Ἄρθρα σημειωμένα ὡς 1821

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗΣ: ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΕΝΝΑΙΑΣ ΨΥΧΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀναστάσιος Πολυζωίδης:
Ἄνθρωπος γενναίας ψυχῆς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                 Ὁ Ἀναστάσιος Πολυζωίδης (1802-1873) χαρακτηρίστηκε «ἄνθρωπος γενναίας ψυχῆς» ἀπὸ τὸν φίλο του Γεώργιο Τερτσέτη (1800-1874). Νὰ σημειωθεῖ ὅτι ὁ Τερτσέτης χαρακτήρισε ἔτσι τὸν Πολυζωίδη στὴν πανηγυρικὴ ὁμιλία, ποὺ θὰ ἐκφωνοῦσε στὴν Βουλὴ τῶνἙλλήνων γιὰ τὴν ἐπέτειο τῆς 25ης Μαρτίου, στὶς 15 Ἀπριλίου 1874. Ὅμως τὸ πρωὶ ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἀπεβίωσε. Ἀναγγέλλοντας αὐθημερὸν τὸν θάνατο τοῦ Τερτσέτη στὴ Βουλὴ ὁ τότε Πρόεδρος Θρασ. Ζαΐμης εἶπε μεταξὺ ἄλλων: «Προπαρασκευάζων δὲ τὸν ἐτήσιον αὐτοῦ λόγον (Σημ. γρ. Ὁ Τερτσέτης μιλοῦσε κάθε χρόνο σὲ αἴθουσα τῆς  Βουλῆς  ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς 25ης Μαρτίου 1821) κατελήφθη ὑπὸ ἐγκεφαλικῆς ἀποπληξίας καὶ ἐγκατέλειψε τὸν προσωρινὸν τοῦτον βίον σήμερον τὴν πρωίαν…» (Ντίνου Κονόμου «Γεώργιος Τερτσέτης – Ἀνέκδοτα Κείμενα», Ἔκδ. Συλλόγου πρὸς Διάδοσιν Ὠφελίμων Βιβλίων, Ἀθῆναι, 1959, σελ. 111).
.                 Ὁ Τερτσέτης στὸ κύκνειο ἄσμα του ὀνομάζει τὸν Πολυζωίδη «ἄνθρωπο γενναίας ψυχῆς». Γιατί «ἄνθρωπο» καὶ ὄχι μὲ κάποια ἀπὸ τὶς πολλὲς ἰδιότητές του; Ὁ Πολυζωίδης ἦταν νομικός, δικαστικός, πολιτικός, δημοσιογράφος, συγγραφέας. Διότι, ὅπως ὁ ἴδιος ὁ Τερτσέτης ἐξηγεῖ, πάνω ἀπὸ ὅλες τὶς ἰδιότητες καὶ τὶς κρατικὲς θέσεις ποὺ ἀνέλαβε, ἦταν ἄνθρωπος. Ναί, ἄνθρωπος μὲ ἐλαττώματα καὶ  ἀδυναμίες, ἀλλὰ καὶ μὲ διάθεση μετανοίας καὶ μὲ πιστότητα σὲἀρχές, ποὺ δὲν ἐπηρεάζονταν ἀπὸ ταπεινὰ ἐλατήρια καὶ προκαταλήψεις.
.                  Ἡ Ἱστορία ἔχει καταγράψει ὅτι ὁ Πολυζωίδης ἔχει σημαντικὴ εὐθύνη γιὰ τὴν πρόκληση πολεμικῆς ἀτμόσφαιρας σὲ βάρος τοῦ κυβερνήτη Ἰωάννου Καποδίστρια, μὲ τὴνἐφημερίδα «Ἀπόλλων» ποὺ ἐξέδιδε, πρῶτα στὸ Ναύπλιο καὶ μετὰ στὴν Ὕδρα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸν πολέμησε μὲ μίσος, ἀνάξιο μορφωμένου ἀνθρώπου καὶ ἦταν λυπηρὸ ποὺ πανηγύρισε γιὰ τὴν δολοφονία του. Αὐτὰ τὰ καταγράφει ὁ Τερτσέτης, ποὺ ἦταν ὑπὲρ τοῦ Καποδίστρια καὶ τῆς προσπάθειάς του νὰ δημιουργηθεῖ ἕνα ἐλεύθερο καὶ εὐνομούμενο κράτος καὶ ποὺ «τὸ βίαιον τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἔδωσε ἀφορμὴ εἰς τὴν διχόνοια, νὰ σχηματίσῃ τὸ ἀξιοθρήνητο ἀποτέλεσμα τῆς παραδόσεως τῶν ἑλληνικῶν δικαιωμάτων εἰς τοὺς Βαυαροὺς ἐξουσιαστές». (Αὐτ. σελ. 114).   
.                 Βάζοντας ὁ Τερτσέτης στὴ ζυγαριὰ τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἐγκληματικὴ στάση τοῦΠολυζωίδη ἔναντι τοῦ Καποδίστρια μὲ τὴν ἡρωικὴ ποὺ τήρησε ὡς πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου στὴδίκη τῶν Θεοδώρου Κολοκοτρώνη καὶ Δημητρίου Πλαπούτα ἐκτιμᾶ ὅτι ἡ στάση του στὴ δίκη τὸνἐξιλέωσε στὰ μάτια τοῦ λαοῦ. Ἐξηγεῖ ὁ Τερτσέτης: «Μὰ τὴν ἀλήθεια, ἂν εἶχε συμβεῖ νὰ προεδρεύη τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο ἄνθρωπος ναὶ μὲν νομικός, ἀλλὰ δουλικῶν φρονημάτων, ἢ κυματιζόμενος εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, ἢ ἄμοιρος ἀνδρείας καὶ γενναιότητος, βεβαιωθῆτε, τὸ ἄσπλαχνο σίδερο τῆς γκιλοτίνας θὰ ἄχνιζεν ἀπὸ τὸ αἷμα τῶν δύο ἀθώων στρατηγῶν». (Αὐτ. σελ. 115).
.                 Στὴν τελευταία ὁμιλία τῆς ζωῆς του ὁ Τερτσέτης αἰσθάνθηκε τὴν ἀνάγκη νὰκάνει τὸ μνημόσυνο τοῦ πρὶν ἀπὸ λίγους μῆνες καὶ συγκεκριμένα τὸν Ἰούλιο τοῦ 1873 ἀποθανόντος Πολυζωίδη, περιγράφοντας μὲ ἀκρίβεια καὶ γλαφυρότητα τὰ τῆς δίκης τῶν Κολοκοτρώνη καὶ Πλαπούτα. Περιγράφει τὴν ἀντίσταση ποὺ προέβαλαν οἱ δύο τους καὶ κυρίως ὁΠολυζωίδης στὴ στημένη ἀπόφαση τῶν ἄλλων τριῶν δικαστῶν καὶ στὴν πίεση ποὺ ἄσκησε ἡΒαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία μὲ τὰ ὄργανά της (Μάσον, Σχινᾶ, Κωλέττη).
.                 Εἶναι πολὺ σημαντικὴ ἡ μαρτυρία τοῦ Τερτσέτη ὅτι «οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν Ἑλλήνων δὲν εἶδαν τὸ ἀνόσιον ἁμάρτημα τοῦ ἀποκεφαλισμοῦ τῶν Κολοκοτρώνη καὶ Πλαπούτα, χάρις εἰς τὸν Πολυζωίδην… Ἡ ἁψιὰ ἀντίστασίς του, ἀντίστασις Προέδρου καὶ ὄχι ἁπλοῦ δικαστοῦ, τοῦ πρὸὀλίγων μηνῶν ἐχθροῦ θανασίμου τῶν Κολοκοτρώνη καὶ Πλαπούτα, ἀδυνάτισε τὸ κύρος τῆςἀποφάσεως τῶν τριῶν ἄλλων δικαστῶν (Σημ. γρ. Τῆς πλειοψηφίας δηλαδή), καὶ ἔδωσε λαβὴν εἰς τοὺς πρέσβεις τῶν ξένων δυνάμεων νὰ ἐννοήσουν τὴν ἀθωότητα τῶν κατηγορουμένων, νὰ κάμουν παρατηρήσεις εἰς τὴν Ἀντιβασιλείαν, νὰ γράψουν εἰς τὰς αὐλάς των. Βεβαιωθῆτε ὅτι ἂν ὁ Πολυζωίδης ἤθελε κλίνει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν τριῶν, ἢ ἐν σιγῇ νὰ τὴν ὑπογράψη, ὁ θάνατος τῶν Κολοκοτρώνη καὶ Πλαπούτα ἦτον ἄφευκτος». (Αὔτ. σέλ. 121).
.                 Ἡ Ἀντιβασιλεία καὶ ὁ Κωλέττης διόρισαν τὸν Πολυζωίδη Πρόεδρο τοῦΔικαστηρίου, ἔχοντας γνώση τῆς ἀντιπάθειάς του πρὸς τὸν Κολοκοτρώνη. Πίστεψαν ὅτι θὰἀκολουθοῦσε τὸ πάθος του καὶ ὄχι τὶς Ἀρχές του. Στὴ δική του δίκη, πού, κατὰ παραγγελία τῶν Μάουερ καὶ Ἔϊντεκ, ἦταν κατηγορούμενος μαζὶ μὲ τὸν Τερτσέτη γιὰ τὸ ὅτι δὲν ὑπέκυψαν στὴνἀπόφαση τῆς πλειονοψηφίας τοῦ δικαστηρίου περὶ τῆς καταδίκης εἰς θάνατον τῶν Κολοκοτρώνη καὶ Πλαπούτα, ὁ Πολυζωίδης παραδέχτηκε ὅτι ἔκλαψε ἐνώπιον τῶν τριῶν δικαστῶν καὶ ἐξήγησε: «Ἡ ἐντολὴ “οὐ φονεύσης” μ’ ἐφόβιζεν ἀπαρηγόρητα, ἐπειδὴ φόνος ἀσυγχώρητος εἶναι ὁ ἄδικοςἀποκεφαλισμὸς ἀνθρώπου. Ναί! Σχεδὸν ἐγονάτισα φιλώντας τὰ χέρια τῶν τριῶν». (Τερτσέτη Ἅπαντα, τόμ. Α΄, Ἀθήνα, 1958, σελ. 303-304). Ὅταν οἱ τρεῖς ἐπέμειναν στὴ θανατικὴ καταδίκη τῶν ἡρώων, ὁ Πολυζωίδης ὀργισμένος τοὺς εἶπε: «Μὲ τέτοια ἀποδεικτικὰ στοιχεῖα οὔτε δύο γάτοι δὲν καταδικάζονται εἰς θάνατον!». Γιὰ τὴν Ἱστορία νὰ σημειωθεῖ ὅτι οἱ Πολυζωίδης καὶ Τερτσέτης ἀθωώθηκαν στὴ δίκη τους, παρὰ τὴν σὲ βάρος τους προκατάληψη τῶν Βαυαρῶν. Ἡ ἀθωωτικὴἀπόφαση συνοδεύθηκε ἀπὸ τὶς ὑπέρ τους ἐνθουσιώδεις ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ.
.                  Ἡ οἰκογένεια τοῦ Πολυζωίδη ἦταν εὔπορη τοῦ Μελενίκου καὶ τηροῦσε τὶς Παραδόσεις τοῦ Γένους.  Ἀπὸ τοὺς κόλπους της ἀναδείχθηκε ὁ ἐκεῖ Μητροπολίτης Λεόντιος (1769-1796), ὁ ὁποῖος ἀργότερα ἐξελέγη Μητροπολίτης Καισαρείας. Ὁ δάσκαλος τοῦ Πολυζωίδη Χριστόφορος Φιλητᾶς, ποὺ τὸν ἐπηρέασε, ἦταν ἰατρὸς καὶ ἔγραψε τὴν πραγματεία: «Ἡ ὑπεράσπισις τῆς Γραικικῆς Ἐκκλησίας ἐσχάτως προσβληθείσης ὑπὸ Δομινίκου Τεϊξέιρα». Ὁ ἴδιος ὁ Πολυζωίδης γράφει εὐγνωμόνως γιὰ τὸν ἄλλο διδάσκαλό του στὸ Μελένικο Ἀδὰμ Ζαπέκο, ὅτι τὸν ὠφέλησε ὄχι μόνο μὲ τὴν ἀπὸ καθέδρας διδασκαλία του, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ παραδείγματος, τοῦ ἀληθοῦς Σωκρατικοῦ βίου καὶ τῆς ἐνδελεχοῦς κηρύξεως τοῦ Θείου Λόγου.
.                 Ὁ Πολυζωίδης κατηγορεῖ τοὺς Γάλλους τῆς ἐποχῆς του ὅτι χωρὶς τὸν παραμικρὸγογγυσμὸ καὶ σχεδὸν μὲ εὐχαρίστηση στερήθηκαν τὴν ἀτομική τους  ἐλευθερία καὶ τὴν ἐλευθερία τοῦ Τύπου ἀπὸ τοὺς ἐπαναστάτες καὶ ἀνέχθηκαν τὴν παντοδυναμία τῆς ἐξουσίας τοῦ Ναπολέοντα, «κάτι ποὺ καθιστοῦσε δυσκολότατο νὰ ἐμποδιστοῦν οἱ σφετερισμοὶ καὶ οἱ καταχρήσεις». (Ἀναστασίου Πολυζωίδη «Κείμενα γιὰ τὴ Δημοκρατία 1824-1825», Ἐκδόσεις Ὀκτώ,  Ἀθήνα, 2011, σελ. 72-73).
.                 Ὁ Πολυζωίδης διαφωνοῦσε μὲ τὴν ἀθεΐα τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης. Στὴ«Γενικὴ Θεωρία περὶ τῶν διαφόρων Διοικητικῶν Συστημάτων καὶ ἐξαιρέτως περὶ τοῦΚοινοβουλευτικοῦ…», ποὺ ἔγραψε τὸ 1825 στὸ Μεσολόγγι, προέβαλε τὴν ἔνθεη Διακήρυξη τῆς Ἀνεξαρτησίας τῶν ΗΠΑ, τοῦ 1776, ἡ ὁποία, μεταξὺ ἄλλων,  τονίζει: «Ὅλοι οἱ ἄνθρωποιἐδημιουργήθησαν ἴσοι καὶ ἐπροικίσθησαν ἐπίσης ἀπὸ τὸν Δημιουργόν τοῦ παντὸς μὲ δίκαια ἀναπαλλοτρίωτα, μεταξὺ τῶν ὁποίων πρῶτα εἶναι ἡ Ζωή, ἡ Ἐλευθερία καὶ ἡ Εὐδαιμονία» (Τύποις καὶ Ἀναλώμασι Δ. Μεσθενέως, Ἐν Μεσολογγίῳ, 1825. Ἀντιγρ. Εἰς «Κείμενα γιὰ τὴ Δημοκρατία», σελ. 101).-

, ,

Σχολιάστε

ΣΑΜΟΥΕΛ ΧΑΟΥ: Ὁ φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρός (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Σάμουελ Χάου:
ὁ φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρὸς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                   Μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες προσωπικότητες φιλέλληνα εἶναι ὁ ἀμερικανὸς γιατρὸς Σάμουελ Χάου. Ἡ προσφορά του δὲν περιορίστηκε μόνο στοὺς Ἕλληνες μὲ τὶς ἰατρικὲς καὶ φιλανθρωπικὲς ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε. Ἦταν μεγάλη καὶ στὴν Πατρίδα του, τὶς ΗΠΑ, ὅπου ἀγωνίστηκε γιὰ τὴν κατάργηση τῆς δουλείας καὶ γιὰ τὰ ἀνθρώπινα δικαιώματα τῶν νέγρων. Στὸ πλαίσιο τοῦ ἀγώνα τοῦ ἐπισκέφθηκε καὶ συζήτησε μὲ τὸν Πρόεδρο Λίνκολν. Ἐπίσης ἦταν ὁ δημιουργὸς στὶς ΗΠΑ τοῦ Ἱδρύματος Περκινς γιὰ τυφλοὺς καὶ κωφαλάλους, τὸ ὁποῖο σήμερα εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα καὶ καλύτερα παγκοσμίως. Στὸ σχολεῖο τοῦ Ἱδρύματος φοίτησε ἡ περίφημη Ἔλεν Κέλερ καὶ ἡ δασκάλα τῆς Ἄννα Σάλιβαν ἦταν ἀπόφοιτη αὐτοῦ τοῦ σχολείου. Ὁ Ντίκενς τὸ 1842 ἐπισκέφθηκε τὸ Περκινς καὶ ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὴ δουλειὰ ποὺ γινόταν σὲ αὐτό. Τὶς ἄριστες ἐντυπώσεις του τὶς κατέγραψε στὸ βιβλίο – ἡμερολόγιο τοῦ «American Notes».
.                Αὐτὸς ὁ ἐξαίρετος ἄνθρωπος καὶ ἐπιστήμονας ἦρθε στὴν Ἑλλάδα, γιὰ νὰ προσφέρει τὶς ὑπηρεσίες του στὸν ἀγώνα γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία της. Στὶς 28 Μαρτίου τοῦ 1825 ἔγραψε, στὸν ἐπιστήθιο φίλο του William S. Sampson, στὶς ΗΠΑ: «Εἶμαι στὴν Ἑλλάδα. Συμβάλλω κατ’ ἐλάχιστον στὴν ὑπόθεση τῆς Ἐλευθερίας καὶ τῆς Ἀνθρωπότητας. Εἶμαι ἀνεξάρτητος καί, ὅσο εἶναι δυνατὸ γιὰ μένα, εἶμαι εὐτυχισμένος». (Σάμουελ Χάου «Ἡμερολόγιο ἀπὸ τὸν Ἀγώνα 1825-1829», Βιβλιοπωλεῖο Νότη Καραβία, Ἀθήνα, 1971, σελ. θ΄»).  Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἀφοσίωσή του στὴν θεραπεία τῶν ἀγωνιστῶν γράφει: «Εἶμαι τόσο ἀπορροφημένος ἀπὸ τοὺς τραυματίες, ὥστε οἱ ἡμέρες πετοῦν σὰν τὸν ἄνεμο καὶ μόλις μοῦ ἀφήνουν μία στιγμὴ νὰ σκεφτῶ…». (Αὐτ. σελ. ιη΄).
.              Ὅταν ἦρθε ὁ Χάου στὴν Ἑλλάδα, τὸν παρέλαβε ἡ φράξια Μαυροκορδάτου καὶ εἶχε μονομερῆ καὶ στρεβλὴ εἰκόνα τῶν ὅσων συνέβαιναν καὶ γιὰ τὶς προσωπικότητες τοῦ Ἀγώνα. Ἔτσι τὸν Μαυροκορδάτο τὸν θεωρεῖ ὡς  «τὸν ἰκανότερο υἱὸ τῆς Ἑλλάδας καὶ τὸ ἰσχυρότερο στήριγμά της…». (Αὐτ. μα΄). Ἐπίσης εἶχε ἀρίστη ἰδέα γιὰ τὸν Μάσον, τὸν ἐμπαθῆ ἀλαζόνα καὶ ἕως θανάτου διώκτη τοῦ Κολοκοτρώνη, γιὰ τὸν ὁποῖο, φυσικά, ὁ Χάου  δὲν εἶχε καλὴ ἰδέα…
.                  Τοὺς φιλέλληνες ὁ Χάου τοὺς χωρίζει σὲ δύο κατηγορίες. Στὴν πρώτη βάζει ἐκείνους ποὺ «πλάκωσαν στὴν Ἑλλάδα κοπαδιαστὰ μὲ τὴν προσδοκία νὰ δρέψουν δάφνες καὶ δολάρια, ἀλλὰ ὅταν παρουσιάστηκαν τὰ πρῶτα ἀγκάθια…. σιχάθηκαν τὴν Ἑλλάδα καὶ μαζὶ καὶ τοὺς Ἕλληνες… Πῆγαν σπίτια τους καὶ ἔδωσαν διέξοδο στὴν κακεντρέχειά τους συκοφαντώντας την». Στὴ δεύτερη κατηγορία κατατάσσει ὅσους πλήρωσαν μὲ τὸ αἷμα τους τὴ συμμετοχή τους στὸν Ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων. Μεταξὺ αὐτῶν ὀνομάζει τοὺς Βύρωνα, λόρδο Μάρεϊ, στρατηγὸ Νόρμαν «καὶ  ἄλλους γενναίους Γερμανοὺς καὶ Πολωνούς». Ἰδιαιτέρως μνημονεύει τὸν Ἰταλὸ κόμη Σανταρόζα, τὴ μεγάλη αὐτὴ στρατιωτικὴ προσωπικότητα, ποὺ ὡς ἁπλὸς ἀγωνιστὴς σκοτώθηκε στὴ μάχη τῆς Σφακτηρίας.
.             Γιὰ τοὺς Ἕλληνες ἔγραψε διάφορα, πολλὲς φορὲς ἀλληλοσυγκρουόμενα. Ὅμως τὸ καταστάλαγμά του εἶναι ἕνας ὕμνος γιὰ τοὺς Ἕλληνες καὶ μία καταγγελία σὲ βάρος ἐκείνων – Ἑλλήνων καὶ ξένων – οἱ ὁποῖοι «ἔζησαν στὴν Εὐρώπη καὶ ἀπέκτησαν καὶ τὰ εὐρωπαϊκὰ ἐλαττώματα». Γράφει ὅτι οἱ συκοφαντοῦντες τοὺς Ἕλληνες, «δὲν λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τους ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τετρακόσια ἔτη διετέλει ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ φρικτοτέρου δεσποτισμοῦ, ἀπανθρωποτέρου τῆς δουλεμπορίας ἀκόμη καὶ τῶν Ἰνδιάνων. Ἐγὼ τολμῶ νὰ εἴπω ἄνευ φόβου διαψεύσεως, ὅτι ὁ νεώτερος Ἕλλην, παρ’ ὅλην τὴν καταθλιπτικὴν δουλείαν του, εἶναι πλέον ἐναρέτου καὶ εὐχαρίστου χαρακτῆρος ἢ ὁ Σικελός, ὁ Ἰταλός, ὁ Ἰσπανὸς καὶ ὁ Ρῶσος. Εἶναι ἐξυπνότερος, δραστηριώτερος, μὲ μεγαλυτέραν ἰδιοφυίαν, ὡς ὁ κάτοικος πάσης εὐρωπαϊκῆς χώρας». (Αὐτ. σελ. 119).
.               Ὁ Χάου ἦταν γόνος πολὺ πλούσιας οἰκογένειας τῶν ΗΠΑ. Ὁ πατέρας του ἦταν πλοικτήτης καὶ βιομήχανος. Ὅμως φόρεσε τὴ φουστανέλα καὶ συμμετέχοντας στὶς ἐκστρατεῖες καὶ στὶς μάχες ὡς γιατρὸς προσαρμόστηκε στὶς ἐξαιρετικὰ δύσκολες συνθῆκες, τὶς ὁποῖες καὶ περιγράφει στὸ Ἡμερολόγιό του: «Ὁ Ἕλλην στρατιώτης εἶναι νοήμων, δραστήριος, σκληραγωγημένος καὶ λιτοδίαιτος. Ὁδεύει ἢ μᾶλλον σκιστὰ ἐπὶ τῶν βράχων, ἀρκούμενος εἰς μίαν γαλέταν, εἰς ὀλίγας ἐλαίας ἢ ὠμὸν κρεμμύδι. Τὴ νύκτα κατακλίνεται εὐχαριστημένος ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ὡς προσκεφάλαιον ἔχων ὁμαλόν τινα λίθον καὶ ὡς κάλυμμα τὴν καπόταν, ποὺ φέρει μαζί του χειμώνα καλοκαίρι…Οἱ Ἕλληνες στρατιῶται δὲν εἶχον σκευὰς καὶ 0ησαν ἀπηλλαγμένοι ἀποσκευῶν… Ἡ φουστανέλα του εἶναι τὸ μανδήλιό του, τὸ τραπεζομάντηλό του καὶ ἡ πετσέτα του..» (Αὐτ. σελ. 11-12).
.               Ἀπευθυνόμενος στοὺς καλοζωισμένους ἀμερικανοὺς φίλους του ὁ Χάου γράφει γιὰ τὴν προσωπική του ἐμπειρία: «Εἶμαι βέβαιος ὅτι ποτὲ δὲν ἐδοκιμάσατε τὸ πραγματικὸν συναίσθημα τῆς διαβρωτικῆς πείνης. Σεῖς γνωρίζετε μόνον τί θὰ πῆ καλὴ ὄρεξις. Ἐπέρασα ὁλοκλήρους μήνας μὲ σαλιγκάρια τοῦ βουνοῦ μόνον καὶ μὲ ψημένα ἔντομα, ἑβδομάδας χωρὶς ψωμὶ καὶ ἡμέρας χωρὶς μπουκιὰ εἰς τὸ στόμα…» (Αὐτ. σελ. 12).
.              Πέρα ἀπὸ τὸ ἐπιστημονικὸ καὶ φιλελληνικό του ἔργο ὁ Χάου προσέφερε καὶ κοινωνικὸ ἔργο στὴν Ἑλλάδα. Ἑλληνόπουλα προσφυγόπουλα καὶ ὀρφανά, περίπου σαράντα, ποὺ τὰ περισσότερα  ζοῦσαν στὸ ὀρφανοτροφεῖο τῆς Αἴγινας καὶ ὅλα εἶχαν ἔφεση νὰ σπουδάσουν ὁ Χάου τὰ πῆρε μαζί του στὶς ΗΠΑ. Τὰ περισσότερα  ἀποκαταστάθηκαν καλά, παντρεύτηκαν ἀμερικανίδες, ἀλλὰ χάθηκαν γιὰ τὸν Ἑλληνισμό.
.              Χαρακτηριστικὴ ἡ περίπτωση τοῦ Ἰωάννη Σελιβέργου Ζάχου (1820-1898). Ἀναδείχθηκε στὶς ΗΠΑ πολύπλευρη καὶ ἀξιόλογη προσωπικότητα. Καταγράφεται ὡς «ἰατρός, λόγιος, πανεπιστημιακός, ἐφευρέτης, θρησκευτικὸς ρήτορας…». Ἀγωνίστηκε γιὰ τὰ δικαιώματα τῶν νέγρων καὶ τῶν γυναικῶν. Ὅμως ξέχασε τὴν Ἑλλάδα. Ἐγκατέλειψε τὴν Ὀρθοδοξία, ἔγινε «πάστορας» τῆς Σέχτας τοῦ Ἀντιτριαδιτισμοῦ (Unitarianism). Πιθανὸν ἐπειδή, ὅταν ἦταν 4 ἐτῶν, ὁ Κωνσταντινουπολίτης πατέρας του σκοτώθηκε σὲ μάχη κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 καὶ ἡ μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε, τὸν ἄφησε νὰ φύγει στὶς ΗΠΑ μὲ τὸν Χάου καὶ κάποια στιγμή, ὅταν ἦταν μόλις 13 ἐτῶν, σταμάτησε νὰ τὸν ἐνισχύει οἰκονομικά…
.              Κάπως διαφορετικὴ ἡ περίπτωση τοῦ Χριστόφορου Καστάνη (1814-1866), ποὺ καὶ αὐτὸν πῆρε ὁ Χάου στὶς ΗΠΑ, γιὰ νὰ σπουδάσει. Ἦταν ἀπὸ τὴ Χίο καὶ κατὰ τὴν καταστροφή της ἔχασε καὶ τοὺς δύο γονεῖς του. Ὁ ἴδιος γλύτωσε καὶ ἔφτασε στὸ Ναύπλιο κατὰ θαυματουργικὸ τρόπο. Εὐρισκόμενος στὴν Ἀμερικὴ ἔγινε πανεπιστημιακὸς καὶ συγγραφέας. Περιέγραψε τὶς περιπέτειές του σὲ δύο βιβλία, ποὺ κυκλοφορήθηκαν τὸ 1851 καὶ ἔγιναν μπεστ σέλερς. Σὲ αὐτὰ ἀναφέρει εὐφήμως τοὺς Χάου καὶ Ζάχο. Παντρεύτηκε ἀμερικανίδα καὶ ἀπεβίωσε στὰ 52 του χρόνια, χωρὶς νὰ προσφέρει κάτι στὸν Ἑλληνισμὸ τῶν ΗΠΑ. Μία τρίτη περίπτωση εἶναι τοῦ Μιχαὴλ Ἀνάγνου (Ἀναγνωστόπουλου, 1837-1906). Σπούδασε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἔμαθε καλὰ ξένες γλῶσσες. Γνωρίστηκε μὲ τὸν Χάου, ποὺ τὸν προσέλαβε γραμματέα του καὶ τὸν πῆρε μαζί του στὶς ΗΠΑ. Τὸν ἔκανε ἀναπληρωτή του στὸ Ἵδρυμα Πέρκινς γιὰ τοὺς τυφλούς, παντρεύτηκε τὴν κόρη του καὶ ἀνέλαβε τὸ Ἵδρυμα μετὰ τὸν θάνατό του.-

, ,

Σχολιάστε

ΙΩΑΝΝΗΣ ΖΑΜΠΕΛΙΟΣ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἰωάννης Ζαμπέλιος,
Ὁ πρῶτος δραματουργὸς τῆς Ἐπανάστασης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                  Ὁ Ἰωάννης Ζαμπέλιος (1787-1856) ἦταν χρονικὰ ὁ πρῶτος δραματουργὸς τοῦ νέου ἐθνικοῦ μας βίου καὶ μεγάλος πατριώτης. Γεννήθηκε στὴ Λευκάδα, τὸ νησὶ ποὺ ἀπὸ τὰ Ἰόνια εἶναι ἐγγύτερα στὴν Ἠπειρωτικὴ Ἑλλάδα. Ὅπως γράφει ὁ Τάκης Μπαρλᾶς, ὁ Ἰωάννης Ζαμπέλιος ἀπὸ τὰ νεανικά του χρόνια ἕως τὸν θάνατό του ἔζησε μὲ τὴ λαχτάρα τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος. Τὴν ἔκαμε πράξη σὲ ὅλη του τὴ ζωὴ καὶ ἐμπνευσμένο τραγούδι στὶς τραγωδίες του. Προσθέτει ἐπίσης ὅτι γιὰ τὸν Ζαμπέλιο μπορεῖ νὰ ἐπαναληφθεῖ αὐτὸ ποὺ γράφτηκε γιὰ τὸν συμπατριώτη του Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη: «Ἦταν ὁ τραγουδιστής, ποὺ πάντα πολεμᾶ καὶ ὁ πολέμαρχος, ποὺ πάντα τραγουδᾶ» (Ἄρθρο Τ. Μπαρλᾶ εἰς ἀφιέρωμα τοῦ περιοδικοῦ «Νέα Ἑστία» γιὰ τὰ ἑκατὸ χρόνια ἀπὸ τὸν θάνατο τοῦ Ἰωάν. Ζαμπέλιου, Τόμος 60ός, τεῦχος 701, 15 Σεπτεμβρίου 1956, σελ. 1272).
.                  Γόνος ἀρχοντικῆς οἰκογένειας ὁ Ζαμπέλιος ἔμαθε γράμματα στὸ νησί του, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά. Σπούδασε νομικὰ στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Μπολόνια καὶπῆρε τὸ διδακτορικό του ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιο τῆς Πίζα. Δὲν σταμάτησε ἐκεῖ τὶς σπουδές του. Συνέχισε στὴν Παβία καὶ στὸ Μιλάνο, ὅπου ἐπιδόθηκε στὴ γνωριμία καὶ στὴν καλλιέργεια τῆς λογοτεχνίας. Στὸ Μιλάνο γνώρισε τὸν ποιητὴ Μόντι καὶ τὸν θεατρικὸ συγγραφέα Ἀλφιέρι. Ἕνα χρόνο ἔμεινε στὸ Παρίσι, ὅπου γνώρισε τὸν Κοραὴ καὶ ἐκεῖνος τὸν προέτρεψε νὰ ἀσχοληθεῖ μὲ τὸγράψιμο θεατρικῶν ἔργων. Ὅταν πληροφορήθηκε γιὰ τὴν ἐπανάσταση τοῦ παπᾶ Βλαχάβα, κίνησε γιὰ τὴν Ἑλλάδα, προκειμένου νὰ ἑνωθεῖ μὲ τοὺς ἐπαναστάτες, ἀλλὰ στὴν Ἀνκόνα πληροφορήθηκε τὸ τραγικό του τέλος καὶ γύρισε στὴν Μπολόνια. Τὸ 1810 πεθαίνει ὁ πατέρας του καὶ ἐπιστρέφει στὴ Λευκάδα, ποὺ ἦταν πλέον ὑπὸ Ἀγγλικὴ κυριαρχία.
.                   Λόγῳ τῶν προσόντων του καὶ τοῦ κύρους ποὺ διέθετε μεταξὺ τῶν συμπατριωτῶν του ἀνέλαβε τὴ θέση τοῦ εἰσαγγελέα, ἀπὸ τὴν ὁποία καὶ παρὰ τὴν παρακολούθηση τῶν Ἄγγλων ἐξουσιαστῶν προσέφερε  μεγάλες ὑπηρεσίες στὸ Ἔθνος.
.                  Τὸ 1819 ὁ Ζαμπέλιος μυεῖται στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἀπὸ τὸν φίλο καὶσυναγωνιστή του στὴν Μπολόνια γιατρὸ Ἰωάννη Ζαπραλὴ καὶ πολλοὶ κληρικοὶ καὶ λαϊκοὶ τὸνἀκολούθησαν. Ἀπὸ τὶς 10 Ἰανουαρίου 1821 μὲ ἀρκετὲς προφυλάξεις καὶ ἰδιόμορφα καμουφλάζ, λόγῳ τῆς φιλοτουρκικῆς στάσης τῶν Ἄγγλων,  ἀποβιβάστηκαν στὸ νησί, σὰν κυνηγημένοι πρόσφυγες, οἱ Ἕλληνες ὁπλαρχηγοὶ καὶ συζήτησαν γιὰ τὴν Ἐπανάσταση. Μεταξὺ αὐτῶν οἱ σπουδαιότεροι ἦσαν οἱ Ἀνδροῦτσος, Καραϊσκάκης,  Στουρνάρης, Πανουργιᾶς καὶ ἀπὸ τὰ νησιὰ ὁ Ὑδραῖος Γιακουμάκης Τομπάζης (Πωτοπρεσβυτέρου Γερασίμου Ζαμπέλη «Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Λευκάδος», Λευκάδα, 2003, Τόμος Β΄, σελ. 141). Ἀνήμερα τὴν Ἀποκριὰ πολέμαρχοι καὶΛευκάδιοι πῆγαν στὴν Ἐκκλησία καὶ μετὰ στὸ ἀρχοντικό τοῦ Ζαμπέλιου. Ἐκεῖ ὁ κάθε ὁπλαρχηγὸς εἶπε τὰ σχέδιά του καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ νησιοῦ ἀνέλαβαν νὰ τροφοδοτοῦν τοὺς Ἀγωνιστὲς μὲχρήματα, ὄπλα, πολεμοφόδια καὶ τροφές. Ὅταν τελείωσε ἡ συνάντηση, ὁ γεροντότερος τῆς συντροφιᾶς εἶπε τὸ «Πάτερ ἡμῶν», ἐνῶ ὅλοι ἦσαν ὄρθιοι καὶ κάνανε τὸ Σταυρό τους.
.                  Τὸ ἀπόγευμα στὸ ἐκκλησάκι τῆς Παναγίας τῶν Βλαχερνῶν, στὰ δυτικά τῆς πόλεως τῆς Λευκάδας, μαζεύτηκαν ὁ Ζαμπέλιος, οἱ ὁπλαρχηγοὶ καὶ οἱ φιλικοὶ Λευκάδιοι καὶὁρκίστηκαν ἀπὸ τὸν Πρωτοπαπὰ τῆς Λευκάδας Ζαχαρία Μοντεσάντο γύρω ἀπὸ ἕνα τραπέζι, στὸὁποῖο ἐπάνω ὑπῆρχε καιόμενο λιβάνι. Ἀκολούθησε στὴν πόλη παλλαϊκὸς χορός. Τὸν ἔσερνε ὁ Ἰωάννης Ζαμπέλιος, ντυμένος μὲ παραδοσιακὴ στολή. Φυσικὰ οἱ Λευκαδίτες δὲν ἔμειναν μόνο στὴν βοήθεια τοῦ Ἀγώνα. Πέρασαν στὶς ἐμπόλεμες περιοχὲς καὶ ἔδωσαν τὸ πολεμικὸ παρών τους,
.                  Ἄξιο εἶναι νὰ μνημονευθοῦν οἱ ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε ὁ Ζαμπέλιος ὡς εἰσαγγελέας  στὴν ὑπὸ ἀγγλικὴ κυριαρχία Λευκάδα καὶ γενικότερα στὰ Ἰόνια νησιὰ καὶ στὴνἙλλάδα. Τὸ ἔργο του πολὺ δύσκολο. Οἱ Ἄγγλοι στὸ «ὑπὸ τὴν προστασία τους» Ἰόνιο Κράτος κατασκεύασαν ἕνα κατ’ ἐπίφαση ἐλεύθερο κράτος. Τὸ Σύνταγμα, ποὺ καθιέρωσαν καὶ μὲὁλοκληρωτικὴ μέθοδο ψήφισαν, ἔδινε στὸν Ἄγγλο ἁρμοστὴ τὶς ὔπατες ἐξουσίες, νομοθετική, ἐκτελεστικὴ καὶ δικαστική. Ὁ Ζαμπέλιος ἀντέστη μὲ ἐπιχειρήματα γιὰ τὴν κατ’ ἐπίφαση δημοκρατία,  ἀλλὰ εἰς μάτην. Μὲ τὴν προσέγγιση στὸ 1821 τὰ πράγματα ἔγιναν δυσκολοτέρα γιὰ τὸν Εἰσαγγελέα. Οἱ Ἄγγλοι πληροφορήθηκαν ἀπὸ τὸν Ἀλὴ Πασὰ ὅτι οἱ Ἕλληνες «συνωμοτοῦν κατὰ τῆς Πόρτας». Τὴν ἔρευνα ἀνέθεσαν στὸν Ζαμπέλιο. Αὐτός, ἤδη μέλος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας,ἀπεφάνθη ὅτι «ὅσα λέγει ὁ Ἀλὴ Πασὰς εἶναι σκευωρία σὲ βάρος τῶν Ἑλλήνων, ποὺ κατέφυγαν πρόσφυγες στὴ Λευκάδα, γιὰ νὰ σωθοῦν ἀπὸ αὐτὸν καὶ ἤθελε ἐπιστρέψουν, γιὰ νὰ τοὺς φονεύσει». Τὸ πόρισμα τοῦ Ζαμπέλιου ἦταν ἰσχυρὸ καὶ λογικὸ γιὰ τοὺς Ἄγγλους…
.                  Ὁ κλοιὸς ἔγινε ἀσφυκτικὸς γιὰ τὸν Ζαμπέλιο στὴν περίοδο τοῦ Ἀγώνα. Οἱ νόμοι τῶν Ἄγγλων ἔγιναν αὐστηρότεροι σὲ βάρος κατοίκων τῆς Λευκάδας, ποὺ συμμετεῖχαν στὴνἘπανάσταση. Ὁ ἴδιος στὸ Ἡμερολόγιό του γράφει: «Ὁποία ἡ θλίψις μου νὰ βλέπω ὑποδίκουςἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἐγὼ ὁ ἴδιος παρεκίνησα νὰ πράξωσι τὸ λεγόμενον ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἔγκλημα». (Ἄρθρο Γ. Ἀπ. Κατωπόδη «Ὁ Εἰσαγγελεὺς Ζαμπέλιος», Περ/κὸ «Ἑστία». τ. 701, 15/9/1956, σελ. 1289 κ.ε.). Στὶς δίκες χρησιμοποιοῦσε κάθε μέσο γιὰ νὰ τοὺς ἀθωώνει, ἢ νὰ τοὺςἐπιβάλλει μικρὸ πρόστιμο, μὲ τὴν ἐφευρεθεῖσα ἀπὸ αὐτὸν κατηγορία  ὅτι πῆγαν στὴνἐπαναστατημένη Ἑλλάδα «χωρὶς ἀστυνομικὴ ἄδεια»… Στὴν προσπάθειά του εἶχε συμπαραστάτη τὸν Ἄγγλο φιλέλληνα δικαστὴ Μπέγιενς, ποὺ εἶχε παντρευτεῖ Ἑλληνίδα πρόσφυγα, ἀπὸ τὴν Πάργα.
.                  Οἱ Ἄγγλοι τελικὰ τὸν συνέλαβαν, τὸν φυλάκισαν καὶ τὸν βασάνισαν, γιὰ νὰφανερώσει τοὺς συνενόχους του. Ὁ Ζαμπέλιος ἐπικαλέστηκε τὴ θέση του καὶ ζήτησε ἡ ὑπόθεσή του νὰ ἐξετασθεῖ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ἁρμοστὴ Μαίτλαντ, στὴν Κέρκυρα. Αὐτὸς ἐπηρεασθεὶς ἀπὸ τὸν φιλέλληνα γραμματέα του καὶ πληροφορηθεὶς ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνηση θεωρεῖ τὸν Ἀγώνα τῶνἙλλήνων σοβαρὴ ὑπόθεση, τὸν ἀπάλλαξε ἀπὸ κάθε κατηγορία…
.                  Παράλληλα μὲ τὸν Ἀγώνα του γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Ἑλλάδος ὁ Ζαμπέλιος ἔγραψε θεατρικὰ ἔργα. Τὸ πρῶτο ἀφοροῦσε τὸν τυραννοκτόνο Τιμολέοντα καὶ παίχθηκε μὲἐπιτυχία στὸ Βουκουρέστι, στὰ 1819. Ἀκολούθησαν τὰ ἔργα «Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος» καὶ«Γεώργιος Καστριώτης». Μετὰ τὸ 1830 ἐκδόθηκαν ἔργα του γιὰ τοὺς ἥρωες τῆς Ἐπανάστασης,ἀπὸ τὸν «Ρήγα τὸν Θετταλό», ἕως τοὺς Μπότσαρη, Διάκο, Καραϊσκάκη, καὶ Ἀνδροῦτσο. Στὸ ἔργο τοῦ ἐξ ἄλλου γιὰ τὸν Καποδίστρια ὑμνεῖ τὸν Κυβερνήτη καὶ κάνει ἔκκληση γιὰ ἑνότητα. (Δημήτρη Σπάθη «Ὁ Ἰωάννης Ζαμπέλιος καὶ ἡ συμμετοχή του στὴν οἰκοδόμηση τῆς νεοελληνικῆς σκηνῆς»,Ἑταιρεία Λευκαδικῶν Μελετῶν, Πρακτικὰ Θ΄ Συμποσίου, Ἀθήνα, 2005, σελ. 95 κ.ε.)      

.                  Ὁ Ἰωάννης  Ζαμπέλιος συνέχισε νὰ ὑπηρετεῖ τὴ Δικαιοσύνη καὶ μετὰ τὴνἘπανάσταση καὶ ἔφτασε στὸν βαθμὸ τοῦ Ἀρεοπαγίτου, στὴν Κέρκυρα, ὅπου καὶ ἀπεβίωσε τὸ 1856, πρὶν δεῖ ἐλεύθερα τὰ Ἰόνια νησιά. Γιός του εἶναι ὁ μεγάλος ἱστορικός μας Σπυρίδων Ζαμπέλιος, ὁπρῶτος ποὺ ἔγραψε γιὰ τὴ συνέχεια τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους.-

, ,

Σχολιάστε

Ο ΘΑΝ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ-ΔΙΟΜΗΔΗΣ καὶ Η ΕΘΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ὁ Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης
καὶ ἡ ἐθνικὴ μνήμη

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                   Ὁ Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης (1904-1995) εἶναι ὁ συγγραφέας τοῦ 20οοῦ αἰώνα, ποὺ βοηθάει τὸν Ἕλληνα νὰ διατηρήσει τὴν ἱστορική του  μνήμη καὶ τὴν αὐτογνωσία του. Ἡ ἐθνικὴ σημασία τῶν ἱστορικῶν μυθιστορημάτων τοῦ «Οἱ Μαυρόλυκοι» καὶ «Ἡ καμπάνα τῆς Ἁγίας Τριάδας» ἔγκειται στὸ ὅτι περιγράφει γλαφυρὰ τὴν ἐποποιία τῶν Ἑλλήνων νὰ ἐπιβιώσουν στὰ χρόνια τῆς ἀπάνθρωπης σκλαβιᾶς. Ἕως τὶς ἡμέρες του τὰ χρόνια αὐτὰ θεωροῦνταν μία «ἄθλια, μουντὴ καὶ βασανισμένη» ἐποχή, ποὺ δὲν χρειάζεται νὰ καταπιαστεῖ κανείς. Ὁ Πετσάλης ἀσχολήθηκε καὶ τὸ ἐξηγεῖ: «Μετὰ τὸ σκάψιμο πάνω στὰ δίσεκτα χρόνια της σκλαβιᾶς, σηκώθηκα θαμπωμένος ἀπὸ τὸ θαῦμα. Φῶς πεντακάθαρο σελαγίζει πάνω στοὺς Ἕλληνες τῆς δουλείας: τοῦ μαρτυρίου ὁ  φωτοστέφανος, τοῦ νοῦ καὶ τῆς ἀντριᾶς ἡ λάμψη».  (Θαν. Πετσάλη – Διομήδη «ΟἱΜαυρόλυκοι», Βιβλιοπ. τῆς «Ἑστίας». Ζ΄ Ἔκδοση, 1ος Τόμος, σελ. 11).
.                   Ὁ Ἀπόστολος Σαχίνης γράφει γιὰ τοὺς «Μαυρόλυκους» ὅτι περισσότερο ἀπὸἱστορικὸ μυθιστόρημα θὰ μποροῦσε νὰ χαρακτηριστεῖ ἐθνικὸ ἀνάγνωσμα, γιὰ αὐτὸ καὶ βρίσκει «πλατειὰ ἀνταπόκριση στὴν λαϊκὴ ψυχή». (Ἀπ. Σαχίνη «Τὸ ἀφηγηματικὸ ἔργο τοῦ Πετσάλη – Διομήδη», Ἵδρ. Κώστα καὶ Ἑλένης Οὐράνη, Ἀθήνα, 1992, σελ. 59 καὶ 61).  Τὸ σημαντικὸ γιὰ τοὺς «Μαυρόλυκους» εἶναι ὅτι τὰ ὅσα γράφει ὁ συγγραφέας τους, ὅπως ὁ ἴδιος σημειώνει, τὰ στήριξε στὰ ἔργα τοῦ Σάθα καὶ τῶν ξένων περιηγητῶν στὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν τουρκοκρατία. Ὅπως γράφει, μέσα ἀπὸ τὰ διαβάσματά του ἀγάπησε καὶ θαύμασε τοὺς σκλαβωμένους Ἕλληνες: «Θαύμασα τὴν καρτερία τους, τὴν προκοπή τους, τὴν πίστη τους, τὴν ἀντοχή, τὴν ἐξυπνάδα, τὴν πονηριά, τὴλεβεντιά τους. Θολώνουν ἄθελα οἱ πομπές, τὰ μαῦρα κουσούρια τῆς φυλῆς, μπροστὰ στὸ θαῦμα». («Μαυρόλυκοι», τ. 1, σελ. 16-17).
.                   Ραχοκοκαλιὰ τοῦ μυθιστορήματος εἶναι ἡ φανταστικὴ οἰκογένεια τῶν Μαυρόλυκων. Ἁπλώνεται σὲ ὅλο τὸν Ἑλληνισμὸ καὶ διατρέχει τὴ χρονικὴ διαδρομὴ ἀπὸ τὸ 1565 ἕως τὸ 1798. Στὴ διαδρομή τους ἀπαντοῦν ἑπτὰ ξεσηκωμοὺς μὲ γενικότερη μορφὴ καὶ συμβάντα μὲ ἥρωες ἱερομάρτυρες καὶ ἐθνομάρτυρες. Μεταξὺ αὐτῶν οἱ Διονύσιος  Σκυλόσοφος, Κύριλλος Λούκαρις, Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς καὶ Ρήγας ὁ Βελεστινλής. Διὰ τῆς οἰκογενείας τῶν Μαυρόλυκων ὁΘανάσης Πετσάλης – Διομήδης περιγράφει τὸ ξεκίνημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ μετὰ τὴν Ἅλωση ἕως τὰπρόθυρα τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Ἀπὸ τὸ 1453 ἕως περίπου τὸ τέλος τοῦ 16ου αἰώνα νομίζει κανεὶς ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ἔχει σβήσει καὶ ἡ Τουρκιὰ ὅλο νικᾶ καὶ κατακτᾶ. Ἔρχεται ἡ ναυμαχία τῆς Ναυπάκτου, τὸ 1571, καὶ ἡ ἰσλαμικὴ αὐτοκρατορία λαβώνεται βαριά. Τότε «ἀκούγεται» καὶ τὸπρῶτο σάλεμα τῶν ραγιάδων.
.                   Ὁ Πετσάλης γράφει ὅτι αὐτὸ τὸ σάλεμα ἔμοιαζε μὲ τῆς μάνας ποὺ μονάχα αὐτὴκαταλαβαίνει τὸ πρῶτο σκίρτημα τοῦ ἐμβρύου, ποὺ φιλοξενεῖ στὴν κοιλιά της. Στὴν περίπτωση, μάνα εἶναι ἡ παπαδοσύνη, ὁ ἀγράμματος παπάς, ὁ χωριατόπαπας. Αὐτὸς ἔνιωσε τὸ πρῶτο σάλεμα, ὄχι τόσο γιατί παράστεκε τὸ ραγιὰ στὸν μαρτυρικό του δρόμο, ὅσο γιατί τὸ σάλεμα δὲν ἦταν ἀπὸσυνείδηση ἑλληνικὴ ἀλλὰ χριστιανική, ἀπὸ τὴ διαφορὰ σταυροῦ καὶ μισοφέγγαρου. Ἀπὸ αὐτὴ τὴ  χριστιανικὴ συνείδηση προέκυψε ἡ ἑλληνική. Ὁ παπὰς συμβόλιζε καὶ ἦταν ἡ συνέχεια τοῦἙλληνισμοῦ, ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν αὐτοκρατορία τῆς Κωνσταντινούπολης ἕως τὴν ἅλωση, τὴ σκλαβιὰ καὶ τὴν ἐλευθερία. Μὲ τεκμηριωμένα στοιχεῖα ὁ συγγραφέας σημειώνει ὅτι χριστιανός, ὁ γκιαούρης, διαμορφώνει σιγά-σιγὰ τὴν ἑλληνικὴ ψυχή του στὸ κρυφὸ σχολειό, στὸ ἀποκούμπι του, τὸν παπά, στὸ ταπεινὸ ἐκκλησάκι. Ὁ Πετσάλης ὑποστηρίζει μὲ στοιχεῖα, πὼς «ἕως τὸ 1630 δὲνὑπάρχει οὐδένα ὀργανωμένο σχολειὸ μέσα στὴν Ἑλλάδα». («Μαυρόλυκοι», τ. Α΄, σελ. 13).
.                   Οἱ «Μαυρόλυκοι» τελειώνουν μὲ τὸν Ρήγα. Γράφει ὁ Πετσάλης: «Σταμάτησα πρὶν φτάσω στὸ Μεγάλο Ὁρόσημο τοῦ 1821. Σκοπός μου ἤτανε νὰ φέρω τὸν Ἑλληνισμὸ  ὣς τὴν αὐγή… καὶ νὰ τὸν δῶ νὰ ξυπνάει καὶ νὰ τινάζεται. Τινάζεται ἀπάνω ὁλοζώντανος καὶ νέος. Πρὸπάντων νέος. Τριῶν χιλιάδων χρόνων καταγωγὴ τοῦ παλίωσε τὸ αἷμα, καθὼς παλιώνει τὸ κρασί, τό  ᾽κανε πιὸ δυνατὸ καὶ πιὸ ἐκλεχτό».
.                   Μία ἐπιτομὴ τῆς ἐποποιίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὴ σκλαβιὰ ἕως τὴνἀπελευθέρωσή Του καὶ τὰ πρῶτα του βήματα στὸ ἀνεξάρτητο κράτος εἶναι τὸ ἐπίσης ἱστορικὸμυθιστόρημά του «Ἡ Καμπάνα τῆς Ἁγιὰ-Τριάδας» (Βιβλιοπ. Τῆς «Ἑστίας», Β΄ Ἔκδ., 1969). Σὲ αὐτὸἡ ἑνότητα τοῦ ἔργου ἐξασφαλίζεται χάρη σὲ ἕνα τόπο, σὲ ἕνα ἐκκλησάκι καὶ σὲ μία καμπάνα. Γιὰτὰ ὅσα συνέβησαν κατὰ τὸ 1821 καὶ ἕως τὰ χρόνια τοῦ Ὄθωνα ὁ Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης γράφει τὸ ἐκτενὲς ἱστορικὸ μυθιστόρημά του «Ἑλληνικὸς Ὄρθρος» (Ἔκδ. «Ἑστίας»). Κεντρικὸπρόσωπο τοῦ μυθιστορήματος εἶναι ὁ Ἰωάννης Κωλέττης. Μὲ κέντρο αὐτὸν ἀναπλάθεται ἡ ἐποχὴκαὶ τὰ ὅσα συνέβησαν σὲ αὐτήν.
.                   Μὲ τὰ ἱστορικά του μυθιστορήματα ὁ Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης ἐπιτυγχάνει νὰ ξυπνήσει τὴν ἐθνικὴ μνήμη. Γράφει ὁ Ἀπ. Σαχίνης στὸ προαναφερθὲν βιβλίο του: «Μᾶς κάνει νὰ γνωρίσουμε καλύτερα τὸν ἑλληνικὸ ἑαυτό μας καὶ νὰ ἐπιβεβαιώσουμε τὶς ρίζες τοῦἔθνους μας» («Τὸ ἀφηγηματικὸ ἔργο τοῦ Πετσάλη» σέλ. 9). Ὁ Πετσάλης προερχόταν ἀπὸμεγαλοαστικὸ περιβάλλον. Οἱ σπουδές του νομικὲς κ.α. ἦσαν ἄσχετες πρὸς τὴν Ἱστορία, τὰπερισσότερα διαβάσματά του κοσμοπολίτικα καὶ ἡ τετραετὴς διαμονή του (1920-1924) στὸ Παρίσι σὰν Κίρκη στὴν ψυχή του. Ὁ ἴδιος πιστεύει ὅτι συνέβη ἕνα θαῦμα, ὅταν ἐπέστρεψε στὴν Ἑλλάδα.Ἀφοῦ τελείωσε στὴν Ἀθήνα τὴ Νομικὴ Σχολή, περιόρισε τὴ γραφὴ κοσμικῆς λογοτεχνίας, παράτησε τὴν καριέρα του στὴν Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἴσως ἕνα μέλλον πολιτικό, καὶ στράφηκε  στὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα καὶ στὴν ἐποποιία τῶν Ἑλλήνων κατὰ τὴν τουρκοκρατία καὶ τὴνἘπανάσταση τοῦ 1821.  Στὴ διατριβή της γιὰ τὸν Πετσάλη ἡ Δήμητρα Πικραμένου – Βάρφη  σημειώνει ὅτι οἱ συνεχεῖς ἀναζητήσεις του στὴν τριετία 1936-1938 δείχνουν ὅτι δὲν ἦτανἱκανοποιημένος ἀπὸ τὰ ὣς τότε λογοτεχνικὰ δημιουργήματά του. («Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης». «Ἡ πνευματικὴ ὁδοιπορία του» καὶ «Οἱ Μαυρόλυκοι»”, ΕΛΙΑ, Ἀθήνα, 1986, σελ. 133).
.                   Ὁ ἴδιος στὸ προλογικὸ σημείωμά του στοὺς «Μαυρόλυκους» γράφει ὅτι συζητώντας μὲ τὸν πολυμαθῆ θεῖο του Ἀλέξανδρο Διομήδη, ὁ ὁποῖος διετέλεσε καὶ πρωθυπουργός, γιὰ τὸν Βυζαντινὸ Ἑλληνισμὸ καὶ τὸν Ἑλληνισμὸ τῆς Τουρκοκρατίας τοῦ γεννήθηκε ἡ ἀπορία πῶςὁ λαὸς αὐτὸς ἐπιβίωσε ἐπὶ 400 χρόνια, Καὶ ξαφνικὰ ἡ ἀπορία πῆρε μορφή, χύθηκε μέσα του, ἅπλωσε καὶ τὸν γέμισε. Καὶ σκάβοντας ἀντίκρισε τὸν Ἑλληνισμό, τὸ αἷμα μας….σὲ τί τάρταρα κύλησε καὶ σὲ τί Ὄλυμπους ἄγγιξε!…» (Τόμ. 1ος, σελ. 10)… Ὁ Πετσάλης ὠφελεῖ τὸν κάθε Ἕλληνα ποὺ διαβάζει τὰ ἱστορικὰ μυθιστορήματά του, γιατί τοῦ δημιουργεῖ τὴν αἰσιοδοξία, ὅτι ὅσο  χαμηλὰκαὶ ἂν πέφτουμε,  ἔχουμε τὸ ψυχικὸ ἀπόθεμα νὰ ἀνακάμψουμε καὶ νὰ συνεχίσουμε τὴν ἱστορική μας πορεία.-

, ,

Σχολιάστε

ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ ΚΟΡΑΗΣ: Ο ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀδαμάντιος Κοραής: Ὁ Διδάσκαλος τοῦ Ἔθνους

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                    Ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἔθνους Ἀδαμάντιος Κοραὴς (1748-1833) ἔζησε τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς ζωῆς του μακριὰ ἀπὸ τὸν σκλαβωμένο καὶ μετὰ ἐπαναστατημένο Ἑλληνισμὸ καὶσυγκεκριμένα στὴ Γαλλία. Ἂν καὶ πτυχιοῦχος γιατρὸς ἀφιέρωσε τὴ ζωή του στὴν μελέτη καὶδημοσίευση ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ βοηθοῦσαν στὴ διαμόρφωση τοῦ σύγχρονού του Ἕλληνα. Σύμφωνα μὲ τὴν ἰδεολογία, ποὺ ἐκεῖνος εἶχε διαμορφώσει, ὁ Ἕλληνας θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθεῖ τῆς Παράδοσής του καὶ τῆς ἰδιοπροσωπίας του καὶ νὰ ταυτισθεῖ μὲ τὸν δυτικὸ ἄνθρωπο, ὅπως, κατὰ τὴνἄποψή του, τὸν ἐξέφραζε ὁ Γάλλος πολίτης.
.                    Τὴν ἐπιδίωξή του αὐτὴ  διατύπωσε ὁ Κοραὴς τὸ 1800 στὸ «Ἆσμα πολεμιστήριον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ περὶ ἐλευθερίας  μαχομένων Γραικῶν (sic) ἐν τῇ κατ’ Αἴγυπτον τυπογραφία». Γράφει μεταξὺ ἄλλων: «…Φίλους τῆς ἐλευθερίας τῶν Γραικῶν τῆς σωτηρίας, ὅταν ἔχωμεν τοὺς Γάλλους τίς ἡ χρεία ἀπὸ ἄλλους; Γάλλοι καὶ Γραικοὶ δεμένοι, μὲ φιλίαν ἡνωμένοι δὲν εἶναι Γραικοὶ ἢ Γάλλοι, ἀλλ’ ἓν Ἔθνος, Γραικογάλλοι…» (Κοραῆ, «Ἐκλεκτὲς σελίδες», ἐκδ. Οἶκος Γ. Παπαδημητρίου, Ἀθῆναι, 1951, σελ. 38-40).
.                    Ἡ ἰδεολογία τοῦ Κοραῆ διαμορφώθηκε ἀπὸ τὴν βεβαιότητα ποὺ αἰσθανόταν ὅτι ὁἀρχαῖος ἑλληνικὸς πολιτισμὸς εἶχε μεταφερθεῖ στὴ Δύση καὶ εἰδικότερα στὴν Γαλλία καὶ ἑπομένως οἱ Ἕλληνες, ἂν ἤθελαν νὰ ἐπανέλθουν στὸ μεγαλεῖο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, θὰ ἔπρεπε νὰταυτισθοῦν μὲ τοὺς Γάλλους. Ὁ εἰσαγωγέας τῆς ἰδεολογίας τοῦ «νεοελληνικοῦ διαφωτισμοῦ» Κ. Θ. Δημαρᾶς γράφει σχετικά: « Ὁ Κοραὴς πιστεύει ὅτι τὸ ἀρχαῖο πνεῦμα μεταφέρθηκε στὴ Δύση, ὅτι ἡΓαλλία εἶναι ἡ διάδοχος τῆς ἀρχαίας ἀθηναϊκῆς δημοκρατίας, ὅτι ὁ πόθος τῆς ἐλευθερίαςἐμφυτεύεται στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν παιδεία καὶ ὅτι καρπὸς τῆς παιδείας εἶναι ἡ ἀρετή. Σκεπτόμενος ἔτσι ἀφιερώνει ὅλες του τὶς δυνάμεις στὴν “μετακένωση”, ὅπως ἔλεγε ὁ ἴδιος, τῆς δυτικῆς παιδείας στὴν Ἑλλάδα…» (Κ. Θ. Δημαρᾶ «Νεοελληνικὸς Διαφωτισμὸς» «Ἑρμῆς», 7η Ἔκδ.,Ἀθήνα, 1998, σελ. 19).
.                       Ὁ Κοραὴς ἐξιδανίκευσε τὴ δυτικὴ σκέψη καὶ δὲν μπόρεσε ποτὲ νὰ ἀντιληφθεῖ τὴδιαστρέβλωση, ποὺ αὐτὴ εἶχε διαπράξει στὸν ἑλληνικὸ πολιτισμὸ καὶ στὴν ἀθηναϊκὴ δημοκρατία ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Αὐγουστίνου, ἕως τὴν ἐποχὴ τοῦ Θωμὰ τοῦ Ἀκινάτη καὶ τοῦ Βολταίρου.

.                    Παρὰ πάντως αὐτὴ τὴν ἐξιδανίκευση τῆς Δύσης ὁ Κοραὴς διατήρησε στοιχεῖα τῆςἑλληνικῆς καταγωγῆς του. Μεταξὺ αὐτῶν ἦταν ἡ διατήρηση τῆς πίστης του στὴν Ὀρθοδοξία, ἔστω καὶ ἂν αὐτὴ ἦταν μὲ μεγάλη δόση ἀντικληρικαλισμοῦ καὶ μὲ ἄγνοια τῆς Ὀρθόδοξης πνευματικότητας. Ἡ ἰδεολογία του «μακρὰν ἀπὸ τὴν Σκύλλαν τῆς ἀθεΐας καὶ τὴν Χάρυβδιν τῆς δεισιδαιμονίας» μπερδεύει ἀθέους ἀριστεροὺς καὶ συντηρητικοὺς πιστοὺς στὴν Ὀρθοδοξία.Ὑπάρχουν θερμοὶ ὀπαδοί του καὶ στὶς δύο πλευρές. Κάθε μία ἀγνοεῖ ὅσα ἀπὸ τὴν ἰδεολογία τοῦΚοραῆ δὲν ἀνταποκρίνονται στὴ δική της σκέψη καὶ μένει στὰ ὅσα τῆς ταιριάζουν. Μεταξὺ τῶνὑποστηρικτῶν τοῦ Κοραῆ ἦσαν ὁ Μητροπολίτης Κερκύρας Μεθόδιος (Κοντοστάνος) καὶ οἱκαθηγητὲς Πανεπιστημίου π. Βασίλειος Στεφανίδης, Κων. Μουρατίδης, Δημ. Μπαλάνος, Νίκ. Βέης καὶ Γεωργ. Γαλίτης. Ὅλοι τους ἔβλεπαν θετικὰ τὰ ὅσα ὁ Κοραὴς ἔγραψε γιὰ τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴθέση της στοὺς Ἕλληνες. (Βλ.σχ. Χρ. Γιανναρᾶ «Ὀρθοδοξία καὶ Δύση στὴ νεώτερη Ἑλλάδα», ἐκδ. «Δόμος», Ἀθήνα, 2006, σελ. 228).
.                     Οἱ ἰδεολόγοι  «διαφωτιστές», ποὺ ἔχουν ὡς σύμβολό τους τὸν Κοραή, εἴτε γράφουν διαπιστώσεις τους, εἴτε προσαρμόζουν τὰ γραπτά του στὴ δική τους ἰδεολογία. Θὰ ἀναφέρομε ἕνα παράδειγμα. Ὁ καθηγητὴς κ. Πασχάλης Κιτρομηλίδης γράφει: «Ὁ Κοραής… ὑπῆρξε κατηγορηματικὸς ὡς πρὸς τὴ θέση τῆς θρησκείας σὲ μία εὐνομούμενη πολιτεία. Ὁ χωρισμὸς τῆςἘκκλησίας ἀπὸ τὸ κράτος, ἡ ἀπόλυτη ἐλευθερία τῶν θρησκευτικῶν δογμάτων καὶ ὁ σεβασμὸς τῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων τοῦ καθενός, ἀλλὰ καὶ ὁ αὐστηρὸς περιορισμὸς τῶν θρησκευτικῶν ἐκδηλώσεων στὸν χῶρο τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, συνιστοῦν τὰ κλασικὰ φιλελεύθερα αἰτήματα ὡς πρὸς τὴ θρησκεία, τὰ ὁποῖα ἐνστερνίζεται μὲ πάθος καὶ ἐντυπωσιακὴ συνέπεια. Μὲ τὶς θέσεις αὐτὲςἐκφράζει ὁ Κοραὴς τὴ ριζική του ἀντίθεση πρὸς τὴν καθιέρωση ὁποιασδήποτε ἐπίσημης θρησκείας στὴ νέα ἑλληνικὴ πολιτεία». (Εἰσαγωγὴ στὸ βιβλίο τοῦ Κοραῆ «Σημειώσεις εἰς τὸ προσωρινὸν πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος», Ἵδρυμα τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, 2018, σελ. 25) Ὁ κ. Κιτρομηλίδης δίνει ἰδεολογικὴ ἔμφαση στὰ λεγόμενά του μὲ τὰ «ἐνστερνίζεται μὲ πάθος» καὶ «ριζικὴ ἀντίθεση». Καὶ ὅμως ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΩΝ ΟΣΩΝ ΓΡΑΦΕΙ Ο ΚΟΡΑΗΣ.
.                     Στὶς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ πρώτου Συντάγματος (τοῦ 1822) τῆς Ἑλλάδος ὁΚοραὴς ἀποδέχεται πλήρως τὸ προοίμιο «Εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος», σημειώνοντας ὅτι ὅσοι κάμνουν τὰς συνθήκας, εἴτε Μονάρχες, εἴτε πολίτες, νὰ ὁρίζωσι τὴνἐπίκλησιν τοῦ θείου ὀνόματος ὡς ὅρκον ἱερόν, θεωρώντας ὅτι ὅλοι τους πιστεύουν στὸν Θεό. Δεύτερον ὁ Κοραὴς διαφωνεῖ μὲ τὴν γραφὴ ὅτι «Ἐπικρατοῦσα θρησκεία εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξου Ἐκκλησίας», μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι ἂν σημαίνει ὅτι εἶναι ἡ πλειοψηφία τῶν πολιτῶν, αὐτὸεἶναι προφανὲς καὶ ἑπομένως περιττό. Ἂν πάλι σημαίνει ὅτι ὑπάρχει κράτος, αὐτὸ εἶναι ἢπνευματικὸ ἢ κοσμικό. Ἂν εἶναι πνευματικό, τότε οἱ ἴδιοι οἱ ὑπουργοὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι κολάζουν ὅσους ταράσσουν τὴ θρησκεία. Στὸ κοσμικὸ κράτος φυσικὰ εἶναι ἄτοπο νὰ ὑπάρχει «ἐπικρατοῦσα θρησκεία».
.                    ΟΜΩΣ, κατὰ τὸν Κοραή, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ, διότι λίγες γραμμὲς πιὸ κάτω γράφει: «Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΟΞΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΛΕΙΟΤΕΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΣ ΤΩΝ ΓΡΑΙΚΩΝ ΕΙΝΑΙ Η ΔΟΞΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» (Σελ. 85 προαναφερθέντος βιβλίου). Καὶ πιὸ κάτω ἐξηγεῖ: «Κίνδυνον κανένα δὲν τρέχομεν νὰ ἰουδαΐσωμεν ἢ νὰ τουρκίσωμεν. Ἀρκεῖ νὰ κολάζωσι οἱ νόμοι τὸν Τοῦρκον καὶ τὸν Ἰουδαῖον, ὅστις ἤθελεν τολμήσει   ἢ νὰ ὑβρίση φανερὰ τὴν θρησκείαν μας». Αὐτὰ δείχνουν ἄθεο κράτος;…
.                    Ἡ διδασκαλία τῶν θρησκευτικῶν, κατὰ τὸν Κοραή, ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ, ὀνομάζεται «Παιδεία Κυρίου» καὶ «παιδεία δικαιοσύνης», γιατί δημιουργεῖ κοινωνία εὔτακτη καὶεἰρηνική. (Αὐτ. σέλ. 132-133). Μάλιστα ὁ Κοραὴς βάζει τὸν ἑαυτό του μαζὶ μὲ ὅλους τους Ἕλληνες Ὀρθοδόξους καὶ τονίζει: «Εἰς ἡμᾶς μάλιστα τοὺς Ὀρθοδόξους προστάσσει ἡ θρησκεία νὰδίδωμεν τὸ σωτήριον τοῦτο παράδειγμα τῆς εἰρήνης…» (Αὐτ. σελ. 138). Πάντως οἱ σημειώσεις του στὸ πρῶτο Ἑλληνικὸ Σύνταγμα εἶναι περισσότερο σκέψεις λογίου, παρὰ γνῶμες πολιτικοῦ μὲἐμπειρία στοὺς πόθους καὶ στὴν ἐθνικὴ συνείδηση.
.                    Γιὰ τὸ ὅτι ὁ Κοραὴς ζοῦσε στὸν ἰδεολογικὸ κόσμο του φάνηκε καὶ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴγλῶσσα. Θέλησε νὰ εἰσαγάγει τὴν «καθαρεύουσα», τὴν «καθαρὴ γλῶσσα» στοὺς Ἕλληνες. Τοῦἀπάντησε καταλλήλως ὁ ἐθνικός μας ποιητὴς Διονύσιος Σολωμός: «Μοῦ πονεῖ ἡ ψυχή μου. Οἱδικοί μας χύνουν τὸ αἷμα τους ἀποκάτου ἀπὸ τὸν Σταυρό, γιὰ νὰ μᾶς κάνουν ἐλεύθερους καὶτοῦτος καὶ ὅσοι τοῦ ὁμοιάζουν, πολεμοῦν, διὰ ἀνταμοιβὴ νὰ τοὺς σηκώσουν τὴ γλῶσσα τους…» (Σολωμοῦ Ἅπαντα, ἐκδ. Γρηγόρη, Ἀθήνα, Διάλογοι, σελ. 217).- 

, , ,

Σχολιάστε

Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ -2 καὶ ὁ ἐμπαιγμὸς τῶν «συμμάχων» (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Λυκοῦργος Λογοθέτης
Β Μέρος
Ὁ Λυκοῦργος καὶ ὁ ἐμπαιγμὸς τῶν «συμμάχων»

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                   Οἱ κατὰ καιροὺς «μεγάλες δυνάμεις» ἔχουν διαχρονικὰ τὴν ἴδια συμπεριφορὰ ἔναντι τῶν λιγότερο ἰσχυρῶν. Σὲ κάθε ἐποχὴ – καὶ στὴ σημερινὴ– τὰ στενὰ συμφέροντά τους καὶ ἡ ἐκμετάλλευση τῆς ἰσχύος τους σὲ βάρος τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν καὶ τοῦ Δικαίου κυριαρχοῦν σὲ αὐτές. Μία τέτοια μεταχείριση βίωσαν οἱ Σαμιῶτες καὶ ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης. Οἱ συμμαχικὲς δυνάμεις Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ρωσίας μετὰ τὴ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου καὶ ἀφοῦ ὑπογράφηκε ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους, ἔγιναν ἀμέσως μετὰ δυνάστες τῶν Ἑλλήνων καὶ φανατικοὶ ὑποστηρικτὲς τῶν συμφερόντων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας…
.                   Οἱ κατὰ καιροὺς «μεγάλες δυνάμεις» ἔχουν διαχρονικὰ τὴν ἴδια συμπεριφορὰ ἔναντι τῶν λιγότερο ἰσχυρῶν. Σὲ κάθε ἐποχὴ – καὶ στὴ σημερινὴ– τὰ στενὰ συμφέροντά τους καὶ ἡἐκμετάλλευση τῆς ἰσχύος τους σὲ βάρος τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν καὶ τοῦ Δικαίου κυριαρχοῦν σὲ αὐτές. Μία τέτοια μεταχείριση βίωσαν οἱ Σαμιῶτες καὶ ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης. Οἱ συμμαχικὲς δυνάμεις Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ρωσίας μετὰ τὴ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου καὶ ἀφοῦ ὑπογράφηκε ἡἀνεξαρτησία τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους ἔγιναν ἀμέσως μετὰ δυνάστες τῶν Ἑλλήνων καὶ φανατικοὶὑποστηρικτὲς τῶν συμφερόντων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας…
.                   Μὲ τὸ Πρωτόκολλο τοῦ Λονδίνου, τοῦ 1830, τερματιζόταν ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1821, ἀναγνωριζόταν διεθνῶς τὸ Ἑλληνικὸ Κράτος καὶ ἡ κυβέρνηση Καποδίστρια, ἀλλὰ αὐτὸὑποβαλλόταν στὴν κηδεμονία τῶν συμμαχικῶν δυνάμεων, τοῦ ἐπιβαλλόταν κληρονομικὸς ξένος ἡγεμόνας καὶ τοῦ περιορίζονταν σημαντικὰ τὰ σύνορα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔμεναν ἐκτὸςἙλληνικοῦ κράτους ἡ Δυτικὴ Στερεά, μέρος τῆς Ἀνατολικῆς, ἡ Σάμος καὶ ἡ Κρήτη. ὉΚαποδίστριας ἔκαμε μεγάλο ἀγώνα νὰ πείσει τοὺς «συμμάχους» νὰ ἐπεκταθοῦν τὰ σύνορα τοῦ νέου κράτους. Εἰς μάτην. Ἔπεισε καὶ εἶχε μαζί του τὸν πρίγκιπα Λεοπόλδο, ποὺ προοριζόταν γιὰἡγεμόνας τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν αὐτός, ἀπογοητευμένος ἀπὸ τὴ συμπεριφορὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ποὺ τὸν ἐπέλεξαν, παραιτήθηκε, τότε αὐτὲς ἀντιλήφθηκαν τὸ κόστος ποὺ εἶχε ἡ ἐνέργειά του στὸ γόητρό τους καὶ δέχθηκαν τὰ σύνορα νὰ ἐπεκταθοῦν στὴ γραμμὴ Βόλου – Ἄρτας. Ὅμως παρέμειναν ἀνένδοτες στὴ μὴ παραχώρηση στὸ νέο Ἑλληνικὸ Κράτος τῶν νήσων Σάμου καὶΚρήτης.
.                   Ἀπὸ τότε ἀρχίζει ὁ ἀπεγνωσμένος ἀγώνας τοῦ Λυκούργου Λογοθέτη (1830 – 1834) νὰπείσει τὶς «χριστιανικὲς» Μεγάλες Δυνάμεις ὅτι τὸ ἠθικὸ καὶ τὸ δίκαιο εἶναι νὰ μὴν πατήσει Τοῦρκος στὴ Σάμο καὶ νὰ μὴν τὴν ὑποτάξει στὰ χαρτιά, ἀφοῦ εἶχε χάσει τὸν πόλεμο κατὰ τὴνἘπανάσταση τοῦ 1821. (Σήμ. Γιὰ τὰ γεγονότα μὲ τοὺς συμμάχους  γιὰ τὰ σύνορα βλ. Ἀλεξάνδρου Δεσποτόπουλου «Ὁ κυβερνήτης Καποδίστριας καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Ἑλλάδος», ΜΙΕΤ, Ἀθῆναι, 2008, σελ. 196-210).
.                   Ὅταν οἱ «σύμμαχοι» ἐπέλεξαν ἡ Σάμος νὰ ὑποταγεῖ στοὺς Τούρκους, ὁ Λογοθέτης ἦταν στὸ Ναύπλιο. Μόλις πληροφορήθηκε τὸ τραγικὸ γεγονός, ζήτησε ἀπὸ τὸν Καποδίστρια νὰἐπιστρέψει στὸ νησί του καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἀρχίσει τὸν ἀγώνα νὰ μείνει ἑνωμένο αὐτὸ μὲ τὸ ἐλεύθεροἙλληνικὸ κράτος καὶ ὁπωσδήποτε νὰ μὴ δεχθεῖ τὴν τουρκικὴ κυριαρχία. Ὁ Κυβερνήτης βαθιὰἐκτιμοῦσε τὸν Λυκοῦργο καὶ διευκόλυνε τὴν προσπάθειά του ἐφοδιάζοντάς τον μὲ ἔγγραφο, στὸὁποῖο ἔγραψε, μεταξὺ ἄλλων: «Ὁ κύριος Λογοθέτης Λυκοῦργος, ἔκτακτος Ἐπίτροπος Λακωνίας καὶκάτω Μεσσηνίας, πληροφορηθεὶς περὶ τῆς τύχης τῆς Σάμου… ἐπαρουσιάσθη πρὸς ἡμᾶς καὶ ἐπρότεινε σχέδιον περὶ τῆς μελλούσης τύχης τῆς Σάμου, τὸ ὁποῖον ἐνεκρίναμεν ἀτομικῶς. Δι΄ ὃ καὶἔρχεται εἰς τὴν Σάμον διὰ νὰ συγκαλέση τοὺς πατριώτας του εἰς συνέλευσιν…». (Ἐπαμεινώνδα Ι. Σταματιάδη «Σαμιακά», Β΄ Ἔκδοση, Τόμος Β΄, Ἀθῆναι, 1966, σελ. 396).
.                   Ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης ἀπέστελλε ἔγγραφα πρὸς τὶς «σεβαστὲς Συμμάχους Δυνάμεις», στὰ ὁποῖα ἡ ἐπικεφαλίδα ἦταν «Ἑλληνικὴ Πολιτεία» καὶ ὁ ἴδιος ὑπέγραφε ὡς «ὉΔιευθυντὴς Σάμου». Στὴν ἀπὸ 4ης Δεκεμβρίου 1830 ἐπιστολή του πρὸς αὐτὲς ἀναφέρει τὰἐπιχειρήματά του ὑπὲρ τοῦ ὅτι ἡ Σάμος πρέπει νὰ μείνει ἑνωμένη μὲ τὸ ἐλεύθερο ἙλληνικὸΚράτος. Μεταξὺ αὐτῶν ἐξηγεῖ ὅτι διὰ πολιτικῶν καὶ πολεμικῶν νόμων οἱ Σαμιῶτες δικαιοῦνται νὰεἶναι μέρος τῆς ἐλεύθερης Ἑλλάδος, διότι οὔτε ὀθωμανὸς πάτησε τὴ Σάμο, οὔτε ὑπῆρξε ποτὲ ὀθωμανικὴ ἰδιοκτησία σὲ αὐτὴν καὶ ὅποτε ὁ Τοῦρκος προσπάθησε νὰ τὴν ὑποδουλώσει ἡττήθηκε. Καὶ ἐπιλέγει ὁ Λυκοῦργος: «Οἱ Σάμιοι…ζητοῦσιν ἀπὸ τὰς σεβαστᾶς συμμάχους δυνάμεις ἔλεος καὶδικαιοσύνην. Διὰ μὲν τοῦ ἐλέους τὴν προστασίαν τῶν δικαίων τῶν καὶ τῆς διὰ τοῦ αἵματος τῶνἀνακτητῆς ἐλευθερίας ἑαυτῶν τε καὶ τῆς ἑαυτῶν πατρίδος, διὰ δὲ τῆς δικαιοσύνης τὴν αἰσίανἐκπεραίωσιν τῆς στερεώσεως καὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐλευθερίας ταύτης, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ βαρύτης τῶν δικαίων τῆς διαβεβαιοῖ καὶ τὰ δίκαια ταῦτα ἡ κοινὴ γνώμη καὶ τῆς νῦν καὶ τῆς ἐπερχόμενης γενεᾶς…». (Σταματιάδου «Σαμιακά», αὐτ. σελ. 424-427).
 .                Οἱ τρεῖς συμμαχικὲς χῶρες ἀντιμετωπίζοντας ἀλαζονικὰ  τὴν ἐμμονὴ τῶν Σαμίων στὴν ἀνεξαρτησία τους καὶ στὴν ἕνωσή τους μὲ τὸ ἐλεύθερο Ἑλληνικὸ κράτος, ἀποφάσισαν μὲ κάθε μέσο νὰ τοὺς πειθαναγκάσουν  νὰ ἀποδεχθοῦν τὴν ὑποταγή τους στὸ Σουλτάνο. Στὶς 15 Φεβρουαρίου 1833 ἔστειλαν στὴ Σάμο, μὲ εἰδικὰ πλοῖα ἀξιωματικούς, ἐξουσιοδοτημένους νὰ ἀνακοινώσουν, ὅτι οἱ ναύαρχοι τῶν τριῶν συμμαχικῶν αὐλῶν Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ρωσίας «προσκαλοῦν ἐπιπόνως τοὺς Σαμίους νὰ πέμψουν εὐθὺς εἰς Κωνσταντινούπολιν τὴν πρεσβείαν τους, ἣτις πρέπει νὰ φέρη εἰς τὴν Ὑψηλὴν Πόρταν τὴν ὑποταγὴν τῆς νήσου» καὶ προειδοποιοῦν: «Ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἕτοιμον ὑποταγὴν ἐξαρτᾶται ἡ μέλλουσα ἡσυχία τῶν Σαμίων…» ( Σταματιάδου αὐτ. σελ. 465)
.                   Στὴν ὑποταγὴ τῶν Σαμίων ἡ Πόρτα καὶ οἱ Σύμμαχοι χρησιμοποίησαν καὶ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη, ὁ ὁποῖος μὲ ἐπιστολή του πρὸς τὸν Μητροπολίτη Σάμου Κύριλλο τοῦἐπισημαίνει: «Ἐπέστη ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον χωρὶς τινὸς βραδύτητος, ἀφιστάμενοι τῶν ἐναντίων φρονημάτων, πρέπει νὰ συναρμολογηθῆτε μὲ τὴν ἀπαράτρεπτον θέλησιν τοῦ δικαιοτάτου καὶεὐσπλαχνικωτάτου ἡμῶν ἄνακτος (Σημ. τοῦ Σουλτάνου) καὶ μὲ τὴν γενομένην διαίτησιν (Σημ. διευθέτηση) μεταξὺ τῶν ὁμοσπόνδων εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων καὶ τῆς Ὑψηλῆς Πόρτας…» (Σταματιάδου αὔτ. σέλ. 457). Ὁ Λογοθέτης τοῦ ἀπάντησε μὲ σεβασμό, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴ δίστομη μάχαιρα τῆς ἀλήθειας,
Τελικά τῆς ὁμόφωνης θελήσεως τῶν Σαμίων, νὰ μὴν ὑποταγοῦν στὸν Σουλτάνο, ἐπικράτησε ἡἐπιταγὴ τοῦ ἰδίου καὶ τῶν μεγάλων χριστιανικῶν εὐρωπαϊκῶν δυνάμεων. Ὁ Λυκοῦργος καὶ μεγάλο μέρος τῶν συμπατριωτῶν του δὲν δέχθηκαν τὸν ζυγὸ καὶ προτίμησαν νὰ καταστοῦν πρόσφυγες στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Εἶναι ἡ πρώτη προσφυγιὰ ποὺ γνωρίζει ὁ Ἑλληνισμός. Ἡ φυγὴσυνοδεύθηκε ἀπὸ σκηνὲς ὀδύνης. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφαση τοῦ Ὄθωνα ἡ Χαλκίδα ἀποτέλεσε τὸν πρώτιστο τόπο ἀποκαταστάσεως τῶν Σαμίων καὶ οἱ ἱερεῖς ποὺ τοὺς συνόδευσαν παρέμειναν κοντά τους καὶ τοὺς δόθηκε ὁ Ναὸς τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς γιὰ τὴν τέλεση τῆς Θείας Λατρείας.
.                   Ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης πρῶτα πῆγε ὡς πρόσφυγας στὴν Τῆνο, μετὰ ἔμεινε γιὰ λίγο στὸ Ναύπλιο καὶ ὅταν ἔγινε ἡ Ἀθήνα πρωτεύουσα, ἐγκαταστάθηκε μόνιμα σὲ αὐτήν. Τὸ Ἑλληνικὸ κράτος ἀναγνώρισε τὶς ὑπηρεσίες του στὴν Ἐπανάσταση. Τὸ 1836 τοῦ ἀπονεμήθηκε ὁ βαθμὸς τοῦσυνταγματάρχη στὴ Βασιλικὴ Φάλαγγα, τὸ 1837 διορίστηκε Σύμβουλος Ἐπικρατείας, τὸ 1843 ὁρκίστηκε πληρεξούσιος Σάμου στὴν Ἐθνοσυνέλευση, τὸ 1844 διορίστηκε γερουσιαστὴς καὶ τὸ1847 προβιβάστηκε σὲ ὑποστράτηγο τῆς Βασιλικῆς Φάλαγγας. Ἀπεβίωσε τὸ 1850 καὶ τοῦἀπονεμήθηκαν οἱ τιμὲς ποὺ ἄξιζαν σὲ ἕναν πολυτάλαντο στρατιωτικὸ καὶ πολιτικὸ ἡγέτη τῆςἘπανάστασης τοῦ 1821.-  

, ,

Σχολιάστε

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ: Ο ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟΣ ΗΓΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Λυκοῦργος Λογοθέτης: ὁ πολύπλευρος ἡγέτης τῆς Σάμου

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .           Ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης (1772-1850), ἡγέτης τῆς Σάμου κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821,  εἶναι, ὅπως γράφει ὁ Ἀκαδημαϊκὸς Μιχαὴλ Σακελλαρίου (1912-2014), «μία ὄχι μόνο ἀπὸ τὶς πιὸσημαντικὲς φυσιογνωμίες τοῦ Ἀγώνα, ἀλλὰ καὶ μοναδικὴ ἀπὸ ὁρισμένες ἀπόψεις». Καὶ ἐξηγεῖ: «Μόνος αὐτὸς εἶναι ἕνας τόσο πολύπλευρος ἡγέτης. Γνήσιος πολιτικός, συνέταξε ὀργανικὸ νόμο καὶστρατιωτικὸ κανονισμὸ καὶ κυβέρνησε σύμφωνα μὲ αὐτούς. Διαμόρφωσε καὶ ἐφάρμοσε δημοκρατικοὺς θεσμούς. Εἰσήγαγε τὴ λαϊκὴ κυριαρχία….». (Μιχαὴλ Β. Σακελλαρίου «Γεώργιος Λυκοῦργος Λογοθέτης τῆς Σάμου: Ἕνας Συνταγματικὸς Δημοκράτης Ἡγέτης κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ᾽21», Πανεπιστημιακὲς Ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο, 2014, σελ. ΧΙ).
.                  Τὸ πραγματικὸ ὄνομά του ἦταν Γεώργιος Παπλωματάς. Γεννήθηκε στὸ Καρλόβασι τῆς Σάμου. Οἱ γονεῖς του δὲν ἦσαν  πλούσιοι, οὔτε γραμματισμένοι, ὅμως εἶδαν τὴν εὐφυΐα τοῦ παιδιοῦτους καὶ τὸ βοήθησαν νὰ μάθει γράμματα στὴν Πορφυριάδα Σχολὴ Καρλοβάσου καὶ  στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Λογοθέτης μορφώθηκε μέσα στὴν Παράδοση τῆς «καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς». Γνώρισε τὴ δυτικὴ σκέψη καί, ὡς  Ἕλληνας, προσέγγισε καὶ ἀφομοίωσε ὅ,τι τοῦ φάνηκε χρήσιμο. Πρῶτα ἔγινε γραμματικὸς στὸ Πατριαρχεῖο καὶ ἀπὸ τὸ 1795 στοὺς ἡγεμόνες τῆς Βλαχίας ἈλέξανδροὙψηλάντη καὶ Ἀλέξανδρο Σοῦτζο. Ὁ δεύτερος τὸν προήγαγε στὸ ἀξίωμα τοῦ δεύτερου Λογοθέτη, καὶτοῦ ἔδωσε μεγάλο μισθό. Ἔκτοτε ὁ Γεώργιος Παπλωματὰς ἔλαβε τὸ ἐπώνυμο Λογοθέτης.
.                   Τὸ 1806, μὲ ἐμπειρίες καὶ πλοῦτο, ποὺ ἀποκόμισε ἀπὸ τὶς ὑπηρεσίες του στοὺςἝλληνες ἡγεμόνες, ὁ Λογοθέτης ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ὅπου βρέθηκε στὸ μέσον τῆς ἔχθρας τῶν Σαμιώτικων φατριῶν «Καρμανιόλων» καὶ «Καλικαντζάρων». Κατηγορήθηκε ἀπὸ τοὺς «Καλικάντζαρους» ὅτι ὑποκινεῖ τοὺς Σαμιῶτες σὲ ἀνταρσία κατὰ τῆς ὀθωμανικῆς ἐξουσίας καὶπάρα τρίχα σώθηκε ἡ ζωή του. Ὁ ἴδιος διηγόταν ἀργότερα,  ὅτι ἐνῶ ἦταν φυλακισμένος, τὴν παραμονὴ τῆς ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου εἶδε τὴν Παναγία, ποὺ τὸν βεβαίωσε ὅτι σύντομα θὰ ἀπελευθερωθεῖ. Ἀπὸ τότε καὶ σὲ ὅλη του τὴ ζωὴ γιόρταζε εὐλαβικὰ τὴν ἡμέρα τῶν Εἰσοδίων. (Ἐπαμεινώνδα Ι. Σταματιάδου «Σαμιακά», Τόμος Β΄, Ἔκδ. Ζαφείρης – Σοφούλης, Ἀθήνα, 1965, σελ. 106-107). Οἱ Ὀθωμανοὶ τὸν ἐξόρισαν στὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἐκεῖ ἕως τὸ 1810 χρησιμοποιήθηκε ὡς γραμματέας τῆς Ἱερᾶς Κοινότητας. Τότε ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ἀλλὰ πάλι κυνηγήθηκε καὶ τὸ 1812 κατέφυγε στὴ Μύκονο. Τὸ 1814 γύρισε στὴ Σάμο, ὅπου πάλι τὸν πιάσανε καὶ τὸν φυλάκισαν. Μὲ καταβολὴ ὑψηλοῦ ποσοῦ ἀπὸ τὸν πεθερό του ἀπελευθερώθηκε καὶ διέφυγε στὴ Σμύρνη. Ἐκεῖ τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἀπὸ τὸν Ἀριστείδη Παπὰ καὶ τοῦ δόθηκε τὸ συνθηματικὸ ὄνομα «Λυκοῦργος». Ἔκτοτε ἄλλαξε καὶ τὸ βαφτιστικό του ὄνομα καὶ κράτησε τὸὄνομα τοῦ Σπαρτιάτη Νομοθέτη. Ἔτσι προέκυψε τὸ Λυκοῦργος Λογοθέτης…
.            Ὅταν ξέσπασε ἡ Ἐπανάσταση στὸν Μοριά, ὁ Λυκοῦργος πληροφορήθηκε ὅτι οἱ σφαγὲς στὴν Κωνσταντινούπολη  θὰ ἐπεκταθοῦν στὴ Σμύρνη καὶ ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ὅπου ἀνέλαβε τὴνἡγεσία τῶν Σαμιωτῶν. Στὶς 8 Μαΐου 1821 ὁ Λυκοῦργος, ὕστερα ἀπὸ ἀρχιερατικὴ τελετή, ὕψωσε στὸ Καρλόβασι τὴ Σημαία τῆς Ἐθνεγερσίας μὲ τὸ Σταυρό, παρουσία τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ τοῦνησιοῦ. Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης οἱ Σαμιῶτες ἀπέλασαν τὸν Βοεβόδα καὶ φόνευσαν πολλοὺς Τούρκους. Οἱ δυνάστες σὲ ἀντίποινα φόνευσαν Σαμιῶτες, ποὺ κατοικοῦσαν στὰ Βουρλὰκαὶ σὲ ἄλλα κοντινὰ πρὸς τὴ Σάμο μέρη τῆς Μικρασιατικῆς ἀκτῆς.
 .            Ἡ Πύλη πρὸς καθυπόταξη τῆς Ἐπανάστασης στὴ Σάμο ἔστειλε  πλοῖα ὑπὸ τὸν Καρὰ Ἀλὴμὲ 4000 στρατιῶτες. Μπαρούτη δὲν εἶχαν οἱ Σαμιῶτες. Ὁ δάσκαλος Ἰγνάτιος μὲ ὅσες γνώσεις εἶχε Χημείας ἔφτιαξε 500 ὀκάδες μπαρούτης. Ὁ Λυκοῦργος ὀχύρωσε, κατὰ τὸ δυνατό, τὸ νησὶ καὶ γιὰνὰ φανεῖ πολὺς ὁ στρατὸς τῶν Ἑλλήνων μηχανεύτηκε τὸ  στρατήγημα νὰ ντύσει ἀντρικὰ γυναῖκες. Αὐτὲς κουβαλοῦσαν ξύλα ποὺ ἔμοιαζαν γιὰ ὄπλα και, γιὰ νὰ φαίνονται πολλές, ἀπὸ κρυφὸμονοπάτι ξαναγύριζαν… Τὸ εὐφυὲς τέχνασμα τοῦ Λυκούργου, ἡ ἀπὸ θαλάσσης βοήθεια τῶν Ὑδραίων καὶ Σπετσιωτῶν  καὶ ἡ γενναιότητα τῶν Σαμιωτῶν  κατανίκησαν τὶς χιλιάδες τῶν Τούρκων εἰσβολέων.
 .            Ὅταν ὁ Δημ. Ὑψηλάντης πληροφορήθηκε τὶς νίκες τῶν Σαμιωτῶν, ἀπέστειλε ἐπιστολὴστὸν Λυκοῦργο Λογοθέτη, στὴν ὁποία, μεταξὺ ἄλλων ἔγραψε: «Φιλογενέστατε κύριε Λογοθέτα Λυκοῦργε, ἀρχηγὲ τῶν στρατευμάτων τῆς Σάμου, μὲ ἄκραν μου εὐχαρίστησιν ἀνέγνων τὴν περιγραφὴν τῶν γενναίων κατὰ τῶν τυράννων ἀνδραγαθημάτων σας. Οἱ Σάμιοι ὑπὸ τὴν στρατηγίαν σου ἀνεκάλεσαν τὸν λαμπρὸν ἐκεῖνον αἰώνα τῆς Ἑλληνικῆς ἀνδρείας καὶ ἐλευθερίας». Στὸν ἴδιο φάκελο «δυνάμει τῆς παρὰ τῆς Ἀρχῆς πληρεξουσιότητάς του» ὁ Ὑψηλάντης τὸν διόρισε «ἀρχηγὸν πληρεξούσιον τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Σάμου» καὶ τοῦ χορήγησε τὸ σχετικὸ δίπλωμα, τὸὁποῖο ἔγραφε μεταξὺ ἄλλων:
«Ὁ φιλογενέστατος κύριος Λογοθέτης, ἀρχιστράτηγος τῶν ἐν Σάμῳ Ἑλληνικῶν στρατευμάτων, ἐπειδὴ ἐκ τῶν ἔργων ἀνεφάνη ἀνὴρ συνετός, στρατηγικὸς καὶ πιστὸς εἰς τὴν πατρίδα καὶ τὸ ἔθνος, διορίζεται παρ’ ἡμῶν πληρεξούσιος ἀρχιστράτηγος τῆς Σάμου διὰ νὰ παύη τὰς διχονοίας, διὰ νὰσυστέλλη τοὺς Τουρκολάτρας καὶ νὰ ἀνατρέπη  τοὺς ἀσεβεῖς καὶ προδοτικοὺς σκοπούς των, νὰὑπερασπίζεται τοὺς φιλοπάτριδας καὶ διὰ νὰ ἀνταμείβη τοὺς ἀξίους στρατιώτας καὶἀξιωματικούς…. Ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῆς Τροπολιτζᾶς τῇ 31ῃ Αὐγούστου 1821, Δημήτριος Ὑψηλάντης». (Βλ. «Σαμιακά», Β΄ Τόμο, σελ. 161-162).
 Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Λογοθέτη συνέβη ἡ τραγωδία τῆς σφαγῆς τῆς Χίου, τὸ 1822. Ὁ ἴδιος, σὲἐπιστολή του, τὴν ὁποία ὑπέβαλαν στὴ Β΄  Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄστρους, οἱ πληρεξούσιοι τῆς Σάμου Χριστόδουλος Καψάλης καὶ Ἀναγνώστης Ἀμήρισσας, περιγράφει τὸ πῶς πολέμησαν οἱΣαμιῶτες στὴ Χίο καὶ ἐκφράζει τὴ λύπη του, διότι «πολλὴν ἀδιαφορίαν εὐρήκαμεν μεταξὺ τῶν Χίων καὶ μάλιστα τὸ χειρότερον τῆς ἀδιαφορίας, καὶ φιλοτουρκίαν». Στὴ συνέχεια καταγγέλλει ὅτιὁ Χιώτης πρώην ἀξιωματικὸς τοῦ Ναπολέοντα Χ. Ἀντώνιος Βουρνιᾶς, «μὲ τοὺς ἰδικούς τουπεριέρχεται καὶ λαφυραγωγεῖ, λεηλατεῖ καὶ γυμνώνει… χωρὶς νὰ στοχασθῆ ἢ χριστιανικὸν εἶναι τὸἁρπαζόμενον, ἢ τουρκικόν».
.                   Ἡ ἄποψη Χιωτῶν εἶναι διαφορετική. Ὁ μάρτυρας τῶν γενομένων Χριστόφορος Πλ. Καστάνης στὸ ἀγγλιστί, τὸ 1851,  ἐκτυπωθὲν βιβλίο του γιὰ τὴ Σφαγὴ τῆς Χίου κακίζει τὴδιεκδίκηση τῶν πρωτείων μεταξὺ τῶν Λογοθέτη καὶ Μπουρνιά, ποὺ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα «τὴνἐγκατάλειψιν τῆς ἐκστρατείας πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ μίσους ἐναντίον τῶν οὐδετέρων, τοὺςὁποίους κατέστρεψαν οἱ Τοῦρκοι». (Μαρίας Γιατράκου «Εἰδήσεις περὶ τῆς Ἐπαναστάσεως τῆς Χίου (1822)», Ἀνάτυπο, 22ου τόμου «Δελτίου τῆς Ἱστορικῆς καὶ Ἐθνολογικῆς Ἑταιρείας τῆς Ἑλλάδος», Ἀθῆναι, 1979, σελ. 176). Ἡ ἀντικειμενικὴ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ Λογοθέτης δὲν ἤθελε νὰ ἀναμιχθεῖστὶς ἐπαναστατικὲς ἐνέργειες τῆς Χίου, ὁ Μπουρνιᾶς τὸν ἔπεισε  νὰ λάβει μέρος σὲ αὐτές, χωρὶςὅμως νὰ ὑλοποιήσει τὰ ὅσα τοῦ ὑποσχέθηκε, περὶ τῆς συμμετοχῆς τῶν Χιωτῶν. Ἐπὶ πλέον δὲν θέλησε νὰ συνεργασθεῖ μαζί του, θεωρώντας ὅτι ἐκεῖνος, ὡς Χιώτης, θά ᾽πρεπε νὰ δίνει τὶς διαταγές…- 

, ,

Σχολιάστε

ΚΑΠΕΤΑΝ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΑΚΗΣ – Ὁ Κολοκοτρώνης τῆς Τσακωνιᾶς (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Καπετὰν Γεωργάκης Μανωλάκης
Ὁ Κολοκοτρώνης τῆς Τσακωνιᾶς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                    Ὁ καπετὰν Γεωργάκης Μανωλάκης (1780(;) – 1841) ἦταν ἐκ τῶν σημαντικῶν ἡρώων τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Ἐπικεφαλῆς Τσακώνων ἀγωνιστῶν συνέβαλε ἀποφασιστικὰ στὴν ἅλωση τῆς Μονεμβασιᾶς (23/7/1821) καὶ κυρίως στὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς (23/9/1821), στὶς κομβικὲς δηλαδὴ πολεμικὲς ἐπιτυχίες τῶν Ἑλλήνων, ποὺ θεμελίωσαν τὴν Ἐθνεγερσία. Ἔλαβε ἐπίσης μὲ ἐπιτυχία μέρος στὴ Μάχη τῶν Δερβενακίων.
.                    Οἱ Τσάκωνες φημίζονται γιὰ τὴ νοικοκυροσύνη τους καὶ τὴν φιλοπατρία τους. Ἐκ τῶν πρώτων πῆραν τὰ ὅπλα κατὰ τῆς ὀθωμανικῆς τυραννίας καὶ ἦταν σημαντικὴ ἡ οἰκονομικὴ εἰσφορά τους στὸν Ἀγώνα, θυσιάζοντας τὶς περιουσίες, ποὺ εἶχαν ἀποκτήσει στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ τὸν πλοῦτο, ποὺ ἀποκόμιζαν συμμετέχοντας στὶς ναυτιλιακὲς ἐπιχειρήσεις κυρίως τῶν Σπετσιωτῶν. Ὅταν θέλησαν νὰ πείσουν τοὺς Σπετσιῶτες νὰ σπεύσουν καὶ νὰ βοηθήσουν στὴν ἅλωση τῆς Μονεμβασιᾶς, τοὺς δήλωσαν «ὅτι θυσιάζουν ὅλοι οἱ κάτοικοι Πραστοῦ, εἰς ὅσα ἔχουν πλοῖα συμμετοχάς, ἐν σταθερᾷ καρδίᾳ, ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους κ’ ἐν ταυτῷ ὑπὲρ Ἐλευθερίας, χωρὶς νὰ ἀπαιτήσωσιν ἄλλας ἀντιμισθίας».
.                    Οἱ θυσίες καὶ οἱ εἰσφορὲς τῶν Τσακώνων  μένουν στοὺς πολλοὺς ἄγνωστες. Ἴσως νὰἔφταιξε ἡ ἀπομόνωσή τους. Ὁ κύριος τόπος τους, τὸ Λεωνίδιο, ὁ «σίγουρος τόπος» γιὰ τὸν Κολοκοτρώνη, δὲν γνώρισε τοῦρκο, ἀλλὰ ἦταν ἀποκλεισμένος ἀπὸστεριά. Δὲν ὑπῆρχε δρόμος. Λόγῳ θέσης ὑπῆρξε τόπος ἐξορίας – ἐκεῖ θέλησαν νὰ στείλουν οἱΚουντουριῶτες τὴ Μπουμπουλίνα, γιὰ νὰ τὴν ἐξουδετερώσουν–, ἢ τόπος περισυλλογῆς, ὅπως ἦταν γιὰ τὸν Βρεσθένης Θεοδώρητο.
.                    Πηγὴ ἱστορικὴ συμμετοχῆς καὶ δράσης τοῦ καπετὰν Γεωργάκη Μανωλάκη καὶ τῶνἄλλων Τσακώνων στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν στὴν Ἐπανάσταση εἶναι τὸ 3.281 στίχων ἐπικὸποίημα «Ἡ Λάκαινα», τοῦ ἱερέως τοῦ Πραστοῦ – πρωτεύουσας τῆς Τσακωνιᾶς πρὶν τὸν κάψει ὁἸμπραὴμ καὶ αὐτὴ μεταφερθεῖ στὸ Λεωνίδιο – Θεοδώρου Νiκ. Οἰκονόμου, τοῦ Κανικλέους (1811-1877), ποὺ γεννήθηκε καὶ ἀπεβίωσε στὸ Λεωνίδιο. Αὐτοδίδακτος ἀλλὰ μὲ ταλέντο ποιητῆ ἔγραψεἕνα πρωτότυπο ποιητικὸ ἀριστούργημα, σὲ ἰαμβικὸ δεκαπεντασύλλαβο καὶ ἀναπαιστικὸδεκαεξασύλλαβο, σὲ ἄρτιες μετρικὲς ἀναλογίες.
.                    Μία δεύτερη ἱστορικὴ πηγὴ εἶναι ὁ Μιχαὴλ Δέφνερ (Βαυαρία 1848-Ἀθήνα 1934) σημαντικὸς φιλόλογος, γλωσσολόγος καὶ ἀρχαιολόγος  φιλέλληνας καὶ στὴ συνέχεια Ἕλληνας (πῆρε τὴν ἑλληνικὴ ὑπηκοότητα καὶ ἔζησε ἕως τὸ τέλος τῆς ζωῆς του στὴν Ἑλλάδα). Αὐτὸς  τὰ ἔτη 1874 καὶ 1875 διέμεινε στὸ Λεωνίδιο, γιὰ νὰ μάθει τὴν τοπικὴ τσακωνικὴ διάλεκτο καὶ γιὰ νὰπληροφορηθεῖ τὰ τῆς συμμετοχῆς τῶν Τσακώνων στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἀπὸ τοὺς ἐπιζῶντες γέροντες ἀγωνιστές.
.                    Στὰ ὅσα ὁ Δέφνερ ἔγραψε γιὰ τὴ συμμετοχὴ τῶν Τσακώνων στὴν Ἐπανάσταση τοῦ1821 συνέβαλε ὁ συμβολαιογράφος τοῦ Λεωνιδίου Νικόλαος Ζωγράφος. Στὶς 16 Μαρτίου 1821 ἦταν παρὼν στὴν μετὰ τὴ Θεία Λειτουργία καὶ Δοξολογία κήρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως ἀπὸ τοὺς Τσάκωνες στὸν ἱστορικὸ ναὸ τῆς Παναγίας στὸ Λεωνίδιο. Παρὼν ἐπίσης στὴ σύλληψη ἀξιωματικοῦ του Ἰμπραήμ, τὸ 1826, ποὺ ἀποκάλυψε στοὺς Τσάκωνες ὅτι  οἱ Αἰγύπτιοι δὲν θὰ ἐπιτεθοῦν στὸ Λεωνίδιο, γιατί φοβοῦνται ὅτι θὰ ἐγκλωβιστοῦν ἐκεῖ καὶ θὰ συντριβοῦν. Σχετικὰ μὲτὴ συμμετοχὴ τῶν Τσακώνων στὴν Ἐπανάσταση ἔγραψαν, μεταξὺ ἄλλων, ὁ Νίκ. Σπηλιάδης στὴν «Ἱστορία» του καὶ ὁ Φωτάκος στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του.
.                     Ὁ καπετὰν Γεωργάκης Μανωλάκης μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ τρεῖς μῆνες, πρὸ τῆς ἔκρηξης τῆς Ἐπανάστασης μὲ οἰκείους του ἑτοίμαζαν ὅπλα καὶ πολεμοφόδια στὸ σπίτι του. Στὶς 18 Μαρτίου μὲ τετρακόσιους Τσάκωνες ἀγωνιστὲς  ἀναχώρησε ἀπὸ τὸ Λεωνίδιο πρὸς πολιορκία τῆς Μονεμβασίας. Παράλληλα ἔστειλε στὶς Σπέτσες τὸν πεθερό του Ἀναγνώστη Τροχάνη, γιὰ νὰ προωθήσει τὴν ἀπὸ θαλάσσης  βοήθεια τῶν Σπετσιωτῶν στὴν πολιορκία, μὲ κίνητρο ὅσα σημειώθηκαν προηγουμένως. Οἱ Σπετσιῶτες ἔστερξαν καὶ  πολιόρκησαν  τὴν Μονεμβασία μὲ ἕξι μπρίκια. (Μιχ. Δέφνερ «Ἡ δράσις τῶν Τσακώνων κατὰ τὴν ἙλληνικὴνἘπανάστασιν», Πελοποννησιακά, Τόμος ΚΑ΄, Ἀθῆναι, 1955, 202-203).
.                     Ἡ μετὰ ἀπὸ σκληρὸ ἀγώνα παράδοση τῆς Μονεμβασίας ἀπὸ τοὺς Τούρκους ἔγινε στὸν Καντακουζηνό, ἀντιπρόσωπο τοῦ ἀρχηγοῦ Δημ. Ὑψηλάντη. Γράφει ἡ «Λάκαινα»: «Πρὸ δὲτοῦ Καντακουζηνοῦ ὁ Βέης γονατίζει καὶ σπάθην χρυσοπάρυφον καὶ κλείδας τοῦ κομίζει. Ὁ δὲ τὴν σπάθην ἔζωσε στὸν Καπετὰν Γιωργάκη, τὰς κλείδας δ’ ἔλαβεν αὐτὸς θέσας εἰς τὸ θυλάκι. Καὶ“Ζήτω ἡ κλεινὴ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἐλευθερία!” κράζουσι καὶ πυροβολοῦν στρατὸς κι ἀπὸ τὰ πλοῖα» (Θεοδώρου Πρωτοπαπᾶ Οἰκονόμου τοῦ καὶ Κανικλέους «Ἡ Λάκαινα», ἱστορικὸν ποίημα, ἘνἈθήναις, Τυπογρ, Δ. Εἰρηνίδου, 1859, στίχοι 3068-3073).
.                    Μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Μονεμβασιᾶς ὁ Γεώργιος Μανωλάκης ποθοῦσε νὰ συμμετάσχει στὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς, ποὺ εἶχε ἀρχίσει  στὶς ἀρχὲς Ἰουνίου 1821, καὶ δὲν χρειάστηκε νὰ τὸν παροτρύνει ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ποὺ τὸν ὀνόμαζε «Γεωργάκη τὸν Τζάκονα». (Θεοδ. Κολοκοτρώνη «Διήγησις Συμβάντων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς 1770-1836», Ἀθήνησιν, Τύποις Χ. Νικολαΐδου Φιλαδελφεως, 1846, σέλ. 80). Τὴν 3η Αὐγούστου ἦταν στὴν περιοχὴ τῆς Τριπόλεως, ἐπικεφαλῆς 500 ἀνδρῶν.
.                    Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητο ὅτι ὁ πορθητὴς τῆς Τριπολιτσᾶς ἦταν ὁ Μανώλης Ντούνιας (ἢ Δούνιας), ἀπὸ τὸ σῶμα τῶν Τσακώνων τοῦ καπετὰν Γεωργάκη, ὅπως ἀναφέρει σωστὰ ὁ Νικόλαος Σπηλιάδης («Ἀπομνημονεύματα 1821-1843», Ἀθῆναι, 1972, τ. Α΄, σελ. 243). Λόγῳ τοῦμεγάλου ἡρωισμοῦ καὶ ἀθανάτου κλέους τοῦ πορθητοῦ ἀγωνιστὲς καὶ ἱστορικοὶ παρέκαμψαν τὸγεγονός, ἢ τὸ ἀλλοίωσαν… Ἕνας μύθος. ποὺ λέγεται, θεωροῦσε ὡς πορθητὴ κάποιον «Κεφάλα», πού, γιὰ τοὺς Τσάκωνες, δὲν ἦταν ἄλλος ἀπὸ τὸν καπετὰν Γεωργάκη Μανωλάκη, ποῦχε τὸ παρατσούκλι «κεφάλας». (Ἀνωνύμου «Ἡ Κυνουρία κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπανάστασιν», Ἀθῆναι, 1930, σελ. 15 καὶ 42).
.                     Στὸν Ἐμφύλιο καὶ στὶς συνωμοσίες τῶν φατριῶν, ποὺ εἶχαν σχηματίσει οἱ Κωλέττης καὶ Μαυροκορδάτος μὲ τοὺς Κουντουριῶτες σὲ βάρος τῶν στρατιωτικῶν, ὁ Γεωργάκης Μανωλάκης ἦταν σταθερὰ ὑπὲρ τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν. (Βλ. Θάνου Βαγενᾶ «Ὁ καπετὰν Γεωργάκης Μανωλάκης – Μιχαλάκης», Ἔκδ. Συλλόγου «Λεωνίδιον», Ἀθῆναι, 1973, σελ. 65-108). Ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης ἀποφυλακίστηκε ἀπὸ τὸ μοναστήρι τῆς Ὕδρας καὶ ἀνέλαβε πάλι τὴν ἡγεσία τῶν Ἑλλήνων στὸν πόλεμο κατὰ τοῦ Ἰμπραήμ, κάλεσε μὲ ἔγγραφό του τὸν «Γεωργάκη τὸν Τζάκονα» νὰ τεθεῖ ὑπὸ τὶς διαταγές του, πράγμα ποὺ ἔγινε καθὼς ἤτανε πάντα ὁ πιστὸς στὸν Γέρο τοῦ Μοριᾶ καπετάνιος.
.                    Γιὰ τὰ μετεπαναστατικά του χρόνια λίγα εἶναι γνωστά. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ εἶναι ὅτι βοήθησε στὸ νὰ μαθαίνουν γράμματα τὰ Τσακωνόπουλα, μὲ τὴ συμβολή του στὴ δημιουργία «Γενικῆς Σχολῆς» στὸ Λεωνίδιο. Ἕνα ἀκόμη ποὺ πληροφορούμαστε ἀπὸ τὴ διαθήκη ποὺ ἄφησε εἶναι ὅτι ἀνεψιός του ἦταν ὁ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 Γιαννάκης Σαραντάρης, πρόγονος τοῦ σημαντικοῦ ποιητῆ καὶ στοχαστῆ Γιώργου Σαραντάρη καὶ τοῦ ἀρχιτέκτονα Παναγιώτη Σαραντάρη (1933- ), ποὺ εἶναι ἐκ τῶν συγχρόνων εὐεργετῶν τοῦ Λεωνιδίου. Γιὰ τὸν Μανωλάκη γράφτηκαν καὶ δημοτικὰ τραγούδια. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ γράφει: «…Περίμενε Τρομπολιτσά, σὲ δύο, σὲ τρεῖς ἡμέρες, θαρθοῦν τὰ Τσακωνόπουλα καὶ ὁ καπετὰν Γεωργάκης νὰ ἰδῆς Πραστιώτικο σπαθί, τσακώνικο ντουφέκι…» (Γ. Παπαγεωργίου «Ἱστορία τοῦ Πραστοῦ, Ἀθῆναι, 1970, σελ. 111).-

, ,

Σχολιάστε

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ-3 καὶ ἡ Δύση (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος
καὶ ἡ Δύση
Μέρος Γ´

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ: YΠΟΝΟΜΕΥΤΗΣ ἢ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ; (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ-2 Ὁ πολιτικὸς ποὺ εἰσήγαγε στὴν Ἑλλάδα τὴν «ρεάλ πολιτίκ» (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 .                    Ὁ Μαυροκορδάτος ἦταν ἀπὸ τοὺς πρώτους πολιτικούς,  ποὺ  ἀποδέχθηκε τὴ δυτικὴ κοινωνικὴ καὶ ἠθικὴ συμπεριφορὰ τῆς ἐποχῆς του καὶ ἀνεχόταν τὴν τῆς πατρίδας του. Αὐτὸς ἦταν καὶ ὁ λόγος ποὺ οἱ περισσότεροι δυτικοὶ φιλέλληνες τὸν ἐκθείασαν. Εὐρισκόμενος στὴν Πίζα γνώρισε καὶ συνδέθηκε μὲ τὸν ρομαντικὸ Ἄγγλο ποιητὴ Πέρσι Σέλλεϊ (1792-1822). Ὁ Σέλλεϊ στὰ 19 του χρόνια ἔγραψε τὸ φυλλάδιο «Ἡ ἀναγκαιότητα τοῦ ἀθεϊσμοῦ» (The necessity of atheism), στὸ ὁποῖο  ἐκφράστηκε ἐναντίον κάθε  παραδοσιακοῦ θεσμοῦ.
.                    Στὴν Πίζα ὁ Μαυροκορδάτος γνωρίστηκε καὶ μὲ τὴν σύζυγο τοῦ Σέλλεϊ Μαίρη, στὴν ὁποία ἔκαμε μαθήματα ἀρχαίων ἑλληνικῶν. Ὁ ποιητὴς δὲν ἐνοχλήθηκε ἀπὸ τὴ σχέση τους καὶ τοῦ ἀφιέρωσε τὸ δράμα του “Hellas”. Στὸ σπίτι τοῦ Σέλλεϊ ὁ Μαυροκορδάτος γνώρισε καὶ τὸν Λόρδο Βύρωνα, τὸν ὁποῖο γοήτευσε μὲ τοὺς τρόπους του καὶ μιλώντας γιὰ τὴν Ἑλλάδα. Γιὰ τὸνἝλληνα πολιτικὸ δὲν εἶχε τὴν ἴδια ἀντίληψη ὁ σημαντικὸς φιλέλληνας συνταγματάρχης Leicester Stanhope, 5th Earl of Xarrington, συμπατριώτης καὶ συνεργάτης τοῦ Βύρωνα στὸν Ἀγώνα γιὰ τὴνἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος.
.                    Ὁ Βύρωνας σὲ γράμμα του πρὸς τὸν Μαυροκορδάτο, ἀπὸ τὴν Κεφαλονιά, στὶς 2 Δεκεμβρίου 1823, τοῦ γράφει ὅτι αὐτὸ θὰ φτάσει στὰ χέρια του ἀπὸ τὸν Στάνχοπ, γιὰ τὸν ὁποῖο πιστεύει πὼς «ἀπὸ κοινοῦ μὲ ὅλη τὴν Εὐρώπη σέβεται καὶ θαυμάζει τὸ θάρρος, τὰ ταλέντα, καὶ πρὸπάντων, τὴν ἐντιμότητα τοῦ πρίγκιπα Μαυροκορδάτου» (The life – Letters and Journals of Lord Byron” by Thomas Moore, London, John Murray, Albemarle Street, 1860, p. 602). Ἀντίθετα πρὸς τὶς προβλέψεις τοῦ Βύρωνα o Στάνχοπ εἶχε ἄλλη ἰδέα γιὰ τὸν ἄνδρα:
.                    «Ὁ Μαυροκορδάτος εἶναι ἕνας καπάτσος, πονηρός, ὕπουλος καὶ ἀξιαγάπητοςἄνθρωπος. Καταρχὴν κερδίζει τοὺς ἀνθρώπους μὲ τὰ «γιές» του καὶ τὰ χαμόγελά του. Εἶναι προσιτὸς καὶ ἀνοικτὸς σὲ καλὲς συμβουλές, ἀλλὰ ἐπιδιώκει καιροσκοπικὴ πολιτική, καὶ δὲνὑπάρχει τίποτε τὸ μεγάλο ἢ βαθυστόχαστο στὸ μυαλό του. Ἔχει φιλοδοξία καὶ στόχο, ἀλλὰ ὄχι τόλμη καὶ αὐτοπεποίθηση, ἀπαραίτητα στοιχεῖα γιὰ νὰ παίξει πρῶτο ρόλο στὸ κράτος. Τὸ παιχνίδι του ἦταν γι’ αὐτὸ νὰ διασφαλίσει μίαν ἄλλη λύση, ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴ Κοινοπολιτεία ἢ ὑπὸ βασιλέα. Λέγει ὅτι τὸ σύνταγμα εἶναι παιδί του, ἀλλὰ δείχνει ὅτι δὲν ἔχει ὁποιαδήποτε συγγένεια μὲ αὐτό. Καί, σὲ τελευταία ἀνάλυση, τί νὰ περιμένεις ἀπὸ ἕναν Τοῦρκο ἢ ἕναν Ἕλληνα τῆς Κωνσταντινούπολης; Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ εἶναι λιγότερο ἢ περισσότερο ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὶς συνθῆκες καὶ τὴν περιβάλλουσα αὐτοὺς κοινωνία καὶ ὁ Μαυροκορδάτος, ποὺ ὑπῆρξε  στὴνὑπηρεσία τοῦ βεζίρη, δύναται νὰ ἐγκωμιάζεται ἀπὸ τοὺς ἱστορικοὺς ὡς ἡμίθεος». («Greece in 1823 and 1824. Series of letters and other documents on thw Greek Revolution, written during a visit to that country by the honourable colonel Leicester Stanhope», London, Printed for Sherwood, Jones, and CO, 1824, Letter XXXII, Missolonghi 31st January 1824, p. 100-101).
.                    Ὁ Στάνχοπ ἔγραψε τὴν ἀλήθεια. Ὁ Μαυροκορδάτος ὑποστήριξε ἐνθέρμως τὸν συμβιβασμὸ μὲ τὴν Τουρκία, τὴν προσκόλληση τῆς Ἑλλάδος στὴν Ἀγγλικὴ Κοινοπολιτεία καὶδέχθηκε ξένο ἡγεμόνα μὲ ἀπόλυτες ἐξουσίες, τὸν Ὄθωνα, ἀφοῦ εἶχε συντελέσει στὴ δολοφονία τοῦΚαποδίστρια ἐν ὀνόματι τῆς «συνταγματικῆς δημοκρατίας»…
.                    Λόγῳ τῆς προέλασης τοῦ Ἰμπραὴμ καὶ τῆς ἀνικανότητάς του νὰ τὸνἀντιμετωπίσει, ὁ Μαυροκορδάτος ἔπεισε τὴν Ἐθνικὴ Συνέλευση, στὶς 10 Ἀπριλίου 1826, νὰἀναθέσει στὸν Ἄγγλο ἔκτακτο πρεσβευτὴ στὴν Ὑψηλὴ Πύλη Στράτφορντ Κάνινγκ νὰδιαπραγματευθεῖ τὴν εἰρήνη ἀνάμεσα στοὺς Ἕλληνες καὶ τοὺς Τούρκους καὶ διορίσει δεκατριμελῆἘπιτροπὴ γιὰ νὰ προβεῖ, σὲ συνεννόηση μὲ τὸν Ἄγγλο πρεσβευτή, στὴ σχετικὴ διαπραγμάτευση. Ἀντέδρασε ἀμέσως ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης. Μὲ ἀναφορά του στὴν Συνέλευση διαμαρτυρήθηκε ἐντόνως γιὰ τὸν προωθούμενο συμβιβασμό, ὡς «πράξεως παρανόμου καὶ ἐναντίας τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους» καὶ ἔθεσε τὸ ἐρώτημα: «Ἔχομεν ὅμως ἀνάγκην προστασίας νὰ καταφύγωμεν εἰς τοὺςἡγεμόνας ὅλων τῶν ἐθνῶν;» (Α. Βακαλόπουλου, Ἱστορία τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ, Νέα Ἔκδοση Ἡρόδοτος, 2009, τόμ. Ζ΄, σελ. 72). Στὴν κίνηση τοῦ Μαυροκορδάτου ἀντέδρασαν καὶ οἱ ἄλλοι πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ἡγέτες καὶ ἡ πρωτοβουλία του ἀκυρώθηκε. Ἂν σκεφθεῖ κανεὶς τὶς σκέψεις καὶ τὶς σύγχρονες προτάσεις ἀναλυτῶν, καὶ ἰδεολόγων τοῦ συμβιβασμοῦ μὲ τὴν γείτονα γιὰ τὰἐθνικὰ θέματα –Κυπριακό, Αἰγαῖο, Ἐναέριος χῶρος, ΑΟΖ– διαπιστώνει ὅτι ἡ σκέψη τοῦΜαυροκορδάτου ἐπιζεῖ…
.                    Στὶς 20 Ἰουλίου τοῦ 1825, πάντα λόγῳ τῆς δικῆς του πλήρους ἀποτυχίας νὰἀντιμετωπίσει μὲ ἐπιτυχία τὸν Ἰμπραήμ,  ὁ Μαυροκορδάτος πέρασε σὲ μυστικὴ συνεδρίαση τοῦΝομοθετικοῦ Σώματος – αὐτὸς καὶ κάποιοι δικοί του – τὴν ἀπόφαση, ὅτι ἡ Ἑλλάδα «θέτει ἑαυτὴνὑπὸ τὴν ἀπόλυτον προστασίαν τῆς Μεγάλης Βρετανίας καὶ ἐνεπιστεύετο εἰς τὴν Δύναμιν ταύτην τὴν διατήρησιν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν δικαιωμάτων της». Πρὸς τοῦτο ἐστάλη ὁ πρεσβύτερος γιὸς τοῦ Ἀνδρέα Μιαούλη στὸ Λονδίνο μὲ τὸ πλοῖο του, γιὰ νὰ τὴν ὑποβάλει στὴν ΒρετανικὴΚυβέρνηση. Καὶ ἡ ἀπόφαση αὐτὴ βρῆκε ἰσχυρότατη ἀντίδραση ἀπὸ στρατιωτικοὺς καὶ πολιτικοὺς καὶ δὲν προχώρησε… (Θωμᾶ Γόρδωνος «Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως», Μεταφρ. Ἀλεξ. Παπαδιαμάντης, Τόμος Γ΄, ΜΙΕΤ, σσ. 114-115).
.                    Στὸ πρακτικὸ τῆς ἀπόφασης, γιὰ νὰ τεθεῖ ἡ Ἑλλάδα ὑπὸ τὴν προστασία τῆς Ἀγγλίας – ὑπενθυμίζεται ὅτι ἐλήφθη σὲ μυστικὴ συνεδρίαση –, γράφεται μεταξὺ ἄλλων:
«Ὁ κλῆρος, οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ οἱ ναυτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ἀρχηγοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, θεωροῦντες ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔλαβον τὰ ὄπλα πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ φυσικοῦ καὶ ἀπαραγράπτου δικαιώματος εἰς τὸ ἄσυλον τῆς ἰδιοκτησίας, τῆς θρησκείας καὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀντέστησαν ἐπὶτέσσερα ἔτη εἰς τὰς κολοσσιαίας δυνάμεις τῆς Αἰγύπτου, Ἀσίας καὶ Ἀφρικῆς, ἀποκτήσαντες οὕτω τίτλον πρὸς πολιτικὴν ὕπαρξιν… Ὅτι ἡ ἐλευθέρα κυβέρνησις τῆς Μεγάλης Βρετανίας εἶναι ἡ μόνη ἥτις διετήρησεν αὐστηρὰν οὐδετερότητα, ἀλλ’ ὅτι ἡ οὐδετερότης της δὲν ἀρκεῖ πλέον διὰ νὰ προφυλάξη τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ τὴν ἄδικον καὶ αὔξουσαν καταδίωξιν… ὀφείλομεν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν φιλανθρωπίαν (sic) τῆς κυβερνήσεώς της. Διὰ ταῦτα ὁρίζομεν, ἀποφασίζομεν καὶ θεσπίζομεν τὸν ἀκόλουθον νόμον:
Ἄρθρον 1.- Δυνάμει τοῦ παρόντος ψηφίσματος τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος θέτει τὴν ἱερὰν παρακαταθήκην τῆς ἐλευθερίας του, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς πολιτικῆς ὑπάρξεώς του ὑπὸ τὴνἀπόλυτον προστασίαν τῆς Μεγάλης Βρετανίας… Ἐξεδόθη ἐν Ναυπλίᾳ, Ἰουλίου 20 (Αὐγούστου 1η) 1825». (Θωμᾶ Γόρδωνος «Ἱστορία Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως», ΜΙΕΤ, Τόμ. Γ΄, σελ.128-129).
.                    Ἂν σκεφθεῖ κανεὶς τὶς σκέψεις τῶν «νεωτερικῶν» κύκλων τῶν χρόνων μας, τὴν ἐκ μέρους τους  ὑποβάθμιση τῆς ἑλληνικῆς κουλτούρας καὶ παράδοσης καὶ τὴν ἰδεολογική τους ταύτιση πρὸς τοὺς κάθε λογῆς ἰσχυροὺς τῆς Γῆς, ἀντιλαμβάνεται γιατί ὑποστηρίζουν τὸν Μαυροκορδάτο, ποὺ στρατιωτικὰ  (Πέττα, Νεοκάστρο) καὶ πολιτικὰ (Ἐμφύλιος)  ἡ Ἐπανάσταση κινδύνευσε σοβαρὰ ἀπὸ αὐτὸν καὶ σώθηκε, λόγῳ τῶν ἀδυναμιῶν καὶ ἐλαττωμάτων του, ὅπωςἔγραψε ὁ Στάνχοπ.-     

, , ,

Σχολιάστε

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ-2 Ὁ πολιτικὸς ποὺ εἰσήγαγε στὴν Ἑλλάδα τὴν «ρεάλ πολιτίκ» (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος
Ὁ πολιτικὸς ποὺ εἰσήγαγε στὴν Ἑλλάδα τὴν «ρεὰλ πολιτὶκ»
Μέρος Β´

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ: YΠΟΝΟΜΕΥΤΗΣ ἢ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ; (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                       Ὁ Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος ἦταν ὁ πολιτικὸς ποὺ εἰσήγαγε στὴν Ἑλλάδα τὴν «ρεὰλ πολιτίκ», ὅπως τὴν δίδαξε ὁ Μακιαβέλι. Πρόκειται γιὰ τὴν πολιτικὴ ποὺ στηρίζεται στὸν κυνισμὸ καὶ στὸν ἀμοραλισμὸ  γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση ἀνθρώπων, θεσμῶν καὶ κρατῶν.  Ὅποιος τὴνἐφαρμόζει, εἶναι ἀδίστακτος μπρὸς στὴν πραγματοποίηση τῶν σχεδίων του. Ἡ «ρεὰλ πολιτὶκ» ἀποτελεῖ κανόνα στὴν κρατικὲς καὶ διεθνεῖς σχέσεις καὶ ἐφαρμόζεται πάντοτε καὶ παγκοσμίως. Τὸ ἰδεολογικὸ ρεῦμα τοῦ «πολιτικοῦ ρεαλισμοῦ» περιλαμβάνει τὸν συμβιβασμὸ ἔναντι τοῦ θεωρούμενου ἰσχυροτέρου ἐχθροῦ καὶ τὴν ὑποταγὴ στὴ θεωρούμενη προστάτιδα δύναμη.
.                        Ὁ Μαυροκορδάτος ἐνῶ βρισκόταν στὴν Πίζα τῆς Ἰταλίας, μυεῖται στὴν ΦιλικὴἙταιρεία ἀπὸ τὸν Τσακάλωφ, ὁ ὁποῖος «παρέλαβε Μέλος τῆς Ἀρχῆς τὸν Ἀλέξ. Μαυροκορδάτο. Εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἐπρότεινεν ὁ Μαυροκορδάτος γενικὴν μεταρρύθμισιν τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰδὲν ἐστάθη δεκτὴ ἡ πρότασίς του». Αὐτὰ γράφονται μόνον ἀπὸ τὸν Φιλήμονα στὸ «Δοκίμιον Ἱστορικὸν περὶ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας» (Ἐν Ναυπλίᾳ, ἐκ τῆς τυπογραφίας Θ. Κονταξῆ καὶ Ν. Λουλάκη, 1834, σελ. 260, σημ. α). Οὐδεὶς ἄλλος ἐπαληθεύει τὸ γεγονός, οὔτε εἶχε τὴ δυνατότητα μόνος ὁ Τσακάλωφ νὰ διορίσει μέλος τῆς Ἀρχῆς ὁποιονδήποτε, χωρὶς τὴν ἔγκριση τοῦ Ἀλεξ.Ὑψηλάντη καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Ἀρχῆς. Ἀντιθέτως ὁ Ξάνθος στὰ ἀπομνημονεύματά του ἀναφέρει τὸν Μαυροκορδάτο ὡς «ἁπλὸ μέλος τῆς Ἐταιρίας» («Ἀπομνημονεύματα τῆς ΦιλικῆςἘταιρίας», ὑπὸ Ἐμμ. Ξάνθου, Ἀθῆναι, ἐκ τοῦ Τυπογρ. Α. Γκαρπόλα, Ἔκδ. «Καθημερινῆς», σελ. 47).
.                       Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπαναστάσεως ἀποφασίζει νὰ ἔλθει στὴν Ἑλλάδα, γιὰ νὰ ἀναλάβει τὴν ἐξουσία. Μάλιστα μοίρασε καὶ τὶς θέσεις: Ὁ θεῖος του Ἰωάννης Καρατζᾶς ἡγεμόνας, ὁ ἴδιος πρωθυπουργὸς καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἐκκλησίας ὁ Οὐγγροβλαχίας Ἰγνάτιος. Ἔλαβε χρήματα ἀπὸτὸν θεῖο του καὶ μὲ πολεμοφόδια ἀπὸ συνεισφορὲς ὁμογενῶν ἔφτασε στὴν Πάτρα στὶς 21 Ἰουλίου 1821,  συνοδευόμενος ἀπὸ τὸν γιὸ τοῦ Ἰωάννη Καρατζᾶ Κωνσταντῖνο καὶ ἄλλους ἐνθουσιώδειςἝλληνες, ποὺ θέλησαν νὰ πάρουν μέρος στὴν Ἐπανάσταση. Ἦταν ἐπίσης ἐφοδιασμένος μὲσυστατικὴ ἐπιστολὴ τοῦ διαμένοντος στὴν Πίζα Ἰγνατίου, πρὸς τὸν Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανό. (Βλ. σχ. Νικολάου Σπηλιάδου «Ἀπομνημονεύματα», Τόμο Α΄, Ἀθῆναι – 1972, σελ. 223).
.                       Στὴν Ἑλλάδα ἦλθε τότε γιὰ πρώτη φορά. Στὴν ἀρχὴ ἐπέβαλε νὰ τὸν ὀνομάζουν «πρίγκιπα», γιὰ νὰ δείχνει τὴν ὑπεροχή του καὶ μετὰ προσπάθησε νὰ καταστεῖ ὁ ἡγέτης στὴν Πελοπόννησο. Ἀπέτυχε, λόγῳ τῆς ἀναμφισβήτητης ἡγεσίας τοῦ Δημ. Ὑψηλάντη καὶ τῆς δημοτικότητας τοῦ Θεοδ. Κολοκοτρώνη. Ὁ Κολοκοτρώνης «δὲν ἄργησε νὰ κατανοήση τὸν ὑποκριτικὸ καὶ σατανικὸ χαρακτήρα τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ δὲν ἔδειχνε κανένα σεβασμὸ στὴβελάδα ποὺ φοροῦσε ὁ νεοφερμένος αὐτὸς ψευτοπρίγκιπας, ἐνῶ ὁ Δημ. Ὑψηλάντης ξεγελάστηκε ἀπὸ τὰ ὑποκριτικά του φερσίματα» (Χρήστου Α. Στασινόπουλου, «Λεξικὸ τῆς ἙλληνικῆςἘπανάστασης τοῦ 1821», Ἔκδ. Δεδεμάδη,  Γ΄ Τόμος, σελ. 302).
.                       Μετὰ τὴν ἀποτυχία νὰ καταστεῖ ὁ ἡγέτης τῆς Πελοποννήσου  ἐφάρμοσε τὸἐναλλακτικό του σχέδιο. Μετέβη στὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα, ὅπου ὑπῆρχε κενὸ ἐξουσίας καὶεὔκολα ἐκεῖ ἔγινε ὁ ἡγέτης της. Ἐνδεικτικὴ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τακτικῆς τοῦ Μακιαβέλι ἦταν πὼς κατὰ  τὴν Α΄ Ἐθνικὴ Συνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου καὶ ἐνῶ οἱ Ὑψηλάντης καὶ ὁ Κολοκοτρώνης ἀπουσίαζαν πολεμώντας τοὺς Τούρκους στὸν Ἀκροκόρινθο, ὁ Μαυροκορδάτος βρῆκε τὴν εὐκαιρία καὶ πέτυχε νὰ ἐκλεγεῖ πρόεδρος τοῦ Ἐκτελεστικοῦ (κυβέρνησης) ὅλης τῆς ἘπαναστατημένηςἙλλάδας καὶ ἔτσι παραμέρισε τὸν Ὑψηλάντη.  Στὴ Δεύτερη Ἐθνικὴ Συνέλευση τοῦ Ἄστρους εἶχε σχηματίσει ὁμάδα, ποὺ τὸν ἀποθέωνε, ὡς «τὸν ἄλλο Οὐασιγκτώνα» (Αὐτ. Χρ. Στασινόπουλου, σελ. 303).
.                       Παρὰ τὴ μεθόδευσή του ἀποτυγχάνει νὰ ἐκλεγεῖ πάλι Πρόεδρος τοῦ Ἐκτελεστικοῦκαὶ τὰ πράγματα γίνονται χειρότερα γι’ αὐτόν, ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης ἐκλέγεται ἀντιπρόεδρός του. Τότε μετακινεῖται στὴν προεδρία τοῦ Βουλευτικοῦ Σώματος… Ὁ Κολοκοτρώνης  τὸν καλεῖ στὸσπίτι του. Ἐκεῖ ὑπῆρξε ὁ ἑξῆς διάλογος, ὅπως καταγράφεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Κολοκοτρώνη: «Εἶπα στὸν Μαυροκορδάτο, διατὶ νὰ κάμης αὐτό; αὐτὸς ἀρχήνησε νὰ μοῦ ἀπολογιέται μὲ τὰ γέλια τὰσυνηθισμένα, καὶ μοῦ λέγει ὅτι εἶναι συμφερώτερον διὰ τὸ ἔθνος  τὸ Βουλευτικὸ παρὰ τὸ Ἐκτελεστικό…. Σοῦ λέγω τοῦτο κύριε Μαυροκορδᾶτε, ὅτι ἐσυναναστράφημεν σαράντα ἡμέρας εἰς τὸ Ἐκτελεστικό, καὶ σοῦ λέγω μὴ καθίσης Πρόεδρος, διότι ἔρχομαι καὶ σὲ διώχνω μὲ τὰ λεμόνια, μὲτὴ βελάδα ποὺ ἦλθες – καὶ ἐβγῆκα εἰς σουλάτσο. Ὁ Κυρ Ἀναγνώστης, ποὺ ἦταν παρὼν καὶ ποὺ ἔμεινε πίσω, τοῦ εἶπε: ἔντεσα ἐγὼ καὶ ἐγλύτωσες, εἰμὴ θὰ σὲ σκότωνε – καὶ ἔριξε τὸ φαρμάκι του καὶ αὐτός. Τὴν ἴδια νύκτα ἐπῆρε τὰ πλυμένα του ὁ Μαυροκορδάτος καὶ πέρασε στὸ Κρανίδι καὶ ἔπειτα εἰς τὴν Ὕδραν» (Θεοδώρου Κων. Κολοκοτρώνη «Διήγησις Συμβάντων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς ἀπὸ τὰ 1770 ἕως τὰ 1836», Ἀθήνησιν, Τύποις Φιλαδελφέως, 1846, σελ. 136-137). Στὴν Ὕδρα ἀντάμωσε τοὺς Κουντουριώτηδες καὶ τοὺς ἔπεισε νὰ ξεκινήσουν τὸν ἐμφύλιο, γιὰ νὰἐξουδετερωθοῦν οἱ ἀντίπαλοί του, ποὺ τοὺς ἔπεισε ὅτι εἶναι καὶ ἀντίπαλοί τους…
.                       Μὲ τὸ ἀγγλικὸ δάνειο, ποὺ πῆρε τὸ Ἐκτελεστικὸ τῶν Κουντουριώτη – Μαυροκορδάτου, πλήρωνε τοὺς μισοὺς Ἕλληνες νὰ πολεμᾶνε τοὺς ἄλλους μισούς… (Χρ. Στασινόπουλου, τόμος 3, σελ. 304). Στὸ σχέδιό του αὐτὸ  ἐπιχείρησε νὰ ἐξοντώσει ὅσους θεωροῦσε ἐχθρούς του, ἐπειδὴ τὸν ἀντιμετώπιζαν ὡς ἴσο πρὸς ἴσους. Μὲ τὶς ἐνέργειές του καταδίωξε ὡς προδότη τὸν Καραϊσκάκη.  Γράφει ὁ Δημήτριος Αἰνιάν: «Ὁ Μαυροκορδάτος καὶ ἡ παρ’ αὐτοῦδιορισθεῖσα ἐπιτροπὴ ὁμοῦ μὲ ἄλλους τινὰς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατιωτικοῦ διεκήρυξαν προδότην τὸν Καραϊσκάκην, τοῦ ἀφήρεσαν τὸν βαθμὸν καὶ τὸν διέταξαν νὰ ἀναχωρήση ἀπὸ τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα» («Ἅπαντα – Ἀπομνημονεύματα Καραϊσκάκη καὶ ἄλλων ἀγωνιστῶν», Ἔκδ. Ἄτλας,Ἀθήνα, 1962, σελ. 172).
.                        Ἐπίσης συνήργησε στὴ δολοφονία τοῦ Ὀδυσσέα Ἀνδρούτσου, ἂν καὶ περισσότερο φάνηκε ὡς ἠθικὸς αὐτουργὸς ὁ Κωλέττης. Ἐνδεικτικό τῆς συμμετοχῆς τῶν Κουντουριώτη – Μαυροκορδάτου στὴν ἐκτέλεση τοῦ Ἀνδρούτσου εἶναι τὸ πῶς χειρίστηκε τὸ θέμα δημοσιογραφικὰἡ ἐφημερίδα «Ὁ Φίλος του Νόμου», ποὺ ἦταν τὸ προσωπικὸ ὄργανό τους καὶ ἔλαβε ἀπὸ αὐτοὺς τὸχρίσμα τῆς ἐπίσημης «Ἐφημερίδος τῆς Διοικήσεως». Στὶς 17 Ἀπριλίου 1825 τὸν κατηγόρησε ὡς «προδότη» καὶ δικαιολόγησε τὴν σύλληψή του ἀπὸ τὸ πρώην πρωτοπαλίκαρό του, τὸν Γκούρα…
.                       Ὁ Μαυροκορδάτος ἐπίσης πρωτοστάτησε στὴ φυλάκιση τοῦ Κολοκοτρώνη στὴνὝδρα, ἐξώθησε τὸν Μιαούλη νὰ κάψει τὸν ἑλληνικὸ στόλο, ἦταν μεταξὺ ἐκείνων ποὺ συνέβαλαν στὴ δολοφονία τοῦ Κυβερνήτη Καποδίστρια. Γράφει σχετικὰ ὁ Ἀλέξανδρος Ι. Δεσποτόπουλος ὅτι τῆς ἀντιπολίτευσης κατὰ τοῦ Καποδίστρια  «ἡγοῦντο οἱ πρόκριτοι τῆς Ὕδρας καὶ μετ’ αὐτῶν ὡς σύμβουλος ὁ Μαυροκορδάτος». Καὶ πάρα κάτω: «Ἐπὶ πλέον ὁ ἐν Ἑλλάδι Ἀντιπρέσβυς τῆς Γαλλίας ἤρχισε νὰ ἐνθαρρύνη ἐντονώτερον, ὅπως καὶ ὁ Ἀντιπρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, τοὺς πολιτικοὺςἀντιπάλους τοῦ Κυβερνήτου (Σημ.γρ.: Ἕνας ἦταν ὁ Μαυροκορδάτος) πρὸς ἐνεργωτέραν δράσιν ἐναντίον αὐτοῦ». (Ἀλεξ. Δεσποτόπουλου «Ὁ κυβερνήτης Καποδίστριας καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις τῆςἙλλάδος» ΜΙΕΤ, σελ. 255).-

, , ,

Σχολιάστε