Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Ἅγ. Νικόδημος

Η ΑΓΙΑ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

 Ἁγ. Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου

Ἑρμηνεία εἰς τὸν Κανόνα τῆς Ὑψώσεως τοῦ Σταυροῦ
«Ἑορτοδρόμιον»,
ἐκδ. «Ὀρθόδ. Κυψέλη»,
Θεσσαλονίκη 1987, σελ. 42

.             Συνήθεια γρ γία πικρατε ες τος χριστιανούς, ν ποισι δι τς χειρς τ σημεον το Σταυρο, ταν μέλλουν ν ρχίσουν κάθε ργον κα πιχείρημα· καθὼς παραγγέλλει εἰς αὐτοὺς ὁ θεῖος Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων, λέγων ἐν Κατηχήσει Δ´. «Μὴ ἐπαισχυνθῶμεν τῷ Σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ· ἀλλὰ κἂν ἄλλος ἀποκρύπτῃ, σὺ φανερῶς ἐπὶ τῷ μετώπῳ σφραγίζου· ἵνα οἱ δαίμονες, τὸ σημεῖον ἰδόντες τὸ Βασιλικόν, μακρὰν φύγωσι τρέμοντες. Ποίει δ τοτο τ σημεον σθίων κα πίνων, καθήμενος, κοιταζόμενος (Σ: ὅταν ξαπλώνεις), ξανιστάμενος, λαλν, περιπατν, παξαπλς ν παντ πράγματι. Ἀλλὰ καὶ ὁ Χρυσορρήμων εἰς τοῦτο παρακινεῖ τοὺς πιστούς, λέγων «ὅταν μέλλῃς ὑπερβαίνειν τὰ πρόθυρα τοῦ πυλῶνος, τοῦτο φθέγξαι τὸ ρῆμα πρότερον· ἀποτάσσομαί σοι Σατανᾶ, καὶ τῇ πομπῇ σου, καὶ τῇ λατρείᾳ σου, καὶ συντάσσομαί σοι Χριστέ· καὶ μηδέποτε χωρὶς τῆς φωνῆς ταύτης ἐξέλθῃς. Καὶ μετὰ τοῦ ρήματος τούτου, καὶ τν Σταυρν π το μετώπου διατύπωσον· οὕτω γὰρ οὐ μόνον ἄνθρωπος ἀπαντῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ αὐτὸς ὁ Διάβολος βλάψαι τί δυνήσεται, μετὰ τούτων σε ὁρῶν τῶν ὅπλων πανταχοῦ φαινόμενον» (Λόγ. εἰς τοὺς Ἀνδριάντας).

 

 

Advertisements

, ,

Σχολιάστε

«ΑΥΤΗ Η ΚΛΗΤΗ καὶ ΑΓΙΑ ΗΜΕΡΑ» (Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς η´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

Ἁγ. Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου:

Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς η´ ᾨδῆς
τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα
(«Ἑορτοδρόμιον», ἔκδ. Σκουρταίων, ἐν Bενετίᾳ)

«Αὕτη ἡ κλητὴ καὶ ἁγία ἡμέρα,
ἡ μία τῶν σαββάτων,
ἡ βασιλὶς καὶ κυρία,
ἑορτῶν ἑορτή,
καὶ πανήγυρίς ἐστι πανηγύρεων,
ἐν ᾗ εὐλογοῦμεν, Χριστὸν εἰς τοὺς αἰῶνας».

 Ἠλ. κείμενο: «Χριστιαν. Βιβλιογραφία»

βλ.σχετ.:
ΠPOΛEΓOMENA TOY KANONOΣ TOY ΠAΣXA (Ἁγ. Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου)
«ΚΑΘΑΡΘΩΜΕΝ ΤΑΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΨΟΜΕΘΑ, Τῼ ΑΠΡΟΣΙΤῼ ΦΩΤΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ» (Ἑρμηνεία τοῦ α´τροπαρίου τῆς α´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)
«ΔΕΥΤΕ ΠΟΜΑ ΠΙΩΜΕΝ ΚΑΙΝΟΝ» (Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς γ´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

.                 Μὲ πολλὰ καὶ ὑψηλὰ καὶ ἔνδοξα ὀνόματα καὶ ἐπίθετα ὀνομάζεται ἐν τῷ Τροπαρίῳ τούτῳ ὑπὸ τοῦ Μελωδοῦ ἡ λαμπροφόρος ἡμέρα τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου, ἡ καὶ ἁγία καλουμένη Κυριακή· λέγεται γὰρ αὕτη κλητὴ καὶ ἁγία ἀπὸ τὸν Μωϋσῆν κατὰ δύο προνόμια· ἕνα μέν, καθὸ εἶναι ὀγδόη καὶ τύπος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, καὶ ἄλλο, καθὸ εἶναι ἡμέρα τοῦ Πάσχα· διὰ τὸ πρῶτον μὲν λέγει ὁ Μωϋσῆς οὕτω˙ «Καὶ ἡ ἡμέρα ἡ ὀγδόη κλητὴ ἁγία ἔσται ὑμῖν» (Δευτ. κγ´ 36)· διὰ τὸ δεύτερον δὲ λέγει ὁ αὐτὸς Μωϋσῆς ταῦτα· «Αὗται αἱ ἑορταὶ τῷ Κυρίῳ κληταὶ ἅγιαι, ἂς καλέσετε αὐτὰς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν, ἐν τῷ πρώτῳ μηνὶ ἐν τῇ τεσσαρακαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνός, ἀναμέσον τῶν ἑσπερινῶν Πάσχα τῷ Κυρίῳ» (Λευτ. κγ´), ὁμοίως καὶ ἡ ἑορτὴ τῆς Πεντηκοστῆς, καὶ ἡ ἑορτὴ τῆς Σκηνοπηγίας (αὐτόθι). Τώρα, ἂν ἡ ἑορτὴ τοῦ τυπικοῦ Πάσχα ὀνομάζεται κλητὴ καὶ ἁγία, πόσῳ μᾶλλον κλητὴ καὶ ἁγία πρέπει νὰ ὀνομάζεται ἡ λαμπροφόρος Κυριακή, ἡ τὸ ἀληθινὸν καὶ πραγματικὸν Πάσχα τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἀναστάντα φέρουσα; Κατὰ τούτους λοιπὸν τοὺς λόγους ὠνόμασεν ὁ Μελωδὸς κλητὴν καὶ ἁγίαν τὴν λαμπροφόρον ταύτην Κυριακὴν τοῦ Πάσχα.
.                 Ὀνομάζει δὲ τὴν Κυριακὴν ταύτην ἡμέραν τοῦ Πάσχα καὶ μίαν τῶν Σαββάτων· διότι τὸ Μίαν ἐδῶ Πρώτην δηλοῖ, καθὼς καὶ ἐν τῇ Γενέσει οὕτως ὀνομάζεται· «Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα μία» (Γεν. α΄ 5). Διατὶ δὲ μία αὕτη ὠνομάσθη καὶ οὐχὶ πρώτη; Διότι αὐτὴ ἡ ἡμέρα, ἡ Κυριακὴ δηλαδή, τώρα μὲν εἶναι τύπος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· τότε δὲ ἔχει νὰ εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ ὄγδοος αἰών, ὁ ἀνέσπερον καὶ ἀδιάδοχον ἔχων τὸ φῶς, καὶ μία ἡμέρα ἀτελεύτητος ὤν· ὅθεν ὁ μέγας Βασίλειος ἀπορήσας διατὶ ὠνόμασε αὐτὴν ὁ Μωϋσῆς μίαν καὶ οὐχὶ πρώτην, λέγει: «Ἵν’ οὖν πρὸς τὴν μέλλουσαν ζωὴν τὴν ἔννοιαν ἡμῶν ἀπαγάγῃ, μίαν ὠνόμασε τοῦ αἰῶνος τὴν εἰκόνα, τὴν ἀπαρχὴν τῶν ἡμερῶν, τὴν ὁμήλικα τοῦ φωτός, τὴν ἁγίαν Κυριακήν, τὴν τῇ ἀναστάσει τοῦ Κυρίου τετιμημένην»· λέγει δὲ συμφώνως καὶ ὁ Θεσσαλονίκης θεῖος Γρηγόριος· «Ἡ Κυριακὴ τῶν ἡμερῶν οὐκ ὀγδόη μόνον ἐστὶν ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς ἀριθμουμένη, ἀλλὰ καὶ τῶν μετ’ αὐτὴν ἐστὶ πρώτη, ὡς εἶναι ταύτην αὐτὴν ἐκείνην ἐκ περιτροπῆς τὴν καινὴν καὶ πρώτην ἁπασῶν ἡμέραν, ἣν ἡμεῖς μὲν Κυριακὴν καλοῦμεν, ὁ δὲ Μωϋσῆς οὐ πρώτην, ἀλλὰ μίαν προσηγόρευσεν, ὡς τῶν ἄλλων ὑπεξῃρημένην καὶ προοίμιον οὖσαν τῆς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος μιᾶς καὶ ἀνεσπέρου ἡμέρας» (Λόγος εἰς τὴν Καινὴν Κυριακήν). Πρώτη οὖν εἶναι ἡ Κυριακὴ αὕτη τῶν ἄλλων ἡμερῶν τῆς ἑβδομάδος, αἱ ὁποῖαι ὅλαι παρονομάζονται Σάββατα ἀπὸ τῆς κυρίας ἡμέρας τοῦ Σαββάτου· πρώτη λέγεται καὶ τῶν ἄλλων ἑορτῶν τῶν παρὰ τῇ Γραφῇ Σάββατα ὀνομαζομένων ἡ Κυριακὴ τοῦ Πάσχα, ὡς ἑορτάζουσα τὴν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου καὶ δι’ αὐτῆς ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου γένους.
.                 Ὀνομάζει δὲ τὴν λαμπροφόρον τούτην Κυριακὴν καὶ Βασιλίδα ὁ Μελωδός, ἐρανιζόμενος τὸ ὄνομα τοῦτο ἀπὸ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον λέγοντα: «Ἡ βασίλισσα τῶν ὡρῶν (ἤτοι ἡ ἄνοιξις) τῇ βασιλίδι τῶν ἡμερῶν πομπεύει καὶ δωροφορεῖ παρ’ ἑαυτῆς πᾶν ὅ,τι κάλλιστον καὶ τερπνότατον (Λόγος εἰς τὴν Καινὴν Κυριακὴν)»· καθὼς γὰρ ὁ Ἥλιος λέγεται ὅτι εἶναι Βασιλεὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, καὶ ὁ νοῦς τῶν ἄλλων δυνάμεων τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ ἄνοιξις, τῶν ἄλλων τριῶν καιρῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὸ ρόδον τῶν ἄλλων ἀνθέων, καὶ ὁ ἄνθραξ τῶν λοιπῶν πολυτίμων λίθων, καὶ ὁ ἀετὸς τῶν ἄλλων πετεινῶν, καὶ ὁ λέων τῶν ἄλλων τετραπόδων· οὕτω καὶ ἡ ἀναστάσιμος καὶ λαμπροφόρος αὕτη τοῦ Κυρίου ἡμέρα εἶναι καὶ λέγεται Βασιλὶς ὅλων τῶν ἄλλων ἡμερῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ. Καλεῖ δὲ τὴν λαμπροφόρον ταύτην, καὶ ἑορτὴν ἑορτῶν, καὶ πανήγυριν πανηγύρεων, ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα λόγου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ταῦτα ἐρανισάμενος· ἐκεῖ γὰρ οὗτος λέγει· «Αὕτη ἑορτῶν ἡμῖν ἑορτὴ καὶ πανήγυρις πανηγύρεων, τοσοῦτον ὑπεραίρουσα πάσας, οὐ τὰς ἀνθρωπικὰς μόνον καὶ χαμαὶ ἐρχομένας (γενέθλια δηλαδὴ καὶ κουρόσυνα καὶ γαμήλια καὶ ὅσα ὅμοια), ἀλλ’ ἤδη καὶ τὰς τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐπ’ αὐτῷ τελουμένας, ὅσον ἀστέρας Ἥλιος». Ἑορτῶν δὲ ἑορτὴ καὶ πανήγυρις πανηγύρεων λέγεται ἡ ἀναστάσιμος, ἵνα διὰ τῆς ἀναδιπλώσεως παραταθῇ ἡ ὑπεροχὴ ὅπου ἔχει αὕτη εἰς τὰς λοιπὰς ἑορτάς, καθὼς δηλαδὴ καὶ τὸ Ἆσμα τῶν Ἀσμάτων, καὶ τὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων ὀνομάζονται μὲ σχῆμα ἀναδιπλώσεως διὰ τὴν ὑπεροχήν. Συνάγει λοιπὸν ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἡμέρα εἶναι ἑορτῶν ἑορτὴ καὶ πανήγυρις πανηγύρεων, εἰ μὴ μόνο αὕτη ἡ λαμπροφόρος ἡμέρα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑμνοῦμεν τὸν ἀναστάντα Χριστὸν εἰς τοὺς αἰῶνας.
.                 Διατ;i δὲ ὁ Μελωδὸς εἶπεν αὐτὴν Κυρίαν; Διὰ δύο αἴτια· πρῶτον καὶ καθαυτό, διότι οὕτως ὠνομάσθη ἀπὸ τοῦ Κυρίου, καθότι ἐν αὐτῇ, καὶ οὐχὶ ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ ἀνέστη ὁ Κύριος· ὅθεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου ὠνομάσθη Κυριακὴ παρωνύμως· διὸ αὕτη ὑπὲρ τὰς ἄλλας ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος τῷ Κυρίῳ εἶναι καθιερωμένη. […] Δεύτερον λέγεται αὕτη Κυρία ὡς ἄρχουσα καὶ ὑπερέχουσα τῶν ἄλλων ἁπασῶν τῆς ἑβδομάδος ἡμερῶν. Ἴδετε προνόμια ὑψηλὰ καὶ μεγάλα τῆς ἁγίας Κυριακῆς;

, ,

Σχολιάστε

ΤΑ ΔΩΡΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ καὶ Ο ΑΝΑΣΤΗΜΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Τὰ δῶρα τῆς Ἀναστάσεως

  .            Ἕνα ἀναστάσιμο τροπάριο τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκη­νοῦ, ποὺ ψάλλουμε ἐπὶ σαράν­τα μέρες αὐτὸ τὸν καιρό, μέσα σὲ λίγες λέξεις περικλείει τὸ σπουδαιότατο νόημα τῆς μεγάλης ἑορτῆς τοῦ Πάσχα.
.             «Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, Ἅ­­­δου τὴν καθαίρεσιν, ἄλλης βιοτῆς τῆς αἰ­ωνίου ἀπαρχήν, καὶ σκιρτῶντες ὑ­­­μνοῦμεν τὸν αἴτιον, τὸν μόνον εὐλογη­­τὸν τῶν Πατέρων Θεὸν καὶ ὑπερένδοξον».
Καὶ ἑρμηνεύει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης:
.              «Εἰς τὸ τροπάριον τοῦτο δείχνει ὁ Μελωδὸς πόσα ἀγαθὰ ἀπολαύσαμεν ἀπὸ τὸν ἀναστάντα Χριστόν· διότι, ἂν καὶ ἕνα πράγμα φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ ἑορταζόμενον, ἡ Ἀνάστασις, μυρία ὅμως εἶναι τὰ καλὰ ὅπου σὺν τῇ Ἀναστάσει ἐχαρίσθησαν εἰς ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο δὲ λέγει ὁ χαριτώνυμος Ποιητὴς ὅτι ἡμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι σήμερον ἑορτάζομεν τὴν νέκρωσιν τοῦ θανάτου, διότι ἐν τῷ ἀναστάντι Χριστῷ ἐνεκρώθη ὁ θάνατος καὶ πλέον δὲν ἐνεργεῖ εἰς τοὺς ἀνθρώπους τὴν νεκροποιὸν αὐτοῦ καὶ θανατηφόρον ἐνέργειαν.
.            Ἐφηρμόσθη ὁ προφητικὸς λόγος ‘‘ἐκ θανάτου λυτρώσομαι αὐτοὺς’’ καὶ ‘‘ποῦ σου, θά­να­τε, τὸ κέντρον;’’ (τὸ κεντρί) (Ὠσ. ιγ´ [13] 14).
.        Ἡμεῖς ἀκόμη ἑορτάζομεν σήμερον καὶ τὸν κρημνισμὸν καὶ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ᾍδου· τοῦ γὰρ Χριστοῦ ὑπὲρ ἡμῶν καταβάντος εἰς ᾍδην, καὶ τὰς ἐκεῖσε φυλακωμένας ψυχὰς τῶν δικαίων ἐλευθερώσαντος, δὲν ἔχει πλέον ὁ ᾍδης καμμίαν δύναμιν καθ’ ἡμῶν· ἐπειδὴ ἡμεῖς οἱ τῷ Χριστῷ πιστεύοντες καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάττοντες δὲν ­ἀπερχόμεθα με­τὰ θάνατον εἰς τὸν σκοτεινὸν ᾍδην, καθὼς οἱ πάλαι δίκαιοι, ἀλλὰ ἀπέρχον­ται αἱ ψυχαί μας εἰς τὰς οὐρανίους καὶ φωτεινὰς μονάς, καὶ ἀπολαμβάνουσι μὲν μερικὴν ἀπόλαυσιν, περιμένουσι δὲ νὰ λάβουν καὶ τὸ τέλειον τῆς μακαριότητος μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν (βλ. ὅ.π.).
.               Ἡμεῖς πρὸς τούτοις ἑορτάζομεν σήμερον ἄλλης ζωῆς ἀρχήν: ἤτοι τῆς αἰωνίου, τῆς μενούσης καὶ μὴ ἐχούσης τέλος ποτέ (τῆς πνευματικῆς δηλαδὴ καὶ ἁγίας ζωῆς ποὺ ἀρχίζει ἐδῶ καὶ ἐκτείνεται στὴν ἀτελεύτητη αἰωνιότητα). Τοῦτο εἶναι ἕνα ὑπέρτατον χάρισμα, καὶ μία εὐεργεσία μεγαλυτέρα ἀπὸ τὰς ἄλλας δύο· διότι ἂν καθ’ ὑπόθεσιν ἀναστὰς ὁ Χριστὸς ἤθελε μᾶς χαρίσῃ νὰ ζήσωμεν μίαν μακαρίαν ζωὴν εἰς τοὺς οὐρανούς, συντροφευμένην ἀπὸ ὅ­­­λα τὰ ἀγαθά, ὄχι ὅμως αἰωνίαν καὶ ἀτελεύτητον, καὶ τοῦτο βέβαια ἤθελε νομίζεται εἰς ἡμᾶς ἕνα μέγα χάρισμα καὶ μία εὐτυχία πλουσιωτάτη· τὸ δὲ νὰ μᾶς χαρίσῃ τοιαύτην μακαρίαν καὶ πλήρη πάντων τῶν ἀγαθῶν ζωήν, ἔπειτα νὰ προσθέσῃ καὶ τὸ νὰ μὴ ἔχῃ τέλος ἡ τοιαύτη ζωή, ἀλλὰ νὰ εἶναι αἰωνία καὶ ἀτελεύτητος, τοῦτο ἀληθῶς εἶναι ἕνα χάρισμα τῶν χαρισμάτων, ἕνα ἀγαθὸν τῶν ἀγαθῶν καὶ μία εὐεργεσία τῶν εὐεργεσιῶν…
.              Ἐπιφέρει δὲ ὁ Μελωδὸς ὅτι διὰ τὰς ἀνωτέρω τρεῖς μεγάλας εὐεργεσίας, ὅπου ἐλάβομεν ἡμεῖς οἱ Χριστιανοί, πρέπει νὰ σκιρτῶμεν καί… νὰ ὑμνῶμεν καὶ νὰ εὐχαριστῶμεν τὸν πρωταίτιον τούτων Χριστόν, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς Ἀναστάσεώς του ἐχάρισε τὰ ἀγαθὰ ταῦτα εἰς ἡμᾶς, καὶ μόνος αὐτὸς εἶναι εὐλογητὸς καὶ ὑπερένδοξος Θεὸς τῶν Πατέρων ἡμῶν».

ΠΗΓΗ: osotir.org

, ,

Σχολιάστε

«ΔΕΥΤΕ ΠΟΜΑ ΠΙΩΜΕΝ ΚΑΙΝΟΝ» (Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς γ´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

Ἁγ. Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου
Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς γ´ ᾨδῆς
τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα
(« Ἑορτοδρόμιον», ἔκδ. Σκουρταίων, ἐν Bενετίᾳ 1835) 

βλ. σχετ.: ΠPOΛEΓOMENA TOY KANONOΣ TOY ΠAΣXA (Ἁγ. Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου)

«ΚΑΘΑΡΘΩΜΕΝ ΤΑΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΨΟΜΕΘΑ, Τῼ ΑΠΡΟΣΙΤῼ ΦΩΤΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ» (Ἑρμηνεία τοῦ α´τροπαρίου τῆς α´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

« Δεῦτε πόμα πίωμεν καινόν,
οὐκ ἐκ πέτρας ἀγόνου τερατουργούμενον,
ἀλλ’ ἀφθαρσίας πηγήν,
ἐκ τάφου ὀμβρήσαντος Χριστοῦ, ἐν ᾧ στερεούμεθα».

Ἠλ. κείμενο: «Χριστιαν. Βιβλιογραφία»

.             Ἄξιον ἀπορίας εἶναι, διατὶ ὁ Μελωδὸς ἀνέφερεν εἰς τὸν Εἱρμὸν τοῦτον τὸ καινὸν πόμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν προσαρμογὴν εἰς τὴν τρίτην τῆς Ἄννης Ὠδήν Εἰς λύσιν τῆς ἀπορίας λέγομεν ὅτι, ἐὰν προσέχωμεν καλῶς, εὑρίσκομεν τὸν Εἱρμὸν τοῦτον προσαρμοσμένον καὶ εἰς τὴν ἑορτὴν τῆς Ἀναστάσεως, καὶ εἰς τὴν τρίτην τῆς Ἄννης Ὠδήν, καὶ ἄκουσον. Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ λέγεται μὲν πολλαχῶς κοντὰ εἰς τὴν θείαν Γραφήν. Λέγεται δὲ καὶ ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις, καθὼς αὐτὸς ὁ Κύριος τὴν ὠνόμασεν εἰπών: «Οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τούτου τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ὅταν αὐτὸ πίω μεθ’ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρός μου» (Ματθ. κϛ´ 29)· βασιλείαν γὰρ ἐδῶ ὀνομάζει τὴν ἀνάστασίν του. Τοῦτο λοιπὸν ἠξεύρων ὁ θεσπέσιος Μελωδός, προσκαλεῖ οἰκειότατα ἡμᾶς τοὺς ὀρθοδόξους Χριστιανοὺς εἰς τὸ νὰ πίωμεν αὐτὸ τὸ πόμα τὸ καινὸν ὁποὺ ὁ Κύριος ὑπέσχετο. Καινὸν δὲ πόμα εἶναι τοῦτο τῇ ἀληθείᾳ, ἐπειδὴ καινοποιεῖ καὶ ἀφθαρτίζει ἡμᾶς τοὺς παλαιωθέντας καὶ διαφθαρέντας ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἡμεῖς συνανέστημεν μὲ τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως, φανερὸν εἶναι ἀκολούθως ὅτι συνανεκαινίσθημεν μὲ αὐτὸν καὶ συναφθαρτίσθημεν. Μὲ τοιοῦτον τρόπον προσαρμόζεται ὁ Εἱρμὸς οὗτος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἀναστάσεως.
.             Προσαρμόζεται δὲ ὁ Εἱρμὸς καὶ εἰς τὴν τρίτην Ὠδὴν τῆς Ἄννης· καθότι τόσον ἐδῶ γράφεται «Ἐν ᾧ στερεούμεθα», ὅσον καὶ ἐν τῇ Ὠδῇ τῆς Ἄννης «Ἐστερεώθη ἡ καρδία μου ἐν Κυρίῳ» (Α´ Βασιλ. β´ 1). Καὶ κατὰ ἄλλον δὲ τρόπον προσαρμόζεται ὁ Εἱρμὸς εἰς τὴν τρίτην Ὠδήν· καθότι ἡ μὲν Ὠδὴ γράφει «Ἐστερεώθη ἡ καρδία μου», ὁ δὲ Εἱρμὸς πέτραν ἀναφέρει, ἥτις εἶναι στερεωτάτη· ὅθεν ὁ Μελωδὸς διὰ νὰ φανερώση τὴν τοῦ Εἱρμοῦ προσαρμογὴν μὲ τὴν ᾨδὴν τῆς Ἄννης ἀνατρέχει εἰς τὴν παλαιὰν ἱστορίαν τῆς Ἐξόδου ὅπου γράφεται ὅτι ἐκ τῆς ἀκροτόμου καὶ στερεᾶς πέτρας ἀνέβλυσεν ὕδωρ· διὸ λέγει: Ἐλᾶτε, ὦ φιλοχριστοι λαοί, νὰ πίωμεν ὕδωρ καινόν, ὁποὺ ἀνακαινίζει καὶ ἀφθαρτίζει ἡμᾶς· ὄχι καθὼς ἦτον ἐκεῖνο ὁποὺ ἔπιεν ὁ λαὸς τοῦ Ἰσραήλ, τὸ διὰ θαυματουργίας ἀναβλύζον ἀπὸ τὴν πέτραν τὴν ἄγονον καὶ στερεάν· διότι ἂν καὶ ἐκεῖνο ἦτον καινούργιον διὰ τὸν παράδοξον τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀνέλβυσε, δὲν ἦτον ὅμως καινόν, ὡς ἀνακαινίζον καὶ ἀφθαρτίζον τοὺς πίνοντας. Τοιοῦτον λοιπὸν νερὸν καινὸν ἂς μὴ πίωμεν, ἀλλὰ ἂς πίωμεν πηγὴν ἀφθαρσίας: ἤτοι τὴν ἀφθαρτίζουσαν ἡμᾶς καὶ ἀνακαινίζουσαν, τὴν ὁποίαν ἐπήγασεν ὁ Χριστὸς ἐκ τοῦ πετρίνου τάφου του σήμερον ἀναστάς, καθὼς καὶ τὴν προτέραν πηγὴν τοῦ φθαρτοῦ ὕδατος ἐπήγασεν ἐκ τῆς πέτρας ὁ αὐτὸς Χριστός· ἐν ᾧ Χριστῷ ἡμεῖς οἱ πιστοὶ στερεούμεθα ὡς ἐπάνω εἰς λίθον στερεὸν καὶ θεμέλιον ἄσειστον, ὡς λέγει ὁ Παῦλος. «Ὡς σοφὸς γάρ, φησίν, ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα, θεμέλιον δὲ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς» (Α´ Κορ. γ´ 10-11).

, ,

Σχολιάστε

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης γιὰ τὸν «Κανόνα» τοῦ Πάσχα

βλ. σχετ.: ΠPOΛEΓOMENA TOY KANONOΣ TOY ΠAΣXA (Ἁγ. Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου)

«ΚΑΘΑΡΘΩΜΕΝ ΤΑΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΨΟΜΕΘΑ, Τῼ ΑΠΡΟΣΙΤῼ ΦΩΤΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ» (Ἑρμηνεία τοῦ α´τροπαρίου τῆς α´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

«ΔΕΥΤΕ ΠΟΜΑ ΠΙΩΜΕΝ ΚΑΙΝΟΝ» (Ἑρμηνεία τοῦ Εἱρμοῦ τῆς γ´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τοῦ Πάσχα)

.              Σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ ἑκατὸ καὶ πλέον θαυ­μάσια συγγράμματά του, τὸ ὁποῖο ὀνομάζεται «Ἑορτοδρόμιον», ὁ ἅ­­­γιος Νικόδημος ὁ ­Ἁγιορείτης ­ἑρμηνεύ­­ει μὲ ἐξαίρετο τρόπο τοὺς «Κανόνες», δηλαδὴ τὶς Καταβασίες καὶ τὰ τροπάρια ποὺ τὶς συνοδεύουν ὅλων τῶν ­μεγάλων ἑ­­­ορτῶν τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἡ ἑρμηνεία του εἶναι ἐκπληκτική. Βασίζεται στὴν Ἁ­­­γία Γραφὴ καὶ στοὺς θεοφώτιστους ἁγίους Πατέρες. Συγχρό­νως ὅμως ἀφήνει νὰ ξεχυθεῖ σὲ κάθε σελίδα τοῦ βι­βλίου του καὶ τὸ θεόσδοτο χάρισμά του.
.                Αὐτὸ γίνεται αἰσθητὸ σὲ κάθε μελετητὴ τοῦ βιβλίου του πολὺ ­περισσότερο ὅταν φτάσει στὴ μελέτη τοῦ «Κανόνος» τοῦ Πάσχα. Ἐδῶ ὁ Ἅγιος βάζει ὅλη τὴν τέχνη του γιὰ νὰ ἀποτυπώσει στὸ χαρτὶ τὸ ξεχείλισμα τῆς καρδιᾶς του, ποὺ σκιρτοῦσε ἔντονα καθὼς σκεφτόταν καὶ ζοῦσε νοερὰ τὴν πιὸ μεγάλη ἑορτὴ τῆς Ὀρθοδοξίας μας.
.                Ἐπαινεῖ κατ’ ἀρχὰς τὸν ὑμνογράφο ἅγιο Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνὸ γράφον­τας: «Μὲ λαμπρὰ πράγματα ἠθέλησε νὰ λαμ­πρύνῃ τὴν λαμπρὰν ­Ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου ἀξίως τῆς ἰδικῆς του λαμπρότητος ὁ λαμπρὸς τῷ βίῳ καὶ λαμπρότερος τῷ λόγῳ καὶ λαμ­πρότατος τὴν ψυχὴν Ἰωάννης· πρῶτον μὲν γὰρ ἐλάμπρυνε τὴν λαμπρὰν ἡμέραν ταύτην ὄχι μὲ ἄλλον ἦχον, ἀλλὰ μὲ τὸν πρῶτον… Καθὼς ἡ ἡμέρα τοῦ Πάσχα εἶναι ἡ ἑορτὴ τῶν ἑορτῶν καὶ ἡ πανήγυρις τῶν πανηγύρεων, καὶ ἡ λαμπροτέρα ἡμέρα τῶν ἄλλων· οὕτω καὶ ὁ πρῶτος ἦχος ὁ ἐν αὐτῇ ψαλλόμενος εἶναι ὁ ἦχος ὅλων τῶν ἄλλων ἤχων ὁ λαμπρότερος…
.                Δεύτερον δὲ ἐλάμπρυνε τὴν Λαμπράν (δηλαδὴ τὸ Πάσχα) ὁ λαμπρὸς Μελω­δὸς μὲ τὰς λαμπρὰς ρήσεις τοῦ λαμπροτάτου πανηγυριστοῦ ­Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἵνα ἐκ λαμπροῦ Πανηγυριστοῦ, ὑπὸ λαμπροῦ Μελωδοῦ, διὰ λαμπροῦ ἤχου, μὲ λαμπρὰς ρήσεις, λαμπρῶς τὸ λαμπρὸν τῆς λαμπρᾶς ἡμέρας συγ­κροτῆται μέλος, κατὰ τὴν δὶς διὰ πασῶν συμφωνίαν· καὶ τὸ θαυμαστὸν εἶναι ὅτι ὄχι μόνον τὰς ὑποθέσεις ἐκ τοῦ Θεολόγου λαμβάνει, ἀλλὰ καὶ αὐτολεξεὶ τὰς ἐκείνου μεταχειρίζεται λέξεις…».
.                 Ὡς δεῖγμα γραφῆς παραθέτουμε στὴ συνέχεια τμήματα ἀπὸ τὴν ἑρμηνεία του σ’ ἕναν ὕμνο, ποὺ συχνὰ θὰ τὸν ἀκοῦμε αὐτὲς τὶς μέρες, μέχρι τὴν ἑορτὴ τῆς Ἀναλήψεως στοὺς ἱεροὺς Ναούς μας: «Ὢ θείας! ὢ φίλης! ὢ γλυκυτάτης σου φωνῆς! μεθ’ ἡμῶν ἀψευδῶς γὰρ ἐπηγγείλω ἔσεσθαι, μέχρι τερμάτων αἰῶνος, Χριστέ· ἣν οἱ πιστοί, ἄγκυραν ἐλπίδος κατέχοντες, ἀγαλλόμεθα».
.                «…Ὢ τί φωνὴ θεία ἦτον ἐκείνη, Θεάνθρωπε Ἰησοῦ Χριστέ, ὅπου ἐξεφώνησες εἰς τοὺς ἁγίους σου Ἀποστόλους! Καὶ πῶς δὲν ἦτον θεία, ἡ ὁποία ἐκβῆκεν ἀπὸ τὰ θεϊκὰ ἐκεῖνα καὶ προσ­κυνητὰ καὶ παν­άγια χείλη σου; Ὢ τί φωνὴ φιλτάτη ἦτον ἐκείνη ὅπου ἐλάλησας εἰς τοὺς φίλους σου Μαθητάς! Καὶ πῶς δὲν ἦτον φιλτάτη ἡ τόσον ἄκρας φιλίας τῆς πρὸς ἡμᾶς ζωντανὴ οὖσα ἀπόδειξις; Ὢ τί γλυκυτάτη ἦτον ἐκείνη ἡ φωνὴ ἥτις προῆλθεν ἀπὸ τὸ γλυκύτατον καὶ νεκταρῶδες στόμα σου! Καὶ πῶς δὲν ἦτον γλυκυτάτη καὶ χαριεστάτη ἡ τοσούτων ἀγαθῶν γενομένη πρόξενος; Σὺ γάρ, ἡμέτερε Σωτήρ, ὑπεσχέθης ἀψευδέστατα νὰ μένῃς πάντοτε μὲ τοὺς ἱεροὺς Ἀποστόλους σου, καὶ δι’ αὐτῶν νὰ μένῃς καὶ μὲ ἡμᾶς… οἵτινες πιστεύομεν καὶ λατρεύομέν σοι… ἕως τῆς συντελείας τοῦ παρόντος αἰῶνος.
.                 Ταύτην λοιπὸν τὴν θείαν καὶ φίλην καὶ γλυκυτάτην φωνήν σου, ὦ Δέσποτα, καὶ τὴν ἀψευδῆ σου ­ὑπόσχεσιν ἡμεῖς οἱ Χριστιανοὶ κρατοῦμεν ­ἄγκουραν (ἄγκυραν) ἀσφαλεστάτην ἐλπίδος· ὅθεν ὅ­­ταν πνέωσιν ­ἐναντίον μας οἱ ­ἄνεμοι τῶν πειρασμῶν, καὶ ὅταν ­σηκόνωνται κατὰ τοῦ ἡμετέρου πλοίου τὰ ­κύματα τῆς τοῦ βίου θαλάσσης, ρίπτομεν ὡς ἄγκουραν μεγάλην τὴν θείαν ­ταύτην ὑπόσχεσίν σου, καὶ εὐθὺς ­ἐλευθερονόμεθα ἀ­­πὸ τὴν φουρτοῦναν… ­γνωρίζει γὰρ τὴν φωνήν σου ταύτην καὶ ἡ αἰσθητὴ καὶ ἡ νοητὴ θάλασσα, διότι ­πολλάκις τὴν ἐπετίμησες, καὶ ἡσύχασε… Ὅθεν κἂν τύραννοι μᾶς φοβερίζουν… ἡμεῖς δὲν φοβούμεθα… κἂν πτω­χεία μᾶς ­στενοχωρῇ, δὲν μᾶς ­μέλει· κἄν ­ἀσθένειαι μᾶς ἐνοχλοῦσιν, ἡμεῖς δὲν καταπίπτομεν· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, κἂν ὁ­­­ποιαιδήποτε θλίψεις καὶ ­δυστυχίαι μᾶς εὕρουν, εἴτε ἐκ ­Δαιμόνων, εἴτε ἐξ ἀνθρώπων, ἡμεῖς ταύτην μόνην τὴν γλυκυτάτην σου φωνὴν καὶ ἐπαγγελίαν ἐνθυμούμενοι, εὐθὺς παρηγορούμεθα, εὐθὺς εὐφραινόμεθα, καὶ εὐθὺς κάθε μας λύπη εἰς χαρὰν μεταβάλλεται· φανταζόμεθα γὰρ ὅτι εἶσαι παρὼν εἰς ἡμᾶς ἀοράτως καὶ μυστικῶς σὺ ὁ παμφίλτατος καὶ γλυκύτατος ἡμῶν Δεσπότης, καὶ μᾶς ἐνδυναμόνεις εἰς τὰς ἀσθενείας μας, μᾶς παρηγορεῖς εἰς τὰς ­θλίψεις καὶ ­περιστάσεις μας, καὶ μᾶς λέγεις εἰς τὴν καρδίαν τρόπον τινά· Μὴ φο­βεῖσθε· ἐγὼ εἶμαι μὲ ἐ­­­σᾶς· “Ἰ­­δοὺ ἐγώ εἰμι μεθ’ ὑμῶν πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶ­νος”».

ΠΗΓΗ: osotir.org

, , ,

Σχολιάστε

ΓΙΑΤΙ Ο ΝΟΥΣ ΥΠΟΔΟΥΛΩΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΑΙΣΘΗΤΕΣ ΗΔΟΝΕΣ (Ἅγ. Νικόδημος Ἁγιορ.)

Ἁγ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου

Διατί ὁ νοῦς ἐδουλώθη εἰς τὰς αἰσθητὰς ἡδονάς

ἀπὸ τὸ «Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον»,
ἔκδ. Σχοινᾶ, ἐν Βόλῳ 1969, σελ. 37-40

Ἠλ. στοιχειοθεσία«ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ»

.               Δύο εἶναι τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ νοῦς ἐδουλώθη εἰς τὰς αἰσθητὰς ἡδονάς. Τὸ πρῶτον καὶ καθ᾽ αὑτὸ καὶ κυριώτερον αἴτιον εἶναι ὅτι μετὰ τὴν παράβασιν τοῦ Ἀδάμ, τὸ ἰδικόν του ὄργανον, ἤτοι τὸ σῶμα, λαμβάνει ὅλην τὴν ὕπαρξιν καὶ σύστασίν του, ἀπὸ τῆς αἰσθητῆς ἐμπαθοῦς καὶ ἀλόγου ἡδονῆς. Μεθ’ ἡδονῆς γὰρ σπείρεται, μεθ’ ἡδονῆς συλλαμβάνεται καὶ μεθ’ ἡδονῆς αὐξάνει καὶ τελειοῦται ἐν τῇ κοιλίᾳ ἕως ὅτου γεννᾶται. Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ προφήτης Δαβὶδ ἔλεγεν. «Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου» (Ψαλμ. ν´ 5). Τὸ δεύτερον δὲ καὶ ἑπόμενον αἴτιον εἶναι ὅτι καὶ ἀφ’ οὗ γεννηθῇ, πάλιν μεθ’ ἡδονῆς ἀνατρέφεται. Εἰς ὅλους γὰρ τοὺς πρώτους χρόνους τῆς παιδικῆς ἡλικίας (καὶ πολλῷ μᾶλλον εἰς ὅλους τοὺς ἐν τῇ μήτρᾳ ἐννέα μῆνας), μὴ οὔσης πεπληρωμένης τῆς διακρίσεως τοῦ λογικοῦ, ὁ νοῦς δὲν δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὰ αἰσθητήρια τοῦ σώματος διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἰδικήν του ἐνέργειαν καὶ νὰ σχολάσῃ εἰς τὴν νοητὴν ἡδονήν του, ἀλλὰ μόνον τὸ σῶμα τὸ μεταχειρίζεται, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀναγκαίαν τροφήν του, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐμπαθῆ ἡδονήν του· καὶ τὸ χειρότερον εἶναι, ὅτι ἕλκει ἀκόμη καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν, ὡς ἀτελῆ καὶ ἀδιάκριτον, εἰς τὴν αὐτὴν αἰσθητὴν ἡδονὴν καὶ τὸν ὑποδουλώνει εἰς αὐτήν.
.               Ἄχ! ἀλλ’ αὕτη ἡ μεταχείρισις τῶν αἰσθητηρίων, ὢ πόσον πικρά! ὢ πόσον κοπιαστικὴ καὶ ὀδυνηρὰ ἀποβαίνει ὕστερον εἰς τὸν ταλαίπωρον καὶ ἄθλιον νοῦν! Διότι, ἀφ’ οὗ τὰ αἰσθητήρια χωρὶς χαλινοῦ τινος τοῦ λογικοῦ ἀλλὰ ὡς ἄλογα καὶ κτηνώδη ἐγεύθησαν καὶ ἐχόρτασαν τὴν ἡδονὴν τῶν αἰσθητῶν, εἰς διάστημα χρόνων σχεδὸν δεκαπέντε τῆς παιδικῆς ἡλικίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ νοῦς εὑρίσκεται ὡσεὶ ἀποκεκοιμισμένος καὶ ἀγόμενος ὑπὸ τῶν αἰσθήσεων, μὴ ὄντων εἰσέτι ἐπιτηδείων τῶν ὀργάνων εἰς τὸ νὰ ἐνεργήσῃ δι’ αὐτῶν τὴν ἰδικήν του ἐνέργειαν· ἀφ’ οὗ, λέγω, λάβωσιν ἕξιν τὰ αἰσθητήρια εἰς τὰς ἡδονικὰς ἀπολαύσεις τοῦ σώματος, μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ λογικοῦ. «Τὰ πάθη γὰρ κρατοῦντα τοῦ λόγου, μορφοῦσι τὰς αἰσθήσεις πρὸς ἁμαρτίαν, εἶπεν ὁ θεῖος Μάξιμος· ποῖος ἔπειτα, εἰπέ μοι, δύναται εὐκόλως νὰ τὰ χαλινώσῃ;»
.               Ἀφ’ οὗ, λόγου χάριν, οἱ ἀμφιβληστροειδεῖς χιτῶνες τῶν ὀφθαλμῶν συνειθίσωσι νὰ βλέπωσιν ἐμπαθῶς τὰ εὔμορφα καὶ ὡραῖα κάλλη τῶν ἐμψύχων σωμάτων· ἀφ’ οὗ οἱ τυμπανίσκοι τῶν ὤτων γλυκανθῶσιν εἰς τὰς ἡδείας φωνὰς τῶν μελῶν· ἀφ’ οὗ τὸ σινοειδὲς καλούμενον καὶ τετριχωμένον αἰσθητήριον τῆς ὀσφρήσεως ἡδυνθῇ εἰς τὰς εὐωδίας τῶν μύρων καὶ ἀρωμάτων, ἀφ’ οὗ ἡ γλῶσσα καὶ τὸ στόμα γευθῶσιν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν λάβωσιν ἕξιν εἰς τὴν γεῦσιν τῶν λιπαρῶν καὶ νοστίμων χυμῶν τῶν βρωμάτων, ἀφ’ οὗ, τέλος πάντων, τὸ αἰσθητήριον τῆς ἁφῆς, χρονίσῃ εἰς τὰ ἁπαλὰ καὶ μαλακὰ φορέματα, ποῖος ὕστερον, παρακαλῶ, κἂν εἶναι ὁ διαλεκτικώτατος καὶ ρητορικώτατος, νὰ τὰ καταπείσῃ πῶς ἐκεῖνο ὅπερ ἀπήλαυσαν δὲν εἶναι ἀληθὴς καὶ λογικὴ ἡδονή, ἀλλὰ τοὐναντίον ἄλογος καὶ προσωρινή; Ποῖος νὰ τὰ ἐπιστομίσῃ, τὰ ὁποῖα τρόπον τινὰ ἀλαλήτως ἀντιλέγουσι, φιλονεικοῦσι καὶ ὑπερδιατείνονται, ὅτι αὐτὴ μόνη πρέπει νὰ νομίζηται ἡ ἡδονή, τὴν ὁποίαν αὐτὰ ἐδοκίμασαν καὶ ὄχι ἄλλη τις νοερά τε καὶ ἄϋλος; Ὁ νοῦς; ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἄθλιος, καί περ γινώσκων ὅτι ἡ ἡδονὴ ἐκείνη εἶναι ἰδία τῶν ἀλόγων ζώων καὶ ὄχι ἰδία ἑαυτοῦ, μ’ ὅλον τοῦτο, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς εἰς τοὺς πρώτους ἐκείνους χρόνους συναπήλαυσε μετὰ τῶν αἰσθήσεων τὴν αὐτὴν ἡδονὴν καὶ διὰ τὴν ἁπλότητα ἣν εἶχεν, ἐδελεάσθη, νομίσας ὅτι αὐτὴ εἶναι καλόν, φαίνεται ὡσεὶ ἀπονεναρκωμένος ἢ μᾶλλον εἰπεῖν δεδεμένος ὑπὸ τῶν πέντε αἰσθήσεων, ὡς ὑπὸ πέντε σιδηρῶν σχοινίων. Πάσχει, ἀδημονεῖ, βλέπωντας ὅτι βασιλεὺς ὢν τοῦ σώματος, ἔγινε δοῦλος· καὶ ὅμως, θέλων καὶ μὴ θέλων, κλίνει εἰς τὴν συναπόλαυσιν τῆς αἰσθητῆς ἡδονῆς.
.               Ποῖος νὰ τὰ καταπείσῃ; ὁ τῆς φαντασίας χάρτης; ἀλλὰ καὶ αὐτὸς εἶναι ἐζωγραφισμένος καὶ ὅλος κατάστικτος ἀπὸ τῶν ἐμπαθῶν εἰκόνων καὶ εἰδώλων ἅπερ ἐτυπώθησαν εἰς τόσους χρόνους, τῆς αὐτῆς ἡδονῆς, καὶ παρακινεῖ μᾶλλον διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τὸν νοῦν καὶ τὰς αἰσθήσεις εἰς τὴν ἀπόλαυσίν της. Ποῖος; ὁ θάλαμος τῆς καρδίας; ἀλλοίμονον! καὶ αὐτὸς εἶναι ἔμπλεως καὶ ἐγκύμων, ἐκ διαφόρων πολυχρονίων ὀρέξεων καὶ ἐπιθυμιῶν τῆς αὐτῆς ἡδονῆς καὶ βιάζει τρόπον τινά, καὶ νοῦν καὶ φαντασίαν καὶ αἰσθήσεις καὶ ὅλον τὸ σῶμα πρὸς τὴν αὐτῆς ἀπόλαυσιν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ διάβολος, ὅστις εἶναι ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τῶν τοῦ σώματος ἡδονῶν, γαργαλίζει καὶ αὐτός, καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν καὶ τὰ αἰσθητήρια περισσότερον. Διότι, καίτοι ἀσώματος ὤν, μετὰ τοῦ σώματος ὅμως συναπολαμβάνει καὶ ἐκεῖνος τῶν τοῦ σώματος ἡδονῶν, καθὼς λέγουσιν οἱ θεῖοι Πατέρες. Καὶ αὐταὶ εἶναι ὁ χοῦς καὶ ἡ γῆ, τὰ ὁποῖα κατεκρίθη νὰ τρώγῃ διὰ μέσου τοῦ ὄφεως. «Καὶ γῆν φαγῇ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου» (Γεν. γ´ 14).

, ,

Σχολιάστε

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η «ΠΤΩΣΗ» ΤΟΥ ΑΔΑΜ;

Ἁγ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου

Τίς ἡ τοῦ Ἀδὰμ πτῶσις

ἀπὸ τὸ «Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον»,
ἔκδ. Σχοινᾶ, ἐν Βόλῳ 1969, σελ. 42-43

Ἠλ. στοιχειοθεσία«ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ»

.              Τοῦτο ἦτο καὶ τὸ πολυθρύλητον ἐκεῖνο πτῶμα τοῦ προπάτορος ἡμῶν παλαιοῦ Ἀδάμ· διότι ἀφεὶς τὴν τῶν νοητῶν τροφὴν καὶ ἡδονήν, ἔπεσε, φεῦ! εἰς τὴν σωματικὴν τῶν αἰσθητῶν ἡδονήν, κατὰ τὴν γνώμην ὅλου σχεδὸν τοῦ χοροῦ τῶν θείων Πατέρων, ἀπὸ τοῦ ὁποίου καὶ ἡμεῖς ἐκληρονομήσαμεν κατὰ διαδοχήν, τὴν προγονικὴν ἐκείνην ὁρμὴν πρὸς τὰ αἰσθητά. Ὅθεν εἶπεν ὁ ἀνωτέρω Ἱεροσολύμων Θεόδωρος· «Ὁ Ἀδὰμ κακῶς τῇ αἰσθήσει χρησάμενος, τὸ αἰσθητὸν ἐθαύμασε κάλλος, ὡραίου δόξαντος αὐτῷ τοῦ καρποῦ εἰς ὅρασιν, καὶ καλοῦ εἰς βρῶσιν, οὐ γευσάμενος, ἀφῆκο τὴν ἀπόλαυσιν τῶν νοητῶν» (Φιλοκαλ. σελ. 285). «Εἶδε γάρ, φησίν, ἡ γυνὴ ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν καὶ ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν καὶ ὡραῖόν ἐστι τοῦ κατανοῆσαι, καὶ λαβοῦσα ἀπὸ τοῦ καρποῦ αὐτοῦ ἔφαγε καὶ ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς μετ’ αὐτῆς καὶ ἔφαγον» (Γεν. γ´ 6). Τὸ ξύλον ἐκεῖνο τὸ γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ, ἡ ἐμπαθὴς αἴσθησίς ἐστιν τῆς φαινομένης κτίσεως, κατὰ τὸν ἅγιον Μάξιμον, λέγοντα· «Ξύλον γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ, ἡ φαινομένη κτίσις ἐστίν. Ἡδονῆς γὰρ καὶ ὀδύνης ποιητικὴν ἔχει φυσικῶς τὴν μετάληψιν». Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἀλλαχοῦ λέγει· «Ξύλον γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ ἡ τοῦ σώματος αἴσθησις· ἐν ᾗ τῆς ἀλογίας ὑπάρχει σαφοῦς ἡ κίνησις ἧς κατὰ τὴν πεῖραν μὴ ἅψασθαι δι’ ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος τὴν θείαν λαβὼν ἐντολήν, οὐκ ἐφύλαξε» (κεφ. λβ´ τῆς δ´ ἑκατοντ. τῶν θεολογ.). Τοῦτο τὸ ἴδιον λέγει καὶ Νικήτας ὁ Στηθάτης, καὶ οἱ λοιποί. Μάλιστα ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς «ξύλον δὲ γνώσεως καλοῦ καὶ πονηροῦ τὴν αἰσθητὴν καὶ ἐνήδονον βρῶσιν (δυνατόν ἐστι νοῆσαι) τὴν τῷ δοκεῖν μὲν γλυκαίνουσαν, τῷ ὄντι δὲ ἐν μετουσίᾳ κακῶν τὸ μετέχοντα καθιστῶσαν· φησὶ γὰρ ὁ Θεός… ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν οὐ φάγεσθαι ἀπ’ αὐτοῦ· ᾗ δ’ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε»· φυσικῶς γὰρ ἡ αἰσθητὴ βρῶσις τοῦ ὑπεκρεύσαντός ἐστιν ἀναπλήρωσις καὶ εἰς ἀφεδρῶνα χωρεῖ καὶ φθοράν· καὶ ἀμήχανον ἄφθαρτον διαμένειν τὸν αἰσθητῆς βρώσεως ἐν μετουσίᾳ γινόμενον» [«δένδρο τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ» ὀνόμασε τὴν αἰσθητὴ καὶ ἡδονικὴ βρώση, ἡ ὁποία φαίνεται γλυκιά, ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα ὁδηγεῖ αὐτὸν ποὺ τὴν γεύεται στὴν μετοχὴ τῶν κακῶν· διότι λέει ὁ Θεός: «Ἀπὸ κάθε δένδρο τοῦ Παραδείσου μπορεῖς νὰ φᾶς»· νομίζω εἶναι σὰν νὰ λέει ὁ Θεός, «μὲ ὅλα τὰ κτιστὰ ὁδηγήσου σὲ μένα τὸν Πλάστη καὶ δοκίμασε τὸν μοναδικὸ καρπό, ἐμένα, τὴν ὄντως ζωή. Ὅλα ἂς σοῦ προσφέρουν ὡς καρπὸ τὴν ζωή, καὶ τὴν κοινωνία μαζί μου νὰ τὴν κάνεις συστατικὸ τῆς ὑπάρξεώς σου· διότι ἔτσι θὰ γίνεις ἀθάνατος». «Καὶ δὲν θὰ φᾶτε ἀπὸ τὸ δένδρο τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ. Τὴν ἡμέρα ποὺ θὰ φᾶτε ἀπ’ αὐτό, θὰ πεθάνετε», διότι ἡ αἰσθητὴ τροφὴ εἶναι ἀπὸ τὴν φύση της ἀναπλήρωση αὐτῶν ποὺ ἀποβάλλονται. Καὶ πηγαίνει στὸν ἀφεδρώνα καὶ χάνεται· καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μένει ἄφθαρτος αὐτὸς ποὺ καταναλώνει τὴν αἰσθητὴ τροφή.] Ἡ γὰρ αἴσθησις, ἀφ᾽ οὗ γνωρίσῃ, ταὐτὸν εἰπεῖν, δοκιμάσῃ τὸ καλόν, ἤγουν τὴν αἰσθητὴν ἡδονήν, συμπεπλεγμέννως δοκιμάζει καὶ τὸ πονηρόν, δηλ. τὴν τῆς ἡδονῆς ἀδελφὴν ὀδύνην· καὶ διὰ τοῦτο κοινῶς ὅλαι αἱ αἰσθηταὶ ἡδοναί, συνειθίζονται νὰ ὀνομάζωνται ἐνώδυναι ἡδοναί.

, ,

Σχολιάστε