Ἄρθρα σημειωμένα ὡς ἐπανάσταση τοῦ 1821

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 19. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: Η ΔΕΣΠΩ καὶ Η ΜΟΣΧΩ, Οἱ ἡρωίδες τοῦ Σουλίου (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–Ἡ Δέσπω καὶ ἡ Μόσχω:
Οἱ ἡρωίδες τοῦ Σουλίου

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΛΗΘΗ καὶ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                 Ἡ Δέσπω, ἡ Μόσχω καὶ οἱ ἄλλες ἡρωίδες, μαζὶ μὲ τοὺς ἄνδρες τοῦ Σουλίου, μὲ τὴν ἀγάπη τους στὴν Ἐλευθερία καὶ τὴ θυσία τους, κατέστησαν πρότυπα γιὰ τοὺς ὑπόλοιπους Ἕλληνες καὶ ἁπτὰ παραδείγματα ὅτι εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἀπελευθέρωση τῆς Πατρίδας.
.                 Τὴ δράση τῆς Δέσπως, τῆς Μόσχως καὶ τῶν ἄλλων Σουλιωτισσῶν ἡρωίδων ἀπαθανάτισαν ὄχι μόνο σύγχρονοι ἱστορικοί, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ὁ λαὸς μὲ τὸ δημοτικὸ τραγούδι, ποὺ καὶ αὐτὸ ἦταν σύγχρονο τῶν ἀγώνων τῶν Σουλιωτῶν καὶ τῶν Σουλιωτισσῶν. Ἐκ τῶν πρώτων ἱστορικῶν, ποὺ τοὺς κατέγραψαν, εἶναι ὁ Χριστόφορος Περραιβὸς (1773-1863), μὲ τὸ ἔργο του «Ἱστορία τοῦ Σουλίου καὶ τῆς Πάργας», ποὺ πλῆρες τὸ ἐξέδωσε στὴ Βενετία τὸ 1815, γιὰ νὰ ἀκολουθήσει, τὸ 1857, Τρίτη ἔκδοση, διορθωμένη.
.                 Ἡ πρώτη συλλογὴ δημοτικῶν τραγουδιῶν ἐκδόθηκε σὲ δύο τόμους, ὁ πρῶτος τὸ 1824 καὶ ὁ δεύτερος τὸ 1825 ἀπὸ τὸν φιλέλληνα Γάλλο φιλόλογο καὶ ἱστορικὸ Κλὸντ Φοριέλ. Μέσα σὲ αὐτὴν εἶναι καὶ τὸ τραγούδι τῆς Δέσπως, «ἕνα ἀπὸ τὰ δυνατότερα δημοτικά μας τραγούδια τῆς ἐποχῆς τῆς τουρκοκρατίας», κατὰ τὸν λογοτέχνη Γιῶργο Ἰωάννου. (Ἄρθρο μὲ τίτλο «Ἡ Δέσπω κάνει πόλεμο…», εἰς τόμο «Τὸ Εἰκοσιένα», Ἔκδ. «Εὐθύνης», Ἀθήνα, 1987, σελ. 69 κ.ε.).
.                 Ἡ Δέσπω, σύζυγος τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Γεωργάκη Μπότση, ἀρχηγὸς τῆς οἰκογένειας μετὰ τὸν θάνατο τοῦ συζύγου της, γιὰ νὰ σώσει τὰ δέκα μέλη της, θυγατέρες, νύφες, ἐγγόνια, ἀπὸ τοὺς Τουρκαλβανούς, κλείστηκε στὸν Πύργο τοῦ Δημουλᾶ, ἀνάμεσα στὴν Ἄρτα καὶ στὴν Πρέβεζα. Ὁ ἀγώνας ἄνισος ἐναντίον ἑκατοντάδων ποὺ τὶς πολιορκοῦσαν. Ὅταν κατάλαβαν ὅτι θὰ πιαστοῦν, μὲ τὴ συγκατάθεση ὅλων, ἔβαλε φωτιὰ στὴ μπαρούτη καὶ κάηκαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες καὶ πολλοὶ τουρκαλβανοί. Ἦταν ἡ ἡμέρα τῶν Χριστουγέννων τοῦ 1803.

     Νὰ τὸ δημοτικὸ τραγούδι:

Ἀχὸς βαρὺς ἀκούεται, πολλὰ τουφέκια πέφτουν
Μήνα σὲ γάμο ρίχνονται, μήνα σὲ χαροκόπι;
Οὐδὲ σὲ γάμο ρίχνονται, οὐδὲ σὲ χαροκόπι,
Ἡ Δέσπω κάμνει πόλεμο μὲ νύφες καιμ’ ἀγγόνια.
Ἀρβανιτιὰ τὴν πλάκωσε στοῦ Δημουλᾶ τὸν πύργο.
Γιώργαινα, ρίξε τ’ ἅρματα, δὲν εἶν’ ἐδῶ τὸ Σούλι.
Ἐδῶ εἶσαι σκλάβα τοῦ πασᾶ, σκλάβα τῶν Ἀρβανίτων.
Τὸ Σούλι κι ἂν προσκύνησε κι ἂν τούρκεψεν ἡ Κιάφα,
Ἡ Δέσπω ἀφέντες Λιάπηδες δὲν ἔκαμε, δὲν κάνει!
Δαυλὶ στὸ χέρι ἅρπαξε, κόρες καὶ νύφες κράζει:
Σκλάβες Τούρκων μὴ ζήσομε! Παιδιὰ μαζί μ’ ἐλᾶτε!
Καὶ τὰ φυσέκια ἄναψε κι ὅλοι φωτιὰ γενῆκαν.
.                 Ἡ Μόσχω Τζαβέλα (1750-1804) ἦταν γυναίκα τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Σουλιωτῶν Λάμπρου Τζαβέλα καὶ μητέρα τεσσάρων παιδιῶν: Τοῦ πρωτότοκου Φώτου, ποὺ δηλητηριάστηκε ἀπὸ τὸν Ἀλὴ Πασὰ καὶ πέθανε στὴν Κέρκυρα τὸ 1809, τοῦ Γεωργάκη Τζαβέλα, ποὺ φονεύθηκε στὸ Σούλι, τοῦ Ζυγούρη Τζαβέλα, ποὺ φονεύθηκε τὸ 1823 σὲ μάχη μὲ τοὺς Ὀθωμανοὺς καὶ τῆς Σόφως Τζαβέλα, ἡ ὁποία πληγώθηκε σοβαρὰ στὸ δεξί της μάτι, κατὰ τὴ δεύτερη πολιορκία τοῦ Μεσολογγίου καὶ γιαγιὰ τοῦ Κίτσου Τζαβέλα (διετέλεσε πρωθυπουργὸς τὰ ἔτη 1847-1848). Ὅταν σκοτώθηκε ὁ ἄντρας της, ἡ Μόσχω πῆρε τὴ θέση του στὴ Δημογεροντία τῶν Σουλιωτῶν καὶ ἔλαβε μέρος μὲ ἐπιτυχία σὲ πολλὲς μάχες κατὰ τῶν τουρκαλβανῶν. Ὁ Χριστόφορος Περραιβὸς στὴν προαναφερθεῖσα ἱστορία του, ἔγραψε ὅτι ὅταν ὁ Ἀλὴ Πασὰς κρατοῦσε ὅμηρο τὸν γιό της Φῶτο καὶ ἀπειλοῦσε ὅτι θὰ τὸν ψήσει ζωντανό, ἐκείνη τοῦ ἐμήνυσε νὰ τῆς στείλει κι ἐκείνης ἕνα μέρος ἀπὸ τὸ σῶμα του νὰ τὸ φάει, παρὰ νὰ προδώσει τὴν Πατρίδα της.
.                 Ἡ Γαλάτεια Γρηγοριάδου – Σουρέλη γράφει ἕναν πολὺ διδακτικὸ διάλογο γιὰ ἐμᾶς, μὲ τὶς ἀπειλὲς ποὺ ἐξαπολύει ὁ Ἐρντογάν, μεταξὺ τῆς Μόσχας καὶ τοῦ γιοῦ της Φώτου. Πρὶν ἀπὸ μία μάχη μὲ τοὺς τουρκαλβανοὺς ὁ Φῶτος τῆς ἐξομολογήθηκε ὅτι φοβόταν τὸν θάνατο καὶ ὅτι ντρεπόταν γι’ αὐτό. Ἡ Μόσχω τοῦ ἀπάντησε: «Μὴν ντρέπεσαι, γιατί εἶσαι ἄνθρωπος παιδί μου καὶ οἱ ἄνθρωποι φοβοῦνται τὸν θάνατο. Θέλουν νὰ ζήσουν, νὰ χαίρονται τὸν ἥλιο, νὰ κάνουν παιδιά, νὰ γλεντᾶνε. Γι’ αὐτὸ ἔχει ἀξία ὁ δικός μας πόλεμος. Ἐνῶ φοβόμαστε τὸν θάνατο κι ἀγαπᾶμε τὴ ζωή, ἀγώνα κάνουμε… Ὅταν πολεμᾶς γιὰ κάτι τόσο μεγάλο, ὅπως εἶναι λευτεριά, μὴ φοβᾶσαι τὸ θάνατο». (Ἀπὸ τὸ βιβλίο της «Στὶς ρίζες τῆς λευτεριᾶς», Ἔκδ. Πατάκη, Ἀθήνα, 2004, σελ. 157-158).
.                 Γιὰ τὴν Μόσχω Τζαβέλλα ἕνα δημοτικὸ τραγούδι γράφει:
«Ὁ πόλεμος ἀρχίνησε κι ἀνάψαν τὰ τουφέκια
…κι ὅλοι ἔπιασαν καὶ σπάσανε τὶς θήκαις τῶ σπαθιῶν τους,
Τοὺς Τούρκους βάνουνε μπροστά, τοὺς βάνουν σὰ κριάρια.
Ἄλλοι ἔφευγαν καὶ ἄλλοι ἔλεγαν “Πασά μου ἀνάθεμά σε
Μέγα κακό μᾶς ἔφερες τοῦτο τὸ καλοκαίρι,
Ἐχάλασες τόση Τουρκιά, σπαΐδες κι ἀρβανίτες.
Δὲν εἶν΄ ἐδῶ τὸ Χόρμοβο, δὲν εἶναι ἡ Λαμποβίτσα,
Ἐδῶ εἶν΄ τὸ Σούλι τὸ κακό, ἐδῶ εἶν’ τὸ Κακοσούλι,
Ποὺ πολεμοῦν μικρὰ παιδιά, γυναῖκες σὰν τοὺς ἄνδρες,
Ποὺ πολεμάει ἡ Τζαβέλαινα σὰν ἄξιο παλικάρι.”».
.                Ἕνα ἄλλο Δημοτικὸ τραγούδι περιγράφει τὴν ἀντίσταση στοὺς Τούρκους καὶ τὸν ἡρωικὸ θάνατο τῆς Λένως Μπότσαρη, κόρης τοῦ Κίτσου Μπότσαρη:
Ὅλες οἱ καπετάνισσες ἀπὸ τὸ Κακοσούλι

Ὅλες …σκλαβώθηκαν οἱ ὀρφανές, σκλαβώθηκαν οἱ μαῦρες,
Ἀλλὰ τὴ Λένω… δὲν τὴν ἐπῆραν σκλάβα.
Μον’ πῆρε δίπλα τὰ βουνά, δίπλα τὰ κορφοβούνια,
Σέρνει τουφέκι σισανὲ κι ἐγγλέζικα κουμπούρια,
Ἔχει καὶ στὴ μεσούλα τῆς σπαθὶ μαλαματένιο.
Πέντε Τοῦρκοι τὴν κυνηγοῦν, πέντε τζοχανταραῖοι.
Τοῦρκοι μὴν παιδεύεστε, μὴν ἔρχεστε σιμά μου,
Σέρνω φουσέκια στὴν ποδιὰ καὶ βόλια στὶς μπαλάσκες.
Κόρη γιὰ ρίξε τ’ ἅρματα, γλίτωσε τὴ ζωή σου.
Τί λέτε μωρ’ παλιοτοῦρκοι καὶ σεῖς παλιοζαγάρια;
Ἐγὼ εἶμαι ἡ Λένω Μπότσαρη, ἡ ἀδελφή τοῦ Γιάννη,
Π’ ἔκαμε τὴν Ἀρβανιτιὰ καὶ ντύθηκε στὰ μαῦρα
Καὶ ζωντανὴ δὲν πιάνουμαι εἰς τῶν Τουρκῶν τὰ χέρια».
(Ἀπὸ Ν.Γ. Πολίτου «Ἐκλογαὶ ἀπὸ τὰ τραγούδια τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ», ΕΣΤΙΑ, Β΄ Ἔκδ., 1925, σέλ. 11-12).
Ὅταν ἡ Λένω εἶδε ὅτι θὰ τὴν ἔπιαναν οἱ τοῦρκοι, ρίχτηκε στὸ ποτάμι καὶ πνίγηκε.
.           Μία ἄλλη μορφή, μεταξὺ θρύλου καὶ ἱστορίας ἦταν ἡ Χάιδω Γιαννάκη Σέχου. Μία αἰθέρια ὕπαρξη ποὺ συνδύαζε τὴ γενναιότητα καὶ τὸν ἡρωισμό, μὲ τὴν ἁγνότητα τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. Γράφει ἕνα τραγούδι:
«Ἂς ἔρχονται οἱ παλιότουρκοι, τίποτε δὲν μᾶς κάνουν
Νὰ μάθουν Λάμπρου τὸ σπαθί, Μπότσαρη τὸ τουφέκι,
Τ’ ἅρματα τῶν Σουλιωτῶν, τῆς ξακουσμένης Χάιδως».
.                 Τὸ δράμα τῶν Σουλιωτισσῶν κορυφώνεται ὅταν, μετὰ ἀπὸ τὴν προδοσία τοῦ Πήλιου Γούση πέφτει τὸ Σούλι καὶ αὐτὲς προτιμᾶνε τὸν θάνατο ἀπὸ τὴν ἀτίμωση στὸ Ζάλογγο καὶ στὴ Μονὴ τοῦ Σέλτσου. Τὰ συνταρακτικὰ γεγονότα περιγράφει μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ ἀκρίβεια ὁ Γιῶργος Καραμπελιᾶς στὸ βιβλίο του «Συνωστισμένες στὸ Ζάλογγο» (Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις, Β΄ Ἔκδ. Συμπληρωμένη, 2014), μὲ τὸ ὁποῖο δίνει καὶ ἀπαντήσεις στὸ ἐθνοαποδομητικὸ ρεῦμα, ποὺ ἔχει ἀφετηρία τὴν «ἐκσυγχρονιστικὴ» Ἀριστερὰ καὶ ποὺ στὴν ἀπαξίωση τῆς ἐθνικῆς ταυτότητας καὶ τοῦ πατριωτισμοῦ ταυτίζεται μὲ νεοφιλεύθερους προπαγανδιστές.-

 

 

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΛΗΘΗ καὶ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Φιλικὴ Ἑταιρεία
Μέρος Β

Λήθη καὶ ἐγκατάλειψη ἡ ἀμοιβὴ τῶν Φιλικῶν

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.               Ἡ ἐκ μέρους τῶν μετὰ τὸν Καποδίστρια κυβερνήσεων ἀνταμοιβὴ πρὸς τοὺς δημιουργούς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας ἦταν ἡ λήθη καὶ ἡ ἐγκατάλειψη. Ὄχι ὅτι οἱ Ξάνθος, Τσακάλωφ, Σκουφᾶς καὶ οἱ ἄλλοι πρῶτοι χρονικὰ Φιλικοὶ ἀγωνίστηκαν μὲ πάθος γιὰ νὰ ἀποκτήσουν κάποια προνόμια. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ξεκαθάρισαν μὲ ὅρκο ὅτι δὲν θὰ χρησιμοποιήσουν τὴ θέση τους γιὰ δικό τους ὄφελος. Ἀντίθετα γιὰ τὴν Ἐπανάσταση θυσίασαν τὴ ζωή τους καὶ προσέφεραν ὑπὲρ αὐτῆς μόχθο πολὺν καὶ ἄφθονα χρήματα, πολλοὶ ἀπὸ τὸ ὑστέρημά τους.
.               Οἱ πρωτεργάτες τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας πέρασαν στὸ περιθώριο, ὅταν φούντωσε ἡ Ἐπανάσταση. Ἐπικεφαλῆς τῶν ἐπαναστατημένων Ἑλλήνων ἐτέθησαν στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοί. Οἱ σεμνοὶ Φιλικοὶ ἔμειναν στὸ περιθώριο τῶν ἐξελίξεων καὶ οὐδεὶς φρόντισε νὰ περάσουν μὲ κάποια ἄνεση τὰ ἔσχατα τῆς ζωῆς τους. Οἱ περισσότεροι ἀπεβίωσαν λησμονημένοι καὶ πένητες. Πιὸ συγκεκριμένα:
.               Ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης γεννήθηκε τὸ 1792 καὶ ἦταν γιὸς τοῦ Ἡγεμόνα τῆς Μολδοβλαχίας Κωνσταντίνου Ὑψηλάντη. Μὲ πνεῦμα πατριωτικὸ καὶ αὐτοθυσίας δέχθηκε νὰ ἀναλάβει τὴν ἀρχηγία τῆς Φιλικῆς Ἐταιρίας. Συγκρότησε τὸν Ἱερὸ Λόχο, ἀποτελούμενο ἀπὸ 500 σπουδαστὲς καὶ ξεκίνησε τὸν ἔνοπλο ἀγώνα γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Ἑλλάδος. Ἀφιέρωσε στὸν Ἀγώνα ἀξιώματα, περιουσία, τὴ ζωή του.
.               Ὁ Νικόλαος Σκουφᾶς γεννήθηκε στὸ Κομπότι τῆς Ἄρτας τὸ 1779. Τὸ 1813 μετανάστευσε στὴν Ὀδησσό, ὅπου ἄσκησε τὸ πατρικὸ ἐπάγγελμα τῆς παραγωγῆς σκουφιῶν. Ἐκεῖ γνωρίστηκε μὲ τοὺς Ξάνθο καὶ Τσακάλωφ καὶ στὶς 14 Σεπτεμβρίου 1814 ἵδρυσαν τὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία. Μύησε μὲ ἐπιτυχία ἀξιόλογες προσωπικότητες. Λόγω τῆς ἐπίπονης ψυχικὰ καὶ σωματικὰ δράσης ἀπώλεσε τὴν ὑγεία του καὶ στὶς 31 Ἰουλίου 1818 ἀπεβίωσε στὴν Κωνσταντινούπολη.
.               Ὁ Ἐμμανουὴλ Ξάνθος γεννήθηκε τὸ 1772 στὴν Πάτμο. Ἦταν φιλομαθὴς καὶ ἔμαθε καλὰ γράμματα καὶ ἀρκετὲς ξένες γλῶσσες. Στὴν Ὀδησσὸ δημιούργησε δική του ἐμπορικὴ ἑταιρεία καὶ ἦταν ἐκ τῶν ἱδρυτῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1820 συνάντησε τὸν Καποδίστρια στὴν Ἁγία Πετρούπολη. Τοῦ προσέφερε τὴν ἀρχηγία τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, τὴν ὁποία ἐκεῖνος δὲν ἀποδέχθηκε. Τὸ 1826 πῆγε στὴν Αὐστρία καὶ ὀργάνωσε ἀνεπιτυχῶς τὴν ἀπόδραση ἀπὸ τὶς φυλακὲς τοῦ Ἄλ. Ὑψηλάντη. Ὁ Ξάνθος κατῆλθε στὴ συνέχεια στὴν Πελοπόννησο, ἀλλὰ ὁ ρόλος του στὴν ἐξέλιξη τῆς Ἐπανάστασης ἦταν περιορισμένος καὶ ἀναχώρησε γιὰ Βουκουρέστι. Τὸ 1837 ἐπέστρεψε στὴν Ἑλλάδα, ὅπου καὶ ἀνασκεύασε τὰ ὅσα σὲ βάρος του ἔλεγε ὁ Φιλικὸς Παναγιώτης Ἀναγνωστόπουλος καὶ κατέγραψε ὁ Φιλήμων.
.               Ἀκλόνητο ντοκουμέντο τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ξάνθου εἶναι τὸ πιστοποιητικὸ ποὺ ἐδόθη τὸ 1837, πρὶν ἔρθει στὴν Ἑλλάδα, στὴ σύζυγό του Σεβαστὴ ἀπὸ τοὺς Πέτρο Μαυρομιχάλη, Ἀναγνώστη Δεληγιάννη, Σμαλτς καὶ Χριστόφορο Περραιβό: «Οἱ κάτωθεν ὑπογεγραμμένοι πιστοποιοῦμεν ὅτι ἡ ἐπιφέρουσα τὸ παρὸν Κυρία Σεβαστὴ Ξάνθου ἔχουσα δύο υἱοὺς καὶ μίαν θυγατέρα, εἶναι γυνὴ καὶ αὐτὰ τὰ τέκνα τοῦ Ἐμμανουὴλ Ξάνθου, Πατμίου καὶ ἑνὸς τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Φιλικῆς Ἐταιρίας, σκοπὸς τῆς ὁποίας ἦτον ἡ ἑλληνικὴ ἀνεξαρτησία. Ὁ ρηθεὶς Ἐμμανουὴλ Ξάνθος εἶναι βέβαιον ὅτι ἠγωνίσθη διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Πατρίδος, θυσιάσας διὰ αὐτὴν ὑπάρχοντα καὶ ὑγείαν καὶ ἀφήσας τὴν οἰκογένειάν του εἰς τὴν ἐσχάτην της δυστυχίας κατάστασιν…». Τὴν ἴδια χρονιὰ ὁ Φιλήμων ἔγραψε: «Ποῖον δὲν θέλει καταλάβει ἡ δεινοτέρα λύπη, ὅταν ἀκούση ὅτι ὁ Ξάνθος ζῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα δι’ ἐλέους;». Παρὰ τὸ ὅτι ἀποζήτησε μία τιμητικὴ σύνταξη δὲν τοῦ ἐδόθη καὶ σὲ πλήρη ἀνέχεια ἀπεβίωσε στὴν Ἀθήνα στὶς 28 Νοεμβρίου τοῦ 1852.
.               Ὁ Ἀθανάσιος Τσακάλωφ γεννήθηκε στὰ Ἰωάννινα τὸ 1788. Γόνος πλούσιας οἰκογένειας ἔζησε στὸ Παρίσι καὶ στὴ Βιέννη κάποια χρόνια καὶ κατέληξε στὴ Ρωσία, ὅπου κατέστη συνιδρυτὴς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Ἐμύησε πολλοὺς καὶ ἀνέλαβε τὸν ἄχαρο ρόλο νὰ λάβει μέρος στὴν ἐκτέλεση τοῦ Φιλικοῦ Νικολάου Γαλάτη, ὁ ὁποῖος ἔδειξε προδοτικὴ στάση, λόγω τῶν φιλοδοξιῶν ποὺ εἶχε. Μέσω Μάνης διέφυγε στὴν Ἰταλία, ἀπὸ τὴν ὁποία ἦρθε στὴν Ἑλλάδα τὸ 1821. Ἐπὶ Καποδίστρια ἔλαβε κρατικὴ θέση καὶ ἦταν πληρεξούσιος Ἠπείρου στὴν Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄργους. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια ἔφυγε γιὰ τὴ Ρωσία, ὅπου ἔζησε στὴν ἀφάνεια τὸ ὑπόλοιπό της ζωῆς του. Ἀπεβίωσε στὴ Μόσχα τὸ 1851.
.               Ὁ Παναγιώτης Σέκερης γεννήθηκε τὸ 1783 στὴν Τρίπολη τῆς Ἀρκαδίας. Φοίτησε στὴν σχολὴ τῆς Δημητσάνας καὶ ὅταν οἱ Τοῦρκοι δολοφόνησαν τὸν πατέρα τοῦ διέφυγε στὶς Σπέτσες καὶ μετὰ εἰς Κωνσταντινούπολη, Μόσχα καὶ Ὀδησσό. Στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία μυήθηκε ἀπὸ τὸν Παναγιώτη Ἀναγνωστόπουλο. Ἦταν πετυχημένος ἔμπορος καὶ δημιούργησε μεγάλη περιουσία, εἶχε δὲ γνωριμίες μεγαλεμπόρων τῆς Κωνσταντινούπολης, γεγονὸς εὐνοϊκὸ γιὰ τὰ σχέδια τῆς Ἑταιρείας. Στὴν Ὀδησσὸ ἔζησε ἕως τὸ 1830, ὅταν ἦρθε οἰκογενειακῶς στὴν Ἑλλάδα. Σεμνὸς δὲν ζήτησε οὔτε τοῦ δόθηκε ὁποιοδήποτε ἀξίωμα. Ἀπὸ μεγαλέμπορος καὶ κάτοχος μεγάλης περιουσίας κατάντησε τελώνης στὴν Ὕδρα καὶ ὕστερα στὸ Ναύπλιο, ὅπου ἀπεβίωσε τὸ 1847 πάμπτωχος.
.               Ὁ Ἀθανάσιος Σέκερης, ἀδελφός του Παναγιώτη, ἐργάστηκε γιὰ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης. Τὸ 1821 ἀποφάσισε νὰ ἐπιστρέψει ἀπὸ τὴν Ὀδησσὸ στὴν Ἑλλάδα. Ἔλαβε μέρος σὲ μάχες. Στὸ ἐλεύθερο κράτος ἀπὸ τὸ 1835 ἕως τὸ 1843 κατεῖχε τὴ θέση τοῦ προέδρου πρωτοδικῶν, ἀπὸ τὴν ὁποία παύθηκε τὸ 1844 καὶ γιὰ νὰ ζήσει δέχθηκε τὴ θέση τοῦ ἀποθηκάριου στὸν Δῆμο τοῦ Ἄργους.
.               Ὁ Γεώργιος Σέκερης, μικρότερος ἀδελφὸς τῶν Παναγιώτη καὶ Ἀθανασίου, στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία μυήθηκε ἀπὸ τὸν Τσακάλωφ στὴ Μόσχα. Μὲ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης ἦρθε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἔλαβε μέρος στὶς μάχες Δερβενακίων καὶ Ἁγιονορίου. Ἀπὸ τὶς ταλαιπωρίες κλονίστηκε ἡ ὑγεία του καὶ ἀπεβίωσε στὶς 12 Νοεμβρίου 1822.
.               Ὁ Νικηφόρος Μπαμπούκης ἦταν παπὰς καὶ δάσκαλος. Γεννήθηκε στὰ Χαλκιάνικα τῶν Καλαβρύτων τὸ 1784. Μυήθηκε τὸ 1818 στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ διέδωσε τὴν ἰδέα τῆς Ἐπανάστασης σὲ προύχοντες καὶ κληρικοὺς τῆς Πελοποννήσου. Ὅταν προδόθηκε ἡ δράση του καὶ κυνηγήθηκε, διέφυγε στὴν Ἰταλία. Ὅταν ξεκίνησε ἡ Ἐπανάσταση ἐπέστρεψε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἔλαβε ἐνεργὸ μέρος στὸν Ἀγώνα, ὡς ἁπλὸς στρατιώτης. Στὸν πόλεμο ἔχασε τὴν πλούσια βιβλιοθήκη του καὶ τὴν πατρική του περιουσία. Μετὰ τὴν Ἐπανάσταση ἵδρυσε σχολεῖο καὶ δίδασκε στὴν Ἀκράτα. Ἀπεβίωσε πάμπτωχος.
.               Ὁ Ἰωάννης Φαρμάκης γεννήθηκε στὴ Βλάστη Κοζάνης τὸ 1772. Τὸ 1817 μυήθηκε ἀπὸ τὸν Ἔμμ. Ξάνθο στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία, στὴν Ὀδησσό. Μετὰ τὴν ἥττα στὸ Δραγατσάνι μαζὶ μὲ τὸν Γεωργάκη Ὀλύμπιο καὶ 350 παλληκάρια ἀμύνθηκε στὴ Μονὴ Σέκου. Ὁ Ὀλύμπιος ἀνατίναξε τὴν πυριτιδαποθήκη τῆς Μονῆς. Φονεύθηκαν ὁ ἴδιος, παλληκάρια του καὶ πολλοὶ Τοῦρκοι. Ὁ Φαρμάκης παραδόθηκε ἀφοῦ πίστεψε ὅτι ὁ Σελὶχ Πασὰς θὰ σεβόταν τὴ ζωή του. Αὐτὸς ἔσφαξε τοὺς συντρόφους τοῦ Φαρμάκη, καὶ ἔστειλε τὸν ἴδιο σιδηροδέσμιο στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου οἱ Ὀθωμανοί, ἀφοῦ τὸν βασάνισαν, τὸν καρατόμησαν, τὸ 1821.-
(Σημ. Τὰ στοιχεῖα προέρχονται κυρίως ἀπὸ τὰ πονήματα: Ἰωάννου Φιλήμονος «Φιλικὴ Ἑταιρεία – Ἐν Ναυπλία 1834, Ἐπανεκδ. «Κουλτούρα», «Ἀπομνημονεύματα Ἐμμανουὴλ Ξάνθου», Ἔκδ. «Καθημερινῆς», Ι.Κ. Μαζαράκη – Αἰνιὰν «Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία», Ἀθήνα 2007, Γιώργου Καραμπελιᾶ «Φιλικὴ Ἑταιρεία – Ἦταν ὥριμη ἡ Ἐπανάσταση;», β΄ ἔκδ. συμπλ., Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις, 2019)

 

 

, ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–Οἱ Φιλικοί:
Αὐτοὶ ποὺ πέτυχαν τὸ ἀδύνατο

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                        Ὁ Ἰωάννης Φιλήμων, στὸ βιβλίο τοy «Φιλικὴ Ἐταιρία», ποὺ ἐκδόθηκε στὸ Ναύπλιο τὸ 1834, ἔγραψε γιὰ τοὺς ἱδρυτὲς καὶ τὰ μέλη τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας: «Ἀδύνατοι, ἀλλὰ φιλοπάτριδες τινὲς καὶ ἄξιοι Ἕλληνες κατώρθωσαν τὸν Πόλεμον τῆς Ἑλλάδος». Τρεῖς ἁπλοὶ ἔμποροι εἶχαν τὴν ἔμπνευση «νὰ εἰσάξωσιν εἰς αὐτὴν ὅλους τοὺς ἐκλεκτοὺς καὶ ἀνδρείους τῶν ὁμογενῶν, διὰ νὰ ἐνεργήσωσι μόνοι των ὅ, τι ματαίως καὶ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἤλπιζον ἀπὸ τὴν φιλανθρωπίαν τῶν χριστιανῶν βασιλέων» καὶ πέτυχαν αὐτὸ ποὺ ἐθεωρεῖτο ἀδύνατο: Οἱ ἐπὶ αἰῶνες ραγιάδες νὰ ξεσηκωθοῦν καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐλευθερία τους ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Γιὰ τὴν ἵδρυση, τὸ σκοπό, τὴν ἰδεολογία, τὸ ἔργο καὶ τὴ σύνθεση τῶν μελῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας σημειώνονται τὰ ἀκόλουθα:

Α. Ἵδρυση στὴ Ρωσία. Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία δὲν ἱδρύεται στὴν ἄθεη Γαλλία, ἢ γενικότερα στὴ Παπικὴ καὶ Προτεσταντικὴ Δυτικὴ Εὐρώπη, ἀλλὰ στὴν Ὀρθόδοξη καὶ Ρωσικὴ Ὀδησσό. Ἡ Ρωσία δὲν ἔχει ἀνάμιξη στὰ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ σὲ αὐτὴν ἀναπτύσσονται ἀπὸ Ἕλληνες πολίτες κινήσεις ὑποστήριξής της.

Β. Μεσοαστοὶ ἔμποροι οἱ ἱδρυτές. Οἱ ἱδρυτὲς ἀνῆκαν στὴ μεσαία τάξη τῶν Ἑλλήνων, ἀσχολοῦνταν μὲ τὸ Ἐμπόριο καὶ ἰδεολογία τους ἦταν ἡ ἀπελευθέρωση τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Τυραννία.

Γ. Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ οἱ ἱδρυτές. Οἱ ἱδρυτὲς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας ἦσαν μέλη τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Κάποιοι, διακατεχόμενοι ἀπὸ ἐπιλεκτικὴ μνήμη καὶ ἀντίληψη, γράφουν ἀόριστα τὸ 1814 ὡς χρόνο ἱδρύσεώς Της, ἄλλοι τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1814. Ὅμως σὲ χειρόγραφο τῆς Μονῆς Σπηλιανῆς Νισύρου ἀναφέρεται ὅτι ἡ 14η Σεπτεμβρίου, κατὰ τὴν ὁποία ἡ Ὀρθοδοξία ἑορτάζει τὴν Ὕψωση τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, ἦταν «ἡ γενέθλια ἡμέρα τῆς Μεγάλης Ἀδελφότητος» (Φιλικῆς Ἑταιρείας). (Α. Διαμαντάρα «Χειρόγραφον Ι.Μ. Παναγίας Σπηλιανῆς Νισύρου, Δελτίον Ἱστορικῆς Ἐθνολογικῆς Ἑταιρείας Ἑλλάδος, 9 – 1926, σ. 556), Γ. Καραμπελιᾶ, «Φιλικὴ Ἑταιρεία», Β΄ Ἔκδ. Συμπληρωμένη, Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις, 2020, σελ. 79 καὶ Ι. Κ. Μαζαράκη-Αἰνιὰν «Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία», Ἐθνικὸ Ἱστορικὸ Μουσεῖο, Ἀθήνα, 2007, σελ. 9).
.               Ἀπόδειξη τῆς πίστης στὴν Ὀρθοδοξία εἶναι τὰ σύμβολα ποὺ χρησιμοποίησαν οἱ Φιλικοὶ στὰ κρυπτογραφημένα ἔγγραφά τους, στὶς σφραγίδες καὶ στὶς σημαῖες – λάβαρά τους. Παντοῦ ὑπάρχει ὁ Σταυρός.

Δ. Ἡ ἑλληνικὴ παράδοση μοναδικὸ στοιχεῖο Της. Μετὰ τὸ 1815 καὶ τὴν ἵδρυση τῆς «Ἱερᾶς Συμμαχίας» στὴν Εὐρώπη ἐπεβλήθησαν οἱ ἀντιλήψεις τοῦ Μέτερνιχ καὶ ἐπολεμήθη κάθε φιλελεύθερη πατριωτικὴ Ἐπανάσταση. Αὐτὸς ἦταν ὁ λόγος ποὺ οἱ ἱδρυτὲς τῆς Ἑταιρείας ἐπέβαλαν μυστικότητα στὴν κατήχη τῶν μελῶν Της.
.               Ὁ Ξάνθος εἰσελθὼν δι’ ὀλίγον εἰς Τεκτονικὴ Στοὰ πληροφορήθηκε τὰ τῆς ἐχεμύθειας καὶ ὀργανώσεως αὐτῆς, ποὺ φάνηκαν χρήσιμα στὴν ὀργάνωση τῆς Ἑταιρείας. Ὅμως ὁ τεκτονισμὸς δὲν εἶχε καμία σχέση μὲ Αὐτήν. Ἀπόδειξη: Στὸν Ὅρκο ποὺ ἔδιδε ὁ κατηχούμενος διαβεβαίωνε: «Ὁρκίζομαι, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θέλω ἔμβει εἰς καμμίαν ἄλλην Ἑταιρίαν, ὁποία καὶ ἂν ἦναι, μήτε εἰς κανένα δεσμὸν ὑποχρεωτικόν. Καὶ μάλιστα, ὁποιονδήποτε δεσμὸν ἂν εἶχα… θέλω τὸν νομίζει, ὡς οὐδέν». (Ἰωάννου Φιλήμονος «Φιλικὴ Ἐταιρία», ἐν Ναυπλίᾳ – 1834 – Ἀναστ. Ἔκδ. «Κουλτούρα» σελ. 155). Ἑπομένως ἦταν ἀδύνατο νὰ εἶναι κανεὶς μέλος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας καὶ ὁποιασδήποτε ἄλλης Ἑταιρείας ἢ Ὀργάνωσης, ἑπομένως καὶ Στοᾶς. Ἐπίσης ἡ Ἑταιρεία δὲν ἦταν διεθνιστική, ἀλλὰ καθαρῶς ἐθνική. Ἀπόδειξη ὅτι δὲ αὐτὴν δὲν μυήθηκαν ποτὲ ξένοι. (Ι. Κ. Μαζαράκη – Αἰνιὰν «Φιλικὴ Ἑταιρεία», σελ. 11).
.                   Οἱ πρωτεργάτες τῶν Φιλικῶν προτιμοῦσαν ἀντὶ τοῦ ὅρου «μύηση», τὸ χριστιανικὸ ὅρο «κατήχηση». Ἐπίσης γιὰ τοὺς ἀξιωματούχους ἐπέλεξαν τοὺς τίτλους «ἱερεῖς» καὶ «Ἀπόστολοι». Μάλιστα ὁ Σκουφᾶς εἶχε καταρτίσει τὸν κατάλογο τῶν ΔΩΔΕΚΑ Ἀποστόλων, τοὺς ὁποίους προόριζε νὰ κατηχήσουν ὁλόκληρο τὸν Ἑλληνισμό. (Μαζαράκη Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 25).
.                 Ἡ τελετὴ τῆς ὁρκωμοσίας στοὺς βαθμοὺς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας εἶχε μόνο χριστιανικὰ σύμβολα. Ὁ «Μέγας Ὅρκος» ἐδίδετο ἀπὸ τὸν κατηχηθέντα ἐνώπιον Ἱερᾶς Εἰκόνος καὶ ἄρχιζε ἡ τελετὴ μὲ τὸ νὰ σχηματίσει τρεῖς φορὲς ὁ κατηχητὴς τὸ Σημεῖο τοῦ Σταυροῦ, νὰ δώσει στὸν κατηχηθέντα νὰ φιλήσει τὴν Εἰκόνα, νὰ τοῦ παραδώσει στὸ ἀριστερὸ χέρι ἀναμμένο κίτρινο κερί. Τὸ κερὶ σβηνόταν μετὰ τὴν ὁρκωμοσία καὶ ὁ ὁρκισθεὶς Φιλικὸς τὸ κρατοῦσε, ὡς «παντοτινὸν μάρτυρα τῶν ἐνόρκων ὑποσχέσεών του». (Φιλήμων, αὐτ. σελ. 154).

Ε. Χωρὶς ἐξαιρέσεις ἡ ἀγάπη στὴν Ἐλευθερία. Ἕνα ἄλλο χαρακτηριστικὸ τῶν ἱδρυτῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας εἶναι ἡ σύνθεσή της. Λόγῳ τῆς μυστικότητας τῆς Ἑταιρείας πλήρης κατάλογος τῶν μελῶν Της δὲν ὑπάρχει. Ὁ G. D. Frangos στὴν ἀδημοσίευτη (ἀρχὲς 2020) διδακτορική του διατριβὴ   ταυτοποίησε 1093 μέλη της. Ἀπὸ τὰ μέλη αὐτὰ τὰ 911 εἶναι γνωστοῦ ἐπαγγέλματος:
Ἔμποροι 445, Ἐμποροϋπάλληλοι 10, Πλοίαρχοι ἢ πλοιοκτῆτες 24, Δικηγόροι 13, Γιατροὶ 26, Δάσκαλοι 51, Φοιτητὲς 6, Ὑπάλληλοι καὶ Γραμματεῖς 21, Προεστοὶ 111, Κληρικοὶ 85 (Ἀπὸ αὐτοὺς Πατριάρχες 2 καὶ Μητροπολίτες 17), Στρατιωτικοὶ 78, Ἀγρότες 6, Βιοτέχνες 7, Ναυτικοὶ 28. («The Philike Etaireia 1814-1821. A social and Historical Analysis» σ. 229, Γ. Καραμπελιᾶ, «Φιλικὴ Ἑταιρεία» σελ. 87-88).
.               Ὁ Φιλήμων γράφει πὼς ὁ ἐθνομάρτυρας Φιλικὸς καὶ ὁπλαρχηγὸς Ἰωάννης Φαρμάκης μύησε τὸν Πατριάρχη Γρηγόριο τὸν Ε΄, ὅταν ἦταν ἐξόριστος στὸ Ἅγιον Ὄρος. Καὶ προσθέτει: «Ὁ σεβάσμιος Γέρων ἔδειξεν εὐθὺς ζωηρότατον ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τοῦ πνεύματος τῆς Ἑταιρίας». Ὁ μαρτυρικὸς Πατριάρχης, γιὰ νὰ διευκολύνει τὸ ἔργο τοῦ ἀποστόλου τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου Δ. Θέμελη, τοῦ χορήγησε συστατικὸ ἔγγραφο, διὰ νὰ κρύψει τὴν πραγματικὴ αἰτία τῆς ἀποστολῆς του. Ἀντίγραφο τοῦ ἐγγράφου, μὲ ἡμερομηνία 8 Ἰανουαρίου 1821, εἶχε στὰ χέρια τοῦ ὁ Φιλήμονας (Αὐτ. σελ. 332). Ἐπίσης ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ βοήθησε οἰκονομικὰ τὴν Ἑταιρεία δημιουργώντας τὸ «Κιβώτιο τοῦ Ἐλέους», ποὺ ἐποπτευόταν ἀπὸ τριμελῆ Ἐπιτροπὴ στὴν Πόλη. Ἀπὸ τὰ χρήματα ποὺ συγκεντρώνονταν τὸ 1/3 διανεμόταν στοὺς πτωχούς τῆς Κωνσταντινούπολης, τὰ δὲ 2/3 φυλάσσονταν «διὰ τὴν παρὰ Θεοῦ ὁρισθεῖσαν ὥραν». (Μαζαράκη – Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 41-42). Ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ μὲ γράμμα καὶ προσωπικὴ παράσταση τοῦ Περραιβοῦ συνέβαλε στὴν ἐν ὄψει τῆς Ἐπανάστασης ἕνωση τῶν Μανιάτικων οἰκογενειῶν. (Μαζαράκη – Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 45).
.                   Ὁ Φιλήμων σημειώνει ἐπίσης πὼς στὴν Πάτμο κατηχήθηκε στὴν Ἑταιρεία ὁ παρεπιδημῶν ἐκεῖ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Θεόφιλος. Ἀναφέρονται ἐπίσης ὡς κατηχηθέντες οἱ Ἀρχιερεῖς Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανός, Ναυπλίας Γρηγόριος, Κορίνθου Ζαχαρίας, Χριστιανουπόλεως Γερμανός, Ἄρτης Ἰγνάτιος, Μονεμβασίας Χρύσανθος, Κερνίκης Προκόπιος, Μάνης Παρθένιος, Ἀνδρουβίτσας Θεόκλητος, Μαΐνης Νεόφυτος, Πλάντζας Ἱερεμίας, Καρυουπόλεως Κύριλλος. Μηλέας Ἰωσήφ, Σαλώνων Ἠσαΐας, Σερρῶν Χρύσανθος καὶ Εἰρηνουπόλεως Γρηγόριος. Οἱ Μητροπολίτες – μέλη τῆς Πατριαρχικῆς Συνόδου ἦσαν ἐνήμεροι γιὰ τὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ὁ Ἰασίου Βενιαμὶν εὐλόγησε τὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης τοῦ Ἀλ. Ὑψηλάντη. Ἀπὸ τὴν πληθώρα τῶν μυηθέντων Ἀρχιμανδριτῶν καὶ ἱερέων ἀναφέρονται, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων, οἱ Γρηγόριος Δικαῖος (Παπαφλέσσας), Ἄνθιμος Γαζῆς, Νεόφυτος Δούκας καὶ Νικηφόρος Παμπούκης.-

, ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ
Ὁ φωτιστὴς τῶν σκλάβων

Β΄ Μέρος
Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                     Τὸ ἔργο τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ ἦταν διαφορετικὸ ἀπὸ ἐκεῖνο τοῦ Ρήγα τοῦ Βελεστινλῆ καὶ χωρὶς ὁποιαδήποτε σχέση μὲ ἐκεῖνο τοῦ Ἀδαμαντίου Κοραῆ. Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ἐργάσθηκε ὑπὸ τὴ δαμόκλειο σπάθη τοῦ ὀθωμανοῦ τυράννου καὶ τὸ ἔργο του ἦταν ἱεραποστολικὸ καὶ δι’ αὐτοῦ πέτυχε νὰ ξυπνήσει τὶς θρησκευτικὲς καὶ ἐθνικὲς συνειδήσεις τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων. Ὁ Ρήγας ἦταν ὁ ἰδιοφυὴς ἐπαναστάτης, ποὺ ἤθελε μίαν ἐλεύθερη Πατρίδα, δημοκρατική, μὲ βάση τὶς ἀρχὲς καὶ τὴν παράδοση τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἅγιο Κοσμᾶ καὶ Ρήγα ἑνώνουν τὸ ὅτι εἶναι μάρτυρες, ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς δολοφονήθηκε τὸ 1779 καὶ ὁ Ρήγας τὸ 1798, καὶ ὅτι ἐπιδίωξαν τὴν κοινὴ συνεννόηση τῶν ὑποδούλων Βαλκανικῶν λαῶν, Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν κατὰ τὸ θρήσκευμα, μὲ τὴν Ἑλληνιστικὴ ἀφομοίωση καὶ μὲ κοινὸ ὄργανο συνεννοήσεως τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν ἑλληνικὴ δημοτικὴ γλώσσα τῶν χρόνων ἐκείνων.
.                     Ὁ Κοραὴς ἦταν ὁ ἐκ τοῦ μακρόθεν θεωρητικὸς τῆς δημιουργίας ἐλεύθερης Ἑλληνικῆς Πατρίδας, μὲ τὴν παράλογη καὶ ἀντιεπιστημονικὴ ἀπόρριψη 1000 ἐτῶν τῆς Ἱστορίας της καὶ μὲ τὴν ἰδεολογικὴ ἐμμονή του καὶ υἱοθέτηση ἀρχῶν ξένων πρὸς τὴν μακραίωνη καὶ πλούσια παράδοσή Της καὶ τὴν ἐξ ἴσου παράλογη ἐπιβολὴ στοὺς Ἕλληνες μίας τεχνητῆς γλώσσας, τῆς ἀποκληθείσης «καθαρεύουσας». Ὅμως ἰδεολογικοὶ ὀπαδοὶ τοῦ Κοραῆ ἔθεσαν τὸν ἐν λόγῳ λόγιο δίπλα στὸν Ἅγιο Κοσμᾶ καὶ στὸν Ρήγα, ὅπως καὶ στούς, ὅπως ἐκεῖνοι, δολοφονηθέντας Καποδίστρια καὶ Γρηγόριο τὸν Ε΄ . Παράδειγμα εἶναι ὁ Ἀντώνης Γεωργίου, ὁ ὁποῖος στὸ ἔργο του «Πολιτικὸν Κάτοπτρον τῶν πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν ἐν ἔτει 1877 Ρωσσοτουρκικὸν πόλεμον» (Ἐκ τοῦ Τυπογραφείου Σωκράτους Πέρ. Ἰασεμίδου, Ἀθῆναι, 1880), ἔγραψε ἐπιγραμματικὰ τὸν στίχο: «Καὶ τὸν ἅγιο Κοσμᾶ ᾽χα υἱό, καὶ Ρήγα πρώτους μου τοὺς δύο, Καποδίστρια, Πατριάρχη, Κοραή, Γρηγόρ’ ἐθνάρχη. Τοὺς πρώτους δύο μου σκότωσαν Χαλντούπιδες, ἐφόνευσαν τὸν Ἅγιο Κοσμᾶ ᾽σ᾽ Μπεράτη καὶ τὸν Ρήγα σ’ Μπελιγράτη».
.               Τὸ 1907 τὸ περιοδικὸ «Τὰ Πάτρια» (20/1/1907, σσ. 2-3) ὄργανο τῆς Ἑταιρείας «Τῆς ὑπὲρ τῶν πατρίων ἀμύνης» ἔγραψε: «Ἀπὸ τοῦ Δημητρίου Χαλκοκονδύλη καὶ τοῦ Μάρκου Μουσούρου μέχρι τοῦ Κοραῆ ἄπειροι ἐγένοντο ἥρωες, οὓς Σὺ μακαρία μήτηρ ἔθρεφας, τῆς ἐλευθερίας ἀργυρόφωνοι κήρυκες, μεταξὺ δὲ αὐτῶν γιγάντιος αἴρεται Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός…».
.                     Ὁ φιλόλογος καὶ συγγραφέας Τρύφων Εὐαγγελίδης (Τρίγλεια 1863 – Ἀθήνα 1941) στὸ πόνημά του «Τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ἀπὸ τῆς Ἁλώσεως (1453) μέχρι τοῦ 1831 μετὰ προλεγομένων περὶ τῆς παιδείας παρὰ τοῖς Βυζαντινοῖς καὶ περὶ τῆς διδακτικῆς μεθόδου» (Τύποις Ι. Χατζηιωάννου, Ἀθῆναι, 1933, σσ. 74-75) βάζει μαζὶ Ἅγιο Κοσμᾶ, Ρήγα καὶ Κοραή, ἐκφράζει ὅμως τὸ παράπονο πὼς στὸ προαύλιο τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχουν μόνο οἱ ἀνδριάντες τῶν δύο, Ρήγα καὶ Κοραή: «Τὸ ἔργον τοῦ τε Κοσμᾶ καὶ τοῦ Ρήγα…, συνέχισεν ὁ σοφώτατος τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων Ἀδαμάντιος Κοραής, πρὸς οὓς ἡ Πατρὶς ἵδρυσεν ἐν τοῖς Προπυλαίοις τοῦ Πανεπιστημίου ἀνδριάντας, ὑπολείπεται ὅμως ἔτι ἡ αὐτὴ ἔντιμος πράξις καὶ πρὸς τὸν ἁπλοῦν ἐκεῖνον μοναχόν, τὸν Κοσμᾶν τὸν Αἰτωλόν, λέγω, ἄνευ τοῦ κηρύγματος τοῦ ὁποίου ἴσως νὰ μὴν ὑπῆρχον χριστιανοὶ καὶ Ἕλληνες, οἱ τὴν Μακεδονίαν, Ἤπειρον καὶ Ἀλβανίαν οἰκοῦντες».
.                     Χαρακτηριστικὸ γιὰ τὸ ἐθνικὸ ἔργο τοῦ Πατροκοσμᾶ εἶναι τὸ ἄσμα ποὺ ἀπάγγειλε ὁ Παναγιώτης Συνοδινὸς τὸ 1893 στὴν αἴθουσα τῶν «Φίλων του Λαοῦ»: «…Τὸ μεγαλύτερ’ ὄνομα, ἀλλὰ λησμονημένο καὶ στὸ λαὸ ποὺ ἔσωσεν ἀγνώριστο καὶ ξένο… Ποτὲ δὲν θὰ φύτρωνε τῶν Φιλικῶν ὁ σπόρος, ἕνας πτωχὸς καλόγηρος, ἂν τότε ὁδοιπόρος τὸ σπόρο δὲν ἐπότιζε μ’ εὐλογημένο δάκρυ… Εἶναι ντροπὴ ἕνας λαὸς οὔτε νὰ μὴν ἠξεύρη ποιὸ πρῶτο τὸν ὁδήγησε εἰς τὴ ζωὴ ἀστέρι κι ἐφώτισε μ’ ἀχτίνες τὸ πρῶτο κίνημά του…». Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐμπαθεῖς ὀπαδοὶ τοῦ Διαφωτισμοῦ στὴν Ἑλλάδα, ἀγνοοῦν τὸ κορυφαῖο λυτρωτικὸ ἔργο καὶ τὶς ἐξαιρετικὲς ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε ὁ Πατροκοσμᾶς στὸν Ἑλληνισμό.

Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς ὁ Παῦλος τοῦ 18ου αἰῶνος

.                     Τὸ ἔργο καὶ τὸ τέλος τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ μοιάζει μὲ αὐτὸ τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου. Ὁ Παῦλος γιὰ τὴν διάδοση τοῦ Εὐαγγελίου κοπίασε περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλον Ἀπόστολο. Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς κοπίασε περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλον κληρικό. Καὶ τῶν δύο τὰ χρόνια τῆς ἱεραποστολῆς χωρίζονται σὲ περιοδεῖες. Τρεῖς περιοδεῖες ἔκαμε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος εἰς Παλαιστίνη, Μικρὰ Ἀσία, Ἑλλάδα, σὺν τὸ ταξίδι στὴ Ρώμη, ὅπου καὶ μαρτύρησε. Ὁ ἰσαπόστολος Κοσμᾶς ἔκαμε τέσσερις ἀνὰ τὸν ἑλληνικὸ χῶρο. Καὶ οἱ δύο μίλησαν μὲ τὴν ἁπλὴ ἑλληνικὴ γλώσσα τῆς ἐποχῆς τους καὶ ἀπευθύνθηκαν πρὸς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, χωρὶς καμία διάκριση φυλῆς ἢ θρησκεύματος, καὶ οἱ δύο μὲ τὸ ἔργο τους ἀνέτρεψαν ὅσα εἶχαν ἐπιβληθεῖ ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς, καὶ οἱ δύο προκάλεσαν τὸ μίσος ὅσων ἐθίγοντο ἀπὸ τοὺς λόγους τους καὶ οἱ δύο μαρτύρησαν γιὰ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, ὁ Παῦλος στὴ Ρώμη, ὁ Κοσμᾶς στὸ Μπεράτι ἀπὸ τοὺς Τούρκους.
.                     Ὁ Κοσμᾶς κήρυξε ὅπως ὁ Παῦλος. Στὸ κήρυγμά του ἦταν ἁπλός, καὶ ἐπικοινωνοῦσε ἄριστα μὲ τοὺς ἀκροατές του, δείχνοντάς τους ἀγάπη καὶ γιὰ τὸν καθένα ἀπὸ αὐτοὺς ἐνδιαφέρον. Ἦταν τόσο προσφιλὴς στὸν ἁπλὸ λαό, ὥστε ὅταν ἔπρεπε νὰ ἀναχωρήσει ἀπὸ ἕνα μέρος, ὅλοι τὸν παρακαλοῦσαν νὰ μείνει κι ἄλλο μαζί τους καὶ πολλοὶ τὸν ἀκολουθοῦσαν καὶ στὸ ἑπόμενο μέρος, ποὺ μετέβαινε. «Καὶ σήμερα ἀκόμη», γράφει ὁ μακαριστὸς Μητροπολίτης Φλωρίνης Αὐγουστίνος (Καντιώτης) «ὅποιος διαβάζει τὶς διδαχές του, τὶς ὁποῖες διέσωσαν μαθητές του, νιώθει τὴν ψυχή του νὰ μεταρσιώνεται καὶ νὰ ἀγαλλιάζει».
.             Μικρὸ δεῖγμα τῶν Διδαχῶν του παρατίθεται. Στὴν Πέμπτη Διδαχὴ γράφει γιὰ τὴν ἀξία νὰ ἔχουν οἱ Ἕλληνες σχολεῖα: «Νὰ σπουδάζετε καὶ σεῖς, ἀδελφοί μου, νὰ μανθάνετε γράμματα ὅσον ἠμπορεῖτε. Καὶ ἂν δὲν ἐμάθετε οἱ πατέρες, νὰ σπουδάζετε τὰ παιδιά σας, νὰ μανθάνουν τὰ ἑλληνικά, διότι καὶ ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τὴν Ἑλληνικήν… Καλύτερον, ἀδελφέ μου, νὰ ἔχης ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν χώραν σου, παρὰ νὰ ἔχης βρύσες καὶ ποτάμια. Καὶ ὡσὰν μάθης τὸ παιδί σου γράμματα, τότε λέγεται ἄνθρωπος. Τ σχολεο νοίγει τς κκλησίας…».
.                     Στὴν Τρίτη του Διδαχὴ ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς τονίζει ὅτι τὸ Γένος ἔχει ἀνάγκη ἀξίων ἱερέων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ στοχάζονται ὅτι τὸ φελόνι τους δὲν ἔχει μανίκια, γιατί «φανερώνει πὼς δὲν πρέπει νὰ ἔχουν χέρια νὰ ἀνακατώνονται στὰ κοσμικὰ πράγματα». Καὶ προσθέτει: «Ἀλίμονο στὸν ἱερέα, ποὺ εἶναι ἀνάξιος, ἀγράμματος, μολυσμένος μὲ ἁμαρτίες, ποὺ γιὰ νὰ γίνει Δεσπότης, δίδει γρόσια καὶ βάνει μεσίτες, καὶ ποὺ ἂν καὶ διαβάζει τὸ Εὐαγγέλιο εἶναι ψεύτης».-

Σημ. Πολλὰ ἀπὸ τὰ ἀναφερόμενα στοιχεῖα προέρχονται ἀπὸ τὴν ἐξαίρετη ἐργασία τοῦ ἀείμνηστου ἐκλεκτοῦ συναδέλφου καὶ ἐξαιρέτου συγγραφέως Κώστα Σαρδελῆ «Ἀναλυτικὴ βιβλιογραφία Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ 1765 – 1973», ἐκδ. «Ἑστίας», 2η ἔκδ., Ἀθήνα, 1974

, , , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ
Ὁ σωτήριος ἄγγελος τοῦ Ἔθνους

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.               Ὁ ἐθνομάρτυρας Ἀρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανὸς (1756-1821), κατὰ τὸν ἄγγλο περιηγητὴ μὲ τὸ ψευδώνυμο Al.Bej ὑπῆρξε ἕως τὸν μαρτυρικὸ θάνατό του «ὁ σωτήριος ἄγγελος τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους». Ἡ θυσία του σφράγισε τὴν ἑνότητα καὶ τὴν ἀποφασιστικότητα τοῦ Ἑλληνισμοῦ γιὰ τὴν ἐλευθερία. Οἱ Τοῦρκοι πάντα ὀρέγονται τὴ Μεγαλόνησο καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου πάντα ὁδηγοῦνται ἀπὸ τὸν μάρτυρα Κυπριανὸ καὶ ἀμύνονται ἀποτεσματικά.
.               Ὁ Κυπριανὸς γεννήθηκε στὸν Στρόβολο, σήμερα Δῆμο τῆς Ἐπαρχίας τῆς Λευκωσίας. Ἡ οἰκογένειά του ἦταν εὐσεβής. Ὅταν ἦταν μικρὸ παιδί, ἡ μητέρα του ζύμωσε καὶ τοῦ ἔδωσε τὸ ταψὶ μὲ τὰ ἄψητα ψωμιὰ νὰ τὰ πάει στὸ φοῦρνο. Ὅμως ἐκεῖνος γλίστρησε, ἔπεσε καὶ αὐτὰ κύλισαν στὶς λάσπες. Ἡ μητέρα του ἀντὶ νὰ τὸν μαλώσει τοῦ χαμογέλασε στοργικὰ καὶ γιὰ παρηγοριὰ τοῦ ἔδωσε μίαν εὐχή: «ποῦ νὰ σὲ δῶ δεσπότη γιέ μου». (Ἀρχιμ. Ἰωάννη Ἀλεξίου «Ἐθνομάρτυρες», Ἔκδ. Θεολόγων «Η ΖΩΗ», Ἀθῆναι, 1981, σελ. 19). Νωρὶς τὸν ἔστειλαν στὴ Μονὴ Μαχαιρᾶ γιὰ καλογεροπαίδι καὶ νὰ μάθει γράμματα. Στὰ 27 του χρόνια χειροτονήθηκε διάκονος καὶ τὸν ἴδιο χρόνο (1783) πῆγε στὶς παραδουνάβιες χῶρες γιὰ συγκέντρωση πόρων γιὰ τὸ μοναστήρι του καὶ γιὰ περαιτέρω σπουδές. Ἡ φιλομάθεια, ἡ φιλοπατρία, ἡ ἀγάπη του στὴν Ἐκκλησία, καὶ ἡ εὐφυΐα του προκάλεσαν τὴν προσοχὴ τοῦ Μιχαὴλ Δράκου – Σούτσου, Ὀσποδάρου τῆς Βλαχίας. Αὐτὸς προώθησε τὴν προαγωγή του σὲ Ἀρχιμανδρίτη καὶ τὴν ἐγγραφή του στὴν Ἀκαδημία τοῦ Ἰασίου.
.               Τὸ 1802 ἐπιστρέφει στὴν Κύπρο, τὸ 1804, ὡς ἀρχιμανδρίτης ἀκόμη, μὲ εὐφυεῖς ἐνέργειες ἀποτρέπει τὴ σφαγὴ τῶν Ἑλλήνων. Τὸ 1810 ἐκλέγεται Ἀρχιεπίσκοπος καὶ ἔχοντας διαπιστώσει στὰ ἑλληνόπουλα ἔλλειψη ἑλληνικῆς παιδείας ἱδρύει ἑλληνικὰ σχολεῖα. Πρῶτα στὴ Λευκωσία (1812), μετὰ στὴ Λεμεσὸ (1819) καὶ στὴ συνέχεια στὸν Στρόβολο (1821). Παράλληλα ἐπισκευάζει πολλοὺς ναοὺς καὶ τοὺς ἐμπλουτίζει μὲ ἐκκλησιαστικὰ βιβλία, εἰκόνες καὶ λειτουργικὰ σκεύη. Ὅλα αὐτὰ ὑπὸ τὴ δαμόκλειο σπάθη τοῦ τούρκου δυνάστη.
Ἔχοντας μυηθεῖ στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία, ὅπως καὶ οἱ περισσότεροι κληρικοὶ καὶ πολλοὶ λαϊκοί τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, παρακολουθεῖ τὴν προετοιμασία τῆς Ἐπανάστασης, ἀλλὰ ἀποφασίζει νὰ προσφέρει ὑπὲρ αὐτῆς οἰκονομικὴ βοήθεια καὶ νὰ μὴν ξεσηκώσει τὸ λαό, βλέποντας βεβαία τὴ σφαγή. Ὅμως αὐτὴ ἦρθε στὶς 9 καὶ 10 Ἰουλίου 1821. Κάτι παθαίνουν οἱ Τοῦρκοι τὸν Ἰούλιο…!!!
.               Ἤδη ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1821, ὅταν ἀπαγχονίστηκε ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ καὶ οἱ ἄλλοι ἀρχιερεῖς καὶ πρόκριτοι, τὰ σύννεφα ἔδειχναν καταιγίδα. Ὁ Γεώργιος Κηπιάδης, τὸ 1888 διηγεῖται τὸν τραγικὸ Ἰούλιο τοῦ 1821, μὲ βάση τὶς μαρτυρίες αὐτοπτῶν μαρτύρων. Παρατίθενται σχετικὰ ἀποσπάσματα:
.               «Τὴν 23ην Ἀπριλίου 1821 ἐξετελέσθη καθ’ ἅπασαν τὴν Νῆσον τὸ διάταγμα διὰ τὸν ἀφοπλισμὸν ὅλων τῶν ραγιάδων Ἑλλήνων… Εἰς τὸ ἄκουσμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως ἐξήφθη τὸ φανατικὸν μίσος τῶν ὀθωμανῶν καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπόπτους ἐθεώρουν πάντας ἀνεξαιρέτως τοὺς Ἕλληνας ραγιάδας… Ἐπὶ μήνα πανικὸς καὶ φόβος τοὺς Χριστιανοὺς ραγιάδας ἐκράτει, οἱ Ναοὶ τοῦ Ὑψίστου κατεπατήθησαν, ἐσυλήθησαν, ἐδημεύθησαν, παρθένοι διεκορεύθησαν, γυναῖκες ἠτιμάσθησαν…
.               Τὴν 9ην Ἰουλίου 1821, ἡμέραν Σάββατον, διέταξεν ὁ ἡγεμὼν καὶ ἔκλεισαν τὰς πύλας τῆς Λευκωσίας καὶ ἐν τῇ πλατείᾳ τῶν Λουζηνιανῶν Βασιλέων, παρέστη τὸ φρικωδέστερον τῶν θεαμάτων, ἀφ’ ὅσα ἡ πολυτλήμων Κύπρος εἶδεν ἀπὸ τῆς ὑπὸ τῶν Τούρκων ἁλώσεώς της. Πρῶτος ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός, ὃν προηγουμένως ὁ Ἡγεμὼν μεθ’ ὅρκου διεβεβαίωσεν ὅτι δὲν ἤθελεν ἀποκεφαλίση καὶ ὅν τινες εἰς μάτην παρεκίνησαν νὰ δραπετεύση καὶ νὰ σώση οὕτω ἑαυτόν, ἀπάγεται καὶ ἀπαγχονίζεται, ἐξαρτηθεὶς ἐπὶ τῆς ἔναντι τῆς πύλης τοῦ Σεραγίου μέχρι πρό τινος ὑφισταμένης συκαμινέας. Συνάμα ἐν τῇ αὐτῇ περίπου θέσει ἀποτέμνουσι τὴν κεφαλὴν τοῦ ἐκ Λεμησσοῦ Γεωργίου Μασούρα, ὅστις ἔφερε τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα τοῦ Καππὶ – Κεχαγιᾶ ἐν Κωνσταντινουπόλει. Εἶτα ἐκαρατόμησαν τοὺς τρεῖς Μητροπολίτας Χρύσανθον Πάφου, Μελέτιον Κυτίου καὶ Λαυρέντιον Κυρηνείας, τὸν δὲ Ἀρχιδιάκονον τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἀπηγχόνισαν, ἐξαρτήσαντες αὐτὸν εἰς τὸν ἔναντι τῆς συκαμίνου πλάτανον…
.               Τὴν ἑπόμενην ἡμέραν, 10 Ἰουλίου, ἀπήγαγον εἰς τὴν ἀγχόνην τὸν Ἡγούμενον τῆς εὐαγοῦς καὶ Βασιλικῆς Μονῆς Κύκκου Ἰωσήφ… Τὰ λείψανα τῶν μαρτυρησάντων ἱερωμένων καὶ λαϊκῶν τινὰ ἐρρίφθησαν ἀπὸ τοῦ φρουρίου ἔξωθεν τῆς πόλεως ὑπὸ ἐπὶ τούτῳ ἀγγαρευθέντων χριστιανῶν, ὁπόθεν ἕτεροι ὁμογενεῖς τὰ παρέλαβον καὶ τὰ ἔθαψαν…». (Ἀπὸ τὸ περιοδικὸ «Ἱστορία καὶ Ζωή», ἀριθμ. 3, Ἰούλιος 1956, σσ. 181-186)

Ἡ ἐννάτη Ἰουλίου 1821

Ἐπικὸ ποίημα τοῦ ἐθνικοῦ μας ποιητῆ τῆς Κύπρου Βασίλη Μιχαηλίδη (1849-1917)

.               Τὰ τραγικὰ γεγονότα τῆς 9ης Ἰουλίου 1821 στὴν Κύπρο ἀπαθανάτισε μὲ μοναδικὸ τρόπο ὁ Κύπριος ἐθνικὸς ποιητὴς Βασίλης Μιχαηλίδης. Τὸ κορύφωμα τοῦ ἔργου, γραμμένου στὴν κυπριακὴ διάλεκτο, εἶναι ὁ διάλογος τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κυπριανοῦ μὲ τὸν τοῦρκο δυνάστη Μουσελὶμ Ἀγά:
«Μουσελὶμ Ἀγάς: Πίσκοπε, γιω (ἐγὼ) τὴν γνώμην μου ποτὲ δὲν τὴν ἀλλάσσω, τζὶ’ ὅσα (καὶ ὅσα) τζὶ’ ἂν πεῖς μὲν θαρευτεῖς πὼς ἐν’ νὰ σοὺ πιστέψω. Ἔχω στὸ νοῦ μου, πίσκοπε, νὰ σφάξω, νὰ κρεμάσω, τζὶ’ ἂν ἠμπορῶ ΄ποὺ τοὺς Ρωμιοὺς τὴν Τζιύπρον νὰ παστρέψω τζὶ’ ἀκόμα ἂν ἠμπόρεια τὸν κόσμον νὰ γυρίσω, ἔθεν νὰ σφάξω τοὺς Ρωμιούς, ψυχὴν νὰ μὴν ἀφήσω.
Κυπριανός: Ἡ Ρωμιοσύνη ἐν’ (εἶναι) φυλὴ συνότζιαιρη (ὁμήλικη) του κόσμου, κανένας δὲν εὑρέθηκεν γιὰ νὰ τὴν ἠξηλείψει, ΚΑΝΕΝΑΣ, γιατί σκέπει τὴν ᾽ποὺ (ἀπὸ) τά ᾽ψη (ὕψη) ὁ Θεός μου. Ἡ Ρωμιοσύνη ἐν’ νὰ χαθεῖ, ὄντας ὁ κόσμος λείψει! Σφάξε μας οὔλους τζὶ ἂς γενεῖ τὸ γαίμαν μας αὐλάτζιν, κάμε τὸν κόσμον ματζιελειὸν τζιαὶ τοὺς Ρωμιοὺς τραούλια (σφακτάρια), ἀμμά ᾽ξερε πὼς ὕλαντρον (αἰωνόβιο δένδρο) ὄντας κοπεῖ καβάτζιν (πρὸς τὰ πάνω) τριγύρου του πετάσσονται τρακόσια παραπούλλια (βλαστοὶ – παραφυάδες)».
.               Τὸ ἐπιγραμματικὸ ὕφος τοῦ Μιχαηλίδη κορυφώνεται σὲ αὐτοὺς τοὺς δύο λαμπρότατους στίχους, ποὺ ἀφοροῦν τὸν τοῦρκο δυνάστη:
«Τὸ ᾽νὶν ἀντὰν νὰ τρῶ’ τὴν γῆν, τρώει τὴν γῆν θαρκέται μὰ πάντα τζιεῖνον τρώεται τζιαὶ τζεῖνον καταλυέται».
(Τὸ ὑνὶ ὅταν τρώει τὴ γῆ, νομίζει ὅτι τὴν τρώει, ἀλλὰ πάντα ἐκεῖνο τρώγεται καὶ ἐκεῖνο καταστρέφεται).

     Μαρτυρία τοῦ Ἄγγλου περιηγητῆ J. Carne γιὰ τὸν ἐθνομάρτυρα

.               «Ξεχωριστὸς γιὰ τὴ μόρφωση καὶ τὴν εὐσέβειά του καθὼς καὶ γιὰ τὸ ἀκλόνητο ἠθικό του σθένος, ὁ Κυπριανός, ἤτανε τὸ ὕστατο σημεῖο ὅπου συγκεντρώνανε τὶς ἐλπίδες τοὺς οἱ δυστυχισμένοι Ἕλληνες. Οἱ συχνὲς διαμαρτυρίες καὶ παρατηρήσεις τοῦ κάνανε τὶς τουρκικὲς ἀρχὲς νὰ τὸν μισοῦν. Συχνὰ δάκρυζε ὅταν μᾶς μιλοῦσε γιὰ τὶς σφαγὲς τῶν συμπατριωτῶν του. Τόνε ρωτήσαμε μία μέρα γιατί, μπροστὰ στοὺς κινδύνους ποὺ τὸν ἀπειλοῦσαν, δὲν φρόντιζε νὰ σωθεῖ φεύγοντας ἀπὸ τὸ νησί. Ὅμως μᾶς δήλωσε ὅτι ἦταν ἀποφασισμένος νὰ μείνει, γιὰ νὰ δώσει στὸ λαό του, ὡς τὸ τέλος, ὅση προστασία μποροῦσε, καὶ νὰ χαθεῖ μαζί του…». (Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ ΘΕΠΑΚ «Βασίλης Μιχαηλίδης – Ἡ Ρωμιοσύνη ἐν’ φυλὴ συνότζιαιρη τοῦ κόσμου», Λευκωσία, 2001, σέλ. 48-49).

 

 

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ
Ἡ ζωντανὴ σημαία τοῦ Γένους

B´ Μέρος.  Ὑπόδειγμα εὐπατρίδη πολίτη

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                   Τὶς πολλαπλὲς ὑπηρεσίες τοῦ Κωνσταντίνου Κανάρη στὸ Ἔθνος περιέγραψε σὲ συντομία ὁ Σπ. Μαρκεζίνης: «Ἡ μορφὴ τοῦ Κανάρη ἐνωρὶς ἔλαβε τὴν θέσιν της εἰς τὸ παγκόσμιο λεύκωμα τῆς ἱστορίας τῶν ἡρώων. Ὅταν ἐξερράγη ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις, ἦτο ἄσημος πλοίαρχος ἑνὸς μικροῦ ἱστιοφόρου… Ἦτο ἐκ χαρακτῆρος ἤρεμος ἄνθρωπος. Πολίτης νομιμόφρων, ὑπόδειγμα συζύγου καὶ πατρός. Δὲν ἐπεδίωξε ποτὲ τὴν προβολήν, καὶ ἐπροτίμα τὸν ἥσυχον βίον… Ὁ θρίαμβος δὲν ἤλλαξε τὸν χαρακτήρα του, παρέμεινεν ἐξ ἴσου μετριόφρων καὶ ἁγνός, ὅσον ὅταν ἦτο ἁπλοῦς ἐμποροπλοίαρχος. Πολλαπλὰς προσέφερεν ἔκτοτε εἰς τὸ Ἔθνος ὑπηρεσίας, πάντοτε μὲ τὴν ἴδιαν σεμνότητα καὶ ἀκεραιότητα. Ὑπῆρξεν εἰς ὅλα ἄμεμπτος. Ὅταν, μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, ἐγένετο ἔλεγχος τῶν διαχειρισθέντων χρηματικὰ κονδύλια, διὰ τὸν Κανάρην οὐδεὶς ἐγένετο λόγος. Ἄλλωστε οὐδὲν οὐδέποτε διεχειρίσθη. Καὶ ὅταν αἱ περιστάσεις ἦσαν κρίσιμοι, πρὸς τὸν Κανάρην πάντοτε ἐστρέφοντο τὰ βλέμματα ὅλων, ὡς εἰς ἄνθρωπον τοῦ ὁποίου τὴν πρωτοκαθεδρίαν ἀπεδέχοντο ὅλοι».
.                   Ἡ Γενικὴ Ἐφημερὶς τῆς Ἑλλάδος (Τεῦχος 3/ 8 Ἰανουαρίου 1830) δημοσιεύει κοινοποίηση τοῦ Κανάρη πρὸς τοὺς Ἕλληνες μὲ τὸ ἑξῆς σχόλιο: «Ἡ ἑξῆς κοινοποίησις μᾶς ἐδόθη ἀπὸ τὸν κύριον Κ. Κανάρην. Νομίζομεν δὲ ὅτι ἀποδίδομεν μικρόν τινα φόρον εἰς τὴν ἀνδρείαν καὶ ἀρετὴν τοῦ ἀνδρὸς τούτου, προθυμούμενοι νὰ τὴν καταχωρίσωμεν κατὰ τὴν αἴτησίν του εἰς τὴν ἐφημερίδα μας». Στὴν Κοινοποίηση ὁ Κανάρης καταγράφει λεπτομερῶς τὰ δῶρα, τὰ ὁποῖα εἶχε λάβει μὲ τὴν ἀκόλουθη σημείωση: «Θέλοντες οἱ ἄνδρες οὗτοι νὰ τιμήσωσι ἐμὲ τὸν ἁπλοῦν πολεμικόν τῆς Ἑλλάδος πολίτην, ὅστις διὰ τίποτε ἄλλο δὲν χαίρω, παρὰ διότι νομίζω ὅτι ἐπλήρωσα μικρὸν μέρος τῶν πρὸς τὴν Πατρίδα ἀπείρων χρεῶν μου, ἐτίμησαν τὰ ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος εὐγενῆ των φρονήματα.
.                   Ἐγὼ δὲν ἔλειψα κατὰ χρέος νὰ πέμψω πρὸς αὐτοὺς ἐν καιρῷ γράμματα ἐνδεικνύοντα τὴν βαθείαν μου εὐγνωμοσύνη. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ἔμαθον ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν δὲν τὰ ἔλαβον καὶ ὑποπτεύομαι μήπως παρέπεσαν καὶ ἄλλα διὰ τὴν τότε ἀνωμαλίαν, ἑπομένως ἐνδέχεται νὰ μὲ νομίσουν ἀχάριστον οἱ εὐγενεῖς ἐκεῖνοι ἄνδρες, διὰ τοῦτο τολμῶ νὰ ἀποδώσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ δημοσίως διὰ τῶν ἐφημερίδων». Μεταξὺ τῶν δώρων, ποὺ ἔλαβε, ἦσαν: Τοῦ πλοιάρχου τῆς Ἀγγλικῆς κορβέτας «Περσεὺς» τὸ σπαθί του, τοῦ Γάλλου στρατηγοῦ Ρόσχη ἕνα ζευγάρι πιστόλια, τῆς κόμισσας Καστελάνη ἕνα χαρτοφυλάκιο (porte feuille), τοῦ βασιλικοῦ ὁπλοποιοῦ τῆς Γαλλίας ἕνα τουφέκι ἑπτάστομο, μὲ ὅλα του τὰ ἀναγκαῖα, τῆς συζύγου τοῦ Ἄγγλου πλοιάρχου Τίλ, καλουμένης Νέϋτιλ, ἕνα δακτυλίδι ἀπὸ σμάλτο καὶ χρυσὰ ἐνώτια (σκουλαρίκια) γιὰ τὴ σύζυγό του, τοῦ κόμητα Ντ’ Ἀρκοὺρ ἕνα σπαθὶ καὶ 10 χιλ. γρόσια «πρὸς ἀποπληρωμὴν τοῦ πυρπολικοῦ, τὸ ὁποῖο ἔκαυσα εἰς τὸν Μπαμπᾶν ἐπὶ μιᾶς ἐχθρικῆς κορβέττας».
.                   Ὁ Κανάρης δὲν θέλησε νὰ λάβει μέρος στὶς ἐμφύλιες διαμάχες κατὰ τὴν διεξαγωγὴ τοῦ Ἀγώνα. Ὅπου τοῦ ἔλεγαν, πήγαινε μὲ τὸ πυρπολικό του καὶ ἐπιτελοῦσε τὸ καθῆκον του. Μέσα του ὅμως ἤθελε νὰ μπεῖ μία τάξη στὸ Κράτος καὶ ὅταν ἀνέλαβε κυβερνήτης ὁ Καποδίστριας, ἀμέσως ἐτέθη στὴν ὑπηρεσία του. Δὲν ἔλαβε σημαντικὲς θέσεις, ὅπως οἱ Ὑδραῖοι ναυτικοὶ Κουντουριώτης, Μιαούλης, Σαχτούρης, Τομπάζης, Κριεζῆς. Τὸ 1829, ὡς πληρεξούσιος τῶν Ψαρῶν, συμμετέσχε στὴν Δ΄ Ἐθνοσυνέλευση. Στὶς 15 Ὀκτωβρίου 1829 ὁ Καποδίστριας μὲ διαταγή του τὸν προβίβασε σὲ Μοίραρχο, γράφων στὴ σχετικὴ ἀπόφασή του: «Παρατηροῦντες ὅτι ὁ Κ. (Κύριος) Κωνσταντῖνος Κανάρης ὑπηρετήσας τὴν πατρίδα ἐξ ἀρχῆς τοῦ ἱεροῦ τούτου ἀγῶνος διέπρεψε. Θεωροῦντες δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον νὰ ἀνταμείβωνται τὰ πατριωτικὰ κατορθώματα διατάττομεν. Α΄ Ὁ Κ. Κωνσταντῖνος Κανάρης προβιβάζεται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Μοιράρχου».
.                   Στὶς 29 Ἰουνίου 1830 ὁ Κυβερνήτης μὲ διαταγή του διορίζει τὸν Κανάρη Διοικητὴ καὶ πλοίαρχο τῆς Κορβέτας «Ἡ Νῆσος τῶν Πετσῶν». Ἐν τῷ μεταξὺ Μανιάτες καὶ Ὑδραῖοι μένεα ἔπνεαν κατὰ τοῦ Κυβερνήτου, ποὺ δὲν τοὺς ἱκανοποιοῦσε Ὅταν ὁ Καποδίστριας πληροφορήθηκε ὅτι ὁ Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ἀναχώρησε κρυφὰ ἀπὸ τὸ Ναύπλιο, μὲ σκοπὸ νὰ ξεσηκώσει ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως τοὺς Μανιάτες, διέταξε τὸν Κανάρη μὲ τὸ πλοῖο του νὰ τὸν καταδιώξει καὶ νὰ τὸν συλλάβει, πράγμα, τὸ ὁποῖο καὶ ἔπραξε καὶ τὸν πῆγε στὸ Ναύπλιο. (Διον. Κοκκίνου «Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις», Ἔκδ. «Μέλισσα», Τόμος 6ος, σσ. 589-592).
.                   Τὸ τραγικότερο συμβὰν στὴ στρατιωτικὴ ζωὴ τοῦ Κανάρη ἦταν ὁ ἐκ μέρους τοῦ συμπολεμιστοῦ του Ἀνδρέα Μιαούλη ἐμπρησμὸς καὶ ἡ καταστροφὴ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ποὺ ναυλοχοῦσε στὸν Πόρο. Διαβλέπων δυσάρεστες ἐξελίξεις ἀπὸ τὶς ἐχθρικὲς κινήσεις τοῦ Μιαούλη καὶ τῶν ἄλλων Ὑδραίων ἐπαναστατῶν ὁ Καποδίστριας διέταξε τὸν Κανάρη μὲ τὴν κορβέτα «Σπέτσες» νὰ πάει στὸν Πόρο καὶ νὰ ἀποτρέψει δυσάρεστες ἐξελίξεις. Ὅταν μετέβη στὸ πλοῖο τοῦ Μιαούλη, γιὰ νὰ συζητήσουν, αὐτὸς τὸν ἔθεσε σὲ περιορισμό. Μετὰ μετάνιωσε καὶ τὸν ἄφησε ἐλεύθερο, ἀλλὰ δὲν μεταπείσθηκε. Καὶ ὅταν θεώρησε ὅτι κινδύνευε ἀπὸ ρωσικὰ πλοῖα νὰ ἀποκλεισθεῖ, κατέστρεψε τὸν στόλο. Ἦταν ἡ 1η Αὐγούστου τοῦ 1831. Σὸκ στὸ Πανελλήνιο. Ὁ Α. Ραγκαβὴς τὸ χαρακτήρισε «μεγαλουργὸ κακούργημα» (Κων. Παπαρρηγόπουλου Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τόμος Ϛ΄ σσ. 214-215). Ὁ Κανάρης ἀνήγγειλε στὸ Ναύπλιο μὲ τὸ ἀκόλουθο μήνυμα: «Ὁ Μιαούλης παρέδωσε εἰς τὰς φλόγας τὴν φρεγάταν Ἑλλάδα καὶ τὴν κορβέτταν Ὕδραν. Αἰωνία κατάρα εἰς τὸν ἐργάτην τῆς θηριώδους αὐτῆς πράξεως». Ὁ Καποδίστριας μὲ ἀνακοίνωσή του ἐξέφρασε τὸν ἀποτροπιασμό του. (Διον. Κοκκίνου «Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις», Τόμος 6ος, σελ. 650).
.                   Μὲ τὴν ἔλευση τοῦ Ὄθωνος ὁ Κανάρης θεωρήθηκε φίλος τῶν Καποδίστρια καὶ Κολοκοτρώνη καὶ ἔπεσε σὲ δυσμένεια, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἔδωσε ποτὲ ἀφορμὴ γιὰ κομματικὴ ἔνταξη. Ἀπόδειξη, ὁ ἀφοσιωμένος στὸ βασιλιὰ ναύαρχος Μιαούλης προήγαγε σὲ ἀντιναύαρχο μόνο τὸν Κριεζὴ καὶ ὄχι τὸν Κανάρη, ἂν καὶ μαζί του ἀπὸ τὸ 1834 ἔπαιρνε ταυτόχρονα τὸν ἴδιο βαθμὸ καὶ πάντα ταυτοχρόνως προβιβαζόταν. Ἦταν μία εὐθεία προσβολὴ πρὸς τὸν Κανάρη, ὁ ὁποῖος ἀποσύρθηκε στὸν ἰδιωτικὸ βίο, προκαλέσας τὴν γενικὴ συμπάθεια. (Σπ. Μαρκεζίνη «Πολιτικὴ Ἱστορία τῆς Νεώτερης Ἑλλάδας», Τόμος Α΄ σελ. 246).
.                   Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ φιλέλληνος γαλλοελβετοῦ τραπεζίτη J. G. Eynard πρὸς τὸν Ὄθωνα, τὸ 1832, ἐπιβεβαιώνει τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ἀφοῦ τὸν ἐνημερώνει ὅτι τὸ Κόμμα τοῦ Μιαούλη ἔκαψε τὸν στόλο καὶ κτύπησε τὰ ρωσικὰ πλοῖα, τοῦ σημειώνει: «Τὸ νὰ χρησιμοποιήσει κανεὶς σήμερα τὸν Μιαούλη, ἀφήνων ἀχρησιμοποίητο τὸν γενναῖο Κανάρη θὰ ἦταν κακὴ πολιτική. Ἀναφέρω αὐτὸ τὸ παράδειγμα στὴν Μεγαλειότητά σας, διότι ὁ Κανάρης καθαιρέθηκε ὑπὸ τῆς παρούσης κυβέρνησης, ἐνῶ, κατὰ τὴν γνώμη ὅλων, ὁ Κανάρης ἀποτελεῖ τιμὴ τῆς πατρίδος του διὰ τὴν γενναιότητά του καὶ τὸ ἦθος του» (Αὐτ. σελ. 374).

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– ΕΫΝΑΡΔΟΣ
 ὁ φιλέλληνας ποὺ δυσαρέστησε τὸν Μέτερνιχ

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.               Ὁ Ἐϋνάρδος (Jean-Gabriel Eynard, 1775-1863), Ἑλβετὸς οἰκονομολόγος, τραπεζίτης καὶ διπλωμάτης, ἦταν ἐκ τῶν θερμοτέρων φιλελλήνων. Οἱ ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε στοὺς Ἕλληνες κατὰ καὶ μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἦσαν ἀποφασιστικῆς σημασίας. Δὲν πολέμησε στὴν Ἑλλάδα ἐναντίον τῶν Τούρκων καὶ δὲν ἦρθε ποτὲ στὴ χώρα μας. Προτίμησε ἀπὸ μακριὰ νὰ Τὴν βοηθάει ἀνιδιοτελῶς καὶ δὲν ἐνεπλάκη στὶς ὀξύτατες ἀντιδικίες τῶν τότε Ἑλλήνων πολιτικῶν. (Σήμ. Ἀσφαλῶς σήμερα θὰ ἔπραττε τὸ ἴδιο).
.               Ὁ Ἑλβετὸς φιλέλληνας ἔχει στὸ ἐνεργητικό του μία μοναδικὴ ἐπιτυχία. Συνετέλεσε δραστικὰ στὸ νὰ ἐξουδετερωθοῦν τὰ σχέδια τοῦ Μέτερνιχ νὰ σβήσει ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση καὶ νὰ μὴ δημιουργηθεῖ ἀνεξάρτητο Ἑλληνικὸ κράτος στὴν πλευρὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ὁ Μέτερνιχ, σὲ ἐπιστολή του στὸν φίλο του Neumann, οὐσιαστικὰ ἀναγνώρισε τὴν ἧττα του ἀπὸ τὸν Ἐϋνάρδο. Ἔγραψε μὲ τὴν γνωστή του ἔπαρση καὶ ἀλαζονεία: «Συμφωνῶ ὅτι ἔχω ἑκατὸ φορὲς περισσότερη ἐξυπνάδα, γνώση καὶ λογικὴ ἀπὸ τὸν κ. Eynard, ὁ ὁποῖος παρεμπιπτόντως εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς ἄνδρες, ποὺ μὲ ἐνόχλησαν περισσότερο σὲ αὐτὸν τὸν κόσμο…». (Lettre de Metternich a Neumann, Vienne, 12 Juin 1826). Ὁ Αὐστριακὸς πολιτικὸς φοβόταν καὶ εἶχε δίκιο, πὼς ἡ Ἑλλάδα θὰ ἦταν ἡ ἀρχὴ τοῦ τέλους τῶν αὐταρχικῶν αὐτοκρατοριῶν στὴν Εὐρώπη.
.               Γιὰ τὴ συμβολὴ τοῦ Ἐϋνάρδου στὴν ἀπελευθέρωση τῆς Ἑλλάδος, ὁ βουλευτὴς Leon de Malleville τόνισε στὸ Γαλλικὸ Κοινοβούλιο, τὸ 1846: «Τὸ ἀναφέρω μετὰ λόγου γνώσεως: Δὲν εἶναι οἱ κυβερνήσεις τῆς Εὐρώπης ποὺ ἔσωσαν τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἡ εὐρωπαϊκὴ κοινὴ γνώμη, εἶναι ὁ ἁπλὸς πολίτης τῆς Γενεύης κ. Eynard, ὁ ὁποῖος κάλεσε ὅλη τὴν Εὐρώπη νὰ βοηθήσει τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι στὴ φωνὴ αὐτοῦ τοῦ σεβασμίου ἀνδρὸς ποὺ ἀνταποκρίθηκαν ὅλες οἱ συνειδήσεις, καὶ στὴ συνέχεια ὅλη ἡ διανόηση τῆς Εὐρώπης. Στὴ σταθερὴ ἐπὶ ἔτη δράση του ὀφείλεται τὸ ξύπνημα τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος σὲ αὐτὴ τὴν ὑπόθεση τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν χριστιανῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὸν μουσουλμάνο δυνάστη καὶ ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἡ Εὐρώπη θέλησε ἡ Ἑλλάδα νὰ σωθεῖ καὶ σώθηκε». ([EYNARD Ch.] Notice sur J. G. Eynard, Geneve 1863, p. 15).
.               Τί ἔκανε αὐτὸς ὁ σπουδαῖος φιλέλληνας ποὺ τόσο ἐνόχλησε τὸν Μέτερνιχ καὶ πῶς συνέβαλε στὴν ἀπελευθέρωση καὶ στὴν ἀνόρθωση τῆς Ἑλλάδος; Ὁ Ἐϋνάρδος διακρινόταν γιὰ τὴν εὐφυία του, τὴν πίστη του στὴν ὑπόθεση τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἐξαιρετικὴ ὀργανωτική του ἱκανότητα, τὶς γνώσεις του στὰ οἰκονομικὰ καὶ στὰ διπλωματικά, τὴν ἰσχυρή του προσωπικότητα, τὴν ἐντιμότητά του. Ὅλα αὐτὰ τὸν βοήθησαν νὰ συνομιλεῖ μὲ βασιλεῖς, πρωθυπουργούς, ὑπουργοὺς καὶ τραπεζίτες καὶ νὰ ὀργανώνει τὸ δίκτυο τῶν φιλελλήνων στὴν Εὐρώπη.
.               Ὁ Καποδίστριας ἦταν ποὺ ἐνέπνευσε στὸν Ἐϋνάρδο τὴν ἀγάπη του καὶ τὴν ἀνιδιοτελῆ προσφορά του πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Ἐϋνάρδος ἐκτίμησε τὴ διπλωματικὴ δεινότητα τοῦ Καποδίστρια στὴν ὑπόθεση τῆς Ἐλβετίας καὶ ὅταν ὁ μελλοντικὸς κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος ἐγκαταστάθηκε στὴ Γενεύη, συνδέθηκε μαζί του μὲ σταθερὴ καὶ εἰλικρινῆ φιλία. Ἡ προσφορά του στὴν Ἑλλάδα εἶχε χαρακτήρα περισσότερο πρακτικό. Παράλληλα μὲ τὴν ἐξέγερση τῶν ψυχῶν τῶν Εὐρωπαίων φρόντισε νὰ ἐφοδιασθοῦν οἱ ἐπαναστατημένοι Ἕλληνες μὲ πολεμοφόδια, ὅπλα καὶ τρόφιμα, καὶ νὰ ἐνισχυθοῦν μὲ τὴν ἀποστολὴ ἐθελοντῶν στρατιωτῶν καὶ τεχνιτῶν.
.               Τὸ 1823 κατέφυγαν στὴ Γενεύη 158 Ἕλληνες, ποὺ γλύτωσαν ἀπὸ τὸ μακελειὸ τοῦ Δραγατσανίου. Οἱ κάτοικοι τῆς Γενεύης τοὺς φιλοξένησαν μὲ ἐγκαρδιότητα καὶ αὐτοὶ τοὺς εὐχαρίστησαν γραπτῶς στὰ ἑλληνικά. Ἡ ἰδιόχειρη καλλιγραφημένη ἐπιστολή, μὲ ἡμερομηνία 24 Μαΐου 1823, διασώζεται στὴ Δημόσια Πανεπιστημιακὴ Βιβλιοθήκη τῆς Γενεύης. Σὲ αὐτὴν γράφεται ἑλληνιστὶ μεταξὺ ἄλλων: «Ἐξ ἀρχῆς μὲν τοῦ παρόντος ἔτους καὶ ἕως τὴν σήμερον ἡμέραν τῶν εἰς τὴν ἐπιούσιον τροφὴν χρημάτων ἀποροῦντες καὶ παρὰ τοῖς γενναίοις Ἑλβετοῖς φιλανθρώπως φιλοξενηθέντες, πάλιν δὲ ἐξ ὅτου ἐπιστρέψαι εἰς τὴν φίλην ἡμῶν πατρίδα οὐκ ἔχοντες καὶ παρ᾽ αὐτοῖς τὰ ἀναγκαῖα πορισθέντες, ἡμεῖς οἱ ὑπογεγραμμένοι Ἕλληνες χάριν διὰ τοῦ γράμματος τούτου τοῖς ἡμᾶς εὐεργετήσασι ἀποδίδομεν καὶ εὐχόμεθα τῷ παντοδυνάμῳ Θεῷ παρέχειν αὐτοῖς ἀπόλαυσιν εὐτυχίας τε καὶ εἰρήνης…».

.               Τὸ 1825 ὁ Ἐϋνάρδος διοργανώνει ἀποστολὴ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴ τῶν Παρισίων στοὺς ἀγωνιζόμενους Ἕλληνες 600 τυφεκίων καὶ 38000 γαλλικῶν φράγκων. Τὴν ἴδια χρονιὰ οἱ Α. Λουριώτης καὶ Ι. Ὀρλάνδος ἀναζητοῦν στὸ Λονδίνο καὶ μετὰ στὸ Παρίσι δάνειο γιὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀπογοητευμένοι ἀπὸ τὴν ἄρνηση ποὺ εἰσέπραξαν,  ἦσαν ἕτοιμοι νὰ ἐπιστρέψουν, ὅταν πληροφορήθηκαν ὅτι ὁ Ἐϋνάρδος ἦταν στὴν γαλλικὴ πρωτεύουσα καὶ ἔσπευσαν νὰ τὸν συναντήσουν. Αὐτὸς τοὺς ἐξασφάλισε δάνειο ἀπὸ τὸν οἶκο Gabriel Odier. Ἱκανοποιημένοι γιὰ τὴν ἐπιτυχία ἐπέστρεψαν στὸ Λονδίνο πρὸς ἐνημέρωση τῶν ἄλλων ἐκπροσώπων, ποὺ ἀναζητοῦσαν δάνειο, ἀλλὰ αὐτοὶ εἶχαν ἤδη συμφωνήσει μὲ πολὺ δυσμενεῖς ὅρους…
.               Ὁ Ἐϋνάρδος ἐπέστρεψε στὴ Γενεύη τὸ φθινόπωρο τοῦ 1825 ἔχοντας ἐξασφαλίσει νέα βοήθεια πρὸς τὴν Ἑλλάδα ὅπλων, πολεμοφοδίων καὶ χρημάτων ἀπὸ ἐπιτροπὲς τῆς Εὐρώπης, στὶς ὁποῖες ἦταν μέλος. Ὁ ἴδιος ὑπερηφάνως ὑπέγραφε: «Μέλος τῶν Φιλελληνικῶν Ἐπιτροπῶν Παρισίων, Γενεύης, Μονάχου, Δρέσδης καὶ ὅλων τῶν Ἐπιτροπῶν στὴν Ἑλβετία». Τὸ 1826 συγκέντρωσε καὶ ἀπέστειλε ὡς οἰκονομικὴ βοήθεια στὴν Ἑλλάδα 70.000 γαλλικὰ φράγκα. Ὅταν ὁ Καποδίστριας ἀνέλαβε Κυβερνήτης, ἔδωσε προτεραιότητα στὴν ἀνάπτυξη τῶν τομέων Παιδείας, Γεωργίας καὶ Οἰκονομίας καὶ ὁ Ἐϋνάρδος τὸν βοήθησε οἰκονομικά, παρέχοντάς του ἐκπαιδευτικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴ δημιουργία καὶ λειτουργία ἀλληλοδιδακτικῶν σχολείων.
.               Ἡ οἰκονομικὴ κατάσταση τῆς Ἑλλάδος, ποὺ βρῆκε ὁ Καποδίστριας, ἦταν τραγική. Οἱ προσπάθειες τοῦ Ἐϋνάρδου σὲ κυβερνήσεις καὶ τράπεζες πρὸς ἐξασφάλιση δανείων καὶ οἰκονομικῆς βοήθειας ἦσαν συγκινητικές. Σὲ εὐχαριστήρια ἐπιστολή, τοῦ ἔγραψε ὁ Καποδίστριας: «Προστρέξατε τὴν Ἑλλάδα μὲ ὅλες σας τὶς δυνάμεις καθόλες τὶς ἡμέρες τῆς ἀγωνίας καὶ τῆς ἀπόγνωσής Της. Δὲν παύσατε νὰ Τὴν σκέπτεσθε καὶ νὰ ἐργάζεσθε γι’ Αὐτὴν καὶ τώρα στέργετε νὰ προβεῖτε σὲ νέες θυσίες γιὰ νὰ ἐξασφαλίσουμε δάνειο πρὸς ἐπιτάχυνση τῆς βελτίωσης τῆς οἰκονομίας». Καὶ σὲ ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ τοῦ ἔγραψε: «Τὰ 700.000 φράγκα Σας πρὸς στιγμὴν μᾶς σώζουν, ἀγαπητέ μου Ἐϋνάρδε».
.               Ὁ Εὐνάρδος ἐθλίβη βαθύτατα ἀπὸ τὴ δολοφονία τοῦ φίλου του Καποδίστρια. Ὅμως δὲν σταμάτησε νὰ ἐνισχύει τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ τὴν βοηθάει νὰ ὀρθοποδήσει. Μεταξὺ ἄλλων ἔλαβε μέρος στὴν ἵδρυση τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἶχε μίαν ἐποικοδομητικὴ ἀλληλογραφία (1841-1855) μὲ τὸν πρῶτο της διευθυντὴ Γεώργιο Σταύρου. Σημειώνεται ὅτι ἡ πολλαπλὴ βοήθεια τῶν φιλελλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἴσχυσε ἕως τὸ 1830 καὶ τὴ δημιουργία τοῦ ἀνεξάρτητου κράτους. Ὁ Ἐϋνάρδος συνέχισε σταθερὰ νὰ ἐνεργεῖ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος γιὰ 25 ἀκόμη χρόνια.-

Σημ. γρ. Τὸ κύριο ὑλικὸ γιὰ τὸ παρὸν δημοσίευμα, προσπορίσθηκα ἀπὸ τὴ μελέτη τῆς ἐξαίρετης ἱστορικοῦ καὶ ἑλληνίστριας Michelle Bouvier – Bron “Jean-Gabriel Eynard (1775-1863) et le philhellenisme Genevois”, Geneve, 1963.

, ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ
Ἡ ζωντανὴ σημαία τοῦ Γένους

Α´ Μέρος. Τὰ χρόνια τῆς Ἐπανάστασης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

.                       Ὁ Κωνσταντῖνος Κανάρης εἶναι, κατὰ τὸν ποιητὴ Ἀριστοτέλη Βαλαωρίτη, «Ἡ ζωντανὴ σημαία τοῦ Γένους». Ὁ θρυλικὸς πυρπολητὴς τῆς Ἐπανάστασης ἀνάλωσε τὴ ζωή του, ἀπὸ τὴ νεαρή του ἡλικία ἕως βαθειὰ γεράματα, στὶς ὑπηρεσία τῆς Πατρίδας ἀπὸ διάφορες ἐπάλξεις. Πέραν τῶν ἄλλων, ποὺ ἐν συντομίᾳ θὰ παρατεθοῦν, διετέλεσε πέντε φορὲς πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, σὲ δύσκολες περιστάσεις καὶ ἀπεβίωσε ὡς ἐν ἐνεργείᾳ πρωθυπουργός.
.                       Γεννιέται τὸ 1793, κατ’ ἄλλους τὸ 1790, στὰ ἔνδοξα Ψαρά, στὸ ἐλάχιστο κατὰ τὸ μέγεθος , ἀλλὰ μέγιστο κατὰ τὸν ἡρωισμὸ   νησὶ τοῦ βορειοανατολικοῦ Αἰγαίου. Σὲ αὐτὸ δὲν ζοῦνε Ὀσμανίδες. Λόγῳ τῆς καταστροφῆς τοῦ νησιοῦ ἀπὸ τοὺς Τούρκους, τὸ 1824, δὲν ὑπάρχουν ἀρχεῖα γιὰ τὴν καταγωγὴ τοῦ ἥρωα. Σύμφωνα μὲ κάποιες μαρτυρίες κρατᾶ ἀπὸ τὴν Χειμάρα ἢ τὴν Πάργα τῆς Ἠπείρου. Ἄλλοι ὑποστηρίζουν ὅτι εἶναι γνήσιος Ψαριανός. Τὸ Κανάρης εἶναι ψευδώνυμο. Σπηλιωτέας εἶναι τὸ πραγματικό του.
.                       Ἡ ζωή του, ἀπὸ μικρὸ παιδί, εἶναι ἡ θάλασσα, ποὺ μαθαίνει ὅλα τὰ μυστικά της. Ζωή του ἐπίσης ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ Πατρίδα. Εἶναι τακτικότατος στὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ποὺ τὸν ἔχει προστάτη του. Ὁ Γεώργιος Τερτσέτης γράφει πὼς ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ στόμα τοῦ Κανάρη ἄκουσε πὼς «ναύτης, νεώτατος ἀκόμη τὴν ἡλικίαν, ὅταν ἄραζεν εἰς λιμένα, ἰδιάλεγεν ἔρημο παραθαλάσσιο καὶ καθήμενος εἰς ἄγριο λιθάρι ἐδιάβαζεν ἔργα καὶ βίον τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν ἔτρεχαν δάκρυα βρύση οἱ ὀφθαλμοί του. Ἡ διήγησις ηὗρεν ἀντίλαλον εἰς τὴν καλοπλασμένην καρδίαν τοῦ νέου Ψαριανοῦ» (Γ. Τερτσέτη «Λόγοι καὶ Δοκίμια», Ἔκδ. Ἐταιρία Ἰω. Καμπανᾶς Α.Ε., Ἀθήνα, 1969, σελ. 209).
.                       Ἄγνωστο ποία ἐκπαίδευση ἔλαβε. Πιθανότατα μαθαίνει τὰ πρῶτα γράμματα ἀπὸ τοὺς ἐγγραμμάτους ἱερεῖς τοῦ νησιοῦ καὶ στὴ συνέχεια μόνος του τὰ καλλιεργεῖ, ἔτσι ὥστε μπορεῖ καὶ ἀνταποκρίνεται στὰ ὕπατα ἀξιώματα ποὺ ἀνέλαβε στὸ ἐλεύθερο κράτος.
.           Παντρεύεται στὰ 24 (;) του, τὸ 1817, τὴν Δέσποινα, ὄμορφη θυγατέρα τοῦ εὔπορου Ψαριανοῦ πλοιοκτήτη καὶ μετὰ ἀγωνιστὴ τῆς Ἐπανάστασης Δέσποινα Μανιάτη. Ἦσαν μαζὶ γιὰ ἑξήντα χρόνια ἕως τὸν θάνατο τοῦ Κανάρη – καὶ ἀπέκτησαν ἑπτὰ παιδιά, ἕξι ἀγόρια (Νικόλαο, Θεμιστοκλῆ, Θρασύβουλο, Μιλτιάδη, Λυκοῦργο καὶ Ἀριστείδη) καὶ μία θυγατέρα, τὴ Μαρία. Μὲ χριστιανικὴ πνευματικότητα ἀντιμετώπισαν τὸν πρόωρο θάνατο τῆς θυγατέρας τους στὰ 19 της χρόνια (1828-1847), καὶ τῶν τεσσάρων ἀπὸ τὰ ἕξι ἀγόρια τους, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ τρία (Νικόλαος, Θεμιστοκλῆς καὶ Ἀριστείδης) σκοτώθηκαν κατὰ τὴν ἐκτέλεση τῶν στρατιωτικῶν τους καθηκόντων. Ὁ Λυκοῦργος ἀπεβίωσε 39ετής (1826-1865) ἀπὸ φυσικὰ αἴτια. Ἀπὸ τοὺς δύο ποὺ ἀπεβίωσαν μετὰ τὸν πατέρα τους ὁ Μιλτιάδης (1822-1899) ἐξελίχθη σὲ ναύαρχο καὶ πολιτικὸ καὶ ὁ Θρασύβουλος (1834-1898) σὲ ναύαρχο. Σημειώνεται ὅτι στὸ πρῶτο του παιδὶ ἔδωσε τὸ ὄνομα τοῦ προστάτη του Ἁγίου Νικολάου καὶ στὴν πρώτη (καὶ μοναδική) του κόρη τὸ ὄνομα τῆς Παναγίας. Στὰ ὑπόλοιπα ἀγόρια του ἔδωσε ἀρχαιοελληνικὰ ὀνόματα.

Ἡ ναυτική του δράση

.                       Ὁ Κανάρης ἐπιλέγει νὰ πολεμήσει τοὺς Ὀσμανίδες μὲ τὰ πυρπολικά. Κατὰ τὴν ἄποψή του τὰ μεγάλα τους δυσκίνητα καράβια μὲ τὰ πολλὰ κανόνια εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ ἀντιμετωπιστοῦν μὲ τὰ εὐέλικτα πυρπολικά, δηλαδὴ μὲ τὶς πλωτές, ἐμπρηστικὲς καὶ μεγάλης καταστροφικῆς δυνατότητας βόμβες. Σὲ αὐτὰ ἐπιδίδεται μὲ ἐπιτυχία καὶ μὲ αὐτὰ ἀποκτᾶ τὴν παγκόσμια φήμη τοῦ μπουρλοτιέρη, ἢ πυρπολητῆ. Τὰ ὅπλα του εἶναι ἡ εὐστροφία του, ἡ δεινότητά του ὡς ναυτικοῦ, ἡ τόλμη του καί, κυρίως, ἡ πίστη του στὸν Θεό. Τὸ 1822, πρὶν ἀναχωρήσει ἀπὸ τὰ Ψαρὰ γιὰ τὸ λιμάνι τῆς Χίου, μὲ σκοπὸ νὰ καταστρέψει τὸν τουρκικὸ στόλο, σὲ ἀντίποινα γιὰ τὴν καταστροφὴ τοῦ νησιοῦ καὶ τὴν γενοκτονία τῶν Ἑλλήνων κατοίκων του, ὅπως καὶ σὲ ὅλες τὶς παράτολμες ναυτικές του ἐνέργειες, ἐκκλησιάζεται καὶ κοινωνεῖ τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων, μαζὶ μὲ ὅλο τὸ 20μελές πλήρωμά του.
Ἡ δρ Μαρία Γ. Γιατράκου στὸ περιοδικὸ «Παρνασσὸς» (Τόμ. ΚΗ΄ – 1986, σσ. 558 – 576) παρουσιάζει τὸ βιβλίο τοῦ Χριστοφόρου Καστάνη «The Greek exile», ποὺ ἐξεδόθη στὴ Φιλαδέλφεια τῶν ΗΠΑ τὸ 1851. Ἡ πηγὴ εἶναι ἀξιόλογη, γιατί ὁ συγγραφέας εἶναι Χιώτης καὶ αὐτόπτης μάρτυρας τόσο τοῦ ὁλοκαυτώματος τῆς Χίου, τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1822, ὅσο καὶ τῆς πυρπόλησης τῆς τουρκικῆς ναυαρχίδας ἀπὸ τὸν Κανάρη, τὸν Ἰούνιο τοῦ ἰδίου ἔτους. Γράφει ὁ Καστάνης:
.                       «Μὲ ἐπιδέξιους χειρισμούς…ὁ Κανάρης στάθηκε πάνω στὴν πλώρη καὶ ἐνθάρρυνε τοὺς ἄντρες του νὰ προχωρήσουν πρὸς τὰ μπρός. Τὸ μπουρλότο ἔτρεξε γρήγορα σὰν ἕνα βέλος μέσα στὴ δροσερὴ αὔρα….Ὁ Κανάρης τὸ κόλλησε μὲ ἐπιδεξιότητα στὴ ναυαρχίδα, ἔβαλε φωτιά, ἀνέβηκε στὸ πλοῖο ποὺ συνόδευε τὸ πυρπολικὸ καὶ ἀπομακρύθηκε γρήγορα μὲ τοὺς ναῦτες του, ποὺ στὴν ἀρχὴ κωπηλάτησαν μὲ ὅλη τους τὴ δύναμη. Οἱ εὔφλεκτες οὐσίες τοῦ μπουρλότου ποὺ ἐξερράγη ἁπλώθηκαν πάνω ἀπὸ τὰ καταστρώματα τοῦ θύματός του…Ἕνα θραῦσμα τοῦ ἱστοῦ ποὺ ἐξακοντίστηκε κατάφερε θανάσιμο τραῦμα στὸν καπουδὰν πασὰ (ἀρχιναύαρχο) Καρὰ Ἀλή… Ἡ καταστροφὴ μαινόταν σὲ ὁλόκληρη τὴν ἁρμάδα…Ποτὲ δὲν θὰ ξεχάσω τὴν ὥρα ποὺ ἡ μητέρα μου φώναξε τὴν οἰκογένειά της. γιὰ νὰ δεῖ τὴν πυρκαϊά…Ἡ ναυαρχίδα φώτιζε τὸ Αἰγαῖο καὶ σὲ κάθε λεπτὸ ἀναμέναμε τὴν ἔκρηξη τῶν πυριτιδαποθηκῶν. Ξαφνικὰ ἐκεῖνο τὸ πλωτὸ πανδαιμόνιο ἐξερράγη σὰν ἕνα ἡφαίστειο…Μία νύχτα χωρὶς ὕπνο πέρασε… Ἡ εὐχαρίστηση τῆς θέας τῶν Ἑλλήνων νικητῶν τῆς θάλασσας ἦταν ἡ ὕψιστη σὲ ὅλη τὴν παρηγορητικὴ ἠρεμία. Δὲν τολμήσαμε νὰ ἐκφράσωμε τὴ χαρά μας ἀνοιχτὰ ἐξ αἰτίας τοῦ φόβου τῶν ντόπιων Φράγκων καὶ τοῦ Τούρκου Καβάση».
.                       Ὁ Γ. Τερτσέτης σὲ ὁμιλία του, τὸν Μάϊο τοῦ 1858, γράφει τὸ ἀκόλουθο, ποὺ ἀφορᾶ τὴν πίστη τοῦ Κανάρη: «Ὅταν ὁ μεγαλόψυχος Κανάρης ἔλαμνε (προχώρησε) μὲ τοὺς συντρόφους του εἰς τὸ λιμάνι τῆς Χίου, ἄρα(γ)μένο τὸ χιλιάρμενο τοῦ ἐχθροῦ, νύχτα ἦτον καί, μὴ ξεχωρίζοντας καθαρά, ποῦ, ποῖο τὸ ἄρα(γ)μα τοῦ ναυάρχου ἐσυλλογίζετο, ἄστρο φωτεινό, κατεβαίνοντας ἀπὸ τὸν οὐρανό, τοῦ ἐσημάδευσε τὴ ναυαρχίδα, καὶ τὴν ἔκαυσε» (Αὐτ. σελ. 93).
.                       Σὲ πολλὲς ἀνατινάξεις τουρκικῶν πολεμικῶν πλοίων προβαίνει μὲ τὰ πυρπολικά του ὁ Κανάρης. Μεταξὺ αὐτῶν: Τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1822, μεταξὺ Τενέδου καὶ Τρωάδας, ἀνατινάζει τὴν τουρκικὴ ὑποναυαρχίδα, τοῦ νέου ἀρχιναυάρχου Κακλαμάν Μεχμὲτ Πασᾶ, τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1824, ἀνοιχτὰ τῆς Μυτιλήνης, τουρκικὴ κορβέτα, τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1824, στὴ Σάμο, τουρκικὴ φρεγάτα… Ἡ τολμηρότερη ἐνέργειά του θεωρεῖται ἡ ἀπόπειρά του νὰ πυρπολήσει μέσα στὸ λιμάνι τῆς Ἀλεξανδρείας τὸν Αἰγυπτιακὸ στόλο, τὸν Ἰούλιο τοῦ 1825. Ἡ ἀποτυχία ὀφείλεται στὴν αἰφνίδια ἀλλαγὴ τῶν καιρικῶν συνθηκῶν.-

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ
Ὁ Πίνδαρος τοῦ 1821

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.             Ὁ Ἀνδρέας Κάλβος δικαίως χαρακτηρίστηκε ὁ Πίνδαρος* τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Ὁ πρῶτος, ποὺ συνέκρινε τὸν Κάλβο μὲ τὸν Πίνδαρο, ἦταν ὁ Pauthier de Censay, ποὺ μετέφρασε στὰ γαλλικὰ τὰ «Λυρικά», τὴ δεύτερη συλλογὴ ποιημάτων του γιὰ τὴν Ἐπανάσταση. Ἡ ἐν λόγῳ συλλογὴ ἐκδόθηκε στὸ Παρίσι τὸ 1826. Ὁ ποιητὴς Τάκης Παπατσώνης (1895-1976) ἐξήγησε ὅτι ὁ Κάλβος παρομοιάζεται μὲ τὸν Πίνδαρο, γιατί καὶ οἱ δύο πέραν τοῦ ὕφους στήριξαν τὴν εὐτολμία τῶν ἡρώων ποὺ τιμοῦσαν, ὁ μὲν Πίνδαρος στὴν λατρεία τῶν θεῶν, ὁ δὲ Κάλβος «στὴ λατρεία τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου».
.           Ὁ Παπατσώνης προσθέτει πὼς κατὰ τὸν Κάλβο οἱ ἥρωες τοῦ 1821 «ἀντλοῦσαν τὸ θάρρος τους προσβλέποντας πρὸς τὸ μέγα καὶ ἄσβεστον ἰδανικόν, τὴν συληθεῖσαν καθέδραν τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, τὴν αἱματοβαφῆ μνήμην τοῦ Παλαιολόγου καὶ τὴν παλαιὰν μαρμαρυγὴν (λάμψη) τῆς Βασιλίδος». Ὁ Κάλβος καὶ ἡ Ἐπανάσταση ταυτίζονται, ὅπως τόνισε σὲ ὁμιλία του ὁ Ἀκαδημαϊκὸς Παν. Μπρατσιώτης: «Ὁ Κάλβος δὲν νοεῖται καλῶς χωρὶς τὴν ἀνάμνηση τοῦ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας ἀγῶνος, οὔτε τἀνάπαλιν ἡ ἑλληνικὴ ἐπανάστασις ἄνευ ἀναμνήσεως τοῦ πλέον ὑψιπέτου καὶ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ὑμνητοῦ αὐτῆς».
.             Ὁ Ἀνδρέας Κάλβος γεννήθηκε στὴ Ζάκυνθο τὸ 1792. Εὐαίσθητος στὴν ψυχὴ πληγώθηκε, ὅταν οἱ γονεῖς του χώρισαν καὶ αὐτὸς μὲ τὸν νεότερο ἀδελφό του ἀκολούθησαν τὸν πατέρα τους στὴν Ἰταλία καὶ δὲν ξαναεῖδαν τὴν μητέρα τους. Πάντοτε ὅμως ἔνιωθε πολλὴ ἀγάπη καὶ τρυφερότητα γι’ αὐτήν. Γράφει χαρακτηριστικὰ στὴν τρίτη Ὠδή του «Εἰς θάνατον» (στ. κε΄): «Ὦ φωνή, ὦ μητέρα, ὦ τῶν πρώτων μου χρόνων σταθερὰ παρηγόρησις, ὄμματ’ ὁπού μ’ ἐβρέχατε μὲ γλυκὰ δάκρυα!».
.                     Ἔμποροι ἡ οἰκογένεια τοῦ Κάλβου, ἀλλὰ ἐκεῖνος ἀκολουθεῖ ἀπὸ νωρὶς τὸν δικό του δρόμο. Μόλις εἴκοσι ἐτῶν, τὸ 1812, τὸν προσλαμβάνει ὁ Οὖγκο Φώσκολο γραμματέα του. Ἔτσι τὸν ἀκολουθεῖ στὰ ταξίδια του καὶ βιώνει τοὺς διωγμοὺς ποὺ ὑφίσταται γιὰ τὶς ἰδέες του, ἕως ὅτου χώρισαν οἱ δρόμοι τους. Κυνηγημένος καὶ ὁ ἴδιος γιὰ τὰ ἐθνεγερτικά του φρονήματα ἀπὸ τὶς ἰταλικὲς ἀρχὲς τὸ 1820 καταφεύγει στὴ Γενεύη, ἀπὸ ὅπου παρακολουθεῖ τὸν Ἀγώνα. Ἐμπνεόμενος ἀπὸ αὐτὸν τὸ 1824 ἐκδίδει ἐκεῖ τὴν πρώτη του ποιητικὴ συλλογή, τὴ «Λύρα», στὸ τυπογραφεῖο Guil. Fick., ποὺ περιλαμβάνει τὶς δέκα πρῶτες «Ὠδές» του.
.                     Τὸ 1826 μεταβαίνει στὸ Ναύπλιο, βιώνει τὴ διχόνοια καὶ μέσα σὲ ἕνα μήνα φεύγει γιὰ τὴν Κέρκυρα, ὅπου μένει ἕως τὸ 1852. Ἐκεῖ παραδίδει ἰδιωτικὰ μαθήματα καὶ διδάσκει τρία χρόνια στὴν Ἰόνιο Ἀκαδημία. Σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια δὲν συναντᾶται μὲ τὸν Σολωμό, ἔχει προστριβὲς μὲ συναδέλφους του καί, κατὰ τὸν φιλόλογο Στέφανο Διαλυσμᾶ, αἰσθάνεται ὅτι ἡ Πατρίδα τὸν ἀγνοεῖ. Τὸ 1852 ἀναχωρεῖ μὲ τὴν Ἀγγλίδα Σαρλὸτ Ἀουγκούστα Οὐάνταμς στὸ Λονδίνο καὶ τὸ 1853 τὴν παντρεύεται. Ἐκείνη ἀνοίγει παρθεναγωγεῖο στὸ Λάουθ καὶ ὁ Κάλβος διδάσκει σὲ αὐτὸ ἕως τὸν θάνατό του, τὸ 1869. Τὸ 1960, πρὶν ἀκριβῶς ἑξήντα χρόνια, τὰ ὀστᾶ του μεταφέρονται στὴν Ζάκυνθο.

Χαρακτηριστικοὶ στίχοι ἀπὸ τὰ ποιήματά του:

.                   Γιὰ τὴν Πατρίδα: «Γῆ τῶν θεῶν φροντίδα, Ἑλλὰς ἡρώων μητέρα, φίλη, γλυκεία πατρίδα μου, νύχτα δουλείας σ’ ἐσκέπασε, νύκτα αἰώνων» («Ὁ Ὠκεανός», στ. α΄)
.                   Κατὰ τὸν παιάνα «Ἴτε παῖδες Ἑλλήνων»: «Τρέξατε ἀδέλφια τρέξατε. Ψυχαὶ θερμαί, γενναῖαι. Εἰς τὸν βωμὸν τριγύρω τῆς πατρίδος ἀστράπτοντα τρέξατε πάντες. Ἂς παύσωσ’ ἡ διχόνοιαι ποὺ ρίχνουσι τὰ ἔθνη τυφλὰ ὑπὸ τὰ σκληρότατα ὀνύχια τῶν ἀγρύπνων δολίων τυράννων». («Βωμὸς τῆς Πατρίδος», στ. α΄- β΄).
.                    Γιὰ τὴ δόξα: «Νοεῖς; – Τρέξατε, δεῦτε οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες, ἦλθ’ ὁ καιρὸς τῆς δόξης, τοὺς εὐκλεεῖς προγόνους μας ἂς μιμηθῶμεν…Τί τρέμεις; Τὴν φοράδα κτύπα, κέντυσον Ὀθωμανέ, θηρία μάχην πνέοντα, δόξαν, σὲ κατατρέχουν» (Εἰς δόξαν, στ. κβ΄ – κδ΄)
.                  Εἰς τὸν Ἱερὸν Λόχον: «Ὦ γνήσια τῆς Ἑλλάδος τέκνα, ψυχαὶ ποὺ ἐπέσατε εἰς τὸν ἀγώνα ἀνδρείως, τάγμα ἐκλεκτῶν ἡρώων, καύχημα νέον» (στ. γ΄). Γιὰ τὴν Ζάκυνθο: «Χαῖρε Αὐσονία, χαῖρε καὶ σὺ Ἀλβιῶν, χαιρέτωσαν τὰ ἔνδοξα Παρίσια, ὡραῖα καὶ μόνη ἡ Ζάκυνθος μὲ κυριεύει» (Ὁ Φιλόπατρις στ. Ιβ´).
.                   Εἰς Χίον: «Ὦ λαιμοὶ τῶν ἀθώων παιδιῶν μας, ὦ πλευρὰ σεβάσμια τῶν μητέρων, γερόντων κόμαι εἰς τ’ αἷμα ἀθλίως βρεγμέναι! Ἐκδίκησιν ζητεῖτε; Ἡ φωνή σας ἠκούσθη. Ποτὲ εἰς τὴν γῆν οἱ ἀθάνατοί τοὺς ληστὰς δὲν ἀφίνουν ἀτιμωρήτους» (στ. ιζ΄- ιη΄).
.                   Εἰς Ψαρά: «Ἐπὶ τὸ μέγα ἐρείπιον ἡ ἐλευθερία ὁλόρθη προσφέρει δύο στεφάνους, ἕν’ ἀπὸ γήινα φύλλα, κ’ ἄλλον ἀπ’ ἄστρα» (στ. κδ΄).
.                   Εἰς Σούλι: Βράχοι ὑψηλοί, διαβόητοι, βουνὰ τοῦ τετραχώρου. Ἀπὸ σᾶς καταβαίνουσι πολλοὶ καὶ δυνατοὶ ἀδάμαστοι ἄνδρες» (στ. δ΄).
.                   Εἰς Σάμον: «Νῆσος λαμπρὰ εὐδαιμόνει. Ὅτε ἡ δουλεία σὲ ἀμαύρονε, σ’ εἶδον. Ἄμποτε νάλθω νὰ φιλήσω τὸ ἐλεύθερον Ἱερόν σου χῶμα». (στ. κγ΄).
.                    Γιὰ τὶς ξένες δυνάμεις: «Διὰ νὰ θεμελιώσητε τὴν τυραννίαν τιμᾶτε τὸν Σταυρὸν εἰς τὰς πόλεις σας, καὶ αὐτὸν ἐπολεμήσατε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τώρα εἰς προστασίαν μας τὰ χέρια σᾶς ἁπλόνετε! Τραβήξετέ τα ὀπίσω, βλέπει ὁ Θεὸς καὶ ἀστράπτει διὰ τοὺς πανούργους». («Αἱ εὐχαί», στ. ιβ΄ καὶ ιγ΄).
.                   Ὁ πρόλογος – ἀφιέρωση τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου στὸν στρατηγὸ Λαφαγιέτ, στὰ «Λυρικά» του, ποὺ ἐκδόθηκαν στὸ Παρίσι, δείχνει ὅτι ἀπευθύνεται σὲ συναγωνιστή. Τὸ κείμενο εἶναι ἐπίκαιρο:
.                  «Τὴν ἡμέρα ποὺ ἐκθέσατε σὲ κίνδυνο τὴ ζωή σας στὴν Ἀμερική, δὲν ἀγωνισθήκατε μόνο γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία αὐτῆς τῆς χώρας. Οἱ ἀρχὲς τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἠθικῆς ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλουν οἱ λαοὶ νὰ θεμελιώνουν τὴν εὐημερία τους, ἦσαν πάντα μπρὸς στὰ μάτια σας.
Στρατηγέ, εἶναι γιὰ τὸν ἴδιο λόγο ποὺ καὶ ἐμεῖς ἀγωνιζόμαστε. Ἡ ἡλικία σας, σᾶς ἐμποδίζει νὰ δείξετε τὸ σπαθί σας στοὺς βαρβάρους, οἱ ὁποῖοι μᾶς καταπίεζαν ἐπὶ τέσσερις αἰῶνες. Ἀλλὰ μπορεῖ ἡ ἀνάμνηση τῶν πράξεών σας νὰ γεννήσει συναισθήματα γενναιότητας στὴν ψυχὴ καθενός, ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ βαδίσει στὰ χνάρια σας.
.                     Ὑπερβολικὰ φτωχοὶ γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ τροφοδοτήσουμε τὸ στρατὸ καὶ τὸ ναυτικό μας, στερημένοι ἀπὸ κάθε θεσμὸ γιὰ νὰ στερεώσουμε τὴν ἐλευθερία μας, χωρὶς ἅρματα γιὰ νὰ γεμίσουμε τὰ βράχιά μας, πολεμώντας ἐναντίον ἐχθροῦ συνέχεια κτυπημένου καὶ πάντα παρόντος, περιτριγυρισμένοι ἀπὸ παγίδες ἀπὸ τὶς χριστιανικὲς κυβερνήσεις, ποῦ ἔγιναν σύμμαχοι τῶν ἐχθρῶν του Εὐαγγελίου, δεχόμενοι ἐπιθέσεις δολίων προσφορῶν προστασίας, ποῦ ὁ λαός μας δὲν ζήτησε, θὰ ὑποκύψουμε; Ὄχι στρατηγέ. Ὁ Θεὸς καὶ ἡ ἀπελπισία μᾶς στηρίζουν. Ἕνα ἔθνος, πού, ὁλόκληρο, κοιτάζει τοὺς ἐχθρούς του μὲ περιφρόνηση καὶ τὸν τάφο του μὲ ἀδιαφορία δὲν μπορεῖ νὰ νικηθεῖ…» (Μετάφραση.γρ)

 

*Ὁ Πίνδαρος (522-442) εἶναι, κατὰ τὸν Ἀλέξανδρο Ραγκαβή, «ὁ μέγιστος καὶ ἑξαισιώτερος λυρικὸς ποιητὴς εἰς τὴν ἀρχαιότητα, εὐπατρίδης ἐξ Αἰγιδῶν, γεννηθεὶς ἐν Κυνὸς κεφαλαῖς Θηβῶν».

, , ,

Σχολιάστε

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ
 Ἡ πρώτη Ἑλληνίδα ὑποναύαρχος

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                 Ἡ Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα εἶναι ἡ πρώτη Ἑλληνίδα Ὑποναύαρχος. Ὁ βαθμὸς τῆς ἀπονεμήθηκε μετὰ θάνατον. Οἱ Ρῶσοι τῆς ἀπένειμαν τὸν τίτλο τῆς «Ναυάρχου». Εἶναι ἡ μοναδικὴ φορὰ στὴν ἱστορία τους, ποὺ ἀπονεμήθηκε σὲ γυναίκα αὐτὸς ὁ βαθμός.
.                 Ἡ ζωὴ τῆς Λασκαρίνας ἦταν τραγικὴ ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ γεννήθηκε σὲ κελὶ τῆς Τουρκιᾶς ἕως τὴν ὥρα ποὺ τὴν σκότωσαν Ἕλληνες. Ἀνάμεσά τους ἔζησε διαστήματα πατριωτικῆς ἔξαρσης, ἡρωικῶν ἀγώνων, ἐντάσεων, φιλονικιῶν, ἀντιπαραθέσεων, γάμων, χηρειῶν, τεκνογονιῶν. Ἐλάχιστος ἦταν ὁ καιρὸς ποὺ ἔζησε σὲ οἰκογενειακὴ ἀτμόσφαιρα γαλήνης. Ἦταν μία χαρισματικὴ ἡρωίδα μητέρα καὶ Ἑλληνίδα, ποὺ ἡ ζωὴ τῆς σκλήρυνε τὴν ψυχή, γιὰ νὰ μπορέσει νὰ ἐπιβιώσει καὶ νὰ προσφέρει τὰ πάντα στὴν ἐλευθερία τῆς Πατρίδας της.
.                 Ἡ ἴδια δὲν ἄφησε ἀπομνημονεύματα. Σκόρπιες εἶναι οἱ ἀναφορὲς γι’ αὐτὴν ἀπὸ τοὺς ἱστορικούς τῆς Ἐποχῆς. Τὸ 1993 οἱ ἐκδόσεις «Κάκτος» ἐξέδωσαν τὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα τοῦ πρίγκιπα Μιχαὴλ (Michel de Grece) «Μπουμπουλίνα». Πρόκειται γιὰ μίαν ἐξαιρετικὴ λογοτεχνικὴ ἐργασία, δοσμένη μὲ ἀκριβῆ ἱστορικὴ προσέγγιση στὰ γεγονότα. Γιὰ τὸ ἐγχείρημά του ὁ πρίγκιπας συνεργάσθηκε μὲ ἔγκυρους ἱστορικοὺς καὶ ἐκλεκτοὺς εὐπατρίδες. Ἀπὸ αὐτήν του τὴν ἐργασία ἀντλοῦμε στοιχεῖα, ποὺ ἀναδεικνύουν τὴν προσωπικότητα τῆς ἡρωίδας.
.                 Ἔγκυος, κοντὰ στὴ γέννα τῆς Λασκαρίνας, ἡ μητέρα τῆς Σκευὼ πούλησε τὰ ὑπάρχοντά της καὶ μετέβη στὴν Κωνσταντινούπολη, γιὰ νὰ προσπαθήσει νὰ ἀπελευθερώσει τὸν σύζυγό της Σταυριανὸ Πινότση. Αὐτὸς εἶχε λάβει μέρος στὰ Ὀρλωφικὰ καὶ τὸν εἶχαν προδώσει στοὺς ὀθωμανούς. Δὲν τὸν πρόλαβε ζωντανό. Εἶχε πεθάνει μίαν ἡμέρα πρίν, ἀπὸ τὰ βασανιστήρια καὶ τὶς κακουχίες. Ὁ ἰσχυρὸς κλονισμὸς τῆς Σκευῶς ἀπὸ τὸ θέαμα τοῦ νεκροῦ ἀνδρός της, προκάλεσε τὴν πρόωρη γέννηση τῆς Μπουμπουλίνας μέσα στὸ μπουντρούμι, τὸ 1771.
.                 Ἡ μητέρα της, χήρα καὶ νέα στὴν ἡλικία, γύρισε μὲ τὸ μωρὸ πάμπτωχη στὶς Σπέτσες. Πέντε χρόνια μετὰ παντρεύτηκε τὸν πλούσιο Δημήτρη Λαζάρου καὶ ἔτεκε ἕξι γιοὺς καὶ δύο κόρες… Ἡ Μπουμπουλίνα ἦταν ξένο σῶμα στὴ νέα οἰκογένεια. Ἡ μητέρα τοῦ πατριοῦ της ἦταν δύο φορὲς μητριὰ καὶ τὰ ἑτεροθαλῆ ἀδέλφια της τὴν περιφρονοῦσαν. Ἡ μητέρα της τὴν ὑπεραγαποῦσε ἀλλὰ δὲν εἶχε χρόνο, οὔτε τρόπο νὰ τὴν ὑπερασπιστεῖ. Ἡ κατάστασή της χειροτέρεψε, ὅταν πῆγε νὰ ἐπισκεφθεῖ στὴν Ὕδρα τὸν θεῖο, ἀπὸ τὴν μητέρα της, Κουντουριώτη. Ἡ σύζυγός του καὶ ἡ μητέρα της ἀδελφές. Αὐτὸς δὲν τὴν δέχθηκε καὶ ὁ γιός του, πρῶτος της ἐξάδελφος, Γιῶργος Κουντουριώτης, τὴν ἔδιωξε μὲ βίαιο τρόπο. Στὴ σκληρότητα ποὺ ἀντιμετώπιζε ἡ ψυχικὴ διέξοδος γιὰ τὴν Μπουμπουλίνα ἦταν ἡ θάλασσα καὶ ὁ γάμος.
.                 Στὰ δέκα ἑπτά της χρόνια, τὸ 1788, παντρεύτηκε τὸν ἀνδρεῖο πλοιοκτήτη Δημήτρη Γιάνουζα. Τοῦ χάρισε τρία παιδιά, τὸν Ἰωάννη, τὸν Γεώργιο καὶ τὴ Μαρία. Κοντά του ἔμαθε νὰ κυβερνᾶ πλοῖα στὴ Μεσόγειο καὶ στὴ Μαύρη θάλασσα καὶ συμμετέσχε μὲ ἐπιτυχία στὶς ἐμπορικές του δραστηριότητες. Στὰ 1797, ἀνοικτά τῆς Λιβύης, σὲ ἐνέδρα Τούρκων ὁ Γιάνουζας σκοτώθηκε. Ἡ Λασκαρίνα ἦταν 26 ἐτῶν, μὲ τρία παιδιά. Τὴ ζήτησε σὲ γάμο ὁ πλούσιος πλοιοκτήτης καὶ ἐπίσης χῆρος Μπούμπουλης, ποὺ τὴν ἤθελε καὶ πρὶν παντρευτεῖ τὸν Γιάνουζα. Ὑποχώρησε μετὰ ἀπὸ τρία χρόνια. Παντρεύτηκαν στὰ 1801 καὶ τοῦ χάρισε τρία παιδιά, τὴν Σκευώ – ὄνομα τῆς μητέρας της-, τὴν Ἑλένη καὶ τὸν Νικόλαο. Αὐτὸς εἶχε τρία παιδιὰ ἀπὸ τὸν πρῶτο του γάμο. Τὸ 1811 Ἀγαρηνοὶ σκότωσαν τὸν Μπούμπουλη καὶ ἡ Λασκαρίνα ἦταν δύο φορὲς χήρα μὲ ἐννέα παιδιὰ καὶ μὲ πολὺ μεγάλη περιουσία.
.                 Τὰ προγόνια της διεκδίκησαν μέρος τῆς περιουσίας. Ἔφτασαν στὴν Πόλη καὶ ζήτησαν ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο νὰ τὴν ἀφορίσει, ἂν δὲν τοὺς τὴν ἔδινε. Τὸ Πατριαρχεῖο, τὸ 1820, τὴν ἀφόρισε, μέχρις ὅτου δώσει στὰ προγόνια της ὅσα διεκδικοῦσαν. Ἡ Λασκαρίνα δὲν ὑπάκουσε. Εἶχε μυηθεῖ στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ εἶχε ἀποφασίσει ὅλη ἡ περιουσία της νὰ πάει στὸν Ἀγώνα, ὅπως καὶ πῆγε. Τὸ 1820 ναυπήγησε τὸ πολεμικὸ πλοῖο «Ἀγαμέμνων», 48 πήχεων καὶ μὲ δικά της χρήματα τὸ ἐξόπλισε μὲ 18 κανόνια καὶ τὸ ἐπάνδρωσε μὲ πολλοὺς ναυτικούς.. Οἱ Τοῦρκοι τὸ ἤξεραν… Τὸ ὄνομα ποὺ ἔδωσε στὸ πλοῖο δείχνει τὸ πόσο τιμοῦσε τὴν ἐθνικὴ κληρονομιά της.
.                 Στὴν ἔναρξη τοῦ Ἀγώνα ἦταν πενήντα ἐτῶν, ἀλλά, ὅπως ἔγραψε ὁ Φιλήμων ἦταν «ἐπιβλητικὴ καπετάνισσα, πρὸ τῆς ὁποίας ὁ ἄνανδρος ἠσχύνετο καὶ ὁ ἀνδρεῖος ὑπεχώρει». Διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης ἔλαβε μέρος στὴν ἅλωση τῆς Μονεμβασίας, τῆς Τριπολιτσᾶς καὶ τοῦ Ναυπλίου. Κατὰ τὴν πρώτη, ἀποτυχημένη, πολιορκία του, οἱ Ἕλληνες ὑποχώρησαν καὶ ἡ Μπουμπουλίνα ἔσπευσε στὸ Ἄργος νὰ τοὺς ἐνθαρρύνει μὲ χρήματα καὶ ὁπλισμό. Ἡ ἐμφάνιση τῆς ἔφιππης Μπουμπουλίνας, ποὺ συνοδευόταν ἀπὸ τὸν γιό της Γιάννη Γιάνουζα καὶ Σπετσιῶτες ἄνδρες, προκάλεσε ἐνθουσιασμὸ στοὺς κατοίκους τῆς πόλης. Στὴ μάχη μὲ τοὺς Τούρκους σκοτώθηκε ὁ γιός της, γιὰ τὸν ὁποῖο εἶπε: «Ὁ γιός μου εἶναι νεκρός, ἀλλὰ τὸ Ἄργος σώθηκε…».
.                 Στὸν ἐμφύλιο ὑποστήριξε τὸν Κολοκοτρώνη, μὲ τὸν ὁποῖο καὶ συμπεθέρεψε. Ἡ κόρη της Ἑλένη Μπούμπουλη παντρεύτηκε τὸ 1823 τὸν πρωτότοκο γιό του Πάνο Κολοκοτρώνη, ποὺ σκοτώθηκε σὲ ἐμφύλια πολεμικὴ σύγκρουση τὸ 1824. Παρὰ τοὺς καλοθελητὲς καὶ ζηλόφθονους, ποὺ πῆγαν νὰ δηλητηριάσουν τὸν δεσμὸ τῆς Μπουμπουλίνας μὲ τὸν Κολοκοτρώνη, αὐτὸς ἔμεινε πάντα ἰσχυρός. Μετὰ τὴν ἅλωση τοῦ Ναυπλίου ἔμεινε ἐκεῖ σὲ οἰκία ποὺ τῆς παραχώρησαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμφύλια διαμάχη διώχθηκε ἀπὸ αὐτὴν καὶ ἀναγκάστηκε νὰ ἐπιστρέψει στὶς Σπέτσες μαζὶ μὲ τὴν κόρη της Ἑλένη.
.                 Ὁ φυλακισμένος ἀπὸ τοὺς κυβερνητικοὺς σὲ μοναστήρι τῆς Ὕδρας Κολοκοτρώνης ἀπελευθερώθηκε στὶς 16 Μαΐου 1825. Στὸ διπλανὸ νησί, στὶς Σπέτσες, λίγες ἡμέρες μετά, στὶς 22 Μαΐου, ἡ Μπουμπουλίνα σκοτώθηκε στὸ σπίτι τοῦ πρώτου ἄνδρα της Γιάννη Γιάνουζα. Ὁ γιός της Γιῶργος Γιάνουζας ἔκλεψε τὴν Εὐγενία Κούτση καὶ οἱ Κουτσαῖοι πῆγαν νὰ τὴν πάρουν. Πάνω στὸν καυγὰ τὴν πυροβόλησαν στὸ παράθυρο, ὅπου βρισκόταν. Ἕνα βόλι τὴν πέτυχε ἀνάμεσα στὰ μάτια καὶ τὴν ἔριξε νεκρή. Ὁ δράστης Γιάννης Κούτσης ἀθωώθηκε ἀπὸ τὸ δικαστήριο τῶν Σπετσῶν, ἀλλὰ ὁ Γιῶργος Γιάνουζας κράτησε γυναίκα του τὴν Εὐγενία καὶ ἀπέκτησαν πολλὰ παιδιά.
.                 Ὁ «Ἀγαμέμνων» ἀπὸ τὰ παιδιὰ τῆς Μπουμπουλίνας πουλήθηκε στὸ ἑλληνικὸ κράτος καὶ τὸν ἔκαψε στὸν Πόρο ὁ Μιαούλης, μαζὶ μὲ τὸν ὑπόλοιπο στόλο. Ἀπόγονος τῆς Μπουμπουλίνας ἦταν ἡ ἡρωίδα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης Λέλα Καραγιάννη, ποὺ ἔδωσε τὸ ἐπώνυμό της στὴν ἀντιστασιακὴ ὀργάνωση, ποὺ συγκρότησε τὸ 1941.-

, , ,

Σχολιάστε