Ἄρθρα σημειωμένα ὡς ἑλληνικὰ μνημεῖα

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ, ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΕΝΔΥΜΑΣΙΕΣ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΣΜΟΥ

Ἑλληνικὰ μνημεῖα, ἄλλα θύματα τοῦ τουρκισμοῦ.
Ἀκόμα καὶ χοροὶ καὶ ἐνδυμασίες παρουσιάζονται ὡς τουρκικὰ

Τοῦ Βλάση Ἀγτζίδη, δρ. Ἱστορίας

.       Ἡ σχέση τοῦ τουρκικοῦ ἐθνικισμοῦ μὲ τοὺς προϋπάρχοντες πολιτισμοὺς ἦταν προβληματικὴ ἀπὸ τὴν στιγμὴ τῆς ἐμφάνισής του. Ἀκόμη καὶ ὁ ὀθωμανικὸς πολιτισμὸς ἔπρεπε νὰ ἐξοβελιστεῖ καὶ στὴν θέση του νὰ ἀναπτυχθεῖ ἕνας καινούργιος ἀμιγῶς τουρκικός, ποὺ θὰ συνέδεε τὴν κεντροασιατικὴ καταγωγὴ μὲ τὴν εὐρωπαϊκὴ προοπτική.
.       Αὐτὴ ἡ θέση ἀναπτύχθηκε ὑποδειγματικὰ ἀπὸ τὸν Ziya Czkalp (1876-1924), ποὺ θεωρεῖται ὁ πατέρας τοῦ τουρκικοῦ ἐθνικισμοῦ. Γιὰ τοὺς Τούρκους ἐθνικιστές, οἱ «Ἀρχὲς τοῦ Τουρκισμοῦ», τοῦ Ζιγιᾶ Γκιοκάλπ, εἶναι ὅ,τι τὸ «Κομμουνιστικὸ Μανιφέστο» γιὰ τοὺς κομμουνιστές. Ὁ Γκιοκάλπ, λοιπόν, θεωρεῖ ὅτι ὁ ὀθωμανικὸς πολιτισμὸς εἶναι βαθύτατα ἐπηρεασμένος καὶ ἀποτελεῖ συνέχεια τοῦ «ρωμαίικου». Καὶ ἀκριβῶς γι’ αὐτὸ τὸν λόγο θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθεῖ καὶ νὰ καταστραφεῖ. Τὸ πρῶτο θύμα τοῦ τουρκικοῦ ἐθνικισμοῦ ἦταν ἡ ὀθωμανικὴ γλώσσα καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ λατινικοῦ ἀλφάβητου. Μὲ τὸν τρόπο αὐτό, ὁ μουσουλμανικὸς κόσμος τῆς Ἀνατολῆς ἀποκόπηκε ὁριστικὰ ἀπὸ τὴν ἐξαιρετικὰ πλούσια ὀθωμανικὴ καὶ ἰσλαμικὴ γραμματεία.

 Μνημεῖα καὶ κρίση ταυτότητας

.        Ἡ κρίση ταυτότητας ποὺ μαστίζει τὴν σύγχρονη τουρκικὴ κοινωνία δὲν περνᾶ ἀπαρατήρητη στοὺς μελετητὲς τῆς ἰδιόμορφης αὐτῆς χώρας. Ὅπως δὲν περνᾶ ἀπαρατήρητη καὶ ἡ γιγάντια προσπάθεια ποὺ καταβάλλει ἡ κρατικὴ γραφειοκρατία γιὰ οἰκειοποίηση τοῦ πολιτισμικοῦ πλούτου τῶν ἐθνῶν ποὺ προϋπῆρχαν τῶν Τούρκων καὶ τοῦ Ἰσλάμ, καὶ κάποια στιγμὴ ἐξοντώθηκαν ἢ ἐκδιώχθηκαν. Μνημεα, χοροί, νδυμασίες παρουσιάζονται δημοσίως ς τουρκικά. Τ ρείπια τν ρχαίων λληνικν πόλεων, πως τς φέσου, τς Περγάμου κα λλων, τ λληνικ χριστιανικ μνημεα τς γίας Σοφίας τς Κωνσταντινούπολης, τν πόσκαφων ναν τς Καππαδοκίας κα τς Παναγίας Σουμελ τς Τραπεζούντας, κόμα κα διασημότερος τν λληνικν χορν, ποντιακς πυρρίχιος Σέρα, παρουσιάζονται στ διεθνς κοιν ς τουρκικά. Βέβαια, ὁ χορὸς αὐτὸς –ποὺ οἱ Τοῦρκοι τὸν ὀνομάζουν «Horon», δηλαδὴ «(τὸν) χορὸν»– ὅπως καὶ ἡ ποντιακὴ λύρα, ἀποτελοῦν σημερινὲς μορφὲς ἔκφρασης τῶν δεκάδων χιλιάδων ἑλληνόφωνων, μουσουλμάνων καὶ κρυπτοχριστιανῶν, καθὼς καὶ τῶν γεωργιανόφωνων Λαζῶν τῆς Βόρειας Τουρκίας.
.        Γιὰ χιλιάδες χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἰσλὰμ καὶ τῶν Τούρκων, ὁ γεωγραφικὸς χῶρος ποὺ καταλαμβάνει σήμερα ἡ τουρκικὴ δημοκρατία ὑπῆρξε χῶρος δράσης, δημιουργίας καὶ ἔκφρασης τῶν Ἑλλήνων – ἀλλὰ καὶ ἄλλων λαῶν ποὺ ἐπιβιώνουν μέχρι σήμερα, ὅπως οἱ Ἀρμένιοι, οἱ Κοῦρδοι, οἱ Ἀσσυροχαλδαῖοι. Στὶς παράλιες περιοχὲς τῆς δυτικῆς καὶ βόρειας Μικρᾶς Ἀσίας, Ἕλληνες ὑπῆρχαν ἀπὸ τὴν δεύτερη χιλιετία π.Χ. ἐνῶ ἡ Ἰωνία, ὁ Πόντος, ἡ Καππαδοκία, καθὼς καὶ ἡ Ἀνατολικὴ Θράκη ὑπῆρξαν βασικοὶ χῶροι δραστηριοποίησής τους μετὰ τοὺς ἀλεξανδρινοὺς χρόνους. Μέχρι τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἰσλὰμ καὶ τὸν περιορισμὸ τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου ἀπὸ Ἄραβες καὶ Τουρκομάνους εἰσβολεῖς, ἡ μικρασιατικὴ χερσόνησος ὑπῆρξε ἑλληνόφωνη περιοχὴ στὸ μεγαλύτερο μέρος της. Ἡ τελικὴ κυριαρχία τοῦ ὀθωμανικοῦ Ἰσλὰμ μετέβαλε τὸν θρησκευτικὸ χαρακτήρα τῆς περιοχῆς καὶ αὔξησε τὰ ποσοστὰ τουρκοφωνίας.
.        Ὅταν ὁ τουρκικὸς ἐθνικισμὸς ἀποπειράθηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 20ο αἰώνα νὰ μετατρέψει τὸν πολυεθνικὸ καὶ πολυθρησκευτικὸ ὀθωμανικὸ χῶρο σὲ ἀμιγῶς τουρκικό, χρησιμοποιώντας τὸ Ἰσλάμ, συνάντησε τὴν ἀμείλικτη πραγματικότητα. Μεγάλο μέρος τοῦ πληθυσμοῦ ἀνῆκε σὲ διαφορετικὲς ἐθνικὲς ὁμάδες, πο εχαν ς θρησκεία τν χριστιανισμ κα εχε βαθύτατη σχέση μ τν τόπο. Σχέση πο ποδεικνυόταν πλήρως π τ μνημεα πο εχε δημιουργήσει. Μὲ βάση τὸ νεοτουρκικὸ πρόγραμμα τοῦ 1911, γι τος πληθυσμος ατος πελέγη γενοκτονία κα κδίωξη. πέμειναν μως τ μνημεα, ς διάψευστοι μάρτυρες μίας πολ διαφορετικς κοινωνικς κατάστασης πο πρχε μέχρι πρόσφατα κα μίας ξαιρετικ δυνηρς «τακτοποίησής της».
.        Στὶς δεκαετίες ποὺ ἀκολούθησαν τὸ ’22, τὸ συναίσθημα ὅτι τὰ ἑλληνικὰ μνημεῖα –ἀρχαῖα, βυζαντινὰ καὶ νεώτερα– ἔθεταν σὲ διαρκῆ ἀμφιβήτηση τὴ «Νέα Τάξη» ἦταν ἔντονο, τόσο στὸ στρατιωτικὸ κατεστημένο ποὺ ἤλεγχε ἀπολύτως τὸν γεωγραφικὸ χῶρο ποὺ κατέκτησε, ὅσο καὶ στὴν κεμαλικὴ κρατικὴ γραφειοκρατία. Πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὅτι τ λληνικ μνημεα πο πάρχουν στν Τουρκία εναι περισσότερα κα ντυπωσιακότερα –μ τν ξαίρεση το Παρθενώναπ ατ πο πάρχουν στ λλαδικ δάφη. Γι’ ατος τος λόγους, πίσημη πολιτικ στόχευε στν πλήρη πολιτιστικ κτουρκισμ το δάφους πο κατέλαβε τουρκικς θνικισμς μ τν λληνοτουρκικ πόλεμο το 1919-1922.
.        Σὲ πρώτη φάση, πολιτιστικὸς ἐκτουρκισμὸς σήμαινε ἐξαφάνιση ἢ ὑποβάθμιση –στὴν καλύτερη ἐκδοχὴ– ὅλων ἐκείνων τῶν στοιχείων ποὺ θύμιζαν ὅτι μεγάλο μέρος τῶν ἐδαφῶν τῆς τουρκικῆς δημοκρατίας ἀποτελοῦσε γενέθλιο ἔδαφος ἄλλων ἐθνῶν. Ἔτσι, σὲ γενικὲς γραμμές, οἱ ἑλληνικὲς ἀρχαιότητες ὑποβαθμίστηκαν, τὰ βυζαντινὰ μνημεῖα –πλὴν ὅσων εἶχαν μετατραπεῖ σὲ τεμένη– ἀφέθηκαν νὰ καταρρεύσουν, τὰ νεώτερα μνημεῖα καταστράφηκαν συνειδητά.
.        Ἡ τουρκικὴ πολιτικὴ ἀπέναντι στὰ ἑλληνικὰ μνημεῖα ἄλλαξε κατὰ τὴν δεκαετία τοῦ ’80. πολιτικ οκειοποίησης ντικατέστησε τν προηγούμενη ρνητικ διάφορη στάση το κράτους κα τς κοινωνίας. Ὁ φόβος ἀπέναντι στὸν ἑλληνικὸ ἀλυτρωτισμὸ ἐξαφανίστηκε καὶ τὰ συναισθήματα ἐνοχῆς γιὰ τὴν ἐξόντωση τῶν γηγενῶν ἐθνῶν ἔπαψαν νὰ ταλανίζουν τὶς ἑπόμενες τουρκικὲς γενιές. Μεθοδικ ρχισε τ τουρκικ κράτος ν προσπαθε ν λλάξει τν στορία τς περιοχς. Ν δημιουργήσει τν ντύπωση στς νέες γενις κα τος πολυάριθμους τουρίστες τι λα ατ τ μνημεα τ δημιούργησαν ο διάφοροι νατολικο λαοί, πο χουν χαθε σήμερα κα τος ποίους κπροσωπον ο κληρονόμοι τους, ο Τορκοι. Στὶς ἐπίσημες ἐπιγραφὲς στοὺς ἱστορικοὺς χώρους, ὅπως καὶ στὰ ἀντίστοιχα βιβλία ἀναφέρεται ὅτι τὰ ἀρχαῖα μνημεῖα τὰ δημιούργησαν οἱ Λυδοὶ ἢ οἱ Πισίδες ἢ οἱ Λύκιοι ἢ οἱ Παφλαγόνες, τοὺς ὁποίους ἀντικατέστησαν οἱ Πέρσες καὶ στὴ συνέχεια οἱ Ρωμαῖοι. Παρότι οἱ ἱστορικοὶ χῶροι εἶναι ἑλληνικοὶ καὶ τὰ ἀντίστοιχα μουσεῖα εἶναι γεμάτα μὲ ἑλληνικὰ εὐρήματα καὶ ἐπιγραφές, δὲν ὑπάρχει καμία ἀπολύτως ἀναφορὰ στὴν πραγματικὴ ταυτότητά τους. λέξη «λληνας», «Γιουνν» «Γκρκ» πουσιάζουν παντελς. Τ διο φυσικ σχύει κα γι τ λληνικ μνημεα τς χριστιανικς ποχς.
.        Σὲ διεθνὲς ἐπίπεδο ἡ νέα προσέγγιση ἄρχισε μὲ τὴν δειλή, στὴν ἀρχή, προβολὴ τῶν ἀρχαιοτήτων στὸ πλαίσιο τῆς τουριστικῆς πολιτικῆς. Χαρακτηριστικὴ ὑπῆρξε ἡ χρήση τοῦ ἐντυπωσιακοῦ ἐσωτερικοῦ χώρου τῆς Ἁγίας Εἰρήνης στὴν Πόλη γιὰ ἐπίδειξη μόδας πρὶν ἀπὸ μερικὰ χρόνια. Ἡ πολιτικὴ οἰκειοποίησης τῶν μνημείων, ἀλλὰ καὶ τῶν μορφῶν, τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἰωνίας καὶ τῆς ὑπόλοιπης Μικρᾶς Ἀσίας ἄρχισε βαθμιαία νὰ γίνεται κτῆμα τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ. Πρώτη μαζικ κφραση τς νέας στάσης πρξε διεκδίκηση τν γλυπτν τῆς Περγάμου πο βρίσκονταν στ Βερολίνο. Τὰ γλυπτὰ προβλήθηκαν ὡς τὰ τουρκικὰ ἐλγίνεια. Δῆμοι τῆς περιοχῆς καὶ κοινωνικὲς ἑνώσεις μὲ τὴν στήριξη τοῦ κράτους ὀργάνωσαν διαμαρτυρίες καὶ κινητοποίησαν τοὺς Τούρκους μετανάστες γιὰ τὴ διεκδίκηση τῆς «ἐπιστροφῆς τῶν γλυπτῶν στὴν πατρίδα». λη πόπειρα –γιὰ ὅσους ἤξεραν ὅτι οἱ ἀπόγονοι τῶν δημιουργῶν τῶν γλυπτῶν ἐξοντώθηκαν μὲ τὸν πιὸ ἄγριο τρόπο τὸν Σεπτέμβριο τοῦ ’22 καὶ οἱ ἐπιζήσαντες κατέφυγαν πρόσφυγες στὰ Βαλκάνια– εχε τ στοιχεα μίας φιαλτικς φάρσας.
.        Μικρὸ παράδειγμα –χαρακτηριστικὸ καὶ γραφικὸ παράλληλα– τῶν ἀπίστευτων ἰδεολογημάτων ποὺ διαχύθηκαν στὴν τουρκικὴ κοινωνία, βρίσκεται στὴν ἐτικέτα τοῦ κρασιοῦ Trakya (δηλαδὴ Θράκη), ποὺ πουλιέται στὴ δυτικὴ Τουρκία. Στὴν ἄκρως κλασικῆς τεχνοτροπίας ἐτικέτα αὐτή, πάνω σὲ ἕνα βαρέλι κάθεται μία νύμφη περιτριγυρισμένη ἀπὸ κληματαριὲς καὶ τσαμπιὰ σταφυλιῶν. Μόνο ποὺ δεξιὰ καὶ ἀριστερά τῆς νύμφης ὑπάρχουν, ἀντὶ γιὰ λέοντες, δύο γκρίζοι λύκοι. Νὰ σημειωθεῖ ὅτι ὁ γκρίζος λύκος ἀποτελεῖ τὸ σύμβολο τοῦ παντουρκισμοῦ καὶ δηλοῖ τὴν «κόκκινη μηλιά», δηλαδὴ τὴν ἀρχαία τουρκικὴ κεντροασιατικὴ κοιτίδα. Ατ κριβς εναι κα μεθόδευση το τουρκικο κράτους: ν καλλιεργήσει τν πίστη τι τ λληνικ μνημεα τς Μικρς σίας νήκουν κα συγκροτον τν ρχαο τουρκικ πολιτισμό.

 ΠΗΓΗ: hellenicnews.com

, , , ,

Σχολιάστε