεολογικὴ καὶ διχαστική. Μὴ δείξουμε ὅτι ἔχουμε πακτώσει τὴ σκέψη μας στὴ φυλακὴ τοῦ Κολοκοτρώνη, στὴ δολοφονία τοῦ Ἀνδρούτσου καὶ στὰ Κόμματα μὲ τὶς ξένες πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸ σημαῖες καὶ ἰδέες.
.               Τὸ 2021 δὲν πρέπει νὰ εἶναι μία ἀφορμὴ γιὰ μίαν ἀκόμη φορὰ οἱ Ἕλληνες νὰ τσακωθοῦμε καὶ νὰ διχασθοῦμε. Ἡ εὐθύνη γιὰ τὸ μήνυμα ποὺ θὰ στείλει ἡ σημερινὴ ἐπίσημη καὶ ἐπώνυμη Ἑλλάδα στοὺς Ἕλληνες καὶ στὴ διεθνῆ κοινὴ γνώμη εἶναι τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ποὺ ὅρισε, τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, τῶν πρώην Προέδρων τῆς Δημοκρατίας, τῶν πρώην πρωθυπουργῶν καὶ ἀρχηγῶν Κομμάτων, τῶν Πατριωτικῶν Συλλόγων καὶ Πρωτοβουλιῶν.-

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–
8.  ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ, ὁ μεγαλοεθνομάρτυρας

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.               Μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἁγνὲς καὶ πιὸ ἡρωικὲς φυσιογνωμίες τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821 εἶναι ὁ μεγαλοεθνομάρτυρας Ἀθανάσιος Διάκος. Ἔτσι ἔμεινε στὴν Ἱστορία. Διάκος ἦταν ἡ ἐκκλησιαστική του ἰδιότητα. Χειροτονήθηκε ἱεροδιάκονος στὴ Μονὴ Τιμίου Προδρόμου Ἀρτοτίνας Φωκίδας. Τὸ πραγματικό του ἐπώνυμο ἦταν Γραμματικὸς καὶ κατ’ ἄλλους Μασσαβέτας. Μεγαλοεθνομάρτυρα τὸν ὀνομάσαμε λόγῳ τῶν ὑπὲρ τῆς Πίστεως καὶ τῆς Πατρίδας φρικτῶν βασανιστηρίων, τὰ ὁποῖα ὑπέστη, πρὶν νὰ ἐκτελεσθεῖ μὲ τὸν ἀγριότερο τρόπο, ποὺ ἔχει καταγράψει ἡ Ἱστορία, νὰ σουβλιστεῖ ζωντανός. Τὸ σούβλισμα ἀλλιῶς ὀνομάζεται παλούκωμα καὶ ἀνασκολοπισμός. Κατ’ αὐτὸν οἱ δήμιοι – βασανιστὲς ἔδεναν τὸν μελλοθάνατο σὲ ξύλινο ἢ μεταλλικὸ πάσαλο (σκόλοπα), ἢ περνοῦσαν τὸν πάσαλο στὸ κορμί του καὶ τὸν ἔψηναν ζωντανό.
.              Ὁ ἥρωας γεννήθηκε τὸ 1788 στὴν Ἄνω Μουσουνίτσα (σήμερα ἔχει μετονομαθεῖ σὲ Ἀθανάσιος Διάκος) ἢ στὴν Ἀρτοτίνα Φωκίδας. Σὲ ἡλικία 12 ἐτῶν ἐστάλη ἀπὸ τὴν μητέρα του στὴ Μονὴ Τιμίου Προδρόμου, γιὰ νὰ μάθει γράμματα καὶ ἔγινε καλογεροπαίδι. Λόγῳ τῶν ἱκανοτήτων του καὶ τῆς ἀρετῆς του χειροτονήθηκε νεότατος (17 ἐτῶν) Διάκονος. Ὅταν Ὀθωμανὸς τιτλοῦχος ἐπισκέφθηκε τὸ μοναστήρι, ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἀθανασίου καὶ τοῦ ἔκανε ἀνήθικη πρόταση. Ὁ Διάκος ἀντιστάθηκε καὶ πάνω στὸν καβγά, τὸν σκότωσε. Τότε ἀναγκάστηκε νὰ φύγει στὰ βουνὰ καὶ νὰ γίνει κλέφτης. Ἀργότερα ἡγήθηκε τοῦ ἀρματωλικίου τῆς Λεβαδειᾶς, ἔγινε μέλος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας καὶ ἄρχισε νὰ συνεννοεῖται γιὰ τὴν Ἐπανάσταση. Στὶς 27 Μαρτίου 1821 στὴ Μονὴ Ὁσίου Λουκᾶ οἱ Ἐπίσκοποι Σαλώνων Ἠσαΐας καὶ Ταλαντίου Νεόφυτος, μαζὶ μὲ τὸν Διάκο καὶ ὁπλαρχηγοὺς καὶ προεστοὺς τῆς Ρούμελης κήρυξαν τὴν Ἐπανάσταση, ψάλλοντας τὸ «Σῶσον Κύριε τὸν λαόν Σου…».
.               Πολυάριθμος ὀθωμανικὸς στρατός, μὲ 8000 στρατιῶτες καὶ 1000 ἱππεῖς καὶ μὲ ἐπικεφαλῆς τους τὸν Ὀμὲρ Βρυώνη, κινήθηκε ἐναντίον τῶν ἐπαναστατημένων Ἑλλήνων τῆς Ρούμελης μὲ σκοπὸ νὰ καταστείλει τὴν ἐκεῖ ἐξέγερση καὶ νὰ προχωρήσει πρὸς τὴν ἐπίσης ἐπαναστατημένη Πελοπόννησο. Οἱ Ἕλληνες ἀποφάσισαν νὰ ἀντισταθοῦν. Ἦσαν λίγοι σὲ σχέση μὲ τοὺς Τούρκους, περίπου 1500, χωρισμένοι σὲ τρία τμήματα καὶ δὲν ἦσαν ἔμπειροι σὲ πολέμους κατὰ παράταξη, ὅμως ἦσαν ἀποφασισμένοι νὰ ἀντιμετωπίσουν, ὡς διάδοχοι τοῦ Λεωνίδα καὶ τῶν 300 του, κοντὰ στὶς Θερμοπύλες τοὺς Ὀσμανλῆδες.
Ὁ Διάκος ἀνέλαβε νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσει στὸ γεφύρι τῆς Ἀλαμάνας. Ἡ μάχη ποὺ ἔδωσαν ὁ Διάκος μὲ τὰ λίγα παλληκάρια του ἦταν ἡρωικὴ ἀλλὰ ἄνιση. Ὁ ἴδιος πληγώθηκε βαριὰ καὶ πιάστηκε αἰχμάλωτος. Ὁ Ὀμὲρ τοῦ ἔταξε νὰ τὸν κάνει ἀνώτερο ἀξιωματικό, ἂν ἀλλαξοπιστοῦσε, ἀλλὰ ἐκεῖνος τοῦ ἀπάντησε: «Ἐγὼ γραικὸς γεννήθηκα, γραικὸς θὲ ν’ ἀποθάνω». Ὁ Διάκος ἀντιμετώπισε μὲ θάρρος καὶ γαλήνια τὸν βασανιστικό του θάνατο, στὶς 24 Ἀπριλίου 1821. Ὁ Ἀθανάσιος Διάκος ἀγαποῦσε πολὺ τὸν Χριστὸ καὶ μαρτύρησε γι’ Αὐτὸν καὶ τὴν Πατρίδα σὲ ἡλικία 33 ἐτῶν, ὅπως Ἐκεῖνος. Τὸ μόνο του παράπονο ἦταν ὅτι δὲν θὰ ἔβλεπε τὴν ἐλευθερία τῆς Πατρίδας του. Λέγεται ὅτι εἶπε ἀλληγορικά: «Γιὰ δὲς καιρὸ ποὺ διάλεξε ὁ χάρος νὰ μὲ πάρει, τώρα π’ ἀνθίζουν τὰ κλαδιὰ καὶ βγάζει ἡ γῆ χορτάρι».
.                 Ὁ ἀείμνηστος Μητροπολίτης Φθιώτιδος Νικόλαος προώθησε τὴν διακήρυξη τῆς ἁγιότητας τοῦ Ἀθανασίου Διάκου, ἀλλὰ ἡ πρότασή του δὲν ἔχει γίνει δεκτὴ ἕως σήμερα ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο. Γιὰ τὸ θέμα ὁ μακαριστὸς Μητροπολίτης δήλωσε:
.             «Ὁ Ἀθανάσιος Διάκος δικαίως ὀνομάσθηκε “Ὁ ἠρωικότερος τῶν ἡρώων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 καὶ ὁ γενναιότερος τῶν γενναίων”. Ὑπῆρξε ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ καὶ μάρτυρας μὲ τὴ γνησιότητα καὶ τὴ ζωντάνια τῶν μαρτύρων τῆς πρωτοχριστιανικῆς ἐποχῆς. Προκλήθηκε νὰ ἀρνηθεῖ τὴν πίστη του μὲ πλούσιες ἀνταμοιβὲς καὶ δελεάσματα, ἀλλὰ ἔμεινε ἀμετακίνητος, προτιμήσας τὸν μαρτυρικὸ θάνατο ἀπὸ τὴν προδοσία καὶ τὴν ἀτιμία. Ὁ δι᾽ ἀνασκολοπισμοῦ μαρτυρικὸς θάνατός του ὑπῆρξε “τὸ γνησιώτερον βάπτισμα”, ὅπως χαρακτηρίζουν οἱ Διαταγὲς τῶν Ἀποστόλων τὸν θάνατο τοῦ μάρτυρος, τὸ ὁποῖο ἐξάλειψε κάθε ἁμαρτία καὶ τὸν παρέδωσε καθαρὸν καὶ ἅγιον εἰς τὸν Θεόν».

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ

.             Μήνυμα τοῦ Διάκου πρὸς στρατολόγηση ἀνδρῶν: «Τοῖς ἀγαπητοῖς μοι Ραχωβίτες ὑγιῶς, εἰς Ράχωβαν. Αἰδεσιμώτατε Ἅγιε Πρωτόπαπα καὶ Παπὰ Δημήτρη εὐλαβῶς προσκυνῶ καὶ ἀγαπητοί μοι Γιωργάκη Σιδερὰ καὶ Γιάννη Ἀλεξανδρή. Σᾶς φανερώνω λαμβάνοντας τὸ παρόν μου ἀμέσως νὰ σηκωθῆτε νὰ μαζώξετε ὅλους τοὺς Ραγιάδες νὰ μοῦ ξεμερώσετε Τρίτη πουρνὸ εἰς Λυκούρεσιν ὅπου νὰ ἔλθετε ὅλοι: 200 ὀνομάτοι καὶ τῆς ὥρας μαζὺ μὲ τὰ ἅρματά σας. Νὰ πάρετε καὶ 10 φορτώματα ψωμὶ καὶ κρασὶ καὶ ἐληὲς καὶ ὅλον τὸν τζημπχεανὲν ὅπου ἔχετε μπαρούτιν καὶ κουρσούμια καὶ νὰ μοῦ φέρετε 6 ἄλογα καλὰ μεζηλιάρικα καὶ ἔτζι νὰ μοῦ ἀκολουθήσετε ἐξ ἀποφάσεως. Ὑγιαίνετε, 1821: 28 Μαρτίου, Κάπερνα. Ὁ ἀγαπητός σας Θανάσης Διάκος».
.             Ὁ Μακρυγιάννης γιὰ τὸν Διάκο: «Ὁ Διάκος πρωτοκινήθη αὐτὸς μ’ ὀλίγους ἀνθρώπους κι ἀπάντησε τὴν πρώτη ὁρμὴ τῶν Τούρκων, αὐτὸς κι ὁ ἀγείμνηστος Δεσπότης Σαλώνου. Αὐτεῖνοι κι ὁ Μπακογιάννης κι ὁ Καλύβας κι ὁ ἀδελφός τοῦ Δεσπότη κι ἄλλοι ἀξιωματικοὶ μὲ τοὺς ὀλίγους τους στρατιῶτες ἔλυωσαν ἀπάνου εἰς τὸ γιοφύρι τῆς Ἀλαμάνας πολεμώντας μὲ τόσον πλῆθος Τούρκων. Κι ὁ περίφημος γενναῖος Διάκος, ἀφοῦ τελείωσε τὸν τζεμπιχανέ, καταπληγωμένον καὶ μισοσκοτωμένον τὸν ἔλαβαν ζωντανὸν οἱ Τοῦρκοι καὶ τὸν παλούκωσαν. Σ’ τὴν θέσιν ὁπού ἐπέθανες ἐσύ, Λεωνίδα, μὲ τοὺς τρακόσους σου, πέθαναν κι αὐτεῖνοι διὰ τὴν θρησκείαν καὶ πατρίδα».
.             Ποίημα τοῦ Ἀρ. Βαλαωρίτη «Ἡ προσευχὴ τοῦ Διάκου»: «…Πλαγιάζει ὁ λιονταρόψυχος!…Ὁ Διάκος στὸ κρεββάτι του, ζωσμένος τὴ φλοκάτη, σὰν ἀητὸς μὲς στὴ φωλιὰ ὁλάκερο ἕνα γένος ἔκλωθ’ ἐκείνην τὴν βραδιά…. Πλάστη μεγαλοδύναμε! Ἀξίωσέ μας ὅλους, πρὶν μᾶς σκεπάση ἡ μαύρη γῆ, στὰ δουλωμένα πλάγια νὰ κοιμηθοῦμε μία νυχτιὰ τὸν ὕπνο τοῦ Θανάση!»
.             Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Τάκη Λάππα «Ἀθανάσιος Διάκος (1949): «Τὸ ἀθάνατο Εἰκοσιένα εἶναι γιομάτο ἀπὸ ἡρωικὲς μορφές. Σὰν τὸν πολέμαρχο ὅμως τῆς Ἀλαμάνας, τὸν πρωτολάτη ἀγωνιστὴ τῆς ἐπανάστασης, τὸν Θανάση Διάκο, θαρρῶ πὼς δὲν ἔχει νὰ πρωτοδείξει ἄλλον. Ὁ διάκος τοῦ Προδρόμου, ποὺ πέταξε τὰ ράσα γιὰ νὰ ζωστεῖ τ’ ἅρματα καὶ νὰ τάξει τὴ ζωή του στὴ λευτεριὰ τῆς σκλαβωμένης πατρίδας του, εἶχε γεννηθεῖ ἥρωας καὶ ἥρωας πέθανε».

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–
7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ: Θυσία στὴν ἐλευθερία τῆς Ἑλλάδος

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.           Στὶς 19 Ἀπριλίου 1824, Δευτέρα ἡμέρα τοῦ Πάσχα, ὁ μέγας φιλέλληνας Ἄγγλος λόρδος καὶ ποιητὴς Τζὸρτζ Γκόρντον Μπάιρον (Βύρωνα τὸν λέμε οἱ Ἕλληνες) ἀπεβίωσε στὸ ἐπαναστατημένο καὶ πολιορκημένο Μεσολόγγι, μετὰ ἀπὸ σύντομη ἀσθένεια, πιθανὸν πνευμονία. Εἶχε γεννηθεῖ στὸ Λονδίνο τὸ 1788 καὶ τὸ 1809 κατέλαβε τὴ θέση του στὴ Βουλὴ τῶν Λόρδων.
.           Ὁ Μπάϊρον δὲν ἐπαναπαύθηκε στὴν εὐγενῆ καταγωγή του. Ἔγινε μεγάλος ποιητής. Ὁ Παναγιώτης Κανελλόπουλος στὴν ἐξαιρετικὴ «Ἱστορία τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Πνεύματος», ποὺ ἔγραψε, τονίζει ὅτι ἀπὸ τὴν πολυτάραχη ζωή του πιὸ σημαντικὸ καὶ πιὸ ἐνδιαφέρον εἶναι τὸ ποιητικό του ἔργο. Γράφει σχετικά: «Δὲν ἦταν, βέβαια, ὁμόφωνη ἡ ἀναγνώριση τῆς ὑψηλῆς ἀξίας τῶν ποιητικῶν ἔργων τοῦ Μπάϊρον ἀπὸ τοὺς μεγάλους τοῦ ΙΘ΄ αἰώνα. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι πνεύματα, σὰν τὸν Γκαῖτε, τὸν Ντοστογιέφσκι καὶ τὸν Νίτσε θαύμασαν τὸν Μπάιρον ὡς ποιητή, πρέπει νάχει καὶ γιά μας, σήμερα, κάποια σημασία καὶ πρέπει νὰ τὸ προσέξουν ἰδιαίτερα ἐκεῖνοι, ποὺ στὸν αἰώνα μᾶς ὑποτιμοῦν ἢ προσπερνοῦν – μ’ ἕνα αἴσθημα ἀνωτερότητας, ποὺ μπορεῖ νὰ κριθεῖ κάποτε γελοῖο – τὸ ποιητικὸ ἔργο τοῦ Μπάιρον».
.           Αὐτὸς ὁ μέγας καὶ εὐγενοῦς καταγωγῆς (ἡ μητέρα του καταγόταν ἀπὸ τὴν βασιλικὴ οἰκογένεια τῶν Στιούαρτ) Ἄγγλος ποιητὴς ἦρθε στὴ Ἑλλάδα τὸ 1810, γιὰ νὰ θαυμάσει τὸν ἀρχαῖο πολιτισμό της καὶ ἀγάπησε τοὺς σύγχρονούς του Ἕλληνες. Μὲ τὸ Β΄ Ἆσμα τοῦ ἐπικολυρικοῦ «Τὸ προσκύνημα τοῦ Τσάϊλντ Χάρολντ» ἔδειξε τὴν ἀγανάκτησή του ποὺ οἱ σκλαβωμένοι Ἕλληνες δὲ μπόρεσαν νὰ προστατεύσουν τὰ μνημεῖα τους ἀπὸ τὸν βάρβαρο «Σκωτσέζο» (τὸν σημειώνει ἔτσι ὁ ἴδιος ὁ Μπάϊρον) Ἔλγκιν καὶ τὴν πεποίθησή του ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς θὰ ξεσηκωθεῖ καὶ θὰ ξαναπάρει τὴ θέση ποὺ τοῦ πρέπει ἀνάμεσα στοὺς πολιτισμένους χριστιανικοὺς λαοὺς τῆς Γῆς.
.           Τὸ δεύτερο ταξίδι του στὴν Ἑλλάδα ξεκινᾶ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1823 ἀπὸ τὴν Κεφαλονιὰ καὶ τὴν Ἰθάκη καὶ στὶς 5 Ἰανουαρίου 1824 φτάνει στὸ Μεσολόγγι, ὅπου καὶ μετὰ ἀπὸ ἑκατὸ ἡμέρες ἀποθνήσκει, σὲ ἡλικία 36 ἐτῶν. Ὁ Μπάϊρον τὴ δεύτερη φορὰ δὲν ἦρθε στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ἕναν ρομαντισμό, ἀλλὰ γιὰ νὰ ὑπηρετήσει τοὺς Ἕλληνες καὶ τὴν ὑπόθεση ἐλευθερίας τους. Ὁ φίλος του Πιέτρο Γκάμπα, ἄλλος φιλέλληνας ἥρωας τοῦ 1821, ποὺ τὸν συνόδευσε στὴν Ἑλλάδα ἔγραψε καὶ μᾶς τὸ μεταφέρει ὁ Παν. Κανελλόπουλος: «Συχνὰ ἐπανελάμβανε ὁ Μπάϊρον ὅτι οὐδέποτε θὰ μετέβαλε τὴν ἀπόφαση ὁπού εἶχε, ὅπως περατώσει τὴ ζωή του στὴν Ἑλλάδα, ἐκτὸς ἂν αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες ἤθελον τὸν ἐξορίσει ἀπὸ τῆς χώρας των. “Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ὑποκύψει” ἀνεφώνει “θὰ ταφῶ καὶ ἐγὼ ὑπὸ τὰ ἐρείπια της”…». Αὐτὴ τὴν ἀνιδιοτέλεια καὶ τὴν αὐτοθυσία του ἐκτίμησαν οἱ Ἕλληνες στὸν Μπάϊρον, τὸν ἔκαναν τὸν δικό τους «Βύρωνα» καὶ τὸν ἀγάπησαν περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλον φιλέλληνα.

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ

.           Διδαχὴ 1η πρὸς τοὺς Ἕλληνες γιὰ τὴ διχόνοια. Ὁ Μπάϊρον ἀπευθυνόμενος στὰ δύο σώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τὸ Βουλευτικὸ καὶ τὸ Ἐκτελεστικὸ προσπαθεῖ νὰ τοὺς φιλοτιμήσει καὶ νὰ τοὺς ἑνώσει: Ἐπιτρέψτε μου νὰ προσθέσω μιὰ γιὰ πάντα ὅτι ἐπιθυμῶ τὸ καλό τῆς Ἑλλάδος καὶ τίποτε ἄλλο. Ἀλλὰ δὲν συγκατατίθεμαι καὶ δὲν θὰ συγκτατεθῶ ποτὲ νὰ ἐξαπατηθοῦν τὸ ἀγγλικὸ κοινὸ σχετικὰ μὲ τὴν πραγματικὴ κατάσταση τῶν Ἑλληνικῶν ὑποθέσεων. Τὰ ὑπόλοιπα, κύριοι, ἐξαρτῶνται ἀπὸ ἐσᾶς. Ἐπολεμήσατε ἔνδοξα, φερθῆτε ἐπίσης ἔντιμα πρὸς τοὺς συμπατριῶτες σας καὶ πρὸς τὸν κόσμο καὶ τότε ποτὲ πιὰ δὲν θὰ λεχθεῖ… ὅτι ὁ Φιλοποίμην ἦταν ὁ ἔσχατος τῶν Ἑλλήνων…» (Σημ. Ὁ ἐκ Μεγαλοπόλεως Ἀρκαδίας Φιλοποίμην (253 – 183) ἦταν γενναιότατος στρατηγός, ἔζησε κατὰ τὰ ἔτη τῆς ἐπέκτασης τῆς Ρώμης καὶ ἔδωσε μάχες γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τῶν Ἑλλήνων. Ὁ Πολύβιος τὸν ὀνόμασε «τελευταῖο τῶν Ἑλλήνων», προβλέψας ὅτι μετὰ ἀπὸ αὐτὸν δὲν θὰ ὑπάρξει ἄλλος Ἕλληνας στρατηγός, ποὺ θὰ μπορέσει νὰ ἀντισταθεῖ στὴν ἰσχὺ τῆς Ρώμης).
.           Διδαχὴ 2η πρὸς τοὺς Ἕλληνες κατὰ τῆς διχόνοιας. Σὲ ἐπιστολή του πρὸς τὸν Μαυροκορδάτο γράφει ὁ Μπάιρον: «Λυποῦμαι πάρα πολὺ ἀκούγοντας ὅτι ἐξακολουθοῦν ἀκόμα οἱ ἐσωτερικὲς διχόνοιες στὴν Ἑλλάδα καὶ μάλιστα σὲ μία στιγμή, ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ νικήσει παντοῦ, ὅπως νίκησε ἤδη σὲ ἀρκετὰ μέρη. Ἡ Ἑλλὰς βρίσκεται μπροστὰ σὲ τρεῖς δυνατότητες, ἢ νὰ νὰ ἀνακτήσει τὴν ἐλευθερία, ἢ νὰ γίνει ὑποτελὴς τῶν Εὐρωπαίων ἡγεμόνων ἢ νὰ καταντήσει πάλι μία τουρκικὴ ἐπαρχία. Δὲν ἔχει νὰ διαλέξει παρὰ ἕνα ἀπὸ τὰ τρία. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ὁ ἐμφύλιος πόλεμος εἶναι ὁ δρόμος, ποὺ ὁδηγεῖ στὰ δύο τελευταῖα… Ἂν ἡ Ἑλλὰς θέλει νὰ γίνει γιὰ πάντα ἐλεύθερη καὶ ἀνεξάρτητη, πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσει τώρα, γιατί δὲν θάχει πιὰ εὐκαιρία…».
.           Ὁ Μπάιρον κατὰ τοῦ Ἔλγκιν. Ὁ Μπάϊρον ἦταν πολὺ αὐστηρὸς πρὸς τὸν Ἔλγκιν. Στὸ ποίημά του «Ἡ κατάρα τῆς Ἀθηνᾶς» τὸν χαρακτηρίζει χειρότερο τοῦ βαρβάρου Ἀλαρίχου. Λέγει ἡ θεὰ Ἀθηνᾶ: «Ἀπὸ τοῦ Τούρκου τὴ μανία γλύτωσα καὶ τοῦ Βανδάλου, μὰ ἡ χώρα σου ἕναν κλέφτη μοῦ ἔχει στείλει πιὸ μεγάλο. Κοίτα, ἄδειος ὁ ναός μου, κατοικία ρημαγμένη… Ὁ Ἀλάριχος τὰ πάντα εἶχε ἀγρίως καταστρέψει μὲ τὸ δίκιο τοῦ πολέμου, μὰ ὁ Ἐλγίνος γιὰ νὰ κλέψει ὅσα οἱ βάρβαροι ἀφῆσαν, ποὺ ἤτανε ἀπὸ ὅ, τι ἐκεῖνος εἶναι βάρβαρος πιὸ λίγο, γιατί τόκανε ὁ Ἐλγίνος;…».
.           Τὸ τέλος τῆς ζωῆς τοῦ Μπάϊρον καὶ ἡ Ἑλλάδα. Γιὰ τὸ τέλος τῆς ζωῆς τοῦ Μπάϊρον ὁ Γκάμπα, ποὺ ἦταν συνέχεια κοντά του, ἔγραψε ὅτι εἶπε: «Ἔδωσα στὴν Ἑλλάδα τὸν χρόνο μου, τὴν περιουσία μου, τὴν ὑγεία μου, καὶ τώρα τῆς δίνω τὴ ζωή μου – τί θὰ μποροῦσα περισσότερο νὰ δώσω;».

.           Ἀπὸ τὸν ἐπικήδειο λόγο στὸν Λόρδο Μπάϊρον τοῦ Σπυρίδωνος Τρικούπη. «Πλασμένος ἀπὸ τὴν φύσιν διὰ νὰ ὑπερασπίζεται πάντοτε τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου, ὅπου καὶ ἂν τὰ ἔβλεπε καταπατημένα…. εἶδε τὸν ἐξαχρειωμένον, ἁλυσοδεμένον ἄνθρωπον τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀποφασίση καὶ νὰ ἐπιχειρισθῆ νὰ συντρίψη ταῖς φρικταῖς ἅλυσαίς του, καὶ τὰ συντρίμματα τῶν ἁλύσων του νὰ κάμη κοφτερὰ σπαθιὰ διὰ νὰ ξαναποχτήση μὲ τὴν βίαν ὅ, τι τοῦ ἅρπαξεν ἡ βία, εἶδε καὶ ἄφησεν ὄλαις ταῖς πνευματικαῖς καὶ σωματικαῖς ἀπολαυσαις τῆς Εὐρώπης καὶ ἦλθε νὰ κακοπαθήση καὶ νὰ ταλαιπωρηθῆ μαζί μας, συναγωνιζόμενος ὄχι μόνον μὲ τὸν πλοῦτον του, τὸν ὁποῖον δὲν ἐλυπήθηκεν, ὄχι μόνον μὲ τὴν γνῶσιν του, τῆς ὁποίας μᾶς ἔδωκεν σωτηριώδη σημεῖα, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ σπαθί του ἀκονισμένον ἐναντίον τῆς τυραννίας καὶ τῆς βαρβαρότητος. Ἦλθεν εἰς ἕνα λόγον κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῶν οἰκιακῶν του, μὲ ἀπόφασιν νὰ ἀποθάνη εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Πῶς λοιπὸν νὰ μὴ συντριβῆ ὅλων μας ἡ καρδία διὰ τὴν στέρησιν ἑνὸς τέτοιου ἀνδρός; Πῶς νὰ μὴ κλαύσωμεν τὴν στέρησίν του ὡς γενικὴν στέρησιν ὅλου του Ἑλληνικοῦ Γένους;». (Ὁ ἐπικήδειος λόγος ἐξεφωνήθη ἐνώπιον τοῦ νεκροῦ λόρδου Μπάϊρον τὴν 11/23 Ἀπριλίου 1824 στὸ Μεσολόγγι. Τὸ ἀπόσπασμα εἶναι ἀπὸ τὸ βιβλίο «Λόρδου Μπάϋρον Ἐπιστολὲς ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, 1809-1811 & 1823-1824». Ἔκδοση «Ἰδεόγραμμα». Ἐπιμέλεια – εἰσαγωγὴ καὶ σχόλια τοῦ Leslie A. Marchand, μετάφραση Δήμ. Κούρτοβικ. Σελ. 271-275).
.           Ἀπὸ τὴ Μυθιστορηματικὴ Βιογραφία τοῦ Ἀντρὲ Μωρουά, τῆς Γαλλικῆς Ἀκαδημίας, «Λόρδος Βύρων». «Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ πεῖ κανεὶς ὅτι, ἂν ὁ Βύρων δὲν ἐνίσχυε τὴν ἑλληνικὴ ὑπόθεση μὲ τὸ ὄνομά του καὶ μὲ τὸν θάνατό του, ἡ ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη, ἀναμφισβήτητα, δὲν θὰ εἶχε ὑποστηρίξει τὸν Κάνινγκ. Στὸ Μεσολόγγι, ποὺ ἀποτελεῖ σήμερα μία μικρὴ πόλη ὑγιεινὴ καὶ εὐτυχισμένη, οἱ Ἕλληνες ἔχουν φτιάξει τὸν Κῆπο τῶν Ἡρώων. Μέσα σ’ αὐτόν, μία στήλη φέρει τὸ ὄνομα τοῦ Βύρωνος, μαζὶ μὲ τοῦ Μάρκου Μπότσαρη, τοῦ Καψάλη καὶ τοῦ Τζαβέλλα. Οἱ ψαράδες ποὺ ζοῦν ἀκόμα, στὸ παράξενο αὐτὸ βασίλειο τοῦ νεροῦ καὶ τῆς ἅρμης, σὲ καλύβες πλεγμένες μὲ καλάμια, γνωρίζουν τὸ ὄνομα τοῦ Βύρωνος. Δὲν ξέρουν πὼς ἦταν ποιητὴς μά, ἂν κανεὶς τοὺς ρωτήσει γι’ αὐτόν, ἀπαντοῦν: “ Ἦταν ἕνας γενναῖος ἄντρας, ποὺ ἦρθε νὰ πεθάνει γιὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐπειδὴ ἀγαποῦσε τὴν ἐλευθερία”». (Τὸ βιβλίο μεταφράστηκε ἀπὸ τὸν Βασ. Ἁρ. Παπαδόπουλο καὶ κυκλοφορήθηκε τὸ 1955 ἀπὸ τὴν «Μορφωτικὴ Ἑταιρία» σὲ δύο τόμους. Τὸ ἀπόσπασμα εἶναι στὸν Β΄ Τόμο καὶ στὴ σελίδα 196).
.           Ἀπὸ τὸν λόγο τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Σίμου Μενάρδου γιὰ τὸν Μπάϊρον. «…Τίποτε, οὔτε ἡ προκήρυξις τοῦ Μαυροκορδάτου, οὔτε ὁ ἐπικήδειος τοῦ Τρικούπη, οὔτε τὸ μεταγενέστερον διάταγμα τοῦ προέδρου Γεωργίου Κουντουριώτη καθ’ ὃ “τὸ ἔθνος ὀφείλει νὰ τὸν ὀνομάζη πατέρα καὶ εὐεργέτην” καὶ ὅπερ ὥριζε τὴν 5/17 Μαΐου (1824) δεήσεις, καθ’ ὄλας τὰς ἐκκλησίας τῆς ἑλληνικῆς ἐπικρατείας καὶ πυροβολισμοὺς παντὸς φρουρίου, παντὸς πλοίου, παντὸς τουφεκιοῦ, τίποτε δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκφράση τὸν ψυχικὸν σεισμόν, ὅστις ἐκλόνισε τὸ ἔθνος, τὴν ὀδύνην τῶν Μεσολογγιτῶν…» (Ὁ κυπριακῆς καταγωγῆς καὶ σημαντικὸς φιλόλογος ἀκαδημαϊκὸς Σίμος Μενάρδος ἐξεφώνησε τὸν λόγο στὴν μεγάλη αἴθουσα τῆς Ἀκαδημίας τῶν Ἀθηνῶν στὶς 17 Ἀπριλίου 1924, μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς συμπλήρωσης 100 ἐτῶν ἀπὸ τὸν θάνατο τοῦ μεγάλου φιλέλληνος Ἄγγλου ποιητῆ).
.           Οἱ Ἕλληνες ποιητὲς ὑμνοῦν τὸν Μπάϊρον. Ὁ Σολωμός: «Λευθεριὰ γιὰ λίγο πάψε νὰ χτυπᾶς μὲ τὸ σπαθὶ τώρα σίμωσε καὶ κλάψει εἰς τοῦ Μπάϊρον τὸ κορμί…. Ἄκου Μπάιρον, πόσον θρῆνον κάνει ἐνῶ σὲ χαιρετᾶ ἡ Πατρίδα τῶν Ἑλλήνων, κλαῖγε, κλαῖγε, Ἐλευθεριά». Ὁ Κάλβος: «Ὦ Βύρων! Ὦ θεσπέσιον πνεῦμα τῶν Βρετανίδων, τέκνον Μουσῶν καὶ φίλε ἄμοιρε τῆς Ἑλλάδος, καλλιστεφάνου». Ὁ Παλαμᾶς: «Δὲν ἦρθες μὲ τοῦ τραγουδιοῦ σου τὸν ὡραῖο θυμό, ἦρθες τὴν ἴδια σου τὴ ζωὴ στῆς ἱερῆς θυσίας νὰ φέρεις τὸ βωμό, κι ἂν ἔζησες Διόνυσος, ξεψύχησες Μεσσίας».-

 

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄: Πάσχα στὴν ἀγχόνη

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                   Ἀνήμερα τὸ Πάσχα τοῦ 1821 καὶ σὲ ἡμερομηνία κοντινὴ μὲ τὸ φετινὸ (21 Ἀπριλίου ἦταν μὲ τὸ σημερινὸ γρηγοριανὸ ἡμερολόγιο) ἀπαγχονίστηκε ὁ Πατριάρχης τῆς Κωνσταντινούπολης Γρηγόριος ὁ Ε΄. Δύο χρόνια μετά, τὸ 1823, στὸν «Ὕμνο στὴν Ἐλευθερία» ὁ Διον. Σολωμὸς ἔγραψε: «Ὅλοι κλαῦστε, ἀποθαμένος ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐκκλησιᾶς. Κλαῦστε, κλαῦστε, κρεμασμένος ὡσὰν νάτανε φονιάς».
.                   Ὁ ἐθνοϊερομάρτυρας Πατριάρχης ἅγιος Γρηγόριος Ε΄ ἐπειδὴ εἶναι τὸ σύμβολο τοῦ μαρτυρίου τοῦ Ἑλληνισμοῦ – κλήρου καὶ λαοῦ – ἀπὸ τὸν ὀθωμανὸ κατακτητὴ καὶ ἐπειδὴ ἡ λαοφιλία του ἦταν καὶ παραμένει ὑψηλότατη στὴν ἑλληνικὴ ψυχή, κτυπήθηκε ἀπὸ Ἕλληνες ἐχθροὺς τῆς Ἐκκλησίας περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλη προσωπικότητα ποὺ συνδέεται μὲ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Οἱ Ἕλληνες λάτρεις τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης ἢ/καὶ αὐτῆς τῶν Μπολσεβίκων ἰδεολογικὰ δὲν μποροῦν νὰ δεχθοῦν τὴν πραγματικότητα ὅτι ἡ Ἐκκλησία –κλῆρος παντὸς βαθμοῦ καὶ λαὸς πάσης τάξεως– πρωτοστάτησε στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ κύριος στόχος τους εἶναι ὁ Ἐθνάρχης Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄, ποὺ πρῶτος θυσιάστηκε στὸν βωμὸ τῆς Ἐλευθερίας τῶν Ἑλλήνων.
.                   Τὸ παράξενο εἶναι ὅτι ἐπώνυμοι βασιλόφρονες ἀντικομμουνιστές, ὅπως ὁ πολιτικὸς Παν. Πιπινέλης καὶ ὁ καθηγητὴς Ἀλ. Τσιριντάνης, στὸ θέμα τοῦ Πατριάρχη συμφωνοῦν μὲ τοὺς μαρξιστὲς ἀναθεωρητὲς τῆς Ἱστορίας! Αὐτοὶ ἦσαν εἴτε ὀπαδοὶ τῆς ἀντιπατριαρχικῆς ἰδεολογίας τοῦ Κοραῆ, εἴτε ἄνθρωποι τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ νόμιζαν ὅτι ὑποστηρίζοντας ὅτι ὁ Πατριάρχης ἦταν ἐναντίον τῆς Ἐπανάστασης τὸν ἀθωώνουν ἔναντι τοῦ κατηγορητηρίου τῶν Τούρκων, ποὺ τὸν ὁδήγησε στὸ ἰκρίωμα…(Σημ. Δὲς σχετ. Γιώργου Κεκαυμένου «Ὁ Γρηγόριος Ε΄ καὶ ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821», Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις Ἀθήνα, 2019, σελ. 20 κ.ε.).
.                   Ὁ ἄνθρωπος τῶν ἀνακτόρων καὶ ὑπερσυντηρητικὸς στὴν ἰδεολογία πολιτικὸς Παν. Πιπινέλης (Σημ. Διορίστηκε ἀπὸ τὸν βασιλιὰ πρωθυπουργὸς γιὰ τρεῖς μῆνες τὸ 1963 καὶ ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν ἐπὶ χούντας) γιὰ νὰ θεμελιώσει τὴν ἄποψή του ἐπικαλεῖται τὸν κομμουνιστὴ Γιάνη Κορδάτο (Σημ. Προηγήθηκε τοῦ Βαρουφάκη στὸ «Γιάνης»). Ἔγραψε ὁ Πιπινέλης: «Ὁ μαρτυρικὸς θάνατος τοῦ (Γρηγορίου) πληροῖ τὴν ζωήν του μὲ ἕναν φωτοστέφανον ἁγιότητος. Αὐστηρὰ ὅμως ἱστορικὴ ἀνάλυσις τῆς δράσεώς του δὲν ἐπιτρέπει νὰ δοθῆ εἰς τὸν θάνατόν του ὁ χαρακτὴρ τῆς ἐθνικῆς θυσίας, ὡς θέλει τοῦτο ἡ ἐπίσημος ρωμαντικὴ σχολὴ τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας. Πράξις τερρορισμοῦ πρὸς συγκράτησιν μίας ἀναμοχλευομένης ἀνταρσίας, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ Κορδάτος, ὁ θάνατος (Σημ. Προσέξτε τὴν ἁπλὴ ἔκφραση «Θάνατος» στὰ βασανιστήρια ποὺ ὑπέστη ὁ Πατριάρχης, στὸν ἀπαγχονισμό του καὶ στὴν βεβήλωση τοῦ σκηνώματός του) τοῦ πατριάρχου δὲν ἔχει παρὰ τὴν ἱστορικὴν ἀξίαν μίας ἀσκόπου καὶ ἀδικαιολογήτου βιαιότητος». Σημειώνεται ὅτι ὁ Κορδάτος εἰσήγαγε τὴν μαρξιστικὴ ἰδεολογία περιγράφοντας καὶ παραλλάσσοντας γεγονότα ποὺ πῆρε ἀπὸ ἄλλους συγγραφεῖς. Εἶναι ὁ πρόδρομος τῶν σημερινῶν νεοκομμουνιστῶν, ποὺ περιγράφουν ἱστορικὰ γεγονότα, μὲ βάση τὴν ἰδεολογία τους. Ἡ διαφορὰ ἀπὸ τὸν Κορδάτο εἶναι ὅτι οἱ σημερινοὶ ἐξελίχθηκαν. Πῆραν πτυχίο – ὁ Κορδάτος δὲν διέθετε–, ἀρκετοὶ κατέλαβαν θέσεις διδακτικοῦ προσωπικοῦ σὲ ΑΕΙ καὶ δημιούργησαν μαρξιστικὴ ὁμάδα, μὲ διασυνδέσεις καὶ ἐπιρροὴ στὰ ΜΜΕ καὶ στὸ ἰδεολογικὸ ἐποικοδόμημα.
.                   Ὁ Ἀλ. Τσιριντάνης συνεργάσθηκε στενὰ μὲ τὴν Χριστιανικὴ Ἀδελφότητα Η ΖΩΗ καὶ ἦταν πολὺ κοντὰ στὸ βασιλικὸ ζεῦγος Παύλου – Φρειδερίκης. Πρέσβευε τὴν κοραϊκὴ ἰδεολογία, δηλαδὴ τὴν ἀπόρριψη τοῦ Βυζαντίου καὶ τὴ σύνδεση τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸν Χριστιανισμὸ μὲ μία ὑπόγεια σύνδεση 1000 ἐτῶν!… Στὸ ἐρώτημα, ποὺ ὁ ἴδιος θέτει: «Ποῦ ἦταν ἐπὶ 1000 χρόνια οἱ Ἕλληνες Χριστιανοί;» ἀπαντᾶ: «Δὲν τοὺς βλέπαμε διότι ἦσαν κρυμμένοι κάτω ἀπὸ μίαν ἀπατηλὴ ἐπιφάνεια. Ἦσαν δύο ὑπόγεια ρεύματα, ποὺ τὰ χάνεις μὲ τὶς ἀρχὲς τοῦ πέμπτου αἰώνα καὶ νὰ ποὺ ξεπροβάλλουν πάλι μπροστὰ μας τὸ 1453…». (Α.Ν. Τσιριντάνη «Ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες», ἐκδόσεις «Συζήτηση», Ἀθῆναι, 1978, σελ. 96). Ναί, αὐτὰ γράφονται ἀπὸ καθηγητὴ Πανεπιστημίου, ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ ὁποίου κρέμονταν χιλιάδες συντηρητικῶν στὴν ἰδεολογία καὶ φιλελευθέρων στὸ φρόνημα Ἑλλήνων, κατὰ τὶς δεκαετίες 1950 καὶ μετά…
.                   Ὁ Α. Ν. Τσιριντάνης γιὰ τὸν Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ γράφει ὅτι πιστεύει ὅτι ὁ ἀφορισμὸς στὴν Ἐπανάσταση ἦταν ἀληθινὸς καὶ «σπουδαῖος» καὶ ὅτι ὁ Πατριάρχης «δὲν ἤθελε τὴν Ἐπανάσταση γιατί δὲν πίστεψε σὲ αὐτήν». (Αὐτ. σελ. 106).
.                   Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Ε΄ γεννήθηκε στὴ Δημητσάνα τὸ 1746 καὶ ἀπαγχονίστηκε ἀπὸ τοὺς Τούρκους ἀνήμερα τὸ Πάσχα τοῦ 1821. Ὑπῆρξε πολυγραφότατος, ἔδειχνε ἀποφασιστικότητα ὅπου χρειαζόταν καὶ εὐελιξία, ὅταν ἦταν νὰ προστατεύσει τὸ Γένος, καὶ μὲ χίλιες δυσκολίες κοίταξε πολὺ τὴν ἀνάπτυξη τῶν γραμμάτων στοὺς σκλαβωμένους Ἕλληνες, ἐγκατέστησε στὸ Πατριαρχεῖο τυπογραφεῖο καί, ὅπου μπόρεσε, ἀνήγειρε ναούς. Ἐνδεικτικὸ τῶν βασάνων ποὺ πέρασε εἶναι ὅτι ἀπὸ τὰ 24 χρόνια ποὺ ἔκανε Πατριάρχης τὰ δέκα ἐννέα τὰ πέρασε στὴν ἐξορία καὶ μόνο τὰ πέντε στὸ Πατριαρχεῖο…. Τόσο ἀγαπητὸς ἦταν στοὺς Τούρκους!
Οἱ ἀντιεκκλησιαστικοὶ κύκλοι ὡς εὐάλωτο σημεῖο στὸν Πατριάρχη, κτυπᾶνε τὸ ὅτι ἦταν ἐναντίον τοῦ κινήματος τοῦ Ρήγα Φεραίου καὶ ἀφόρισε τὸν Ἀλ. Ὑψηλάντη καὶ τὴν Ἐπανάσταση στὴ Βλαχία καὶ στὴν Πελοπόννησο. Μόνο αὐτοὶ ποὺ τὰ γράφουν καὶ κάποιοι ποὺ τοὺς πιστεύουν ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ Πατριάρχης ἐνήργησε μὲ ἐλεύθερη βούληση καὶ ὄχι κάτω ἀπὸ τὸ γιαταγάνι τοῦ Σουλτάνου, ὄχι γιὰ τὸν ἴδιο, ἐκεῖνος προεῖδε τὸ μαρτύριό του, ἀλλὰ γιὰ ὅλο τὸν πολυάριθμο ἑλληνικὸ πληθυσμὸ τῆς Πόλης. Ἡ καθυστέρηση τῆς ἀποστολῆς τοῦ ἀφορισμοῦ, ποὺ ἐπιμελῶς μεθόδευσε, καὶ ἡ μὴ ἐκ μέρους του τιμωρία τῶν κληρικῶν, ποὺ στὴν Πελοπόννησο καὶ στὴ Ρούμελη μάχονταν ἤδη κατὰ τῶν Τούρκων, εἶναι δύο ἀκόμη σημεῖα ποὺ φωτίζουν τὴ στάση τοῦ Πατριάρχη ἔναντι τῆς Ἐπανάστασης.

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ

.                   Περιγραφὴ ἀπαγχονισμοῦ τοῦ Πατριάρχη.
Ἡ γαλλόφωνη ἐφημερίδα τῆς Σμύρνης “Le Spectateur Oriental”, φανατικὰ ὑποστηρίζουσα τὰ «δίκαια» τοῦ Σουλτάνου, στὸ φύλλο της τῆς 12ης Μαΐου 1821 ἔγραψε ἀνταπόκριση ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη γιὰ τὰ γεγονότα, ποὺ συνέβησαν ἐκεῖ. Εἶναι ἡ κοντινότερη στὰ γεγονότα ἀφήγηση καὶ ἔχει ἰδιαίτερη ἀξία. Μεταξὺ ἄλλων ἔγραψε;
« …Στὶς 19 Ἀπριλίου (Σημ. Μὲ τὸ Ἰουλιανὸ ἡμερολόγιο 8 Ἀπριλίου) οἱ Τοῦρκοι σφάζουν ὅποιον Ἕλληνα βλέπουν νὰ περπατᾶ στοὺς δρόμους… Φονεύουν καὶ ἄτομα διαφόρων ἐθνικοτήτων ποὺ συνάντησαν στὶς ὄχθες τοῦ καναλιοῦ… Τὴν Κυριακὴ 21 Ἀπριλίου (10 μὲ τὸ παλιὸ ἡμερολόγιο) ἀνήμερα Κυριακή τοῦ Πάσχα ὁ Ἕλληνας Πατριάρχης κατηγορήθηκε γιὰ συνεννόηση μὲ τοὺς ἐπαναστάτες καὶ κρεμάστηκε δημόσια μαζὶ μὲ τρεῖς ἐπισκόπους καὶ ὀκτὼ παπάδες… Τὸ σῶμα τοῦ Πατριάρχη ἔμεινε κρεμασμένο στὴν ἀγχόνη τρεῖς ἡμέρες. Μετὰ τὸ σῶμα του ἔσυραν Ἑβραῖοι μέσα ἀπὸ ὅλους τοὺς δρόμους τῆς πόλης καὶ τὸ πέταξαν στὴ θάλασσα. Πρέπει κανεὶς νὰ γυρίσει πίσω περισσότερο ἀπὸ δύο αἰῶνες γιὰ νὰ βρεῖ περίπτωση Πατριάρχου ποὺ ἐκτελέστηκε…».
Ἡ αἰτία τῆς καταδίκης τοῦ Πατριάρχη. Ὁ Σουλτάνος ἤξερε προφανῶς καλύτερα ἀπὸ κάθε ἄλλον καὶ πρὸ πάντων ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ ἄθεου διαφωτισμοῦ τὴν αἰτία τοῦ μαρτυρίου τοῦ Πατριάρχου Γρηγορίου Ε΄. Στὸ στῆθος του οἱ δικοί του ἄνθρωποι κάρφωσαν τὴν αἰτία τῆς καταδίκης καὶ ἐκτέλεσής του: «… Ὁ ἄπιστος πατριάρχης τῶν Ραγιάδων… ἀδύνατον νὰ θεωρηθεῖ ἀλλότριος τῶν στάσεων τοῦ ἔθνους του, τὶς ὁποῖες διάφοροι κακότροποι καὶ ἀναίσθητοι… διήγειραν καὶ χρέος του ἦταν νὰ διδάξει ὅτι τὸ τόλμημα ἦταν μάταιο καὶ ἀτελέσφορο… Ἀλλὰ ἐξ αἰτίας τῆς διαφθορᾶς τῆς καρδιᾶς του ὄχι μόνο δὲν μᾶς εἰδοποίησε, οὔτε ἐπαίδευσε τοὺς ἀπατηθέντας, ἀλλὰ καθόλα τὰ φαινόμενα ἦταν ὁ ἴδιος αὐτός, ὡς ἀρχηγός, μυστικὸς σύμμαχος τῆς ἐπανάστασης…». (Ἀρχιμ. Θεοφίλου Σιμοπούλου «Μάρτυρες καὶ ἀγωνισταὶ Ἱεράρχαι τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνεγερσίας 1821 – 1829) Ἔκδ. δαπάναις Δημ. Θεοφιλοπούλου, Ἀθῆναι, 1971, σελ. 142).

.                   Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Πατριάρχη στὸν Ἐπίσκοπο Ἠσαΐα.
Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Πατριάρχη πρὸς τὸν Ἐπίσκοπο Σαλώνων Ἠσαΐα, ποὺ ἐστάλη στὶς 28 Δεκεμβρίου 1820 ἀποδεικνύει τὴ γνώση ποὺ εἶχε τῆς Ἐπανάστασης, τὴν ὁποία ποτὲ δὲν πρόδωσε.
«Ἀμφοτέρας τὰς τιμίας ἐπιστολάς, διὰ τοῦ ἀγαθοῦ πατριώτου Φούντα Γαλαξειδιώτου, ἀσφαλῶς ἐδεξάμην… Ἐχεμυθίας ἀδελφὲ μεγίστη χρεία καὶ προφύλαξις περὶ πᾶν διάβημα, οἱ γὰρ χρόνοι πονηροὶ εἰσὶ καὶ ἐν τοῖς φιλοπατριώταις ἐστι καὶ μοχθηρῶν ζύμη… Ἡ τοῦ Παπανδρέα πρᾶξις πατριωτικὴ μὲν τοῖς γινώσκουσι τὰ μύχια, κατακρίνουσι δὲ οἱ μὴ εἰδότες τὸν ἄνδρα. Κρύφα ὑπερασπίζου αὐτόν, ἐν φανερῷ δὲ ἄγνοιαν ὑποκρίνου…». (Αὐτ. σελ. 119)

.                   Φροντίδα γιὰ τὴν πνευματικὴ ὠφέλεια τῶν πιστῶν.
Στὴ μέριμνά του νὰ μποροῦν οἱ πιστοὶ νὰ καταλαβαίνουν τὰ κείμενα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας ὁ Πατριάρχης μετέφερε στὴν ἁπλὴ γλώσσα τὶς ἐξηγήσεις τῶν Ἀποστολικῶν Ἀναγνωσμάτων, ποὺ εἶχε γράψει ὁ Προκάτοχός του, Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος:
«Ἐπειδὴ τὰ συγγράμματα τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου Χρυσοστόμου εἰς ὅλους εἶναι δύσκολα, εἰς δὲ τοὺς ἰδιώτας πλέον (περισσότερο) δύσκολα διὰ τὴν ἑλληνικὴν διάλεκτον, ἐστοχάσθημεν ὠφέλιμον εἰς τοὺς χριστιανοὺς κὰν τὰ ἀναγνώσματα τῶν Κυριακῶν ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ καί τινων δεσποτικῶν ἑορτῶν νὰ μεταφράσωμεν εἰς τὴν κοινὴν διάλεκτον…». (Ἱερομάρτυρος Ἁγίου Γρηγορίου Ε΄ «Ἐξήγησις τῶν Ἀποστολικῶν Ἀναγνωσμάτων», ἐκδ. «Ὀρθόδοξος Κυψέλη», Καμβουνίων 1, Θεσσαονίκη, 1984, σελ. 7).

.                   Ὁ Πατριάρχης κατὰ τῆς ἀθεΐας τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως.
Ὁ Πατριάρχης Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Ε΄ κατηγορήθηκε ὅτι ἦταν κατὰ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, καὶ λόγῶ τῆς Ἐγκυκλίου ποὺ ἀπέστειλε στοὺς Ἑπτανησίους τὸ 1798, κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Σουλτάνου καὶ ἐν ὄψει τοῦ πολέμου τῆς Ναπολεόντειας Γαλλίας κατὰ τῆς πρόσκαιρης συμμαχίας Ἀγγλων καὶ Ρώσων μὲ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Ὅμως δὲν χρειαζόταν ἡ ἐντολὴ τοῦ Σουλτάνου ἢ κάποιου ἄλλου γιὰ νὰ ἐκφραστεῖ ὁ Πατριάρχης κατὰ τῆς ἀθεΐας, ποὺ προωθοῦσε ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάσταση. Εἶχε καὶ τὸ δεδομένο τῆς δυσαρέσκειας τῶν Ἑλλήνων τῶν Ἰονίων νήσων κατὰ τῶν Γάλλων κατακτητῶν τους, ποὺ εἶχε ἀρχίσει νὰ ἐκδηλώνεται λόγῳ τῆς ἀλαζονείας τῶν Γάλλων ἔναντί τους, τῆς περιφρόνησης πρὸς τὴν χριστιανικὴ Παράδοσή τους καὶ τῆς ἐπιδίωξης κατάργησης τῶν θεσμῶν τους.
.                   Ὁ Πατριάρχης στὴν Ἐγκύκλιό του ἐκφράζεται ἀρνητικὰ γιὰ τὴν ἀθεΐα τοῦ καθεστῶτος ποὺ ἐγκατέστησαν στὴ Γαλλία ὁ Ροβεσπιέρος καὶ οἱ σύντροφοί του. Ἔγραψε μεταξὺ ἄλλων: «Ὁ πονηρὸς καὶ ἀρχέκακος ὄφις… ἔχυσε δαψιλῶς (ἄφθονα) εἰς τὰς ψυχὰς τῶν Γάλλων τὸν ἰὸν τῆς ἀποστασίας πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τοὺς ἔρριψε εἰς παντελῆ ἀθεΐαν καὶ ἀσέβειαν… ἀφαίρεσεν ἀπὸ τὰς ψυχὰς αὐτῶν καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ὑποταγήν. Οἱ Γάλλοι διὰ νὰ ἑλκύσωσιν εὐκόλως τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν ἀσέβειαν ταύτην, ὑπέκρυψαν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀποστασίαν, μὲ τὸ δέλεαρ τῆς ἐλευθερίας καὶ μὲ τὴν πρότασιν τῆς ὁμοιότητος καὶ ἰσότητος καί… κατεπάτησαν τοὺς θεσμοὺς τῆς θρησκείας των…». (Βλ. σχ. Βασιλείου Στυλ. Καραγεώργου, ἐπικ. Καθηγ. ΕΚΠΑ «Ἡ πατριαρχικὴ Ἐγκύκλιος πρὸς τοὺς Ἑπτανησίους τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο καὶ ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάσταση» (Ἀνάτυπο ἀπὸ τὸν χαριστήριο Τόμο πρὸς τιμὴν τοῦ Οἰκ. Πατριάρχου Βαρθολομαίου Α΄, Ἀθήνα 2000, σελ. 26).
.                   Στὴ σκέψη τῶν ἰδεολογικὰ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοποθετημένων Ἑλλήνων ἐνυπάρχει ἕνας παραλογισμός. Δηλαδὴ γιὰ νὰ ἐπαινέσουν τὸν Πατριάρχη Ἅγιο Γρηγόριο Ε΄, θὰ ἔπρεπε ἢ νὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀθεΐας, τὴν ὁποία κήρυτταν οἱ Γάλλοι Ἐπαναστάτες, ἢ νὰ κάνει διακήρυξη ἐναντίον τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ νὰ κινήσει ἐναντίον της ἐπανάσταση στὴν Κωνσταντινούπολη…-

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ
Ὁ Ἐθνικός μας ποιητὴς
Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                       Ὁ ἐθνικός μας ποιητὴς Διονύσιος Σολωμὸς γεννήθηκε στὴ Ζάκυνθο τὸ 1798 καὶ ἀπεβίωσε στὴν Κέρκυρα στὶς 9 Φεβρουαρίου 1857. Τὸν Ἐθνικό μας Ὕμνο ἀποτελοῦν οἱ δύο πρῶτες στροφὲς τοῦ ποιήματός του «Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν». Ἀποτελεῖται ἀπὸ 158 στροφὲς καὶ ὁ Σολωμὸς τὸ ἔγραψε μέσα σὲ ἕνα μήνα, τὸν Μάϊο τοῦ 1823. Γράφει ὁ Νίκ. Τωμαδάκης: «Ὁ Ὕμνος ὁρίζει τὴν Ἐλευθερία, τὴν Ἑλλάδα, τὴν Θρησκεία μὲ νέα πλατύτατα ὅρια, σύμφωνα μὲ τὴν παράδοσιν, τὴν πίστιν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν Ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος. Δίδει νόημα εἰς τὸν Ἀγώνα, εἰς τὰς μάχας, εἰς τὰς σφαγάς, εἰς τὰς ἐκδικήσεις… Ταυτίζει τοὺς ἀρχαίους μὲ τοὺς νέους Ἕλληνας, θέτει τὴν Θρησκείαν ὁδηγὸν καὶ προσγράφει τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν Χριστιανικὸν κόσμον, ὑπερασπιστὴν ἀκόμη μίαν φορὰν κατὰ τοῦ βαρβαρισμοῦ».
.                       Οἱ διαυγεῖς λόγοι τοῦ ἐθνικοῦ μας ποιητῆ γιὰ τὴν Πίστη καὶ τὴν Πατρίδα συνήθως παραποιοῦνται ἀπὸ τοὺς ἐθνομηδενιστές. Τὸ θέμα δὲν εἶναι νέο. Ὑπῆρχε καὶ τὸ 1902…. Γράφει τότε στὰ «Παναθήναια» ὁ Γεώργιος Καλοσγοῦρος: «Τὸ φῶς τοῦ Σολωμοῦ ἔλειψε. Ἐμπῆκαν στὴν Ἑλλάδα φιλοσοφήματα ποὺ τὸ ἔκρυψαν… Ἔτσι βλέπουμε καὶ ἀκοῦμε καθημερινῶς ἀνθρώπους ἁρπαγμένους ἀπὸ σημερινὲς θεωρίες Θετικισμοῦ, Νιχιλισμοῦ, Ὑλισμοῦ κτλ. νὰ ὑμνολογοῦν ἕναν Ποιητή, ποὺ ἡ Ἐθνική, Θρησκευτικὴ καὶ ἡ Φιλοσοφική του Πίστη ἦτον κάθε ἄλλο παρὰ ἡ δική τους, νὰ τὸν ὑμνολογοῦν χωρὶς νὰ φροντίζουν νὰ τὸν γνωρίσουν, νὰ λέγουν καὶ νὰ ξαναλέγουν τὴ λέξη Ἀληθινὸ ἢ Ἀληθές, ποὺ αὐτὸς ἐννοοῦσε τόσο ἀντίθετα ἀπὸ αὐτούς, χωρὶς ποτὲ νὰ τὸ σημειώσουν, χωρὶς κἂν νὰ ὑποψιαστοῦν αὐτὴν τὴν ἀντίθεση, αὐτὸ τὸ ἄπειρο χάσμα…».

ΑΝΘΟΛΟΓΗΣΗ

.                       Ἡ ἀνθολόγηση τοῦ σημαντικοῦ ἔργου τοῦ μεγάλου ποιητῆ γίνεται μὲ ἐπίγνωση τοῦ γρ. ὅτι τὸ ἀδικεῖ περιορίζοντάς το σὲ 600 λέξεις.
Ἀπὸ τὸν Ἐθνικὸ Ὕμνο:
-Γιὰ τὴ συνέχεια τοῦ Ἔθνους: «Ὦ τρακόσιοι! Σηκωθῆτε καὶ ξανάλθετε σ᾽ ἐμᾶς, τὰ παιδιά σας θελ’ ἰδῆτε πόσο μοιάζουνε μέ σᾶς». (Στίχ. 78)
– Γιὰ τὸν σύνδεσμο τῆς θρησκείας μὲ τὴν ἐλευθερία: «Κάθε πέτρα μνῆμα ἂς γένη, καὶ ἡ Θρησκεία κι ἡ Ἐλευθεριὰ μ’ ἀργοπάτημα ἂς πηγαίνη μεταξύ τους καὶ ἂς μετρᾶ». (Στίχ. 115).
-Γιὰ τὸν ἀπαγχονισμὸ τοῦ Πατριάρχη Γρηγορίου τοῦ Ε΄: «Ὅλοι κλαῦστε, ἀποθαμένος ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐκκλησιᾶς. Κλαῦστε, κλαῦστε, κρεμασμένος ὡσὰν νάτανε φονιὰς» καὶ «Ἡ κατάρα ποὺ εἶχε ἀφήσει λίγο πρὶν νὰ ἀδικηθῆ εἰς ὁποῖον δὲν πολεμήση καὶ ἠμπορεῖ νὰ πολεμῆ». (Στίχ. 135 καὶ 137).
-Γιὰ τὴ διχόνοια: «Ἡ Διχόνοια ποὺ βαστάει ἕνα σκῆπτρο ἡ δολερή, καθενὸς χαμογελάει, πάρ’ το, λέγοντας καὶ σύ». Καὶ «Κειο τὸ σκῆπτρο ποὺ σᾶς δείχνει ἔχει ἀλήθεια ὡραία θωριά, μὴν τὸ πιάστε, γιατί ρίχνει εἰσὲ δάκρυα θλιβερά», καὶ «Μὴν εἰποῦν στὸ στοχασμό τους τὰ ξένα ἔθνη ἀληθινά: Ἐὰν μισοῦνται ἀνάμεσό τους δὲν τοὺς πρέπει ἐλευθεριὰ» καὶ «Στὸ αἷμα αὐτό, ποὺ δὲν πονεῖτε γιὰ Πατρίδα γιὰ Θρησκειά, σᾶς ὁρκίζω ἀγκαλιασθῆτε σὰν ἀδέλφια γκαρδιακὰ» (Στίχ. ἀντιστ. 144, 145, 147).

Ἀπὸ τὸ ποίημα «Εἰς τὸν θάνατο τοῦ Λὸρδ Μπάϊρον»:
-Τιμὴ στὸν Ἄγγλο ποιητή:
«Λευθεριά, γιὰ λίγο πάψε νὰ χτυπᾶς μὲ τὸ σπαθί, τώρα σίμωσε καὶ κλάψε εἰς τοῦ Μπάϊρον τὸ κορμὶ» (Στίχ. 1).
-Γιὰ τὴ θυσία τῶν Σουλιωτισσῶν στὸ Ζάλογγο:
«Τὲς ἐμάζωξε εἰς τὸ μέρος τοῦ Τσαλόγγου τὸ ἀκρινὸ τῆς ἐλευθεριᾶς ὁ ἔρως καὶ τὲς ἔμπνευσε χορό», καὶ «Τέτοιο πήδημα δὲν τὸ εἶδαν οὔτε γάμοι, οὔτε χαρές, καὶ ἄλλες μέσα τους ἐπῆδαν ἀθωότερες ζωὲς» καὶ «Τὰ φορέματα ἐσφυρίζαν καὶ τὰ ξέπλεκα μαλλιά, κάθε γύρο ποὺ ἐγυρίζαν ἀπὸ πάνου ἔλειπε μία» (Στίχ. Ἀντιστ. 101, 102, 103).

Ἐπίγραμμα γιὰ τὴν καταστροφὴ τῶν Ψαρῶν:
«Στῶν Ψαρῶν τὴν ὁλόμαυρη ράχη περπατώντας ἡ Δόξα μονάχη μελετᾶ τὰ λαμπρὰ παλληκάρια καὶ στὴν κόμη στεφάνι φορεῖ γεναμένο ἀπὸ λίγα χορτάρια, ποὺ εἶχαν μείνει στὴν ἔρημη γῆ».

Ἀπὸ τὸ ποίημα «Οἱ Ἐλεύθεροι πολιορκημένοι»
-Στοχασμοὶ τοῦ ποιητῆ γιὰ Πίστη καὶ Πατρίδα: «…Σκέψου βαθιὰ καὶ σταθερὰ (μία φορὰ γιὰ πάντα) τὴ φύση τῆς Ἰδέας πρὶν πραγματοποιήσης τὸ ποίημα. Εἰς αὐτὸ θὰ ἐνσαρκωθῆ τὸ οὐσιαστικότερο καὶ ὑψηλότερο περιεχόμενο τῆς ἀληθινῆς φύσης, ἡ Πατρίδα καὶ ἡ Πίστις».
-Σχεδίασμα Β΄: «Ἄκρα τοῦ τάφου σιωπὴ στὸν κάμπο βασιλεύει, λαλεῖ πουλί, παίρνει σπυρὶ κι ἡ μάνα τὸ ζηλεύει. Τὰ μάτια ἡ πείνα ἐμαύρισε, στὰ μάτια ἡ μάνα μνέει». Καὶ «Στέκει ὁ Σουλιώτης ὁ καλὸς παράμερα καὶ κλαίει: “Ἔρμο τουφέκι σκοτεινό, τί σ’ ἔχω γὼ στὸ χέρι; Ὁπού σὺ μούγινες βαρὺ κι ὁ Ἀγαρηνὸς τὸ ξέρει”» .

Ὁ Σολωμὸς περιγράφει τοὺς τουρκολάγνους:
Στὸ πεζὸ τοῦ Διον. Σολωμοῦ «Ἡ Γυναίκα τῆς Ζάκυθος», αὐτὴ ἡ μέγαιρα ὠφελιμίστρια, βρίζει τὶς ἡρωικὲς Μεσολογγίτισσες, ποὺ ἀγωνίζονται γιὰ τὴν ἐλευθερία τους. Τοὺς λέγει: «Καὶ τί σᾶς ἔλειπε καὶ τί κακὸ εἴδετε ἀπὸ τὸν Τοῦρκο; Δὲν σᾶς ἄφηνε φαητά, δούλους, περιβόλια; Καὶ δόξα σοι ὁ Θεός, εἴχετε περσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ ἔχω ἐγώ. Σᾶς εἶπα ἐγὼ νὰ χτυπῆστε τὸν Τοῦρκο;…».

Ἀπάντηση στὸν Κοραὴ
Ὁ Σολωμὸς στὸ πεζό του «Διάλογος ποιητῆ, φίλου καὶ σοφολογιώτατου» δίνει μίαν ἔμμεση ἀπάντηση στὸν «καθαρευουσιάνο» Ἀδ. Κοραὴ γιὰ τὴν γλῶσσα:
«Σοφολ.: Ἡ γλῶσσα σου φαίνεται λίγη ὠφέλεια; Μὲ τὴ γλῶσσα θὰ διδάξης τὸ κάθε πράγμα. Λοιπὸν πρέπει νὰ διδάξης πρῶτα τὲς ὀρθὲς λέξες.
Ποιητής: Σοφολογιώτατε, τὲς λέξες ὁ συγγραφέας δὲν τὲς διδάσκει, μάλιστα τὲς μαθαίνει ἀπὸ τοῦ λαοῦ τὸ στόμα. Αὐτὸ τὸ ξέρουν καὶ τὰ παιδιά.
Σοφολ. (Μὲ μεγάλη φωνή): Γνωρίζεις τὰ Ἑλληνικά, Κύριε; Τὰ γνωρίζεις; Τὰ ἐσπούδαξες ἀπὸ μικρός;
Ποιητὴς (Μὲ μεγαλύτερη φωνή): Γνωρίζεις τοὺς Ἕλληνας Κύριε; Τοὺς γνωρίζεις; Τοὺς ἐσπούδαξες ἀπὸ μικρός;…».-

1.«Διονύσιος Σολωμός», Ἐπιμέλεια Ν.Β. Τωμαδάκη, Βασικὴ Βιβλιοθήκη 15, «ΑΕΤΟΣ» ΑΕ, Ἀθῆναι, σ. πε΄

2.Γεώργιος Καλοσγοῦρος «Διονύσιος Σολωμός», 1η Δημοσίευση «Παναθήναια» (1902), ΜΙΕΤ, Ἀθήνα, 2007, σ. 13.

3.Διονυσίου Σολωμοῦ «Ἅπαντα», τόμ. Α΄. Ἐπιμ. Λίνου Πολίτη, Ε΄ Ἔκδ. «Ἴκαρος», Ἀθήνα, σ. 207

4.Αὐτ. σελ. 215

5.Διον. Σολωμοῦ «Ἡ γυναίκα τῆς Ζάκυθος», Βικελαία Δημοτικὴ Βιβλιοθήκη, Ἡράκλειον, 1991, σ. 39.

6.Διονυσίου Σολωμοῦ «Τὰ πεζὰ ἔργα», Ἐκδόσεις Μέλλον, Ζάκυνθος, Β´ Ἔκδοση, 1999, σ. 56.

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

 

 

 

 

 

, , ,

Σχολιάστε