Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Ἅγ. Γρηγόριος Παλαμᾶς

Ο ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ὁ ΠΑΛΑΜΑΣ καὶ οἱ ΟΘΩΜΑΝΟΙ

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς καὶ οἱ Ὀθωμανοί

τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.                           Ἡ ἐποχή μας χαρακτηρίζεται, ἐκτός τῶν ἄλλων, καί γιά τίς θρησκευτικές συγκρούσεις, ἰδίως μεταξύ τοῦ Χριστιανισμοῦ καί τοῦ Ἰσλάμ, καί σέ πολιτικό ἐπίπεδο. Παρά τόν διάλογο πού γίνεται κατά καιρούς μεταξύ τῶν θεολόγων τόσο τοῦ Χριστιανισμοῦ ὅσο καί τοῦ Ἰσλάμ, συγχρόνως διεξάγονται πόλεμοι μεταξύ Μουσουλμάνων καί Χριστιανῶν. Παρατηροῦμε ἀκόμη ὅτι τό Ἰσλάμ χρησιμοποιεῖται κυρίως ἐναντίον Ὀρθοδόξων λαῶν.
.                           Ἔχει, λοιπόν, μεγάλο ἐνδιαφέρον νά μελετήσουμε τίς διαφορές μεταξύ Ὀρθοδοξίας καί Ἰσλάμ στά θεολογικά ζητήματα καί νά δοῦμε τίς κοινωνικές, ἐθνικές καί πολιτικές συνέπειές τους. Εἶναι γνωστόν ὅτι δέν μπορεῖ κανείς νά μελετήση τά θεολογικά ζητήματα, ἄν δέν ἐξετάση τά κοινωνικά καί ἱστορικά δεδομένα τῆς ἐποχῆς τους, οὔτε ἐπίσης νά ἀναλύση τά ἱστορικά φαινόμενα, ἄν δέν ἐξετάση καί τήν θεολογία πού τά διαμόρφωσε. Γι᾿ αὐτό εἶναι πάντοτε ἀνάγκη νά ἐξετάζεται ἡ θεολογία μαζί μέ τήν ἱστορία.
.                           Παρατηρεῖται σήμερα ἀπό πολλούς ὅτι ἀνέρχεται ἡ δύναμη τοῦ Ἰσλαμισμοῦ μέ συνταρακτικές συνέπειες γιά τόν Χριστιανισμό καί κυρίως τήν Ὀρθοδοξία. Αὐτό, βέβαια, δέν εἶναι ἀνεξάρτητο ἀπό τίς πολιτικές σκοπιμότητες, ἀλλά καί τά διεθνῆ συμφέροντα. Μερικές φορές συμβαίνει αὐτό, γιατί ταυτίζεται ἡ Θρησκεία μέ ἕνα Ἔθνος ἤ χρησιμοποιεῖται γιά τήν προώθηση τῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων δυνάμεων. Ὑπῆρχαν ἐποχές κατά τίς ὁποῖες οἱ σοσιαλιστικές θεωρήσεις τῆς κοινωνίας ἀνέπτυξαν τήν ἐθνική συνείδηση τῶν λαῶν πού διαπνέονταν ἀπό τό Ἰσλάμ. Σήμερα ἴσως ἡ πτώση τῶν σοσιαλιστικῶν θεωριῶν διαμορφώνει ἄλλες καταστάσεις. Μέσα στά πλαίσια αὐτά πρέπει νά δοῦμε καί τήν ἄνοδο τοῦ Ἰσλαμισμοῦ στήν ἐποχή μας.
.                           Νομίζω ὅτι ἡ ἐποχή μας θυμίζει ἔντονα τόν 14ο αἰώνα, πρίν τήν Ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό τούς Ὀθωμανούς. Τότε οἱ Ὀρθόδοξοι Ρωμαῖοι ἀντιμετώπισαν διαφόρους κινδύνους ἀπό τρεῖς παράγοντες.
.                           Πρῶτον, ἀπό τούς δυτικούς Φράγκους, πού ἤθελαν νά ὑποδουλώσουν τόν ἀνατολικό τμῆμα τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ὅπως καί τελικά ἔγινε μέ τήν Δ΄ Σταυροφορία τό 1204.
.                           Δεύτερον, ἀντιμετώπιζαν κίνδυνο ἀπό τούς Σέρβους καί συγκεκριμένα ἀπό τόν Στέφανο Δουσάν, πού εἶχε καταλάβει ὁλόκληρη τήν Μακεδονία, ἐκτός ἀπό τήν Θεσσαλονίκη, καθώς ἐπίσης τήν Ἤπειρο, τήν Θεσσαλία καί μέρος τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καί ἐπεδίωκε νά καταλάβη καί τήν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Στέφανος Δουσάν πέθανε τό 1355, πρίν κατορθώση νά ἱκανοποιήση τήν ἐπιθυμία του, νά ἐκστρατεύση ἐναντίον τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί νά κληρονομήση τήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία.
.                           Τρίτον, ἀντιμετώπιζαν κίνδυνο ἀπό τούς Ὀθωμανούς, οἱ ὁποῖοι εἶχαν κυριεύσει στά μέσα τοῦ 14ου αἰῶνος ὁλόκληρη τήν Μικρά Ἀσία καί ἔκαναν πολλές εἰσβολές στήν Θράκη.
.                           Εἶναι γνωστοί οἱ θεολογικοί του ἀγῶνες γιά τήν ἀντιμετώπιση τοῦ Βαρλαάμ καί τῶν ὀπαδῶν του, οἱ ὁποῖοι προσπάθησαν νά εἰσαγάγουν στήν Ὀρθοδοξία τόν σχολαστικισμό τῆς δυτικῆς θεολογίας. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος διεῖδε τόν μεγάλο κίνδυνο ἀλλοιώσεως τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Ἄν ἐπικρατοῦσαν οἱ ἀπόψεις τοῦ Βαρλαάμ, οὐσιαστικά τῶν σχολαστικῶν θεολόγων τῆς Δύσεως, τότε θά ὑπῆρχε σοβαρός κίνδυνος νά καταλήξουμε ἤ στόν ἀγνωστικισμό ἤ στόν πανθεϊσμό ἤ καί σέ αὐτήν τήν Οὐνία, δεδομένου ὅτι ὁ Βαρλαάμ ἦταν ἕνας πραγματικός οὐνίτης μοναχός.
.                           Ἐπίσης, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀντιμετώπισε καί μεγάλο πειρασμό ἀπό τόν ἀρχηγό τῶν Σέρβων Στέφανο Δουσάν. Ὅταν ὁ ἅγιος ἐξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καί οἱ Θεσσαλονικεῖς Χριστιανοί δέν τόν δέχθηκαν, ὁ ἀρχηγός τῶν Σέρβων Στέφανος Δουσάν, πού τήν ἐποχή ἐκείνη εἶχε καταλάβει μεγάλο τμῆμα τῆς Μακεδονίας προσπάθησε νά τόν προσεταιρισθῆ. Φυσικά, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀρνήθηκε αὐτήν τήν πρόταση. Ἕνα, μάλιστα, διάστημα ὁ Στέφανος Δουσάν πολιορκοῦσε τήν Θεσσαλονίκη. Τήν τελευταία στιγμή ἀποτράπηκε ἡ ὑποδούλωσή της μέ τήν ἔλευση τοῦ Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ.
.                           Ὁπωσδήποτε, ὅμως, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀντιμετώπισε καί τόν κίνδυνο τόν προερχόμενο ἀπό τούς Τούρκους οἱ ὁποῖοι τήν ἐποχή ἐκείνη εἶχαν καταλάβει ὁλόκληρη τήν Μικρά Ἀσία καί ἔκαναν ἐπιδρομές πρός τήν Θράκη.
.                           Στήν συνέχεια θά δοῦμε ἀναλυτικότερα τήν σύλληψη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἀπό τούς Τούρκους, τήν αἰχμαλωσία του ἀπό αὐτούς καί τόν διάλογο πού εἶχε μαζί τους γιά σοβαρά θεολογικά ζητήματα, γιατί εἶναι πολύ σύγχρονα τά θέματα αὐτά.

1. Τό χρονικό τῆς αἰχμαλωσίας του στούς Τούρκους

.                           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς εἶχε ἀποδεχθῆ τήν πρόταση τοῦ Ἰωάννου τοῦ Παλαιολόγου νά μεσολαβήση γιά νά ἐπέλθη ἡ εἰρήνη μεταξύ αὐτοῦ καί τοῦ πεθεροῦ του Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ. Καίτοι ἡ ὑγεία του ἦταν ἐπισφαλής, ἀνέλαβε νά ταξιδεύση στήν Κωνσταντινούπολη, γιατί ὡς γνήσιος ἡσυχαστής ἤθελε νά δῆ τήν εἰρήνη νά ἐπικρατῆ στήν ἐναπομείνασα τότε αὐτοκρατορία. Κατά τήν διάρκεια τοῦ ταξειδίου αὐτοῦ συνελήφθη αἰχμάλωτος ἀπό τούς Τούρκους.
.                           Ὅλα τά γεγονότα πού συνέβησαν κατά τήν αἰχμαλωσία του θά τά ἀντλήσουμε ἀπό τήν ἐπιστολή πού ἀπέστειλε ὁ ἅγιος Γρηγόριος στήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐπίσης ὑπάρχει καί μιά ἄλλη ἐπιστολή μέ τίτλο «ὅτε ἑάλω», ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπό τμῆμα τῆς πρώτης ἐπιστολῆς.
.                           Πέρα ἀπό αὐτές τίς δύο ἐπιστολές, πού εἶναι ἐπιστολές τῆς αἰχμαλωσίας, ὑπάρχει καί «διάλεξις» τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ «πρός ἀθέους χιόνας συγγραφεῖσα παρά ἰατροῦ τοῦ Ταρωνείτου, παρόντος καί αὐτηκόου γεγονότος».
.                           Θεωρῶ ὅτι αὐτά τά κείμενα εἶναι σημαντικά, γιατί ἀφ᾿ ἑνός μέν μᾶς περιγράφουν τίς ταλαιπωρίες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ τίς ἀπόψεις του γιά τούς Ὀθωμανούς. Αὐτό τό σημεῖο εἶναι ἀρκετά ἐνδιαφέρον, γιατί, ὅπως ἔχουμε ἀναφέρει, ἡ ἐποχή αὐτή εἶναι πολύ κρίσιμη γιά τήν αὐτοκρατορία.
.                           Λίγες ἡμέρες μετά ἀπό τόν φοβερό σεισμό τῆς 2ας Μαρτίου τοῦ ἔτους 1354 μ.Χ. ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ συνοδεία δικῶν του ἀνθρώπων βρισκόταν στήν Τένεδο. Λόγῳ τρικυμίας ἤθελαν κάπου νά προσεγγίσουν. Ἐπειδή ὅμως πληροφορήθηκαν ὅτι οἱ Τοῦρκοι μέσα στήν παραζάλη ἀπό τόν σεισμό εἶχαν καταλάβει τήν Καλλίπολη, παρέμειναν στά ἀνοιχτά τῆς θαλάσσης. Τό πρωΐ τῆς ἄλλης ἡμέρας οἱ Τοῦρκοι κατέλαβαν τό πλοῖο ὅπου βρισκόταν ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ τήν συνοδεία του, ὕστερα ἀπό μάχη. Ἔτσι ἀρχίζει ἡ αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου στούς Τούρκους.
.                           Οἱ αἰχμάλωτοι μεταφέρθηκαν στήν Λάμψακο, ἀφοῦ ταλαιπωρήθηκαν πολύ. Οἱ Χριστιανοί ἔδειξαν ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιά τόν ἅγιο Γρηγόριο καί προσέφεραν χρηματικά ποσά γιά νά τόν ἐλευθερώσουν. Ὅμως οἱ Τοῦρκοι, ἐπειδή πληροφορήθηκαν γιά τήν μεγάλη προσωπικότητα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, αὔξαιναν τό ποσό καί ἔτσι ἦταν παντελῶς ἀδύνατον νά εὑρεθοῦν τά χρήματα καί νά ἐλευθερωθῆ.
.                           Μετά ἀπό μερικές ἡμέρες τόν ἔφεραν «εἰς τάς Πηγάς» μέ μεγάλη ταλαιπωρία. Καί στήν συνέχεια τόν ὁδήγησαν στήν Προῦσα, πού τότε ἦταν Πρωτεύουσα τοῦ Ὀρχάν. Ἐκεῖ εἶχε καί θεολογικές συζητήσεις, μία μέ τόν ἐγγονό τοῦ ἐμίρη, τόν Ἰσμαήλ, καί τήν ἄλλη μέ τούς Χιόνας, τό περιεχόμενο τῶν ὁποίων θά ἀναλύσουμε πιό κάτω.
.                          Μέ τήν παρέμβαση τοῦ ἰατροῦ Ταρωνείτη τόν ὁποῖο ἀποκαλεῖ «φιλοθεώτατον» καί «θεοφιλέστατον» ὁδηγήθηκε στήν Νίκαια. Ἐκεῖ τό κλίμα ἦταν πιό κατάλληλο. Ἀπό τήν παραμονή του στήν πόλη αὐτή διασώζεται καί μιά τρίτη θεολογική συζήτηση πού εἶχε μέ τούς Ὀθωμανούς.
.                           Τελικά, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἐλευθερώθηκε τήν ἄνοιξη τοῦ 1355 μέ τήν παρέμβαση τοῦ Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ, ὁ ὁποῖος προσέφερε τό ἀνάλογο χρηματικό ποσόν πού ζητοῦσαν οἱ Τοῦρκοι. Τό ποσόν αὐτό συγκεντρώθηκε μέ ἔρανο «μέ τήν φροντίδα τοῦ Καντακουζηνοῦ καί μετεφέρθη εἰς τόν Ὀρχάν ἀπό Σέρβους ἐμπόρους».
.                           Ἡ αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου στούς Τούρκους διήρκεσε περίπου ἕνα χρόνο, ἀπό τόν Μάρτιο τοῦ 1354 μέχρι τήν ἄνοιξη τοῦ 1355. Κατά τό διάστημα αὐτό οἱ Ὀθωμανοί εἶχαν κυριεύσει τήν Καλλίπολη καί ἄλλες πόλεις τῆς Θράκης.

 2. Ἐνδιαφέροντα σημεῖα ἀπό τήν περίοδο τῆς αἰχμαλωσίας

.                           Τό χρονικό τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ὅπως διασώζεται στίς ἐπιστολές του, δέν παρουσιάζει ὅλες τίς δυσκολίες πού συνάντησε ἐκεῖ. Πρέπει νά δοῦμε μερικά ἐνδιαφέροντα σημεῖα, ὅπως τά διηγεῖται ὁ ἴδιος, γιατί φανερώνουν καί τόν χαρακτήρα τῶν Τούρκων.
.                           Τό πρῶτο σημεῖο εἶναι ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος εἶχε σαφῆ συνείδηση ὅτι ἀνῆκε στό γένος τῶν Ρωμαίων. Κάνει λόγο γιά τήν ἐγκατάλειψη «τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς γένους» ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ. Δέν πρόκειται ἁπλῶς γιά τό ἑλληνικό γένος, ἀλλά γιά τό ρωμαϊκό, πού ἔχει ἑλληνικό πολιτισμό καί ὀρθόδοξη πίστη. Πολλές φορές στό κείμενο τῆς ἐπιστολῆς του κάνει λόγο γιά τούς κατοίκους τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καί τούς ἀποκαλεῖ Ρωμαίους. Γίνεται ἀντιδιαστολή μεταξύ τῶν Ρωμαίων καί τῶν βαρβάρων καί μέ αὐτήν τήν λέξη ἐννοοῦνται οἱ Τοῦρκοι.
.                           Τό δεύτερο σημεῖο εἶναι ὅτι περιγράφει τήν φρικτή δοκιμασία τῶν Ρωμαίων κατοίκων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀπό τήν αἰχμαλωσία τους στούς Τούρκους. Κάπου λέγει ὅτι εἶδε νά ζοῦν μαζί Χριστιανοί καί Τοῦρκοι: «Ἄγοντας, ἀγομένους ὁρῶν». Οἱ Χριστιανοί ἦταν ἀγόμενοι, ἐνῶ οἱ Τοῦρκοι ἄγοντες. Μέ τήν φράση αὐτή πολλά μπορεῖ κανείς νά ὑπονοήση. Πάντως εἶναι γεγονός ὅτι οἱ Τοῦρκοι χρησιμοποιοῦσαν τούς Χριστιανούς σκληρά.
.                           Σέ ἄλλο σημεῖο τῆς ἐπιστολῆς περιγράφεται ἡ προσέλευση τῶν Χριστιανῶν πρός αὐτόν πού τόν ρωτοῦσαν, ἐκτός τῶν ἄλλων, καί γιά τήν αἰτία τῆς ἐγκαταλείψεώς τους ἀπό τόν Θεό.
.                           Κατά τήν μεταφορά του «εἰς τάς Πηγάς», συνάντησε ἐκεῖ Ἐκκλησία, γύρω ἀπό τήν ὁποία ζοῦσαν μοναχοί καί κοσμικοί. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁμιλοῦσε στήν Ἐκκλησία καί παρηγοροῦσε, ἀφ᾿ ἑνός μέν τούς αὐτόχθονες, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ «τούς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἐκεῖ συναγομένους Χριστιανούς». Αὐτό σημαίνει ὅτι στόν τόπο ἐκεῖνο ἦταν συγκεντρωμένοι πολλοί αἰχμάλωτοι Χριστιανοί, ἐστερημένοι τῶν πάντων καί ἔχοντες ἀνάγκη παρηγοριᾶς.
.                           Τό τρίτο σημεῖο εἶναι ὅτι τήν κατάληψη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπό τούς Τούρκους ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς θεωρεῖ ὡς οἰκονομία καί παιδεία τοῦ Θεοῦ γιά τά ἁμαρτήματα τῶν Ρωμαίων. «Ἅμα δέ καί πρός μικράν ἔκτισιν τῶν πολλῶν εἰς Θεόν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων». Μάλιστα δέ καί ἄλλα γεγονότα, ὅπως τόν σεισμό, θεωρεῖ ὅτι εἶναι εἴτε παιδευτικές ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ εἴτε ἐγκαταλείψεις. Δέν τό δέχεται αὐτό μοιρολατρικά, ἀλλά πραγματικά, ἀφοῦ βλέπει τήν ἱστορία μέσα ἀπό τήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ. Αὐτό δέν σημαίνει ὅτι ἀδιαφοροῦσε γιά τήν ἐλευθέρωσή τους ἤ τήν ἐλευθερία τοῦ Γένους τους, ἀλλά ἤξερε νά ἑρμηνεύη τήν ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου νά ξεπεράση τούς πειρασμούς καί τά προβλήματα.
.                           Τό τέταρτο σημεῖο πού βλέπουμε στίς ἐπιστολές του αὐτές εἶναι ὅτι περιγράφεται ὅλη ἡ ταλαιπωρία του κατά τήν φρικτή δοκιμασία τῆς αἰχμαλωσίας του. Εἶχε ξεκινήσει ἀπό τήν Θεσσαλονίκη μέ ἐπισφαλῆ ὑγεία καί ἐξαναγκάστηκε νά περάση ὅλη αὐτή τήν πειρασμική δοκιμασία. Σέ πολλά σημεῖα τῶν ἐπιστολῶν του φαίνεται ἡ ταλαιπωρία πού πέρασε. Θά ἀναφέρω μερικές χαρακτηριστικές φράσεις.
.                           Περιγράφοντας τά γεγονότα τῆς συλλήψεώς του λέγει: «Καί πολέμου συγκροτηθέντος… ἐλεεινῶς ἥλωμεν αἰχμάλωτοι γεγονότες». Ἔγινε μάχη μέσα στό πλοῖο καί συνελήφθησαν ἐλεεινῶς αἰχμάλωτοι. Ἀμέσως μετά τήν αἰχμαλωσία ἀντιμετώπισε ποικίλα προβλήματα. Ὁμιλεῖ γιά γύμνωση, γιά στέρηση τῶν ἀναγκαίων, γιά παντοδαπῆ κάκωση τοῦ σώματος πού προερχόταν ἀπό ἔξω, προφανῶς ἐδῶ ὑπονοεῖ μαστιγώσεις, καθώς ἐπίσης γιά καχεξία τῶν σπλάγχνων, γιά σύντηξη τῆς σαρκός καί παράλυση τμήματος τῶν μελῶν. Ἡ εἰκόνα τοῦ αἰχμαλώτου, ἄν προσαρμοσθῆ στήν περίπτωση τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μπορεῖ νά δείξη τήν δοκιμασία του. Ἐπίσης, οἱ πολλοί ἔπαινοι τῶν Ρωμαίων ἐνεργοῦσαν ἀρνητικά, γιατί οἱ Τοῦρκοι, ἀντιλαμβανόμενοι ὅτι αἰχμαλώτισαν ἕνα σημαντικό πρόσωπο τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ζητοῦσαν περισσότερα λύτρα γιά νά τόν ἀπελευθερώσουν.
.                           Τόν περιέφεραν στίς πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας μέ μεγάλη ταλαιπωρία, ὥστε ὁ ἴδιος νά γράψη ὅτι, ὅταν ἔφθασαν «εἰς τάς Πηγάς», ἦταν ταλαιπωρημένοι πολύ ἀπό τήν ὁδοιπορία καί ἀπό ὅσα συνέβησαν κατ᾿ αὐτήν, καί μάλιστα τότε τούς ἄφησαν νά διημερεύσουν στό ὕπαιθρο. Ὁπότε, ὅταν ὁ κοινοτάρχης τῆς πόλεως τούς φιλοξένησε, τότε «ὑπό στέγην ἤγαγε καί γυμνούς ὄντας ἐνέδυσε καί πεινῶντας ἔθρεψε καί διψῶντας ἐπότισε».
.                           Ὅταν διάβασα γιά πρώτη φορά αὐτό τό κείμενο συγκινήθηκα βαθειά. Ἔβλεπα ἕναν ὁμολογητή τῆς Ὀρθοδοξίας, ἕναν θεούμενο πού ἔπλεε μέσα στό φῶς τοῦ Θεοῦ, νά γυμνώνεται καί νά ἐξευτελίζεται ἀπό τούς βαρβάρους Τούρκους. Καί στήν Προῦσα, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος, «περιστοιχοῦντες ἦσαν ἡμᾶς οἱ βάρβαροι».
.                           Κατά τόν πρῶτο θεολογικό διάλογο πού εἶχε μέ τόν Ἰσμαήλ, ἐγγονό τοῦ Ὀρχάν, ἔβρεξε πάρα πολύ, ὥστε ὁ συνομιλητής του νά φύγη δρομαῖος, ἐνῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ τούς ἄλλους αἰχμαλώτους παρέμεινε κάτω ἀπό τήν βροχή. Λέγει: «Ἐγώ δέ… μετ᾿ ἐκείνων ὕπαιθρος· τόν ὑετόν ὑφιστάμενος».
.                           Πρός τό τέλος τῆς ἐπιστολῆς του πρός τήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης ὑπάρχει καί μιά ἄλλη χαρακτηριστική φράση πού δείχνει τήν τραγική κατάσταση στήν ὁποία βρισκόταν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. Γράφει: «Τάδ᾿ ἐν ταῖς ἑξῆς γράφειν ὁ μέν λογισμός ἐθέλει, ἡ δέ χείρ οὐκ ἰσχύει». Αὐτή ἡ φράση εἶναι σημαντική, γιατί δείχνει ὅτι, παρά τήν ἐπιθυμία του νά γράφη, δέν ἀνταποκρινόταν τό χέρι του ἀπό τίς ταλαιπωρίες. Ἄν συνδέσουμε αὐτόν τόν λόγο μέ τόν ἄλλο πού γράφει γιά τήν πάρεση μικροῦ μέλους τοῦ σώματος, διαπιστώνουμε ὅτι μᾶλλον εἶχε ὑποστῆ μιά μικρή παραλυσία ἀπό τίς κακουχίες πού περνοῦσε.
.                           Τό πέμπτο σημεῖο ἀπό τήν ἐπιστολή πού μελετᾶμε εἶναι ὅτι σέ αὐτήν χαρακτηρίζεται ἡ νοοτροπία καί ὁ χαρακτήρας τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι τόν κρατοῦσαν αἰχμάλωτο, ἀλλά καί τό ἦθος μέ τό ὁποῖο τούς ἐμπότιζε ἡ θρησκεία τους. Πολλές φορές στήν ἐπιστολή τούς ὀνομάζει βαρβάρους, καί μάλιστα «τοῖς πάντων βαρβάρων βαρβαρωτάτοις». Σέ ἀντιπαράθεση μέ τό εὐσεβές γένος τῶν Ρωμαίων αὐτοί ἀποτελοῦν «τό δυσεβές καί θεομισές καί παμμίαρον τοῦτο γένος». Οἱ Τοῦρκοι δέν ἀκολούθησαν τόν Χριστό, ἀλλά «ἀνθρώπῳ ψιλῷ τε καί θνητῷ καί τεθαμμένῳ, Μωάμεθ οὗτος». Γι᾿ αὐτό ὁ Θεός τούς παρέδωσε σέ ἀδόκιμο νοῦ καί πάθη ἀτιμίας «ὥστε βιοῦν αἰσχρῶς καί ἀπανθρώπως καί θεομισῶς». Καί παρά τούς φόνους καί τίς ἀκολασίες νομίζουν ὅτι ἔχουν τόν Θεό συνευδοκοῦντα. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος αἰσθάνεται ὅτι ὁδηγεῖται ἀπό χέρια ἄνομα. Ὅλοι αὐτοί οἱ χαρακτηρισμοί δείχνουν τήν κατάσταση τῶν Τούρκων καί πῶς αἰσθανόταν ὁ καθαρότατος καί ὁ ἁγιότατος Γρηγόριος, εὑρισκόμενος μέσα στήν σαρκολατρική καί ἐμπαθῆ ἀτμόσφαιρα τῶν Ὀθωμανῶν.
.                           Μέ ὅλα αὐτά φαίνονται οἱ δυσκολίες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου κατά τήν ἐνιαύσιο αἰχμαλωσία του στούς Τούρκους. Μετά ἀπό τόσους ἀγῶνες καθάρσεως πού ἔκανε στό Ἅγιον Ὄρος, μετά ἀπό τίς ἐμπειρίες τοῦ ἀκτίστου Φωτός, μετά ἀπό τούς ἀγῶνες γιά τήν ὀρθόδοξη πίστη, περιέπεσε αἰχμάλωτος στούς Τούρκους. Καί ὅλα αὐτά ἦταν μέσα στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ γιά νά ἁγιασθῆ ἀκόμη περισσότερο ὁ ἴδιος, καί νά δοξασθῆ τό Ὄνομά Του.

3. Οἱ τρεῖς θεολογικοί διάλογοι τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μέ τούς Ὀθωμανούς

.                           Κατά τήν διάρκεια τῆς ἐνιαυσίου αἰχμαλωσίας του ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς εἶχε καί τρεῖς θεολογικούς διαλόγους, ὅπως εἴδαμε προηγουμένως. Θά κάνουμε μιά σύντομη ἀνάλυση τῶν διαλόγων αὐτῶν, παρουσιάζοντας τά κεντρικά τους σημεῖα, γιατί δέν εἶναι εὔκολο νά ἀναλυθοῦν ὅλες οἱ πλευρές τους.
.                           Ὁ πρῶτος διάλογος ἔγινε στήν Προῦσα, ἡ ὁποία τότε ἦταν ἡ Πρωτεύουσα τῶν Ὀθωμανῶν, μέ τόν Ἰσμαήλ, ἐγγονό τοῦ ἐμίρη Ὀρχάν. Κάθησαν στό ἔδαφος καί παρευρίσκονταν μερικοί ἄρχοντες. Παρετέθησαν στόν Ἰσμαήλ κρέατα καί στόν ἅγιο Γρηγόριο φροῦτα, ἐπειδή ἦταν καλοκαίρι. Στήν ἀρχή ἡ συζήτηση περιστράφηκε στό γιατί δέν τρώγει κρέας ὁ ἅγιος. Στήν συνέχεια ὁ λόγος προχώρησε στήν ἐλεημοσύνη, ἐπειδή τήν ὥρα ἐκείνη κάποιος ἔφθασε καί ἀνήγγειλε ὅτι ἐξετέλεσε τήν ἐντολή τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ γιά τήν ἐλεημοσύνη τῆς Παρασκευῆς. Ὁ Ἰσμαήλ ρώτησε τόν ἅγιο ἄν καί οἱ Χριστιανοί ἐξασκοῦν τήν ἀρετή τῆς ἐλεημοσύνης. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι γέννημα καί καρπός τῆς ἀληθινῆς πρός τόν Θεό ἀγάπης, ὁπότε αὐτός πού ἀγαπᾶ πολύ τόν Θεό εἶναι ἐλεήμων.
.                           Ἴσως τό περιστατικό αὐτό νά ἦταν σκηνοθετημένο γιά νά συζητήσουν περί τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Μωάμεθ. Πράγματι, ὁ Ἰσμαήλ ρώτησε τόν ἅγιο Γρηγόριο ἄν οἱ Χριστιανοί ἀγαποῦν τόν Προφήτη τους Μωάμεθ. Ἡ ἀπάντηση τοῦ ἁγίου ἦταν ἀρνητική. Ἡ ἑπόμενη ἐρώτηση τοῦ Ἰσμαήλ ἦταν, γιατί ἀγαποῦν ἕναν ἐσταυρωμένο Θεό καί πῶς προσκυνοῦν τό ξύλο καί τόν σταυρό. Ὁ ἅγιος ἀνέλυσε καί τό ἑκούσιο καί τήν δόξα τοῦ πάθους, ἀλλά καί τό ἀπαθές τῆς θεότητος, καί ὅτι ὁ σταυρός εἶναι τό τρόπαιο καί σημεῖο τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ὁ ἄρχοντας ἔχει διάφορα διακριτικά ἐμβλήματα καί ἀπαιτεῖ τήν τιμή τῶν ἄλλων. Στήν συνέχεια, θέλοντας ὁ Ἰσμαήλ νά εἰρωνευθῆ τήν χριστιανική πίστη, εἶπε ὅτι, ἐπειδή οἱ Χριστιανοί διδάσκουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι υἱός τοῦ Θεοῦ, σημαίνει ὅτι ὁ Θεός Πατήρ ἔχει καί γυναίκα, διά τῆς ὁποίας τόν ἐγέννησε. Ἡ ἀπάντηση τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἦταν ἀποστομωτική. Χρησιμοποιώντας τήν διδασκαλία τῶν Μουσουλμάνων ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Λόγος τοῦ Θεοῦ καί ὅτι γεννήθηκε ἀπό τήν Παρθένο Μαρία, προχώρησε γιά νά πῆ ὅτι ἄν ἡ Μαρία γέννησε τόν Χριστό κατά σάρκα καί δέν εἶχε ἀνάγκη ἀνδρός, πόσο μᾶλλον ὁ Θεός πού εἶναι ἀσώματος γέννησε τόν λόγο του ἀσωμάτως καί θεοπρεπῶς καί ἑπομένως δέν εἶχε ἀνάγκη ὑπάρξεως γυναικός.
.                           Ἡ συζήτηση σταμάτησε στό σημεῖο αὐτό, δέν εἶχε δέ ἄλλη ἐξέλιξη, οὔτε διατέθηκε ἄγρια ὁ Ἰσμαήλ πρός τόν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ. Μάλιστα σέ αὐτήν τήν φάση τῆς συζητήσεως ἔπεσε πολύ βροχή, ὁπότε ἔφυγε δρομαῖος ὁ Ἰσμαήλ ἀπό τόν χῶρο ἐκεῖνο καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος παρέμενε στήν βροχή. Ἐν τῷ μεταξύ εἶχε ἤδη βραδυάσει.
.                           Ὁ δεύτερος διάλογος ἔγινε μέ τούς Χιόνας. Πρίν παρακολουθήσουμε τά κεντρικά σημεῖα τοῦ διαλόγου νομίζω πρέπει νά σημειωθοῦν μερικά γιά τό τί ἦταν αὐτοί οἱ Χιόναι, γιατί πολλά ἐλέχθησαν γιά τό πρόσωπό τους καί τήν ἀποστολή τους. Ἡ προέλευση τῶν προσώπων αὐτῶν εἶναι μυστηριώδης.
.                           Ὁ M. Jugie ἰσχυρίζεται ὅτι «εἶναι παλαιοί ἰουδαῖοι προσηλυτισθέντες εἰς τό Ἰσλάμ». Ὁ Meyendorff «φρονεῖ ὅτι ἦσαν Χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν τόν Ἰουδαϊσμό, διά νά πλησιάσουν τούς Τούρκους κατακτητάς καί ἀποφύγουν διώξεις».
.                           Ὁ ἅγιος Φιλόθεος ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ Χιόναι ἦταν Χριστιανοί καί ἔγιναν Μωαμεθανοί. Οἱ ἀπόψεις αὐτές παρουσιάζουν μιά ὁμάδα ἀνθρώπων «οἱ ὁποῖοι κινοῦνται μεταξύ Χριστιανισμοῦ, Ἰουδαϊσμοῦ καί Μωαμεθανισμοῦ, χωρίς νά διευκρινίσουν ποῦ εὑρίσκονται τώρα».
.                           Ὁ καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ Χιόνες ἦταν Ἕλληνες. Τό ὄνομά τους (Χιόνες) εἶναι οἰκογενειακό καί ὄχι θρησκευτικό. Πρόκειται ἀσφαλῶς γιά μιά συγκρητιστική ὁμάδα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι γιά νά ἀποφύγουν τίς διώξεις, λόγῳ τῶν σκληρῶν συνθηκῶν πού ἐπικρατοῦσαν στήν Μικρά Ἀσία ἀπό τήν εἰσβολή τῶν Τούρκων, ἀπέστησαν ἀπό τήν χριστιανική πίστη, μποροῦσαν νά ἐμφανίζωνται καί ὡς Τοῦρκοι καί ὡς Ἰουδαῖοι καί εἶχαν ἥσυχη τήν συνείδησή τους ὅτι διατηροῦσαν μέρος τῆς πίστεως, ὡς κρυπτοχριστιανοί. Ὁ Ὀρχάν χρησιμοποιοῦσε «τά ἐπίλεκτα μέλη τῆς οἰκογενείας αὐτῆς εἰς τό ὑπανάπτυκτον ἐκπαιδευτικόν σύστημά του».
.                           Οἱ ἴδιοι οἱ Χιόναι κατά τήν ἀρχή τοῦ διαλόγου ὁμολόγησαν: «Ἡμεῖς ἠκούσαμεν δέκα λόγους, οὕς γεγραμμένους κατήγαγεν ὁ Μωϋσῆς ἐν πλαξί λιθίναις, καί οἴδαμεν ὅτι ἐκείνους κρατοῦσιν οἱ Τοῦρκοι· καί ἀφήκαμεν ἅπερ ἐφρονοῦμεν πρότερον καί ἤλθομεν καί ἐγενόμεθα καί ἡμεῖς Τοῦρκοι». Ὁ ἅγιος, ὅμως, Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀπό ὅσα ἄκουσε ἀπό αὐτούς ὁμολογεῖ ὅτι περισσότερο εἶναι Ἑβραῖοι καί ὄχι Τοῦρκοι. Καί ἀπό αὐτόν τόν λόγο φαίνεται ὅτι πρόκειται γιά συγκρητιστική ὁμάδα, ἡ ὁποία ἔδειχνε αὐτήν τήν διαγωγή γιά νά ἐπιζήση ἐκείνη τήν δύσκολη ἐποχή. Ἄλλωστε γι᾿ αὐτό καί ἀποκαλοῦνται «ἄθεοι».
.                           Τήν συζήτηση διοργάνωσε ὁ ἴδιος ὁ Ὀρχάν. Ρώτησε τόν ἰατρό Ταρωνείτη: «Τίς ποτε καί οἷός ἐστιν ὁ καλόγηρος οὗτος;». Καί ὅταν ὁ ἰατρός τοῦ ἔδωσε τά στοιχεῖα τῆς προσωπικότητός του, ἐκεῖνος ἀπάντησε: «Ἔχω σοφούς καί ἐλλογίμους κἀγώ, οἵτινες αὐτῷ διαλέξονται». Μετά ἀπό αὐτό ἔγινε ἡ συζήτηση τῶν Χιόνων μέ τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ.
.                           Ἀφοῦ οἱ Χιόναι στήν ἀρχή ὁμολόγησαν ὅτι ἔγιναν Τοῦρκοι, οἱ παρόντες ἄρχοντες εἶπαν στόν ἅγιο Γρηγόριο νά δώση τήν δική του ἀπολογία. Ὁ ἅγιος ἐκφράζει τόν δισταγμό του νά ἀπολογηθῆ, καί διότι αἰσθάνεται ὅτι εἶναι μηδέν πρός τό ὕψος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καί διότι οἱ ἄρχοντες παρευρίσκονται καί ὡς κριταί καί συμμαχοῦν μέ τούς ἀντιδίκους –ἑπομένως δέν εἶναι καλό νά παρουσιασθοῦν τά δικαιώματα τῆς εὐσεβείας– ἀλλά καί διότι πρέπει νά μιμηθῆ τόν Χριστό, ὁ ὁποῖος ὅταν παραδόθηκε δέν ἀποκρινόταν. Ὅμως στήν συνέχεια ὁμολογεῖ τήν πίστη καί δέν ἀπολογεῖται πρός τούς Χιόνας. Ἔτσι, ἀναλύει τό δόγμα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, καταλήγοντας ὅτι «ὁ Θεός τρία, καί τά τρία ταῦτα εἷς ἐστί Θεός καί δημιουργός». Σέ αὐτήν τήν θέση συνεφώνησαν καί οἱ παρόντες Τοῦρκοι ἴσως ἀπό λόγους τακτικῆς.
.                           Ἡ συζήτηση ἔπειτα περιστράφηκε στό ἐρώτημα τῶν Χιόνων, γιατί οἱ Χριστιανοί ὁμολογοῦν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Θεός, ἀφοῦ εἶναι ἄνθρωπος καί γεννήθηκε ὡς ἄνθρωπος. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀνέπτυξε τό θέμα τῆς ἁμαρτίας τοῦ Ἀδάμ καί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ γιά νά σώση τόν ἄνθρωπο. Οἱ Τοῦρκοι ἔκαναν θόρυβο, λέγοντας, πῶς γεννήθηκε ὁ Θεός καί τόν ἐχώρεσε μήτρα γυναικός. Ὁ ἅγιος ἀπάντησε ὅτι ὁ Θεός, ἐπειδή εἶναι ἀσώματος, μπορεῖ νά εἶναι πανταχοῦ καί πάνω ἀπό τό πᾶν καί σ᾿ ἕναν τόπο. Οἱ Χιόναι πάλι τόν διέκοψαν γιά νά ποῦν: «Εἶπεν ὁ Θεός καί ἐγένετο καί ὁ Χριστός». Μέ αὐτό ἤθελαν νά δείξουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι κτίσμα καί ὄχι Θεός. Ὁ ἅγιος μεταξύ τῶν ἄλλων χρησιμοποίησε τήν διδασκαλία τοῦ Μωαμεθανισμοῦ, ὅτι ὁ Χριστός χαρακτηρίζεται Λόγος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό σημαίνει ὅτι δέν μπορεῖ ὁ ἕνας Λόγος νά γίνη ἀπό τόν ἄλλο Λόγο καί νά μήν εἶναι συνάναρχος μέ τόν Θεό. Ἄλλο εἶναι ἡ δημιουργία τοῦ ὑλικοῦ κόσμου καί ἄλλο ἡ γέννηση τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, πού λέγεται καί Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ὁ Χριστός εἶναι Θεός, ἀλλά γιά τήν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου προσέλαβε τήν ἀνθρώπινη φύση.
.                           Στό σημεῖο αὐτό παρενεβλήθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ὀρχάν Παλαπᾶνος, πού προήδρευε καί ρώτησε τόν Παλαμᾶ, γιατί δέν δέχονται τόν δικό τους Προφήτη, τόν Μωάμεθ, ἐνῶ οἱ Μουσουλμάνοι δέχονται τόν Χριστό ὡς Λόγο τοῦ Θεοῦ καί τήν μητέρα του πλησίον τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι δέν μπορεῖ κανείς νά ἀγαπᾶ τόν διδάσκαλο, ἄν δέν πιστεύση στά λόγια του. Ἐπειδή ὁ Χριστός δέν μᾶς εἶπε νά δεχθοῦμε κανένα Μωάμεθ, γι᾿ αὐτό δέν ἀγαπᾶμε τόν Μωάμεθ. Μᾶς εἶπε δέ, ὅπως λέγουν καί οἱ Ἀπόστολοι, νά μή δεχθοῦμε κανέναν ἄλλο, γιατί Αὐτός θά ἔλθη νά κρίνη τόν κόσμο.
.                           Στήν συνέχεια οἱ Χιόναι μαζί μέ τούς ἄλλους Τούρκους τόν ρώτησαν γιατί δέν περιτέμνονται οἱ Χριστιανοί, ἀφοῦ καί αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Χριστός περιτμήθηκε. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι στήν Παλαιά Διαθήκη ὁρίζονταν πολλά, ὅπως τό ἑβραϊκό Πάσχα, ὁ σαββατισμός, οἱ θυσίες, τό θυσιαστήριο μέσα στόν Ναό καί τό καταπέτασμα, τά ὁποῖα καί αὐτοί οἱ Τοῦρκοι δέν τά ἀκολουθοῦν. Ἤθελε ὅμως νά συνεχίση καί νά ἀναφέρη τούς Προφήτας οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσαν γιά τήν μετάθεση τοῦ νόμου, πού θά γινόταν ἀπό τόν Χριστό, ἀλλά τόν διέκοψαν οἱ Χιόναι γιά νά τόν ρωτήσουν γιά τίς εἰκόνες, τίς ὁποῖες ἀπαγορεύει ἡ Παλαιά Διαθήκη. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπάντησε ὅτι ἀπαγορεύθηκε ἡ προσκύνηση τῶν ὁμοιωμάτων στήν Παλαιά Διαθήκη γιά νά μήν λατρεύωνται ὡς Θεοί. Ἐπαινοῦμε καί ἐμεῖς τά κτίσματα, «ἀλλ᾿ ἀναγόμεθα δι᾿ αὐτῶν εἰς τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ». Δέν θεοποιοῦμε τά κτίσματα τοῦ Θεοῦ.
.                          Κάπου στό σημεῖο αὐτό περατώθηκε ὁ διάλογος μεταξύ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ καί τῶν Χιόνων – Τούρκων. Ἀλλά μέ τό τέλος τοῦ διαλόγου συνέβησαν δύο πράγματα. Τό ἕνα γεγονός εἶναι ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἄρχοντες σηκώθηκαν «καί ἀπεχαιρέτησαν μετ᾿ εὐλαβείας τόν Θεσσαλονίκης καί ἀπήρχοντο». Φαίνεται θαύμασαν τήν σοφία, τήν διακριτικότητα, ἀλλά καί τά χαρίσματα πού εἶχε. Τό ἄλλο εἶναι ὅτι ἕνας ἀπό τούς Χιόνας παρέμεινε λίγο καί «ὕβρισε τόν μέγαν τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα αἰσχρῶς καί ὁρμήσας ἐπάνω αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ πληγάς κατά κόρρης», δηλαδή τόν ὕβρισε καί τοῦ ἔδωσε γροθιές στό πρόσωπο. Ὅμως ἄλλοι Τοῦρκοι τόν ἐκράτησαν, τόν κατηγόρησαν καί τόν ὁδήγησαν πρός τόν Ὀρχάν.
.                           Καί ὁ σεβασμός τῶν Τούρκων, ἀλλά καί ἡ ἀντίδραση τοῦ ἑνός συζητητοῦ δείχνουν τήν μεγάλη νίκη πού κατήγαγε ὁ ἅγιος Γρηγόριος καί τά ἀτράνταχτα ἐπιχειρήματα πού χρησιμοποίησε. Ὅπως φαίνεται ἀπό τούς εἰσαγωγικούς του λόγους ὁμίλησε μέ ἔμπνευση ἀπό τόν Θεό, φωτιζόμενος ἀπό τήν ἄκτιστη Χάρη Του, ἀλλά ὅμως καί μέ θαυμαστή διάκριση καί σοφία.
.                           Ὁ τρίτος θεολογικός διάλογος τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μέ τούς Μωαμεθανούς ἔγινε ὅταν βρισκόταν στά μέρη τῆς Νίκαιας. Ξεκίνησε ἀπό ἕνα περιστατικό πού εἶδε. Κάποια ἡμέρα βγῆκε ἔξω ἀπό τήν πόλη. Λίγο ἔξω ἀπό τήν ἀνατολική πύλη εἶδε ἕναν κύβο κατασκευασμένο ἀπό μάρμαρο καί εὐπρεπισμένο γιά κάποια χρήση. Ρώτησε σέ τί χρησίμευε ὁ κύβος αὐτός. Τήν ὥρα πού κάποιος τοῦ ἐξηγοῦσε, ἄκουσε φωνές καί κραυγές πού προέρχονταν ἀπό τήν ἔξοδο τῆς πόλεως. Διαπίστωσε ὅτι ἔρχονταν Τοῦρκοι ἔχοντας νεκρό γιά νά τόν ἐνταφιάσουν. Τότε ἀπομακρύνθηκε λίγο, ὥστε νά εἶναι δυνατόν νά δῆ καί νά ἀκούση ὅσα θά λεχθοῦν καί θά γίνουν. Οἱ Τοῦρκοι τοποθέτησαν τόν νεκρό στόν κύβο καί ἔχοντας στό μέσον τόν τασιμάνη, τόν ὑπεύθυνο, δηλαδή, γιά τήν μουσουλμανική λατρεία, προσευχήθηκαν. Σήκωνε ὁ τασιμάνης τά χέρια του προσευχόμενος καί τό ἴδιο ἔκαναν καί οἱ παρόντες. Αὐτό ἔγινε τρεῖς φορές. Μετά τόν ἐνταφιασμό συνάντησε ὁ ἅγιος Γρηγόριος τόν τασιμάνη καί εἶχε μαζί του μιά συζήτηση μέ τήν βοήθεια διερμηνέως.
.                           Κατ᾿ ἀρχάς ὁ ἅγιος Γρηγόριος τόν ρώτησε νά μάθη τί ἔλεγαν κατά τήν προσευχή τους στόν Θεό. Ὅταν τοῦ ἐξήγησαν ὅτι τόν παρακαλοῦσαν νά συγχωρήση τά σφάλματα τῆς ψυχῆς τοῦ νεκροῦ, ὁ ἅγιος ἀποκρίθηκε ὅτι, ἐπειδή καί αὐτοί πιστεύουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι κριτής τῶν ἀνθρώπων καί Λόγος τοῦ Θεοῦ, σημαίνει ὅτι προσεύχονταν στόν Χριστό. Ἐπειδή ὁ τασιμάνης εἶπε ὅτι ὁ Χριστός εἶναι δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ὁ ἅγιος ἀπάντησε ὅτι δέν μπορεῖ νά εἶναι δοῦλος αὐτός πού εἶναι Λόγος τοῦ Θεοῦ καί θά κρίνη τούς ἀνθρώπους, ὅπως τό ὁμολογοῦν ὅλοι οἱ Προφῆτες.
.                           Ὁ τασιμάνης βρέθηκε σέ δυσκολία. Πολλοί Χριστιανοί καί Τοῦρκοι πλησίασαν γιά νά ἀκούσουν τόν διάλογο. Τότε ὁ Τοῦρκος ρώτησε τόν ἅγιο Γρηγόριο γιατί οἱ Χριστιανοί δέν δέχονται τόν Προφήτη Μωάμεθ καί τό εὐαγγέλιό του, πού κατέβηκε ἀπό τόν οὐρανό, ἐνῶ οἱ Τοῦρκοι δέχονται καί τούς Προφήτας καί τόν Χριστό καί τά τέσσερα εὐαγγέλια, ἕνα ἀπό τά ὁποῖα εἶναι καί τό εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπάντησε ὅτι δέν παραδεχόμαστε τίποτε οὔτε τό θεωροῦμε ὡς ἀλήθεια, ἄν δέν ὑπάρχουν μαρτυρίες. Ἀπό ὅλους τούς Προφήτας τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἔχουμε μαρτυρίες γιά τόν Χριστό, γι᾿ αὐτό καί πιστεύουμε σέ αὐτόν καί τό εὐαγγέλιό Του. Ὅμως δέν πιστεύουμε στόν «Μεχούμετ», γιατί οὔτε μαρτυρεῖται ἀπό τούς Προφήτας, ἀλλά οὔτε καί ἔπραξε κάτι παράδοξο.
.                           Τότε ὁ τασιμάνης κατηγόρησε τούς Χριστιανούς ὅτι ἀπέκοψαν τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἀπό τό εὐαγγέλιο, ὅπου ἦταν γραμμένο. Ἐπίσης εἶπε ὅτι καί ὁ Μωάμεθ ἔκανε μεγάλα πράγματα, ἀφοῦ μέ τήν δύναμη αὐτοῦ τοῦ Προφήτη κυριάρχησαν οἱ Τοῦρκοι ἀπό τήν ἀνατολή ἕως τήν δύση.
.                           Ἀπαντώντας ὁ ἅγιος Γρηγόριος στό πρῶτο ἐπιχείρημα εἶπε ὅτι κανείς Χριστιανός δέν ἀπέκοψε τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἀπό τό εὐαγγέλιο, γιατί τιμωρεῖται ἐκεῖνος πού θά ἀφαιρέση κάτι ἀπό τήν Ἁγία Γραφή. Ἄλλωστε, ὅπου μεταφράστηκε τό εὐαγγέλιο πουθενά δέν ἀναφέρεται τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ. Ἀκόμη καί οἱ αἱρετικοί, πού χρησιμοποιοῦν τήν ἴδια Ἁγία Γραφή, δέν ἔχουν αὐτό τό ὄνομα. Ὅλοι ἀπέθαναν, ἀλλά μόνον ὁ Χριστός ἀναστήθηκε, ἀναλήφθηκε καί θά κρίνη τήν οἰκουμένη. Ὅσον ἀφορᾶ τό ἐπιχείρημα ὅτι μέ τήν δύναμη τοῦ Μωάμεθ κυρίευσαν ὅλο τόν κόσμο, ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ θάρρος εἶπε, ὅτι αὐτό ἔγινε μέ τήν δύναμη τοῦ διαβόλου, μέ πόλεμο καί μαχαίρι, μέ λεηλασίες, καί ἀνδραποδισμούς καί φόνους. Καί ὁ Ἀλέξανδρος ἀπό τήν δύση πορεύθηκε πρός τήν ἀνατολή καί τήν κυρίευσε, ἀλλά αὐτό δέν εἶναι ἀπόδειξη θεότητος, οὔτε σέ αὐτόν ἐμπιστεύθηκαν οἱ ἄνθρωποι τίς ψυχές τους. Ὁ Μωάμεθ, χρησιμοποιώντας τήν βία καί τήν ἡδονή, δέν προσεταιρίσθηκε οὔτε ἕνα μέρος τῆς οἰκουμένης, ἐνῶ ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ, καίτοι συνιστᾶ σκληρό βίο καί ἄσκηση, ἐν τούτοις κυριαρχεῖ καί στούς πολεμίους της καί σέ ὅλη τήν οἰκουμένη, χωρίς βία.
.                           Στό σημεῖο αὐτό οἱ παρευρισκόμενοι Τοῦρκοι κινήθηκαν μέ ὀργή. Βλέποντας οἱ Χριστιανοί τίς διαθέσεις τους, ἔκαναν νεῦμα στόν ἅγιο Γρηγόριο νά περατώση τόν λόγο. Τότε ὁ ἅγιος μέ ἱλαρότητα καί ὑπομειδίαμα τούς εἶπε: «Εἴ γε κατά τούς λόγους συνεφωνοῦμεν ἑνός ἄν καί ἦμεν καί δόγματος». Ἦταν μιά ἔξυπνη ἀπάντηση γιά νά τούς καθησυχάση. Εἶπε, δηλαδή, ὅτι δικαιολογεῖται κάποια διαφορά, διότι ἀλλιῶς δέν θά ἀνῆκαν σέ διαφορετικά δόγματα.
.                           Τότε κάποιος ἀπό τούς Τούρκους εἶπε: «Ἔσται ποτε ὅτε συμφωνήσομεν ἀλλήλοις». Καί γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος: «Καί ἐγώ συνεθέμην καί ἐπευξάμην τάχιον ἤκειν τόν καιρόν ἐκεῖνον», δηλαδή συμφώνησε καί εὐχήθηκε νά ἔλθη γρήγορα ὁ καιρός πού θά συμφωνήσουν μεταξύ τους. Ὅπως σημειώνει ὁ ἅγιος Γρηγόριος, τό εἶπε αὐτό ἐνθυμηθείς τόν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου: «Τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει καί πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι κύριος Ἰησοῦς Χριστός εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός». Φυσικά αὐτό, ὅπως λέγει ὁ ἅγιος, θά συμβῆ στήν Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ.
.                           Ὁ τρίτος αὐτός διάλογος ἔγινε τόν Ἰούλιο τοῦ 1354, λίγους μῆνες μετά τήν ἀρχή τῆς αἰχμαλωσίας του. Δεδομένου ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος παρέμεινε ἕνα χρόνο αἰχμάλωτος στούς Τούρκους, ὁπωσδήποτε θά εἶχε καί ἄλλες συνομιλίες μαζί τους. Ὅμως ἐδῶ τελειώνει ἡ ἐπιστολή καί δέν ἔχουμε ἄλλες μαρτυρίες. Τό γεγονός εἶναι ὅτι δόθηκε ἡ εὐκαιρία ἀπό τόν Θεό καί στούς Τούρκους νά μετανοήσουν τήν κρίσιμη ἐκείνη ἐποχή, πρίν καταλύσουν τό Ρωμαϊκό Κράτος.
.                           Σχολιάζοντας καί τούς τρεῖς αὐτούς διαλόγους μποροῦμε νά καταλήξουμε σέ μερικά συμπεράσματα.
.                           Τό ἕνα συμπέρασμα εἶναι ὅτι τό κεντρικό θέμα τῶν συζητήσεων ἦταν τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ καί τό πρόσωπο τοῦ Μωάμεθ. Τό θεμέλιο τῆς ὀρθοδόξου διδασκαλίας εἶναι ὁ Θεάνθρωπος Χριστός. Φαίνεται ὅτι ὁ ἅγιος ὁδηγοῦσε πρός τό σημεῖο αὐτό τήν συνομιλία.
.                           Τό ἄλλο συμπέρασμα εἶναι ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος διακρίνεται γιά τήν μεθοδικότητα τῆς συζητήσεως. Ξέρει πῶς νά χειρισθῆ τό θέμα. Ἀρχίζει ἀπό τίς μαρτυρίες τοῦ Κορανίου γιά τόν Χριστό καί προχωρεῖ στήν ἀνάπτυξη τῆς σκέψεώς του. Δέν εἶναι ἀπό τήν ἀρχή ἐπιθετικός, οὔτε ἀλλοιώνει τήν πίστη. Χρησιμοποιεῖ δικές τους μαρτυρίες, χωρίς νά ἀλλοιώνη τήν ἀποκεκαλυμμένη ἀλήθεια, ἔχοντας μεγάλο θάρρος, καίτοι εἶναι αἰχμάλωτος.
.                           Τό τρίτο συμπέρασμα εἶναι ὅτι διακρίνεται γιά τήν σύνεσή του. Ξέρει πῶς νά ἀρχίση καί ποῦ νά σταματήση. Ὅταν αἰσθάνεται ὅτι δέν ὠφελεῖ τούς συνομιλητάς του, τότε σταματᾶ μέ τρόπο, σοφία καί ἐξυπνάδα. Μερικές φορές χρησιμοποιεῖ καί διφορούμενες ἐκφράσεις, σέ μή οὐσιώδη θέματα, γιά νά περατώση ἤρεμα καί ἥσυχα τήν συζήτηση. Ἔτσι συζητᾶ ἕνας θεούμενος, ἕνας ἅγιος.

4. Παροτρύνσεις περί τῆς πίστεως

.                           Νομίζω ὅτι τό θέμα δέν θά εἶναι ὁλοκληρωμένο ἄν δέν δοῦμε καί πῶς καταλήγει αὐτή ἡ ἐπιστολή του, πού ἀπέστειλε ὁ ἅγιος Γρηγόριος στήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης. Δέν ἐκθέτει μόνον τίς ταλαιπωρίες του ἀπό τήν ἐξορία, οὔτε τούς διαλόγους του πού εἶχε μέ τούς Τούρκους, ἀλλά προχωρεῖ καί στόν τονισμό τῶν ὑποχρεώσεων πού ἔχουν οἱ Χριστιανοί. Εἶναι μιά καταπληκτική ποιμαντική ἐπιστολή, καί ὄχι ἕνα χρονογράφημα, γιατί ὁ ἅγιος αἰσθανόταν Ποιμήν. Ὅπως ὅταν βρισκόταν στήν Θεσσαλονίκη δίδασκε μέ θυσία καί παρρησία τήν ὁδό τῆς σωτηρίας, ἔτσι κάνει καί τώρα πού βρίσκεται σέ μεγάλο πειρασμό.
.                          Οἱ Χριστιανοί δέν πρέπει νά ξεχνοῦν ποτέ ὅτι ἔχουν ζωντανό καί ἀληθινό Θεό, πού μαρτυρεῖται ἀπό τόν Πατέρα, τούς Προφῆτες καί ἀπό τά ἔργα τους. Αὐτός εἶναι ὁ Χριστός. Ἀλλά καί ὁ Χριστός ἀπαιτεῖ ζωντανή καί ἀληθινή πίστη πού νά μαρτυρῆται ἀπό τόν Θεό, τούς διδασκάλους τοῦ Θεοῦ καί τά ἔργα. Οὐσιαστικά πρόκειται γιά τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ.
.                           Χρειάζεται ζωντανή πίστη. Ἄν δέν ὑπάρχουν τά ἔργα, ἡ πίστη εἶναι νεκρά. Αὐτός πού ἔχει νεκρά πίστη, «διά τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀπραξίας», εἶναι νεκρός, ἀφοῦ δέν ζῆ ἐν τῷ Θεῷ. Ἡ πίστη πού δέν μαρτυρεῖται ἀπό τά ἔργα τῆς σωτηρίας δέν εἶναι πίστη καί ὁμολογία, ἀλλά ἀπιστία καί ἄρνηση.
.                           Οἱ Χριστιανοί δέν πρέπει νά πάθουν κάτι παρόμοιο μέ τούς Μουσουλμάνους, στό θέμα τῆς πολιτείας καί ὄχι τῆς θεοσεβείας. Γιατί οἱ Μουσουλμάνοι, ἐνῶ πιστεύουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Λόγος καί πνοή τοῦ Θεοῦ καί ὅτι γεννήθηκε ἀπό Παρθένο, ἐν τούτοις «ὡς μή Θεόν ὄντα τοῦτον φεύγουσι φρενοβλαβῶς καί ἀθετοῦσιν». Τό ἴδιο μποροῦν νά πάθουν καί οἱ Χριστιανοί, ὅταν ὁμολογοῦν ὅτι οἱ ἐντολές τοῦ Θεοῦ εἶναι δίκαιες καί ἀγαθές, ἀλλά στήν συνέχεια τίς ἀθετοῦν διά τῶν ἔργων.
.                           Εἶναι ἀδύνατον κάποιος ἄπιστος νά ἐμπιστευθῆ τόν Χριστιανό, ὅταν πιστεύη μέν στόν Χριστό πού γεννήθηκε ἀπό παρθένο Πατέρα ἀχρόνως καί ἀπό παρθένο Μητέρα ἐν χρόνῳ, ὅμως δέν ἀσκεῖ τήν παρθενία καί τήν σωφροσύνη, ἀλλά ζῆ τήν ἀκολασία. Εἶναι ἀδύνατον νά γίνη κανείς υἱός κατά Χάριν τοῦ Θεοῦ, ὅταν ὁ μέν Χριστός νήστευε, νομοθέτησε τήν ἐγκράτεια, διέταξε νά κρίνουμε δίκαια, ταλάνιζε τούς πλουσίους, ἔδειχνε συμπάθεια πρός τούς πταίοντας, ἀλλά καί μακροθυμία, πραότητα, ἀνεξικακία καί ταπείνωση, ὁ δέ Χριστιανός κάνει ἐντελῶς τά ἀντίθετα ἀπό ἐκεῖνα πού ἔκανε καί δίδασκε ὁ Χριστός.
.                           Στό τέλος τούς προτρέπει νά κάνουν αὐτοί τήν ἀρχή καί τότε θά βοηθήση ὁ Θεός. «Δός σύ τήν ἀρχήν ταύτης, ὁ δέ Θεός παράσχηται τήν τελείωσιν». Οἱ Χριστιανοί πρέπει νά ζητοῦν ὄχι μόνο τήν ἀνθρώπινη ἀρετή, ἀλλά καί τήν θεϊκή. Αὐτό σημαίνει ὅτι πρέπει νά ἐπιτύχουν τήν θέωση. Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τήν κακία, ἡ ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς, ἡ ἀνάληψη τῶν ἔργων τῆς μετανοίας καί ἡ ἀναμονή τοῦ Θεοῦ, ὁδηγεῖ τόν ἄνθρωπο στήν πρόσκτηση τῶν θεϊκῶν ἀρετῶν «διά τῆς τοῦ θείου πνεύματος ἐνοικήσεως». Ἐδῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος συνιστᾶ τήν μέθοδο τῆς θεώσεως. Δέν ἀρκεῖται στόν τονισμό μόνον τῆς ἀπομακρύνσεως ἀπό τήν κακία, ἀλλά τονίζει καί τήν πορεία πρός τήν θέωση, τήν ἔλευση τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ στήν καρδιά. Ἔτσι ἑρμηνεύεται ἡ ἐνοίκηση τοῦ θείου πνεύματος ἐντός μας. Μέ αὐτόν τό τρόπο «θεοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος».
.                           Οἱ Χριστιανοί πρέπει νά δείξουν τήν ἀληθινή πίστη ἀπό τά ἔργα τῆς προσωπικῆς τους ζωῆς. Καί καταλήγει αὐτήν τήν θαυμάσια ἐπιστολή ὁ θεῖος Γρηγόριος: «Οὕτω γάρ θεοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος. Ὁ γάρ κολλώμενος διά τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς τῷ Θεῷ ἕν πνεῦμα μετά τοῦ Θεοῦ γίνεται διά τῆς τοῦ θείου Πνεύματος χάριτος, ἥτις μετά πάντων ὑμῶν εἴη πάντοτε, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.».
.                           Ἡ ἐπιστολή αὐτή τοῦ ἁγίου Γρηγορίου εἶναι ὑπόδειγμα ποιμαντικοῦ λόγου. Δέν ἐξαντλεῖται σέ μιά ἀπολογία καί μιά γνωσιολογική ἐνημέρωση, ἀλλά προχωρεῖ καί στήν ποιμαντική καθοδήγηση τῶν Χριστιανῶν πρός τήν θέωση, πού εἶναι ὁ τελικός σκοπός τοῦ ἀνθρώπου. Δείχνει πῶς καί ἐμεῖς πρέπει νά ἀντιμετωπίζουμε τίς αἱρέσεις. Πρέπει νά διαφωτίζουμε τούς Χριστιανούς, ἀλλά καί νά τούς κατηχοῦμε, καί κυρίως νά τούς ποιμαίνουμε πρός τήν κοινωνία τους μέ τόν Θεό.
.                           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μέ τόν θεολογικό διάλογο πού ἔκανε μέ τούς Ὀθωμανούς ἔδειξε τήν διαφορά πού ὑπάρχει μεταξύ τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας μέ τόν ἰσλαμισμό, τόσο στήν θεωρητική διδασκαλία ὅσο καί στήν πρακτική πού χρησιμοποιοῦν οἱ μουσουλμάνοι γιά νά ἐπικρατήσουν στόν κόσμο. Καί μέ αὐτόν τόν τρόπο ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἀποτελεῖ ὑπόδειγμα Πατρός καί θεολόγου γιά τό πῶς πρέπει νά ἀντιμετωπίζουμε τόν Ἰσλαμισμό, ἀλλά καί πῶς νά φροντίζουμε νά ζοῦμε τήν ὀρθόδοξη πίστη μας.
.                           Αὐτός ὁ διάλογος εἶναι ἐπίκαιρος, ἰδίως στίς ἡμέρες μας, πού ὁ Πρόεδρος τῆς Τουρκίας ἐπιδιώκει νά ἀνασυστήση τήν Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία, μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται.–

, ,

Σχολιάστε

Β´ ΝΗΣΤΕΙΩΝ, ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ (Μητροπ. Ναυπάκτου Ἱερόθεος)

,

Σχολιάστε

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ (Μητροπ. Γόρτυνος Ἰερεμίας)

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ
τοῦ Μητροπολ. Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως Ἰερεμία

1. Ἀδελφοί χριστιανοί, ἄν θέλετε νά προοδεύσετε πνευματικά –καί βέβαια θέλετε –, σᾶς συνιστῶ νά ἀγαπήσετε τήν προσευχή καί νά διαβάζετε τούς βίους καί τήν διδασκαλία τῶν πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας. Σ ̓ αὐτά θά δεῖτε τό μεγαλεῖο τῆς ὀρθόδοξης πίστης μας, ἀλλά καί πῶς τήν ζοῦμε στήν καθημερινή μας ζωή. Ἕνας μεγάλος πατέρας τῆς Ἐκκλησίας μας, ὁ ὁποῖος ὅμως μᾶς ἦταν ἄγνωστος, γιατί δέν μᾶς μιλοῦσαν γι ̓ αὐτόν οἱ ἱεροκήρυκες στά κηρύγματα καί στά κατηχητικά, εἶναι ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Λίγα λόγια θά σᾶς πῶ ἐγώ σ ̓ αὐτό τό φυλλαδιάκι γι ̓αὐτόν τό μεγάλο πατέρα, καί σεῖς, σάν φιλομαθεῖς πού εἶστε, ζητῆστε νά μάθετε περισσότερα.

2. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀγαπητοί μου, καταγόταν ἀπό εὐσεβέστατους γονεῖς, πού ζοῦσαν σάν νά ἦταν μοναχοί. Ἀπό αὐτούς τούς γονεῖς ἔλαβε ἀπό μικρή ἡλικία βαθειά εὐλάβεια πρός τόν Θεό. Ἀλλά μορφώθηκε δυνατά καί μέ τήν ἀνθρώπινη σοφία. Προτίμησεὅμως νά ἀφιερωθεῖ στον Θεό καί ἔγινε μοναχός. Ὁ Θεός τόν προετοίμαζε νά μπεῖ πολύ βαθειά στά πνευματικά νοήματα τῆς πίστης μας καί τῆς ἁγιότητας. Τόν προετοίμαζε νά γίνει θεόπτης. Κατέφυγε στό Ἅγιον Ὄρος καί ἐκεῖ, μέ τήν καθοδηγία ἐμπείρων καί ἁγίων Γερόντων, ἄρχισε τόν ἀγώνα γιά νά καθαριστεῖ ἡ ψυχή του ἀπό τάπάθη. Ἡ προσευχή, πού τήν ἔλεγε συχνά, ἦταν τό «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ φώτισόν μου τό σκότος». Ἰδιαίτερα δέ γιά τήν κάθαρση τῆς ψυχῆς του παρακαλοῦσε τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο, στήν Ὁποία εἶχε ἰδιαίτερη ἀγάπη καί εὐλάβεια ἀπό τήν παιδική του ἡλικία. Τό ἀκόμη δέ ὡραῖο γιά τόν νεαρό μοναχό Γρηγόριο ἦταν ὅτι μαζί μέ τήν προσευχή καί τήν ἄσκηση μελετοῦσε πολύ τήν διδασκαλία τῶν ἁγίων Πατέρων.Ἔτσι ἤθελε νά ζεῖ καί ἡ μικρή μοναχική του συνοδία, πού ἀπέκτησε ἀργότερα. Μάλιστα ὁ ἅγιος Γρηγόριος θεωροῦσε ὡς ζημιά γιά τήν πνευματική τους πρόοδο τήν ἀπασχόλησή τους γιά τήν ἑτοιμασία τοῦ λιτοῦ φαγητοῦ τους καί παρακάλεσε γι ̓ αὐτό τήν Παναγία νά ἀναλάβει Αὐτή τήν διατροφή τους. Ἔτσι πραγματικά καί ἔγινε. Ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος ἔστελνε Αὐτή κάθε μέρα κάποιο πιστό χριστιανό, γιά νά φέρει φαγητό στήν ἱερή συνοδία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου.Μέ τέτοια ἅγια ζωή ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἐκάθαρε τήν ψυχή του ἀπότά ἁμαρτωλά πάθη καί ἔγινε δοχεῖο τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ. Ἀνέβηκε πολύ στήν ἁγιότητα. Ὅλα ὅσα ἔκανε ἦταν θεϊκά. Ἰδιαίτερα ἦταν θεολογικός ὁ λόγος του. Ἔμοιζε μέ μία γυάλα, πού ξεχείλιζε καθαρόκαί θαυμαστό γάλα, ὅπως εἶδε ὁ ἴδιος σέ μία του ὀπτασία. Ἦταν ἡ θεία του διδασκαλία, πού ἔλαβε μήνυμα ἀπό ἄγγελο νά τήν μεταδίδει στούς πιστούς.

3. Ὁ Θεός, ἀγαπητοί, μέ τά χαρίσματα πού δώρισε στόν ἅγιο Γρηγόριο τόν ἑτοίμασε γιά νά πολεμήσει μία μεγάλη αἵρεση, πού ἐμφανίστηκε ἐκείνη τήν ἐποχή, τήν αἵρεση τοῦ βαρλααμισμοῦ. Λίγα μόνο λόγια θά σᾶς πῶ γιά τήν αἵρεση αὐτή. Ὁ Βαρλαάμ ἦρθε στό χῶρο μας ἀπό τήν Δύση καί ἔφερε μαζί του ἕνα ἄλλο Θεό. Τόν Θεό τόν πίστευε ὄχι ὡς γλυκό Πατέρα, πολύ κοντά στόν πόνο μας καί τήν ἀδυναμία μας, ἀλλά τόν πίστευε ὡς ΟΥΣΙΑ μόνο. Δηλαδή, πίστευε ἕνα Θεό φοβερό καί φρικτό, πού κάθεται ἐκεῖ ψηλά καί βροντάει καί ἀστράφτει. Ἕνα Θεό, πού δέν μπορεῖ νά ἔχει καμιά σχέση μέ τά ἀνθρώπινα, γιατί πραγματικά δέν μπορεῖ ἡ Οὐσία τοῦ Θεοῦ νά κοινωνήσει μέ τόν γήϊνο ἄνθρωπο. Καί ὅμως, ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι νοιώθουμε τόν Θεό πολύ κοντά μας. Τόν νοιώθουμε δίπλα μας καί μέσα μας. Καί μάλιστα λέμε ὅτι ὁ σκοπός μας εἶναι νά ἑνωθοῦμε μέ τόν Θεό καί τήν ἕνωση αὐτή τήν λέμε ΘΕΩΣΗ. Ἔχουμε δέ ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι αὐτή τήν διδασκαλία, γιατί πιστεύουμε ὅτι ὁ Θεός μας δέν εἶναι μόνο ΟΥΣΙΑ, ἀλλά καί ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. Καί διά τῶν θείων Του Ἐνεργειῶν ὁ Θεός ἔρχεται σέ ἐπικοινωνία μέ τόν κόσμο. Μέ τίς θεῖες Του Ἐνέργειες ὁ Θεός ἔκανε τόν κόσμο καί μέ τίς θεῖες Του Ἐνέργειες ἐμεῖς γευόμαστε τήν Δόξα τοῦ Θεοῦ καί θεωνόμαστε. Καί βέβαια, ἀφοῦ ὁ Θεός εἶναι ἄκτιστος, τό ἴδιο καί οἱ θεῖες Ἐνέργειές Του εἶναι ἄκτιστες. Δέν κατασκευάζονται δηλαδή ἀπό μᾶς, ἀλλά προέρχονται ἀπό τόν ἄκτιστο Θεό. Ὁ Βαρλαάμ, πού δέν δεχόταν Ἐνέργειες στόν Θεό, δέν δεχόταν ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά γίνει ἅγιος καί νά θεωθεῖ. Ἄρα ἀρνεῖτο τόν σκοπό γιά τόν ὁποῖο πλαστήκαμε. Πλαστήκαμε, ἀγαπητοί μου, γιά νά βοῦμε τόν Θεό καί νά ἑνωθοῦμε μαζί Του. Νά γίνουμε ἅγιοι, θεούμενοι, καί ὄχι ἁπλῶς καλοί ἄνθρωποι. Καί εἶναι δυνατόν νά τό πετύχουμε αὐτό, γιατί ὁ Θεός ἔχει ἄκτιστες Ἐνέργειες καί ὄχι Οὐσία μόνο, ὅπως ἔλεγε ὁ Βαρλαάμ.

Μέ πολλές εὐχές,

† Ἐπίσκοπος Ἰερεμίας

 

ΠΗΓΗ: imgortmeg.gr

, , , ,

Σχολιάστε

ΕΝΑΣ ΑΓΙΟΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ, «τοὺς πάντων βαρβάρων βαρβαρωτάτους».

Ἡ αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ
στούς Τούρκους,
ἤτοι τό ἀναίμακτο μαρτύριό του

τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου
(Κήρυγμα τήν Β´ Κυριακή τῶν Νηστειῶν,
στόν Ἱ. Ναὸ Ἁγ. Νικολάου Ἀντιρρίου,
4 Μαρτίου 2018)

.             Σήμερα, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει ἕναν πολύ μεγάλο ἅγιο καί Πατέρα της, ἀλλά καί Ὁμολογητή τῆς πίστεως, τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ. Τό κανόνισε μάλιστα νά ἑορτάζεται τήν Β´ Κυριακή τῶν Νηστειῶν, μετά τήν Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας, γιατί εἶναι ἡ συνέχειά της καί ὁ ἅγιος εἶναι ἕνας πολύ μεγάλος Ὁμολογητής καί ὑπερασπιστής τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καί τῆς Ὀρθοδόξου παραδόσεως.
.           Μετά ἀπό τούς Καππαδόκες Πατέρες καί τούς μεγάλους Πατέρας τῆς πρώτης χιλιετίας, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἦταν ἐκεῖνος πού συνόψισε ὅλη τήν πατερική θεολογία, καί κυρίως τήν διδασκαλία τοῦ ἱεροῦ ἡσυχασμοῦ πού εἶναι ἡ βάση τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας, γι᾽ αὐτό καί εἶναι ὁ ἄριστος μεταξύ τῶν ἀρίστων.
.               Ὅταν διαβάση κανείς τόν βίο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, θά δῆ ὅτι ἦταν ἄριστο παιδί ἀπό τήν μικρή του ἡλικία, ἦταν ἄριστος μαθητής, ἄριστος φοιτητής, ἄριστος μοναχός, ἄριστος ἡσυχαστής, ἄριστος ἡγούμενος τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἄριστος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καί φυσικά ἄριστος Θεολόγος, δηλαδή ἦταν ἕνας ἐκ τῶν ἀρίστων Θεολόγων τῆς Ἐκκλησίας καί Ὁμολογητῶν τῆς πίστεώς μας.
.             Θά μποροῦσε πολλά νά πῆ κανείς γιά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος ἔζησε τόν 14ο αἰώνα, γιά ὅσους δέν ἔχουν ἀκούσει πότε ἀκριβῶς ἔζησε ὁ ἅγιος αὐτός. Σήμερα ὅμως ἐπέλεξα νά μή σᾶς παρουσιάσω τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ γιά τό τί ἀκριβῶς ἔλεγε γιά τήν Θεογνωσία καί τήν μεθοδολογία τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ἀλλά θά πῶ λίγα λόγια γιά ἕνα γεγονός ἀπό τήν ζωή του, πού ἴσως εἶναι ἄγνωστο σέ πολλούς καί ἔχει σχέση μέ τά γεγονότα τά ὁποῖα βιώνουμε σήμερα.
.           Παρακολουθοῦμε ἐδῶ καί μερικές ἡμέρες ὅτι δύο Ἕλληνες στρατιωτικοί αἰχμαλωτίστηκαν ἀπό τούς Τούρκους καί ὅλοι φοβοῦνται μήπως ὑπάρξουν διάφορες ἐξελίξεις στίς σχέσεις μεταξύ τῶν δύο γειτονικῶν χωρῶν. Καί, βέβαια, ἐνεργοποιεῖται τό Κράτος μας καί ἄλλα Κράτη, οἱ Πρεσβεῖες, τό Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν, τό Ὑπουργεῖο Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐνεργοποιοῦνται ἄλλες δυνάμεις προκειμένου νά μαθαίνουμε νέα γύρω ἀπό τήν ὑπόθεση αὐτή καί γιά τήν καλή ἔκβασή της.
.             Πρέπει, ὅμως, νά θυμηθοῦμε ὅτι ὁ Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἦταν ἕνα χρόνο αἰχμάλωτος στούς Τούρκους. Καί βεβαίως δέν ὑπῆρχαν τότε αὐτές οἱ δυνατότητες πού ὑπάρχουν σήμερα γιά νά μαθαίνουμε τί ἀκριβῶς συμβαίνει καί νά γίνωνται τόσες παρεμβάσεις. Ὁ ἴδιος ἔστειλε δύο ἐπιστολές ἀπό τόν τόπο τῆς αἰχμαλωσίας του, καί παρέμεινε σχεδόν ἕνα χρόνο αἰχμάλωτος στούς Τούρκους.
.             Ἡ μία ἐπιστολή εἶναι πρός τήν Ἐκκλησία του, δηλαδή τήν Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, καί ἡ ἄλλη ἐπιστολή ἐστάλη πρός ἕναν ἀνώνυμο πού εἶναι μικρότερη καί ἔχει τό ἴδιο περιεχόμενο μέ τήν πρώτη. Μέ τίς ἐπιστολές αὐτές πληροφορεῖ τούς παραλῆπτες του γιά τό τί συνάντησε κατά τήν αἰχμαλωσία του. Ὑπάρχει καί ἕνα ἄλλο κείμενο «διάλεξις Παλαμᾶ πρός Χιόνας», στό ὁποῖο καταγράφεται ὁ διάλογος πού εἶχε μαζί τους. Καί ἔτσι ἔχουμε αὐθεντική μαρτυρία γιά τό πῶς αἰχμαλωτίστηκε ἀπό τούς Τούρκους καί πῶς περνοῦσε κατά τήν διάρκεια τῆς αἰχμαλωσίας του.
.                 Ὁ ἅγιος Φιλόθεος ὁ Κόκκινος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ὁ βιογράφος τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, γράφει ὅτι πρός τό τέλος τῆς ζωῆς του, δηλαδή πέντε (5) χρόνια πρίν κοιμηθῆ –ἐκοιμήθη τό 1359, ἄρα λοιπόν 5 χρόνια πρίν, τό 1354– εἶχε ταλαιπωρηθῆ σωματικά ἀπό τούς ἀγῶνες του, τά συχνά ταξίδια γιά τήν ὑπέρασπιση τῆς ὀρθόδοξης πίστης, τούς πειρασμούς πού εἶχε, τούς ἀκατάπαυστους κόπους καί κυρίως ἀπό τό ὅτι περιέπεσε σέ μιά δεινή καί πολυήμερη ἀσθένεια.
.           Ὅμως τότε στήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία ὑπῆρχε μεγάλη διαμάχη μεταξύ τῶν συναυτοκρατόρων, τοῦ Ἰωάννου τοῦ Παλαιολόγου καί τοῦ Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ. Λόγῳ τοῦ ὑψηλοῦ κύρους πού εἶχε ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, παρεκλήθη νά μεταβῆ στήν Κωνταντινούπολη γιά νά τούς συμφιλιώση.
.           Παρά τό ὅτι ἦταν ἀσθενής, γράφει ὁ ἅγιος Φιλόθεος, ἀνέλαβε αὐτήν τήν ἀποστολή περιφέροντας «τά λείψανα τῆς ἀσθενείας του», πού εἶναι πάρα πολύ ὡραία ἔκφραση, καί δηλώνει ὅτι ἀκόμη ὑπῆρχαν τά συμπτώματα τῆς ἀσθένειάς του σέ ὅλο τό σῶμα του. Μεταφέροντας, λοιπόν, «τά λείψανα τῆς ἀσθενείας του», ἔκανε τό ταξίδι νά πάη ἀπό τήν Θεσσαλονίκη ὅπου ἦταν Μητροπολίτης, στήν Κωνσταντινούπολη γιά τό ἔργο αὐτό.
.           Μέ ἕνα μικρό πλοιάριο πῆγε στήν Τένεδο, καί ἀπό ἐκεῖ ἔπρεπε νά πάη πρός τήν Καλλίπολη τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης καί στήν συνέχεια στήν Κωνσταντινούπολη. Ὅμως ἐκεῖνες τίς ἡμέρες, τήν 2 Μαρτίου τοῦ 1354, σάν αὐτές τίς ἡμέρες δηλαδή, ἔγινε ἕνας μεγάλος σεισμός στήν Καλλίπολη, γκρεμίστηκαν τά σπίτια, οἱ κάτοικοι φοβήθηκαν καί ἔφυγαν ἀπο τήν πόλη. Ὁπότε οἱ Τοῦρκοι βρῆκαν τήν εὐκαιρία καί κατέλαβαν τήν Καλλίπολη. Ἦταν ἡ πρώτη φορά πού οἱ Τοῦρκοι πάτησαν τό πόδι τους στήν Εὐρώπη. Μέχρι τότε εἶχαν κυριεύσει ὅλη τήν Μικρά Ἀσία καί ἐπεκτείνονταν καί σέ ἄλλα μέρη, καί γιά πρώτη φορά τήν ἡμέρα ἐκείνη κυρίευσαν τήν Καλλίπολη τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης.
.           Τότε, λοιπόν, τό πλοῖο μέσα στό ὁποῖο ἐπέβαινε ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, λόγῳ μεγάλης θαλασσοταραχῆς δέν ἔπιασε στό λιμάνι τῆς Καλλίπολης, ἀλλά ἀγκυροβόλησε πλησίον τῆς ἀκτῆς. Οἱ Τοῦρκοι τό εἶδαν, ὅρμησαν μέ δικά τους πλοιάρια, ἀνέβηκαν στό κατάστρωμα, ἔγινε μάχη μέσα στό πλοῖο, τό κατέλαβαν, αἰχμαλώτισαν ὅλους τούς ἐπιβαίνοντας μαζί καί τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ.
.           Ἔτσι, λοιπόν, γιά τόν ἅγιο ἄρχισε ἡ περίοδος τῆς αἰχμαλωσίας του πού κράτησε ἕναν σχεδόν χρόνο ἀπό τόν Μάρτιο τοῦ 1354 μέχρι τήν ἄνοιξη τοῦ 1355. Ὁ ἅγιος μεταφερόταν ἀπό τόπο σέ τόπο. Ἀπό τήν Λάμψακο τόν πῆγαν στίς Πηγές, μετά στήν Προύσα καί στήν συνέχεια στήν Νίκαια τῆς Βιθυνίας. Πέρασε πάρα πολύ δύσκολες ἡμέρες.
.           Ὁ ἴδιος περιγράφει τίς δοκιμασίες του στά κείμενα, πού ἀνέφερα προηγουμένως. Κατά τήν διάρκεια τῆς αἰχμαλωσίας του εἶχε τρεῖς θεολογικούς διαλόγους μέ τούς Μουσουλμάνους γιά θέματα πίστεως, δηλαδή γιά τήν διαφορά μεταξύ τοῦ Μουσουλμανισμοῦ καί τοῦ Χριστιανισμοῦ, μεταξύ τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Μωάμεθ καί, ἄν καί ἦταν αἰχμάλωτος, ἔδωσε ὁμολογία πίστεως.
.           Αὐτό εἶχε συνέπειες γιά τήν ζωή του. Δέν δίνει κανείς εὔκολα ὁμολογία γιά τήν ἀληθινή πίστη καί μάλιστα ὅταν βρίσκεται κάτω ἀπό δύσκολες συνθῆκες. Δέν ὁμοίαζε ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ πολλούς ἀπό ἐμᾶς πού ὁμιλοῦμε ὀρθόδοξα ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, μέσα ἀπό τήν ἡσυχία μας καί τήν ἐλευθερία μας, ἀλλά σέ δύσκολες στιγμές τῆς ζωῆς μας, ὅταν μᾶς πιέζουν, ἤ ὅταν ἀπειλεῖται ἡ θέση μας ἀρνούμαστε τόν Χριστό καί τήν ὀρθόδοξη παράδοση.
.           Ἔτσι, μιά φορά ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἔμεινε ἕνα χρονικό διάστημα στήν ὕπαιθρο κάτω ἀπό καταιγίδα· ἄλλη φορά μαζί μέ τούς αἰχμαλώτους ἔμειναν γυμνοί, διημερεύοντας στήν ὕπαιθρο· ὑπέστη πολλές κακώσεις, μαστιγώσεις καί ἀρκετές ταλαιπωρίες. Ἔχουμε αὐθεντικές μαρτυρίες καί περιγραφές ἀπό τόν ἴδιο στίς δύο ἐπιστολές πού ἀνέφερα. Οἱ Τοῦρκοι κατάλαβαν ὅτι ὁ αἰχμάλωτός τους εἶχε κάποια σημαντική θέση στήν Αὐτοκρατορία καί τόν κρατοῦσαν αἰχμάλωτο, ὥστε νά ἐξαναγκάσουν τούς Ρωμαίους νά δώσουν ἱκανά λύτρα γιά νά τόν ἀπελευθερώσουν, πράγμα πού συνηθίζουν νά τό κάνουν, καί τήν πρόσφατη περίπτωση τῶν αἰχμαλωτισθέντων στρατιωτῶν θά τήν ἐκμεταλλευθοῦν. Βλέπουμε, λοιπόν, ἕναν μεγάλο Πατέρα καί Ὁμολογητή τῆς πίστεως νά ὑφίσταται τέτοια μαρτύρια καί ποικίλα προβλήματα καί δοκιμασίες.
.           Ὁ ἴδιος περιγράφει ἕναν διάλογο πού εἶχε μέ ἕναν Τοῦρκο θρησκευτικό λειτουργό στά μέρη τῆς Νικαίας, ἕναν Τασιμάνη. Τό κεντρικό θέμα τοῦ διαλόγου ἦταν ἡ ἀντίθεση πού ὑπάρχει μεταξύ τῆς ἀληθείας τῆς διδασκαλίας τῶν ἀρχηγῶν τους, δηλαδή τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Μωάμεθ. Σέ κάποιο σημεῖο ὁ Τασιμάνης εἶπε ὅτι ὁ Μωάμεθ ἦταν μεγάλος προφήτης, διότι μέ τήν δύναμή του οἱ Μουσουλμάνοι κυριάρχησαν στόν κόσμο ἀπό τήν ἀνατολή ἕως τήν δύση.
.           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος τοῦ ἀπάντησε ὅτι ὁ Μωάμεθ ξεκίνησε ἀπό τήν ἀνατολή καί διῆλθε μέχρι τήν δύση τοῦ ἡλίου «ἀλλά πολέμῳ καί μαχαίρᾳ καί λεηλασίαις καί ἀνδραποδισμοῖς καί ἀνδροκτασίαις, ὧν οὐδέν ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀγαθοῦ προηγουμένως ἐστί, τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου δέ μᾶλλον προηγούμενον θέλημα». Δηλαδή, ὅλα αὐτά δέν ἔγιναν ἀπό τόν Θεό, ἀλλά ἀπό τόν διάβολο. Καί συνέχισε νά λέγη ὅτι αὐτό τό κατόρθωσε «βίαν ἐπάγων καί τά καθ’ ἡδονήν προτεινόμενος», χρησιμοποιώντας βία καί προτεινόμενος τόν βίο τῆς ἡδονῆς. Αὐτή ἡ ἀπάντηση ἐκίνησε τήν ὀργή τῶν παρισταμένων Τούρκων, πού κινήθηκαν ἀπειλητικά ἐναντίον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου. Ἀλλά ἐκεῖνος μέ ἱλαρότητα καί μέ μικρό μειδίαμα εἶπε ὅτι ἐάν συμφωνούσαμε κατά τούς λόγους, θά ἀνήκαμε σέ ἕνα δόγμα, δηλαδή δικαιολογοῦνται οἱ διαφορές. Ὁ ἴδιος ὅμως σημειώνει ὅτι «ὁ νοῶν νοείτω τῶν εἰρημένων τήν δύναμιν». Καί μέ ὅσα εἶπε στήν συνέχεια προσπάθησε νά φέρη μιά εἰρήνη, χωρίς ὅμως νά προδώση τήν πίστη του.
.           Ἀκόμη ὁ ἅγιος Γρηγόριος περιγράφει ἕνα ἄλλο δύσκολο περιστατικό.
.            Ὅταν βρισκόταν αἰχμάλωτος στά μέρη τῆς Προύσας, ὁ Ἐμίρης Ὀρχάν διοργάνωσε μιά συζήτηση γιά νά πληροφορηθῆ ἀπό τόν Γρηγόριο τί ὑποστηρίζει. Ἔτσι προσκλήθηκαν μερικοί σοφοί ἐλλόγιμοι, οἱ λεγόμενοι Χιόνες. Αὐτοί ἦταν Ἕλληνες πού ἀνῆκαν σέ μιά συγκρητιστική ὁμάδα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι γιά νά τά ἔχουν καλά μέ τούς Τούρκους, ἀπομακρύνθηκαν ἀπό τήν χριστιανική πίστη καί ἐμφανίζονταν καί ὡς Μουσουλμάνοι καί ὡς Ἑβραῖοι. Ἕνα φαινόμενο πού δυστυχῶς ἐπαναλαμβάνεται καί σήμερα ἀπό αὐτούς πού εἶναι ὑπέρμαχοι τῆς ἰδεολογίας τοῦ συγκρητισμοῦ.
.           Ἡ συζήτηση ἔγινε κατά βάση σέ θεολογικά θέματα κυρίως στήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ. Σέ κάποια στιγμή τοῦ διαλόγου ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Ὀρχάν ρώτησε τόν ἅγιο Γρηγόριο, γιατί οἱ Χριστιανοί δέν σέβονται τόν δικό τους Προφήτη, τόν Μωάμεθ, ἐνῶ οἱ Μουσουλμάνοι δέχονται τόν Χριστό ὡς Λόγο τοῦ Θεοῦ καί τήν Μητέρα Του πλησίον τοῦ Θεοῦ.
.           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπάντησε ὅτι δέν μπορεῖ κανείς νά ἀγαπᾶ τόν διδάσκαλό του, ἄν δέν εἶναι πιστευτά τά λόγια του. Ἔπειτα τοῦ εἶπε ὅτι ὁ Χριστός δέν μᾶς ὑπέδειξε νά δεχθοῦμε κανέναν Μωάμεθ, γι’ αὐτό καί δέν τόν ἀγαπᾶμε. Ὁ Χριστός μᾶς εἶπε, ὅπως λέγουν οἱ Ἀπόστολοι, νά μήν δεχθοῦμε κανέναν ἄλλο, γιατί Αὐτός ὁ Χριστός θά κρίνη τόν κόσμο. Τά εἶπε αὐτά ἐνῶ ἦταν αἰχμάλωτος καί τό μέλλον του ἦταν ἄγνωστο, δέν τά εἶπε ἐνῶ ἦταν ἐλεύθερος καί συζητοῦσε ἐλεύθερα καί ἀκαδημαϊκά σέ κάποιο συνέδριο καί μάλιστα ἦταν μόνος του, χωρίς καμμία βοήθεια.
.           Ἡ συζήτηση πῆγε καί σέ ἄλλα θέματα, δηλαδή στήν περιτομή καί τίς εἰκόνες. Καί μετά οἱ Τοῦρκοι ἄρχοντες, πού ἦταν παρόντες σηκώθηκαν, ἀποχαιρέτισαν τόν ἅγιο μέ εὐλάβεια καί ἔφυγαν. Ὅμως, ἕνας ἀπό τούς Χιόνες, ἀφοῦ ὕβρισε τόν ἅγιο, ὅρμησε ἐναντίον του καί «ἔδωκεν αὐτῷ πληγάς κατά κόρρης», δηλαδή τοῦ ἔδωσε γροθιές στό πρόσωπό του. Ὅμως οἱ παρόντες Τοῦρκοι τόν κατηγόρησαν γιά τήν συμπεριφορά του. Δηλαδή, οἱ ἐξωμότες γίνονται χειρότεροι καί ὠμότεροι ἀπό τούς ἀλλοπίστους.
.           Καί βέβαια ὁ ἅγιος Γρηγόριος πέρασε πολλές δοκιμασίες, ἀντιμετώπισε πολλά προβλήματα, τόν περιέφεραν ἀπό τόπο σέ τόπο, τόν ὕβριζαν ποικιλοτρόπως καί ἐκεῖνος παρέμενε πιστός σέ αὐτά τά ὁποῖα δίδασκε, χωρίς νά ἔχη καμμία βοήθεια, καμμία προστασία. Καί ὅταν πῆραν λύτρα ἱκανά οἱ Τοῦρκοι, ἀπό χρήματα πού συγκέντρωσαν οἱ Χριστιανοί, διότι ὁ ἅγιος εἶχε μεγάλη θέση μέσα στήν Ἐκκλησία καί στό Χριστιανικό Ρωμαϊκό Κράτος, τότε τόν ἀπελευθέρωσαν. Ἐκεῖνος πῆγε στήν Κωνσταντινούπολη καί εἶχε στό Παλάτι, μέ τήν παρουσία τοῦ Αὐτοκράτορος, τῶν Συγκλητικῶν ἕναν ὑπέροχο θεολογικό διάλογο μέ τόν μεγαλύτερο φιλόσοφο τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τόν Νικηφόρο Γρηγορᾶ, τόν ὁποῖο καί κατετρόπωσε.
.           Ἔπειτα, ἐπέστρεψε στήν Μητρόπολή του, στήν Θεσσαλονίκη, βρῆκε τήν πόλη νά ὑποφέρη ἀπό μία ξηρασία, ἐπειδή εἶχε πολύ καιρό νά βρέξη, ἔκανε μία προσευχή καί ἔρριξε πολύ νερό καί ἔτσι ὁ Ἅγιος ἔγινε εὐεργέτης καί μέ τόν τρόπο αὐτόν στήν πόλη. Καί ὕστερα ἀπο λίγα χρόνια ἐκοιμήθη ἐν Κυρίῳ.
.           Ὅπως εἶπα προηγουμένως ὅλη αὐτή ἡ περιπέτεια τήν ὁποία πέρασε μέ τούς Τούρκους ἦταν πρός τό τέλος τῆς ζωῆς του.
.           Εἶναι, ὅμως ἐνδιαφέρον, νά δοῦμε τούς χαρακτηρισμούς πού δίνει γιά τούς Τούρκους τῆς ἐποχῆς του καί περιλαμβάνονται στήν ἐπιστολή πού ἔστειλε στό Ποιμνίο του, ἐνῶ ἀκόμη ἦταν αἰχμάλωτος. Πολλές φορές στήν ἐπιστολή του τούς ὀνομάζει βαρβάρους. «Τοῖς πάντων βαρβάρων βαρβαρωτάτοις». Σέ ἄλλο σημεῖο γράφει ὅτι σέ ἀντιπαράθεση μέ τό εὐσεβές γένος τῶν Ρωμαίων, τῶν Χριστιανῶν δηλαδή, αὐτοί ἀποτελοῦν «τό δυσεβές καί θεομισές καί παμμίαρον τοῦτο γένος». Ἀλλοῦ γράφει ὅτι ὁ Θεός τούς παρέδωσε σέ ἀδόκιμο νοῦ καί πάθη ἀτιμίας «ὥστε βιοῦν αἰσχρῶς καί ἀπανθρώπως καί θεομίσως». Καί παρά τούς φόνους πού κάνουν καί τίς ἀκολασίες μέ τίς ὁποῖες ζοῦν νομίζουν ὅτι ἔχουν τόν Θεό συνευδοκοῦντα.
.           Βρισκόμαστε τόν 14ο αἰώνα καί ἤδη σιγά-σιγά συρρικνώνεται ἡ Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία καί ἐπεκτείνεται ἡ Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία καί μετά ἀπό ἑκατό περίπου χρόνια κατέλαβαν καί τήν Κωνσταντινούπολη. Ἔτσι παρά τά ὅσα ἔκαναν οἱ Τοῦρκοι πού καταλάμβαναν ὁλόκληρες περιοχές, καί αἰχμαλώτιζαν καί σκότωναν τούς ἀνθρώπους, νόμιζαν ὅτι εἶχαν τήν συγκατάθεση τοῦ Θεοῦ, ὅτι ὅλα αὐτά γίνονταν μέ τήν θέληση τοῦ θεοῦ τους.
.           Αὐτήν τήν περίπτωση ἀπό τήν ζωή τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ θέλησα νά παρουσιάσω σήμερα γιά τήν ἐπικαιρότητα τοῦ θέματος. Βέβαια, δέν μπορεῖ κανείς νά κάνη ἔστω μία ἐλάχιστη σύγκριση μεταξύ Χριστιανισμοῦ καί Μουσουλμανισμοῦ. Καμμία σύγκριση. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς τό ἔδειξε αὐτό μέ τούς τρεῖς θεολογικούς διαλόγους πού ἔκανε κατά τήν διάρκεια τῆς αἰχμαλωσίας του στούς Τούρκους.
.           Ὅμως σήμερα ὑπάρχουν ὀρθόδοξοι Χριστιανοί πού λένε ὅτι δέν ὑπάρχει πρόβλημα νά μαθαίνουν τά παιδιά στό Σχολεῖο ὅλες τίς θρησκεῖες. Καί ἔβαλαν μέσα στά Σχολεῖα τά θρησκευτικά μαθήματα τό νά μαθαίνουν τά ὀρθόδοξα παιδιά καί γιά τόν ἅγιο Παΐσιο καί τούς ὀπαδούς ἄλλων θρησκειῶν, σάν νά μή συμβαίνη τίποτα, χωρίς νά βλέπουν τίς διαφορές.
.           Καί σκέφτομαι καί λέω. Ἐάν ζοῦσε σήμερα ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, καί ἦταν Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης ἢ καί Μητροπολίτης Ναυπάκτου θά συνευδοκοῦσε νά διδάσκωνται στά Σχολεῖα τέτοια θρησκευτικά; Θά συνευδοκοῦσε καί μέ τήν δική του θέληση νά γίνεται αὐτό, αὐτός πού ὑπέστη τόσα πολλά στήν ἐξορία καί ἔκανε ὁμολογιακό διάλογο μέ κίνδυνο τῆς ζωῆς του;
.           Μάλιστα στήν ἐπιστολή, πού ἔστειλε στήν Ἐκκλησία του, γράφει ὅτι δέν πρέπει νά ξεχνοῦν οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί ὅτι ἔχουν ζωντανό καί ἀληθινό Θεό καί ὁ Χριστός ἀπαιτεῖ ἀπό τούς Χριστιανούς νά ἔχουν ζωντανή καί ἀληθινή πίστη. Οἱ Χριστιανοί πρέπει νά δείξουν τήν ἀληθινή πίστη ἀπό τά ἔργα τους, διότι ἔτσι θεοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος.
.           Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο πού πρέπει νά ποῦμε εἶναι ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἦταν ἕνας μεγάλος Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας, μεγάλος Ὁμολογητής τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως, πού ἡ Ἐκκλησία τόν τιμᾶ πάρα πολύ. Συγχρόνως, εἶναι καί ἕνας ἀναίμακτος μάρτυρας τοῦ Χριστοῦ. Ὑπέστη ἀναίμακτο μαρτύριο. Ὑπάρχουν μεγάλοι μάρτυρες πού θυσιάστηκαν καί ἔχυσαν τό αἷμα τους γιά τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ. Αὐτός δέν ἔχυσε τό αἷμα του, ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνῃ, ἀλλά ὑπέστη μαρτύριο ἀναίμακτο καί θεωρεῖται μάρτυρας Χριστοῦ ἀναιμάκτως.
.           Ὅπως ὑπάρχουν καί ἀναίμακτοι μάρτυρες τοῦ Χριστοῦ, πού εἶναι καί αὐτοί πού σήμερα δίνουν τήν ὁμολογία τῆς πίστεώς τους καί ὑφίστανται πάρα πολλά, περιφρονήσεις, χλευασμούς, περιθωριοποιήσεις. Ὅπως ἀκόμη ὑπάρχουν καί Χριστιανοί οἱ ὁποῖοι ὑπομένουν στήν ζωή τους τά προβλήματα καί τίς δοκιμασίες, ζοῦν μαρτυρική ζωή ἀναίμακτη, ὅπως ἔχουμε καί τό μνημόσυνο τῆς ἀδελφῆς μας Μαρίας, μητρός τοῦ ἀγαπητοῦ μας Ἱερομονάχου π. Προδρόμου, ἡ ὁποία πέρασε ὅλη τήν ζωή της μέ πόνο, μέ δυσκολία, ἀλλά καί μέ μεγάλη ὑπομονή. Εἶναι ἀναίμακτο μαρτύριο τό νά μπορῆ κανείς νά ὑπομένη τούς λογισμούς τῆς ἀπελπισίας, τῆς ἀπογνώσεως, τῆς πονηρίας καί τούς διώχνει. Εἶναι ἕνα ἀναίμακτο μαρτύριο νά πολεμᾶ τά πάθη του καί νά ἀντιμετωπίζη τίς ἐπιθέσεις τοῦ διαβόλου. Καί αὐτοί εἶναι συνεχιστές τοῦ ἀναιμάκτου μαρτυρίου τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ.
.           Νά δώση ὁ Θεός, ὁ ἅγιος Γρηγόριος νά μᾶς φωτίζη ὅλους, Κληρικούς, μοναχούς καί λαϊκούς νά παραμένουμε πιστοί στήν ὀρθόδοξη διδασκαλία καί τήν ὅλη παράδοσή μας, νά ἀποδιώκουμε καί νά ἐκδιώκουμε ὅλους τούς κακούς λογισμούς καί τά πάθη, καί νά ὑφιστάμεθα στήν ζωή μας μέ ὑπομονή καί ἔμπνευση αὐτό τό ἀναίμακτο μαρτύριο γιά τόν Χριστό. Ἀμήν.

 

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

 

, , ,

Σχολιάστε

ΤΑ ΚΤΙΣΤΑ ΦΩΤΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΑΚΤΙΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ κατὰ τὸν ἅγ. Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ

Ἡ αύθεντικὴ ἠχογράφηση Ὁμιλίας τοῦ μακαρ. Ἀρχιμ. Γεωργίου  (Καθηγ. τῆς Ἱ. Μ. Ὁσ. Γρηγορίου)
γενομένης εἰς τὸν Ἱ. Ν. τοῦ ἁγ. μεγαλομάρτυρος Δημητρίου Θεσσαλονίκης τῇ Β´ Κυριακῇ τῶν Νηστειῶν τοῦ 1984

Ἡ Ὁμιλία αὐτὴ συμπεριελήφθη στὴν ἔκδοση:
«Ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς Διδάσκαλος τῆς θεώσεως»,
Ἱ. Μ. Ὁσ. Γρηγορίου, Ἅγιον Ὄρος 2006, σελ. 11-47

, ,

Σχολιάστε

ΝΕΟΙ ΒΑΡΛΑΑΜΙΣΤΕΣ καὶ ΝΕΟΙ ΚΟΡΑΗΔΕΣ;

Νέοι Βαρλααμιστς κα νέοι Κοραδες;

Γιάννη Κων. Νεονάκης MD, MSc, PhD

ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Γεμάτος ὁ τόπος!

.             Κατ’ ἀρχὰς θὰ ἤθελα νὰ σημειώσω ὅτι ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι ἰδιαίτερα τὸν γνωστὸ σύγχρονο λόγιο καὶ στοχαστή, θέσεις τοῦ ὁποίου θὰ σχολιάσει τὸ παρὸν ἄρθρο. Ἡ εὐρυμάθεια, ἡ εὐγλωττία, ἡ διεισδυτικότητα καὶ ἡ ὀξυδέρκεια εἶναι λίγα μόνο ἀπὸ τὰ πολλά του χαρίσματα.
.             Ὁ στοχαστὴς λοιπὸν αὐτὸς θεωρεῖ ὅτι ὡς λαὸς ἔχομε μία σοβαρὴ ἐγγενῆ ἀδυναμία νὰ κινηθοῦμε πρὸς τὴν πρόοδο καὶ αὐτὴ ἡ ἀδυναμία ἐντοπίζεται στὶς ἰσχυρὲς ἐσωτερικές μας συγκρούσεις, ἀπότοκο πεπαλαιωμένων ἀντιλήψεων, οἱ ὁποῖες μᾶς ἐγκλωβίζουν σὲ ἕνα φαντασιακὸ πόρρω ἀπέχον τῆς τρέχουσας πραγματικότητας καὶ τοῦ σύγχρονου κόσμου. Μὲ ἄλλα λόγια στν ψυχοσύνθεσή μας πάρχουν «μεσαιωνικς» θεολογικς γκυλώσεις κα βαρίδια πο μποδίζουν τν ποια ξέλιξή μας. Ἀντίθετα, ἡ Δύση μετὰ τὸ σχίσμα τοῦ 11ου αἰώνα, τὴν ἐξατομίκευση, τὴ σχολαστικὴ θεολόγηση καὶ τὴν πλήρη ἐπικράτηση τῆς λογικῆς στὴν ἀνάλυση τῶν πάντων, ἐν πολλοῖς κατάφερε νὰ προοδεύσει, ἀφήνοντας ἐμᾶς καθηλωμένους στὸ 13ο καὶ 14ο  αἰώνα.
.               Τότε δηλαδὴ ποὺ εἴχαμε τὴν ὁλομέτωπη σύγκρουση τῶν δύο ἀντιλήψεων, τῆς Δύσης ἀπὸ τὴ μία μεριὰ καὶ τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς ἀπὸ τὴν ἄλλη, μὲ τὶς λεγόμενες «ἡσυχαστικὲς ἔριδες» καὶ τὶς ἀπαντήσεις ποὺ δόθηκαν στὶς συνόδους τοῦ 1341, 1347 μὲ ἀποκορύφωμα φυσικὰ τὴ σύνοδο τοῦ 1351. Οἱ τρεῖς αὐτὲς σύνοδοι συγκροτοῦν μίαν ἑνότητα, ἡ ὁποία γιὰ τοὺς Ὀρθοδόξους ἐπέχει θέση Οἰκουμενικῆς Συνόδου, τῆς Θ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου.
.               Σὲ πρόσφατη ὁμιλία του λοιπὸν ποὺ ὀργανώθηκε ἀπὸ τὸ πολιτικὸ κόμμα «Ποτάμι» ὁ στοχαστὴς ἀναφέρει ἐπὶ λέξει (προφορικὸς λόγος): «Ἐκεῖ εἶναι τὸ μεγάλο κώλυμα, στὸ ὁποῖο παίζει ρόλο μία παλιὰ κουλτούρα μεσαιωνική, ἡ ὁποία δὲν ἔκανε τὸν 10ο, τὸν 11ο αἰώνα τὰ βήματα ποὺ ἔπρεπε νὰ γίνουν, ἐνῶ ἄρχιζε στὴ Δύση αὐτὴ ἡ κίνηση τῆς ὡριμάνσεως τῶν συνειδήσεων, ἐδῶ δὲν ἔγινε ποτέ. Ἐδῶ δογματικὰ ἀπεκλείσθη ἡ χρήση τῆς λογικῆς τὸ 1351 μετὰ τὶς ἡσυχαστικὲς ἔριδες. Ἔχει σημασία αὐτὸ νὰ τὸ καταλάβουμε. Δογματικά. Δογματικά, ὡς δόγμα ἀπεκλείσθη. Ὡς δόγμα θρησκευτικό, δηλαδὴ ὡς κομμάτι τῆς ψυχῆς τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι πολὺ σοβαρὸ αὐτὸ τὸ πράγμα νὰ τὸ σκεφτεῖ κανείς, ὑπάρχει μία ἱστορία, ἕνα βάθος σὲ αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ βεβαίως δὲ μιλήσαμε σήμερα τί θὰ ἔκανε ἕνα νεωτερικὸ Κόμμα μὲ τὴν Ἐκκλησία. Θὰ τὸ ποῦμε ἄλλη φορὰ αὐτό.»
.             Προφανῶς καὶ τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἔτσι. Καθὼς προσεγγίζει τὰ θέματα μὲ φιλοσοφικὸ στοχασμό, καὶ ἔχοντας τρόπο ἀνάλυσης ποὺ δομεῖται μὲ δυτικὰ κριτήρια ὁδηγεῖται σὲ ἁπλουστεύσεις καὶ ἀφορισμοὺς ποὺ συσκοτίζουν μᾶλλον ἀντὶ νὰ ἀναδεικνύουν τὰ ζητήματα. Καὶ εἶναι γεγονὸς ὅτι ἔχομε ὑποφέρει πολὺ καὶ γιὰ πολλοὺς αἰῶνες ὡς γένος ἀπὸ τὴ συνεχῆ πίεση μίας εὐρείας χορείας, πολυμαθῶν κατὰ τὰ ἄλλα, προσώπων, μὲ σκοπὸ τὴν ἆρον-ἆρον «μετακένωση» καὶ σὲ μᾶς τῶν λαμπρῶν ἀντιλήψεων τῶν «πεφωτισμένων ἐθνῶν τῆς Ἑσπερίας». Προεξάρχουσες φυσικὰ μορφὲς αὐτῆς τῆς χορείας ὁ Βαρλαὰμ ὁ Καλαβρὸς καὶ ὁ Ἀδαμάντιος Κοραής.
.               Στὴν περιορισμένη ἔκταση τοῦ παρόντος ἄρθρου ἀσφαλῶς δὲν μποροῦν νὰ εἰπωθοῦν πολλά. Γνωρίζοντας ὅμως τὸν θεμελιώδη ρόλο ποὺ παίζει ἡ θεολογία στὴ διαμόρφωση τοῦ καθημερινοῦ βίου, ὀφείλομε ἁπλῶς νὰ ὑπενθυμίσομε κάποιες ἀπὸ τὶς θέσεις τῆς Θ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, οἱ ὁποῖες οὐσιαστικὰ ἐπικύρωσαν τὶς διδασκαλίες τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴ Φράγκικη θεολογία, στὴν Ὀρθοδοξία ὑπάρχει σαφὴς διάκριση Ἀκτίστου Οὐσίας καὶ Ἀκτίστων Ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ. Καὶ μπορεῖ μὲν ἡ Οὐσία νὰ εἶναι ἀμέθεκτη, ὅμως μέσῳ τῶν  Ἀκτίστων Ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ κοινωνοῦμε μὲ τὸν Θεὸ καὶ θεούμεθα.  Μὲ ἄλλα λόγια ὁ Θεὸς τῶν Ὀρθοδόξων εἶναι κοντά μας, εἶναι δίπλα μας, εἶναι ἀπολύτως μεθεκτὸς καὶ καθὼς οἱ Ἐνέργειες εἶναι Ἄκτιστες δυνάμεθα καὶ ἐμεῖς οἱ κτιστοὶ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς μετοχῆς στὴ θεότητα.
.         Ἡ μετοχὴ στὶς Ἄκτιστες Ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ, ἡ θέα δηλαδὴ τοῦ Ἀκτίστου Φωτὸς μπορεῖ νὰ γίνει ἀπὸ αὐτὴν ἐδῶ τὴ ζωή. Ὅπως βεβαιώνουν ὅλοι οἱ Ἅγιοι, ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ μπορεῖ νὰ βιωθεῖ ἀπὸ τώρα. Ὁ Θεὸς ἀπὸ ἀγάπη ἐπιτρέπει τὴ βίωση αὐτὴ κατὰ τὰ μέτρα τῆς ἀντοχῆς τοῦ κάθε ἀνθρώπου. Τὸ Θαβώρειο Φῶς δὲν τὸ εἶδαν ὅλοι οἱ μαθητές, παρὰ μονάχα τρεῖς, αὐτοὶ ποὺ τὴ δεδομένη στιγμὴ ἦταν πιὸ ἕτοιμοι νὰ ἀντέξουν τὴν ἀποκάλυψη. Καὶ τὸ κριτήριο τῆς ἀντοχῆς εἶναι ἡ καθαρότητα τοῦ νοῦ. «Οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ τὸν Θεὸν ὄψονται». Ἡ δὲ καθαρότητα ἐπιτυγχάνεται ἐν τῇ ἡσυχία καὶ ἐν τῇ Λειτουργικῇ Ζωῇ μὲ συνεχῆ προσευχὴ καὶ νήψη.
.          Τέλος, ὀφείλομε νὰ ὑπενθυμίσομε ἐπ’ ὀλίγον τὴ λεπτότατη διάκριση ποὺ γίνεται στὴν Ὀρθόδοξη Πατερική μας θεολογία ἀνάμεσα στὸ λόγο καὶ στὸ νοῦ. Ὑπάρχουν δύο ἀπολύτως διακριτὲς ἐνέργειες τῆς ψυχῆς: ἡ λογικὴ ἐνέργεια (λόγος), ἡ ὁποία τρόπον τινὰ σχετίζεται μὲ τὸν ἐγκέφαλο καὶ ἡ νοερὰ ἐνέργεια (νοῦς),  ἡ ὁποία τρόπον τινὰ σχετίζεται μὲ τὴν καρδιά. Λόγ τς λλειψης μπειρίας, ο περισσότεροι νθρωποι γνοον πλήρως,  δυσκολεύονται ν συνειδητοποιήσουν τν παρξη το νο. Ὅμως ὁ νοῦς, ἡ νοερὰ ἐνέργεια τῆς ψυχῆς εἶναι, ὅπως μᾶς παραδίδουν οἱ Πατέρες μας,  μία λεπτότατη προσοχὴ τῆς ὕπαρξης, ὅπου δρώντας οἱ Ἄκτιστες Ἐνέργειες ἀποκαλύπτεται ὁ Θεός, ἀλλοιώνοντας μετὰ τὸν ὅλο ἄνθρωπο. Ὁ Θεὸς ἐν τῇ προσωπικῇ του σχέσει μὲ τὸν ἄνθρωπο ἀποκαλύπτεται, ὅπως Αὐτὸς ἀπὸ ἀγάπη γιὰ τὸν κάθε ἄνθρωπο κρίνει ὅτι πρέπει νὰ γίνει. Καὶ ἡ ἀποκάλυψη αὐτὴ γίνεται στὸ νοῦ. Κατόπιν ὁ ἄνθρωπος προσπαθεῖ ἀπὸ ἀγάπη πρὸς τοὺς ἄλλους μὲ τὸ λόγο καὶ τὰ κτιστὰ μέσα νὰ «περιγράψει» τὸ βίωμα. Ἡ οὐσία ὅμως εἶναι ἡ μέθεξη μὲ τὸ ἄκτιστο καὶ ὄχι ἡ περιγραφὴ μὲ τὸ κτιστό, ἡ ὁποία εἶναι πάντα ἐλλειμματική. Γιὰ παράδειγμα, ἀκόμα καὶ τὸ «πνευματικότερο», ὅπως χαρακτηρίζεται, Εὐαγγέλιο, αὐτὸ τοῦ Ἰωάννη εἶναι ἀδύνατον νὰ περιγράψει τὴν ἐμπειρία καὶ τὴ μέθεξη τοῦ Ἀκτίστου Φωτὸς ποὺ εἶχε ὁ Ἰωάννης. Ἡ λογικὴ προσπαθεῖ νὰ δώσει μορφή, ἢ νὰ περιγράψει τὶς ἐμπειρίες καὶ φυσικὰ νὰ προσεγγίσει καὶ νὰ ἀναλύσει τὸν κτιστὸ κόσμο. Ὅμως εναι πολύτως σαφς π τος Πατέρες τι εναι δύνατον ν προσεγγίσει κανες τὸν  Θε μ τ σχολαστικ λογικ νάλυση, τ φιλοσοφία τ στοχασμό.
.               Βέβαια, γιὰ τὸν Βαρλαὰμ καὶ τοὺς ὁμοϊδεάτες του, ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἀποκυήματα ζωηρᾶς φαντασίας καὶ ὀπισθοδρόμηση. Ετυχς πο Θες μς προστατεύει π τν πλάνη χαρίζοντάς μας συνεχς κα μέχρι τς μέρες μας νέους γίους, ο ποοι πιβεβαιώνουν πλήρως τν Πατερικ θεολογία. Ν θυμηθομε μεταξ λλων, τν γιο Πορφύριο,  τν γιο Παΐσιο,  κα ξόχως τν γιο Σιλουαν τν θωνίτη.

 

ΠΗΓΗ: infognomonpolitics.blogspot.gr

, ,

Σχολιάστε

Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ
(Ἀπόσπασμα Λόγου εἰς τὰ Ἅγια Θεοφάνεια)

[…]                   Ὅπως λοιπὸν κατὰ τὴν ἀρχὴ μετὰ τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ, «ἂς κατασκευάσωμε ἄνθρωπο κατ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσί μας», ἀφοῦ ἐπλάσθηκε ἡ φύσις μας στὸν Ἀδάμ, τὸ ζωαρχικό Πνεῦμα, ἀφοῦ φανερώθηκε κι ἐδόθηκε μὲ τὸ ἐμφύσημα πρὸς αὐτόν, συνεφανέρωσε καὶ τὸ τριαδικὸ τῶν ὑποστάσεων τῆς δημιουργοῦ θεότητος ἐπάνω στὰ ἀλλὰ κτίσματα, τὰ ὁποῖα παράγονταν μὲ μόνο τὸ ρῆμα τοῦ Λόγου καὶ τοῦ λέγοντος Πατρός· ἔτσι τώρα, ποὺ ἀναπλασσόταν στὸν Χριστὸ ἡ φύσις μας, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιο, φανερωθὲν διὰ τῆς πρὸς αὐτόν καθόδου ἀπὸ τὰ ὑπερουράνια, καθὼς βαπτιζόταν στὸν Ἰορδάνη, φανέρωσε τὸ μυστήριο τῆς ὕψιστης καὶ παντουργοῦ Τριάδος, τὸ σωστικὸ γιὰ τὰ λογικὰ κτίσματα.

.                 Γιὰ ποιό λόγο φανερώνεται τὸ μυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὅταν πλάσσεται καὶ ἀναπλάσσεται ὁ ἄνθρωπος; χι μόνο διότι εναι μόνος πίγειος μύστης κα προσκυνητής της, λλ κα διότι εναι μόνος κατ τν εκόνα της. Πραγματικὰ τὰ μὲν αἰσθητικὰ καὶ ἄλογα ζῶα ἔχουν μόνο πνεῦμα ζωϊκό, ἀλλὰ κι’ αὐτό μὴ δυνάμενο νὰ ὑφίσταται καθ’ ἑαυτό, στεροῦνται ὅμως τελείως νοῦ καὶ λόγου· τὰ δὲ ἐντελῶς ὑπὲρ τὴν αἴσθησι, ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι, ὡς νοεροί καὶ λογικοί, ἔχουν νοῦ καὶ λόγο, ἀλλὰ ὄχι καὶ πνεῦμα ζωοποιό, ἐπειδὴ δὲν ἔχουν οὔτε σῶμα ποὺ νὰ ζωοποιῆται ἀπὸ αὐτό. Ὁ δὲ ἄνθρωπος εἶναι ὁ μόνος ποὺ κατ’ εἰκόνα τῆς τρισυπόστατης φύσεως ἔχει νοῦ καὶ λόγο καὶ πνεῦμα ζωοποιὸ τοῦ σώματος, ἐπειδὴ ἔχει καὶ τὸ ζωοποιούμενο σῶμα.

, , ,

Σχολιάστε

Ο ΘΕΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΦΗΡΗΜΕΝΗ ΕΝΝΟΙΑ

Ὁ Θεὸς δὲν εἶναι ἀφηρημένη ἔννοια

Γράφει ὁ π. Βασίλειος Καλλιακμάνης

ἐφημ. «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ», 31.03.13

α) Ἡ Β´ Κυριακὴ τῆς ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς εἶναι ἀφιερωμένη στὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ (14ος αἰώνας). Τὸ ἔργο του, ποὺ στηρίζεται στὴν προγενέστερη χριστιανικὴ παράδοση, ἔγινε συνοδικῶς ἀποδεκτὸ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ποὺ τὸν κατέταξε στὴ χορεία τῶν μεγάλων διδασκάλων της. Ὁπότε, μετὰ τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας τιμᾶται ὁ κατ᾽ ἐξοχὴν διδάσκαλος τῆς ὀρθόδοξης πίστης, ποὺ λάμπρυνε τὴν Ἐκκλησία καὶ συνδέθηκε στενὰ μὲ τὴν ἱστορία τῆς Θεσσαλονίκης.

β) Ὁ Θεός, γιὰ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο, δὲν εἶναι ἀφηρημένη ἔννοια ἢ φιλοσοφικὴ ἰδέα, ἀλλὰ πρόσωπο ζῶν ποὺ καλεῖ σὲ κοινωνία τὸν ἄνθρωπο. Στοὺς προφῆτες καὶ πατριάρχες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης παρουσιαζόταν ὡς Μεγάλης βουλῆς Ἄγγελος ἢ «ἐν εἴδει ἀνθρώπου», ἀλλὰ στὴν περίοδο τῆς Καινῆς Διαθήκης ὁ Θεὸς «κατ’ οὐσίαν γέγονεν ἀληθῶς ἄνθρωπος». Ἔτσι, κάθε βαπτισμένος χριστιανὸς κατὰ τὸ μέτρο τῆς δεκτικότητάς του μπορεῖ νὰ γνωρίζει τὸν Θεὸ στὸ πρόσωπο τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Υἱοῦ καὶ Λόγου, ποὺ μετέχεται διὰ τῶν μυστηρίων.

γ) Ἀκολουθώντας τοὺς παλαιοὺς Πατέρες ὁ Ἅγιος Γρηγόριος διακρίνει στὸν Θεὸ τὴν ἀπρόσιτη καὶ ἀκατάληπτη θεία οὐσία ἀπὸ τὶς ἄκτιστες μεθεκτὲς θεῖες ἐνέργειες. Στὴν προνοητικὴ καὶ δημιουργικὴ ἐνέργεια μετέχουν ὅλα τὰ ὄντα, ἐνῶ στὴ ζωοποιὸ ἐνέργεια τὰ ζωντανὰ καὶ στὴ σοφοποιὸ τὰ λογικά. Ὁ Θεὸς κάνει τὰ πάντα γιὰ νὰ θεώσει τὸν ἄνθρωπο. Ἡ ἄσκηση, ἡ νηστεία καὶ ἡ προσευχὴ ἀποτελοῦν θετικὴ ἀπάντηση στὴ θεία πρόσκληση καὶ συμβάλλουν στὴν ἄνθηση τῆς χάρης τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος καὶ τῶν δωρεῶν τοῦ ἁγίου Χρίσματος. Μὲ τὴ Χάρη ἀποκαλύπτεται ἡ «ἐντὸς ἠμῶν βασιλεία» (Λουκ. ιζ´ 21) καὶ ὁ «κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος» (Α´ Πέτρ. γ´4).

δ) Ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν κάθαρση ἀπὸ τὰ πάθη, τὴ μεταστοιχείωσή τους σὲ ἀρετὲς καὶ τὴν πνευματικὴ μεθηλικίωση διεξάγεται κυρίως στὴν καρδιὰ τοῦ χριστιανοῦ. Ἡ καρδιὰ εἶναι «τὸ ταμεῖον τῶν λογισμῶν καὶ τὸ πρῶτο σαρκικὸ ὄργανο τοῦ λογιστικοῦ» κατὰ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο. Ὁπότε ἡ πνευματικὴ ἐγρήγορση καὶ ἡ μετάνοια, ἡ διόρθωση καὶ ἡ προσοχὴ συνδέονται μὲ τὸν «θρόνο τῆς χάριτος», τὴν καθαρὴ καρδιά.

ε) Ἡ θεία χάρη «φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον» (Ἰωάν. α´ 9) καὶ ὄχι μόνο ὅσους ἔχουν φθάσει σὲ ἀνώτερα στάδια πνευματικῆς τελείωσης. Ἀρχικὰ συνδράμει νὰ ἀναγνωριστεῖ ἡ ἁμαρτία καὶ ἡ τραγικὴ κατάσταση τῆς πτώσης. Κατόπιν ὡς λεπτὴ φλόγα θείου φωτὸς φέρει σὲ αὐτογνωσία καὶ ἀποκαλύπτει τὸ ἐσωτερικὸ σκότος. Σταδιακὰ ὅμως ὁ χριστιανὸς φωτίζεται καὶ ἐν «τῷ φωτὶ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ» ἀποκτᾶ τὴν εἰρήνη τῶν λογισμῶν, ἀναπνέει τὴν ἐλευθερία τοῦ Πνεύματος καὶ γίνεται υἱὸς Θεοῦ κατὰ χάριν.

Ϛ) Ἡ στροφὴ πρὸς τὸν «ἔσω ἄνθρωπο» δὲν καλλιεργεῖ τὴν ἀτομικὴ σωτηρία, ὅπως νομίζουν ὁρισμένοι, ἀλλὰ παρέχει τὴν εὐκαιρία φιλάδελφου ἀνοίγματος πρὸς τὸν πλησίον. Τὸ ἄνοιγμα αὐτὸ δημιουργεῖ τὶς προϋποθέσεις ὑγιοῦς κοινωνικότητας χωρὶς ἐμπάθεια. Σὲ κάθε περίπτωση ὁ χριστιανὸς δὲν σώζεται μόνος του. Σώζεται μὲ τοὺς συνανθρώπους του καὶ διὰ τῶν συνανθρώπων τοῦ ἐντός της Ἐκκλησίας. Ἀντίθετα ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος θέλει νὰ σωθεῖ χωρὶς τὸν Θεὸ καὶ τοὺς συνανθρώπους του. Γι’ αὐτὸ διακρίνεται γιὰ τὴ μεγάλη ἐξωστρέφεια, τὴν ὑπέρμετρη κινητικότητα καὶ τὴν ἔντονη δραστηριότητα. Ἄγευστος τῆς ἐσωτερικῆς ἡσυχίας στρέφεται στὴν ἐπιφανειακὴ κριτικὴ τῶν πάντων, τὴν αὐτοδικαίωση καὶ τὴν αὐτοκαταστροφή.

ζ) Ἀλλὰ καὶ στὸν ἐκκλησιαστικὸ χῶρο προβάλλεται ὁ κοινωνικὸς χαρακτήρας τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καὶ μᾶλλον λησμονεῖται ἡ μυστηριακή, ἡσυχαστική, ἀσκητικὴ καὶ νηπτική της διάσταση. Ὅμως, ὁποιαδήποτε κοινωνικὴ προσφορὰ γιὰ νὰ εἶναι ἐπιτυχὴς προϋποθέτει ἐσωτερικὴ ἡσυχία, καθαρὴ καρδιὰ καὶ φωτισμένο νοῦ. Ἀνάλογα αἰσθητήρια ἀπαιτοῦνται γιὰ νὰ βλέπει κάποιος στὸ κάλλος τῆς κτίσεως τὸ δημιουργικὸ χέρι τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ ἀναφωνεῖ, «ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου Κύριε, πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας» (Ψαλμ. ΡΓ´ 24).

, , ,

Σχολιάστε

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: 1912-2012 «Τὸ θαῦμα ἔφτασε ἀμέσως στὸ ἀποκορύφωμά του: τὴν 26η Ὀκτωβρίου».

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: 1912-2012

Τοῦ περιοδ. «Ο ΣΩΤΗΡ»,
ἀρ. τ. 2052 , 01.10.2012

Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

.           Εἶχαν περάσει 90 χρόνια ἀπὸ τότε ποὺ ἡ πανέμορφη κόρη πετάχθηκε ἀντρειωμένη ἀπὸ τὸν τάφο τῶν 400 χρόνων καὶ μετρώντας μὲ βιάση μὲ τὸ ἀστραπηβόλο βλέμμα της τὴν γῆ τῶν προγόνων, χάραξε μὲ τὴν τρομερὴ κόψη τοῦ σπαθιοῦ της τὰ προσωρινὰ σύνορα τοῦ τιτανομάχου λαοῦ.
.           90 χρόνια ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ ἡ μεγάλη ἔκρηξη τοῦ 21, ἐκεῖ ποὺ πρῶτα ὅλα «τά ᾽σκιαζε ἡ φοβέρα καὶ τὰ πλάκωνε ἡ σκλαβιά», δημιούργησε μικρὸ ἀνεξάρτητο κράτος. Μικρό! Τὸ μέγιστο τμῆμα τοῦ ἑλληνισμοῦ στέναζε ἀκόμα κάτω ἀπὸ ἀφόρητη τυραννία. Κι αὐτὸ τὸ μαρτύριο τῶν σκλάβων ἀδελφῶν ἔκαιγε τὰ σπλάγχνα τῶν ἀπελευθερωμένων.
.           Στὸ διάστημα ποὺ μεσολάβησε, ὁ πόθος γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν ὑποδούλων πῆρε τὴν μορφὴ ὑψηλοῦ ὁράματος ποὺ ὀνομάστηκε «Μεγάλη Ἰδέα» καὶ συνήρπασε τὶς καρδιὲς μικρῶν καὶ μεγάλων. Ἀλλὰ ἡ «Μεγάλη Ἰδέα» κατέληξε στὸ τέλος τοῦ 19ου αἰώνα μεγάλος τάφος! Ὁ ἀποτυχημένος πόλεμος τοῦ 1897 ἔφερε τοὺς Τούρκους κοντὰ στὴν Λαμία καὶ μετέτρεψε τὸ δράμα σὲ ἐφιάλτη.
.             Τὸ Ἔθνος λύγισε, τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ κατέπεσε, ἡ ἀπελπισία ἔπνιξε τὶς καρδιές. Τότε πετάχθηκε ἕνας ἄνθρωπος μόνος καὶ σήκωσε ψηλὰ τὸν ἥλιo. Ἕνας! Ὁ Παῦλος Μελᾶς! Μὲ τὴν θυσία του πότισε μὲ τὸ κρασὶ τῶν ἀθανάτων ἀπ᾽ ἄκρη σ᾽ ἄκρη τὸν λαό. Καὶ οἱ ἀναστημένοι τοῦ Λεωνίδα, τῆς Σαλαμίνας, τοῦ Μαραθώνα καὶ τῆς Γραβιᾶς σταυραετοὶ τῆς λευτεριᾶς ἄνοιξαν τὰ πλατιὰ φτερά τους καὶ πέταξαν στὴν ἑλληνικότατη, σκλαβωμένη καὶ ἀπειλούμενη μὲ ἀφανισμὸ γῆ τῶν Μακεδόνων.
.           Ἡ  ποθητὴ ὥρα σήμανε τὸ ἔτος 1912. Στὶς 5 Ὀκτωβρίου ξεκίνησε ἡ θυελλώδης ἐξόρμηση. Ὁ πρωθυπουργὸς Ἐλευθέριος Βενιζέλος μὲ ἀλλεπάλληλα τηλεγραφήματα παρότρυνε τὸν Ἀρχιστράτηγο Διάδοχο Κωνσταντῖνο νὰ κατευθυνθεῖ τάχιστα πρὸς τὴν Θεσσαλονίκη πρὶν φθάσει σ᾽ αὐτὴν ὁ βουλγαρικὸς στρατός. Οἱ δυσκολίες ἀμέτρητες. Τὸ τελευταῖο μεγάλο ἐμπόδιο ὁ πλημμυρισμένος Ἀξιός. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων συγκέντρωσαν κάθε εἴδους ξύλο, ἀκόμα καὶ τὶς πόρτες τῶν σπιτιῶν τους, καὶ μέσα σὲ μιὰ νύχτα γεφύρωσαν τὸ ποτάμι. Τὸ θαῦμα ἔφτασε ἀμέσως στὸ ἀποκορύφωμά του: τὴν 26η Ὀκτωβρίου, ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τοῦ προστάτου τῆς πόλεως μεγαλομάρτυρος ἁγίου Δημητρίου τοῦ Μυροβλύτου, ὁ Ταξὶμ πασὰς παρέδιδε τὴν Θεσσαλονίκη στὸν Κωνσταντῖνο.
.          Πέρασαν ἀπὸ τότε 100 ἀκριβῶς χρόνια! Ἡ ἔνδοξη πόλη ἀναδείχθηκε κέντρο τοῦ βορειοελλαδικοῦ ἑλληνισμοῦ. Πίσω της ἔχει καὶ τρέφεται ἀπὸ ἱστορία 2.300 ἐτῶν.
.          Τὸ ὄνομά της τῆς τὸ χάρισε ἡ ἀδελφὴ του Μεγάλου Ἀλεξάνδρου Θεσσαλονίκη, πρὸς τιμὴν τῆς ὁποίας ἵδρυσε τὴν πόλη τὸ 315 περίπου π.χ. ὁ σύζυγός της Κάσσανδρος, ἐκ τῶν στρατηγῶν καὶ διαδόχων τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.
.          Τὴν πανέμορφη πόλη τὴν ἁγίασε μὲ τὸ μαρτύριό του ὁ ἔνδοξος μυροβλύτης Μεγαλομάρτυς Δημήτριος, καὶ ἡ Θεσσαλονίκη τὸν γνωρίζει πάνω ἀπὸ 17 αἰῶνες τώρα ὡς τὸν ἀκοίμητο προστάτη της καὶ τὸ σταθερὸ στήριγμα τῶν κατοίκων της. Ὁ μεγαλοπρεπὴς Ναός του ἀποτελεῖ παγκόσμιο προσκύνημα, καὶ ἡ παρουσία του, τὰ ἀμέτρητα θαύματά του, τὸ ἀκένωτο μύρο ποὺ ἀναβλύζει ἀπὸ τὸ ἱερό του λείψανο εὐωδιάζουν τὴν πόλη σὲ ὅλες της τὶς ἐκδηλώσεις. Ἡ ἀπελευθέρωσή της τὴν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τοῦ ἔδειξε φανερὰ τὴν ἰδιαίτερη ἀγάπη του πρὸς τὴν πόλη τοῦ μαρτυρίου του.
.           Τὴν μεγάλη της δόξα ἡ Θεσσαλονίκη τὴν γνώρισε κατὰ τὴν ἔνδοξη περίοδο τῆς βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας. Ἀναδείχθηκε τότε κέντρο γραμμάτων, θεολογικῶν συζητήσεων, φιλοσοφικῶν ἀναζητήσεων, καλλιτεχνικῆς δημιουργίας καὶ παραγωγῆς πολιτισμοῦ.
.               Ἀπὸ δῶ ξεκίνησαν οἱ δύο μεγάλοι ἱεραπόστολοι ἅγιοι Κύριλλος καὶ Μεθόδιος, ποὺ ὁδήγησαν στὴν πίστη τοὺς σλαβικοὺς λαούς, καὶ στὴν Θεσσαλονίκη κατ᾽ ἐξοχὴν θεολόγησε ὁ τιτάνας τῆς Ὀρθοδόξου θεολογίας ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμας.
.           100 χρόνια μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσή της ἡ Θεσσαλονίκη καλπάζει πρὸς τὸ μέλλον πάνω στὸν Βουκεφάλα τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.
.           Στὶς ἐπιθέσεις τῶν ἐπιβούλων της καὶ στὶς ἀμφισβητήσεις τους ἀντιτάσσει τὴν ἴδια πάντα ἀπάντηση: Ζεῖ καὶ βασιλεύει ὁ βασιλιὰς Ἀλέξανδρος!
.           Στὴν ἀδιαφορία τοῦ λαοῦ προβάλλει τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης Κύριλλο καὶ Μεθόδιο.
.        Τὴν βυθισμένη στὸ σκοτάδι καὶ θνήσκουσα Εὐρώπη τὴν προσκαλεῖ νὰ ἀναστηθεῖ γινόμενη μέτοχος τῆς θεολογίας τοῦ ἀκτίστου φωτὸς τοῦ ἁγίου της Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ.
.          Καὶ ὅλους μας μᾶς προτρέπει νὰ ἱππεύσουμε στὸ κόκκινο ἄλογο τοῦ μεγαλομάρτυρος Δημητρίου γιὰ τὴ νέα μαρτυρία τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν ἀποστατημένο κόσμο μας.

, , , ,

Σχολιάστε

ΕΧΟΥΝ ΑΡΑΓΕ ΟΛΕΣ ΟΙ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ ΧΑΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΠNEYMATOΣ;

Ἔχουν ὅλες οἱ θρησκεῖες χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος;

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ
βιβλίο τοῦ πρωτ. Ἰωάννου Φωτοπούλου:
«Θεανθρώπινη Καθολικότητα
ἢ Πανθρησκειακὴ Παγκοσμιότητα», 

Ἀθήνα 2003
(σελ. 130 ἑπ.)

Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

βλ.  ἐπίσης σχετ. μὲ τὸ χωρίο: «ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΟΠΟΥ ΘΕΛΕΙ ΠΝΕΙ»:
https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/04/28/τό-ἅγιο-πνεῦμα-δέν-ὁδηγεῖ-τούς-ἀνθρ/

καὶ : https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/06/04/ποῦ-δρᾶ-τὸ-ἅγιον-πνεῦμα/

.            Τό ἐρώτημα ἠχεῖ ἀνόητο καί ἡ ἀπάντηση κάθε χριστιανοῦ αὐτονόητη. Ἄς διαβάσουμε ὅμως τί λέγει σχετικά ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀλβανίας: «Τά κατ᾽ ἐξοχήν δομικά ὑλικά μιᾶς ἁρμονικῆς συμβιώσεως, ὅπως ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια» εἶναι “καρποί” Του [ἐνν. τοῦ Ἁγίου Πνεύματος] (Γαλ. ε´ 22). Ἀπό τήν διαβεβαίωση αὐτή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου δικαιούμεθα, νομίζω, νά συμπεράνουμε ὅτι, ὅπου ὑφίσταται ἡ παρουσία τῶν στοιχείων αὐτῶν — καί ἀναντιρρήτως διαπιστώνεται σέ οὐκ ὀλίγα “ἐξωχριστιανικά” περιβάλλοντα—  εἶναι δυνατόν νά διακρίνουμε ἴχνη τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» (σ. 42).
.           Ἐδῶ λοιπόν οἱ καρποί τοῦ Πνεύματος ὑποβιβάζονται σέ «δομικά ὑλικά μιᾶς ἁρμονικῆς συμβιώσεως». Σέ ἄλλο σημεῖο τοῦ βιβλίου διαβάζουμε: «ὁ καρπός τοῦ Πνεύματος» δέν εἶναι κάποιες πτήσεις σέ ἐξωκόσμιους χώρους, ἀλλά “ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια” (Γαλ. ε´ 22), ὑπέρβαση δηλαδή τῆς ἀνθρώπινης ἐπιθετικότητος καί τῶν κοινωνικῶν συγκρούσεων, ἐναρμόνιση τῶν σχέσεων μετάξύ ἀνθρώπων καί λαῶν» (σ. 266). Ὑπάρχει μεγαλύτερος εὐτελισμός τῶν καρπῶν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος; Δέν εἶναι αὐτές οἱ ἀπόψεις ἐκφερόμενες «ἐν σοφίᾳ λόγου» σύμφωνα δηλ. μέ τό πνεῦμα τοῦ κόσμου, σύμφωνα μέ ὅσα ἀρέσουν στόν κόσμο, «κένωσις τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ» (Α´ Κορ. α´ 17); Δέν εἶναι βλασφημία κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος; Βέβαια αὐτές οἱ ἰδέες εἶναι φυσική συνέπεια τῆς… νέας θεολογίας τοῦ συγγραφέως, πού παρερμηνεύει τό χωρίο, «τὸ Πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ». Πῶς ὅμως νά δεχθοῦμε ὡς ὀρθόδοξοι ὅτι ὁ πενιχρός μας ἀγῶνας γιά νά λάβουμε ἐνεργό τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ εἶναι ἄνευ ἀντικειμένου, ἀφοῦ ἀκόμα καί ὁ Ἰνδουϊστής ἔχει ἀγάπη καί χαρά, πίστη καί ἀγαθωσύνη ὡς δῶρα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος;
.           Θά ἐρωτήσει κάποιος: Μά κι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι δέν γνωρίζουν τήν ἀγάπη, τήν καλωσύνη, τή μακροθυμία κ.λπ.; Ἀπάντηση πολύ οὐσιαστική μᾶς δίνει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς: «Ἀγάπη τοίνυν καὶ χαρά, εἰρήνη τε καὶ μακροθυμία, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια, πρόσεστι μὲν καὶ φυσικῶς, ταυτὸ δ᾽ εἰπεῖν κτιστῶς, ἅπασι τοῖς λογικοῖς, οἷον ἀπηχήματα τῶν ὄντως ὄντων· διὸ καὶ ἐπὶ κακῷ χρήσαιτ᾽ ἄν τις τούτοις, ἀθετεῖν τοὺς θείους νόμους προαιρούμενος. Ἔστι δὲ καὶ τὰ ὑπερφυᾶ καὶ μόνου τοῦ Πνεύματος, ἅπερ ἀϊδίως ἔχειν τὸ Πνεῦμα καὶ ὁ μέγας ἔφη Βασίλειος. Οἱ γοῦν εὐμοιρήσαντες τῆς χάριτος τοῦ Πνεύματος, αὐτῶν τῶν καρπῶν ἀπολαύουσί τε καὶ μετέχουσι τοῦ Πνεύματος. Kαὶ γὰρ καὶ σοφία ἔνεστιν ἡμῖν ἐκ φύσεως μελέτῃ προαγομένη πρὸς ἐπίδοσιν, τοῖς δέ ἁγίοις κατὰ τὴν εὐαγγελικήν ἐπαγγελίαν ἡ σοφία δίδοται τοῦ δι᾽ αὐτῶν λαλοῦντος Πνεύματος, ἥτις κατὰ τὸ σολομώντειον ἔπος “οὐ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεω ἁμαρτίαις”».

Ἀπόδοση στὰ Νέα ἑλληνικά: «Ἀγάπη λοιπόν καί χαρά, εἰρήνη καί μακροθυμία, καί ὅσα εἶναι παραπλήσια μέ τοῦτα, προσυπάρχουν καί φυσικῶς, δηλαδή κτιστῶς, σέ ὅλα τά λογικά (ὄντα), σάν ἀπηχήματα τῶν ὄντως ὄντων. Γι᾽ αὐτό θά μποροῦσε κανείς νά τά χρησιμοποιήσει καί γιά κακό, ὅταν ἐπιθυμεῖ νά ἀθετήσει τούς θείους νόμους. Ὑπάρχουν ὅμως καί τά ὑπερφυσικά, τά ὁποῖα εἶναι μόνο τοῦ Πνεύματος καί γιά τά ὁποῖα ὁ μέγας Βασίλειος εἶπε ὅτι τό Πνεῦμα τά ἔχει ἀϊδίως. Ὅσοι λοιπόν ἐπέτυχαν τή χάρη τοῦ Πνεύματος, ἀπολαύουν καί μετέχουν τῶν καρπῶν τούτων τοῦ Πνεύματος. Πράγματι ὑπάρχει μέσα μας καί σοφία ἀπό τή φύση πού ἀναπτύσσεται μέ τή μελέτη, στούς Ἁγίους ὅμως κατά τήν εὐαγγελική ἐπαγγελία δίδεται ἡ σοφία τοῦ Πνεύματος πού λαλεῖ διά μέσου αὐτῶν, ἡ ὁποία κατά τόν σολομώντειο λόγο “δέν θά κατοικήσει σέ σῶμα καταχρεωμένο ἀπό ἁμαρτίες”».

.          Nομίζουμε ὅτι ὁ φωστήρ τῆς Θεσσαλονίκης, ὁ «κῆρυξ τῆς χάριτος» Γρηγόριος λύνει ὑπερεπαρκῶς κάθε σχετικό ἐρώτημα καί διαλύει κάθε σύγχυση σχετικά μέ τό τί εἶναι χάρισμα, καρπός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί τί δέν εἶναι. Ἡ θεολογία του ἀποστομώνει κάθε ἀθεολόγητη ταύτιση τῶν ἀκτίστων χαρισμάτων μέ τά κτιστά συναισθήματα πού ἐπιχειρεῖται σήμερα μέ τίς διαθρησκειακές συνευρέσεις πού γίνονται δῆθεν ἐν ὀνόματι τῆς εἰρήνης (ποιᾶς ἄραγε εἰρήνης;) τῆς ἀγάπης (ποιᾶς ἀγάπης;) καί τῆς ἀλήθειας (ποιᾶς ἀλήθειας;).
.          Στήν πραγματικότητα αὐτή ἡ ταύτιση γίνεται γιά νά ἐπιτευχθεῖ ἡ κοινή συμπροσευχή, ἀφοῦ σύμφωνα μ᾽ αὐτήν σ᾽ ὅλους τούς πιστούς πάσης θρησκείας πνέει τό «πνεῦμα», ὅλοι ἔχουν καρπούς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. «Τό μεταπτωτικό σύνδρομο ἑνός διάχυτου συναισθηματισμοῦ» (π. Σαράντης Σαράντος) πού χαρακτηρίζει ὅλες αὐτές τίς διαθρησκειακές προσπάθειες, λειώνει στή συνείδηση τῶν συμμετεχόντων «ὀρθοδόξων» ὅλες τίς οὐσιώδεις διαφορές μεταξύ Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ἀπό τή μιά, καί τῶν αἱρέσεων καί θρησκειῶν ἀπό τήν ἄλλη. Συγχέονται τά ὅρια ἀληθείας καί ψεύδους, φωτός καί σκότους. Τό μαῦρο καί τό ἄσπρο γίνονται γκρί, μιά παραπλανητική καταχνιά πού εὐνοεῖ τήν εἴσοδο στίς ψυχές κάθε δαιμονικῆς ἀκαθαρσίας. 

, , , ,

Σχολιάστε