Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Χρύσ. Λαζαρίδης

«ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΤΥΑ ΗΛΕΚΤΡ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. ΕΧΟΥΝ ΝΟΥ, ΚΑΡΔΙΑ.»

Γι τν 28η κτωβρίου 1940
(Οἱ ἀνθρώπινες κοινωνίες δὲν εἶναι δίκτυα ἠλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν.
Ἔχουν νοῦ, ἀλλὰ ἔχουν καὶ καρδιά)

Τοῦ Χρυσάνθου Λαζαρίδη

Τὸ 1895, ὁ Λόρδος Κέλβιν, κατὰ κόσμον William Thomson, ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους φυσικούς της ἐποχῆς του, διακήρυξε τὸ ἑξῆς ἐκπληκτικό: «μηχανὲς ποὺ πετᾶνε, βαρύτερες ἀπὸ τὸν ἀέρα, εἶναι ἀδύνατο νὰ κατασκευαστοῦν»! Ὀκτὼ χρόνια ἀργότερα διαψεύστηκε πανηγυρικὰ ἀπὸ δύο ἐρασιτέχνες μηχανικούς, τοὺς ἀδελφοὺς Wright, οἱ ὁποῖοι κατασκεύασαν τὴν πρώτη ἱπτάμενη μηχανή. Ἦταν βαρύτερη ἀπὸ τὸν ἀέρα. Καὶ κατάφερε νὰ πετάξει….
Τὸ 1900, ὁ Λόρδος Κέλβιν ἔκανε μία ἀκόμα βαρυσήμαντη ἐπισήμανση: «Δὲν ὑπάρχει πιὰ τίποτε καινούργιο νὰ ἀνακαλύψουμε στὴ Φυσική», εἶπε. «Τὸ μόνο ποὺ ἀπομένει εἶναι νὰ βελτιώσουμε τὶς μετρήσεις μας μὲ ἀκρίβεια περισσοτέρων δεκαδικῶν ψηφίων». Πέντε χρόνια ἀργότερα κι αὐτὴ ἡ διαπίστωση διαψεύστηκε ἐξ ἴσου πανηγυρικά. Ἕνας νεαρὸς ὑποψήφιος διδάκτορας, ὁ Ἀλβέρτος Ἀϊνστάϊν, ἀνέτρεψε τὴν Νευτώνεια Φυσικὴ μὲ τὴν Θεωρία τῆς Σχετικότητος.
Λίγα χρόνια ἀργότερα, μία πλειάδα ἀκόμα νεώτερων φυσικῶν, ὁ ντὲ Μπρολί, ὁ Σρέντιγκερ, ὁ Χάϊζεμπεργκ καὶ ὁ Ντυρὰκ θὰ ἀνέτρεπαν ὅ,τι εἶχε ἀπομείνει ἀπὸ τὸ Νευτώνειο κόσμο, μὲ τὴν Κβαντικὴ θεωρία. Ὁ Λόρδος Κέλβιν εἶχε πέσει ἔξω, γιὰ μίαν ἀκόμα φορά. Αὐτό, ἀσφαλῶς, δὲν τὸν ἐμπόδισε νὰ συγκαταλέγεται, μέχρι σήμερα, μεταξὺ τῶν μεγαλυτέρων φυσικῶν. Βρίσκεται μάλιστα θαμμένος στὸ ἀββαεῖο τοῦ Westminster, δίπλα στὸν Νεύτωνα… Ἀλλὰ ἡ Νευτώνεια Φυσική, τὴν ὁποία θεωροῦσε «αἰώνια, παγκόσμια κι ἀδιαμφισβήτητη ἀλήθεια», εἶχε πολλαπλὰ ἀνατραπεῖ. Τί ἀκριβῶς εἶχε συμβεῖ; Πολὺ λίγα χρόνια μετὰ τὶς βαρύγδουπες διαπιστώσεις τοῦ Λόρδου Κέλβιν, ἡ ἐπιστήμη τῆς Φυσικῆς μπῆκε σὲ μία νέα φάση ὡριμότητας, ὅπου ξεπέρασε τὸ αὐτονόητο καὶ προχώρησε στὸ ἀδιανόητο. Ὁ καμπυλωμένος χωροχρόνος τοῦ Ἀϊνστάϊν, τὰ κβάντα τοῦ Ντὲ Μπρολί, ποὺ ἦταν κυματοσωματίδια – κύματα καὶ σωματίδια ταυτόχρονα – ἡ ἀπροσδιοριστία τῆς κβαντικῆς φυσικῆς τοῦ Σρέντιγκερ καὶ τοῦ Χάιζεμπεργκ, ὅλα αὐτὰ ἦταν ἔννοιες ἀδιανόητες γιὰ τὸ εὐρὺ κοινό. Ἀδιανόητες ἀκόμα καὶ γιὰ πολλοὺς φυσικούς. Καὶ σήμερα ἀκόμα, δὲν ὑπάρχει πλήρης συμφωνία γιὰ τὸ τί σημαίνουν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κάθε Ἐπιστήμη κάθε κλάδος τῆς Γνώσεως, ἔρχεται κάποια στιγμὴ ποὺ ὡριμάζει καὶ προχωρᾶ πέρα ἀπὸ τὸ προφανές, πέρα ἀπὸ τὴν συμβατικὴ λογική, πέρα ἀπὸ τὰ «αὐτονόητα» τῆς ἐποχῆς της.

Ἀλήθεια, ὅμως, τί σχέση ἔχουν ὅλα αὐτὰ μὲ τὴν 28η Ὀκτωβρίου;
Ἁπλούστατα: Ὑπάρχουν κάποια σημεῖα, κάποια ἐπίπεδα, κάποιες κλίμακες, κάποιες συγκυρίες, κάποιες ἀκραῖες καταστάσεις, ὅπου αὐτὸ ποὺ φαίνεται «ὑπὸ κανονικὲς συνθῆκες προφανὲς» καὶ λογικὸ παύει νὰ ἰσχύει. Ὅπως αὐτὸ συμβαίνει στὴν Φυσική, στὰ Μαθηματικά, καὶ στὴν Οἰκονομία, ἔτσι συμβαίνει καὶ στὴν Πολιτική, ἢ στὴν Ἱστορία τῶν λαῶν.
Ὑπάρχουν κάποιες μεγάλες στιγμές, ὅπου αὐτὸ ποὺ μοιάζει «ὑπὸ κανονικὲς συνθῆκες προφανές», «τετράγωνα λογικὸ» καὶ «αὐτονόητο», ἀνατρέπεται. Κι ἐνεργοποιοῦνται ὄχι ἁπλῶς κάποια ἄλλα κίνητρα, πέρα ἀπὸ τὴν κοινὴ λογική. Ἀλλὰ ἀρχίζουν νὰ ἰσχύουν κάποιοι ἄλλοι κανόνες, κάποιας ἄλλης λογικῆς. Γιὰ νὰ ἔλθουμε στὸν Πολιτική, λοιπόν, γνωρίζουμε ὅτι οἱ συσχετισμοὶ ἰσχύος ἐπιτρέπουν κάποιες ἐπιλογὲς σὲ ἕνα λαὸ καὶ τοῦ ἀπαγορεύουν κάποιες ἄλλες. Καὶ τὸ τίμημα γιὰ ὅποιον λαὸ ἀψηφᾶ τοὺς συσχετισμοὺς ἰσχύος εἶναι ἡ ἧττα, ἡ ὑποδούλωση καὶ ὁ ἀφανισμός. Αὐτὰ τὰ γνωρίζουμε καλά. Ἀλλὰ δὲν ἰσχύουν πάντα. Ὑπάρχουν στιγμές, ποὺ ἡ λογικὴ τῆς ἰσχύος καὶ τῶν συσχετισμῶν, ἀποδεικνύεται στείρα, λανθασμένη καὶ μυωπική. Εἶναι τότε ποὺ ἰδεολογικὰ προτάγματα ἀνατρέπουν τὴν λογικὴ τῆς ἰσχύος.

Νὰ μερικὰ πολὺ χαρακτηριστικὰ παραδείγματα ποὺ προσφέρει ἡ σύγχρονη Ἑλληνικὴ Ἱστορία:
Ἂς μεταφερθοῦμε στὸ φθινόπωρο τοῦ 1940:
Ἡ Γερμανία τοῦ Χίτλερ καὶ ἡ Ἰταλία τοῦ Μουσολίνι – οἱ δυνάμεις τοῦ Ἄξονα – εἶχαν σαρώσει τὴν Εὐρώπη. Νὰ προσέξουμε κάτι: Ἡ Ἑλλάδα τὸ 1940 δὲν ἔκανε ἐπιλογὴ «μὲ ποιά πλευρὰ θὰ μπεῖ στὸν Πόλεμο». Δὲν ὑπῆρχαν, τὴν στιγμὴ ἐκείνη, «δύο πλευρές». Ὑπῆρχε ὁ Ἄξονας ποὺ νικοῦσε παντοῦ, ἤλεγχε τὰ πάντα στὴν Εὐρώπη κι ἑτοιμαζόταν νὰ ἐπεκταθεῖ ἀκόμα παραπέρα. Κι ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ὑπῆρχε ἡ Ἀγγλία, ἡττημένη, ταπεινωμένη καὶ καθημαγμένη, ποὺ ἀντιστεκόταν λυσσαλέα, ἀλλὰ δὲν εἶχε τίποτε νὰ προσφέρει σὲ ὅποιους δυνητικοὺς συμμάχους της. Μπορεῖ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση νὰ φοβόταν ὅτι σύντομα θὰ ἐρχόταν κι ἡ σειρά της, μπορεῖ νὰ ἑτοιμαζόταν μυστικὰ νὰ ἀντιμετωπίσει ἐνδεχόμενη Γερμανικὴ ἐπίθεση, ἀλλὰ τότε, τυπικὰ ἀκόμα, ἦταν «διπλωματικὸς φίλος» της Γερμανίας, κι ἔστελνε «συγχαρητήρια τηλεγραφήματα» στὸ Βερολίνο, μετὰ ἀπὸ κάθε σαρωτικὴ νίκη τῆς Βέρμαχτ. Μπορεῖ καὶ οἱ ΗΠΑ νὰ συμπαραστέκονταν ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ στὴν ἀγρίως δοκιμαζομένη Βρεττανία, ἀλλὰ τυπικὰ ἦταν οὐδέτερες ἀκόμα, καὶ δὲν φαινόταν εὔκολο τότε, πὼς θὰ ξεπερνοῦσαν αὐτὴ τὴν οὐδετερότητα. Ὁ νόμος περὶ ὑποχρεώσεως στρατιωτικῆς θητείας καὶ Γενικῆς ἐπιστρατεύσεως, ψηφίστηκε στὸ Ἀμερικανικὸ Κογκρέσο, μόλις τὸ ἑπόμενο καλοκαίρι, τοῦ 1941, μόλις μὲ μία ψῆφο διαφορά, μόλις τρεῖς μῆνες πρὶν ἀπὸ τὸ Πὲρλ Χάρμπορ. Τὸ φθινόπωρο τοῦ 1940, ἡ ἀνάμιξη τῆς Ἀμερικῆς στὸν Πόλεμο φαινόταν πολὺ μακρινὸ καὶ πολὺ ἀπίθανο ἐνδεχόμενο. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, ὁ Πόλεμος ἔμοιαζε νὰ ἔχει τελειώσει… Κι ὅμως, ἐκείνη τὴν στιγμὴ ἡ Ἑλλάδα, λαὸς καὶ ἡγεσία, καθεστὼς κι ἀντιπολίτευση, ἐπέλεξαν νὰ ἀντισταθοῦν. Νὰ ἀντισταθοῦν πλήρως, ἀποφασιστικά, ἀδιαπραγμάτευτα κι ἀνυποχώρητα. Πόσο «λογικ» ταν τότε κείνη πιλογή; Σύμφωνα μ τ συμβατικ μέτρα, καθόλου λογική, πολύτως «παράλογη». ν πρχαν τότε παγγελματίες ναλυτς κα τεχνοκράτες τς διαχειρίσεως κρίσεων, θ εσηγονταν μόφωνα, τν συνθηκολόγηση τς λλάδας! Θ πίεζαν ν διαπραγματευθε λλάδα, κόμα κα μείζονες θνικς παραχωρήσεις, προκειμένου ν ΜΗ βγε στν Πόλεμο, ν βγε μ τ μέρος τν τότε «νικητν»: Δηλαδ το ξονα. Ετυχς, δν πρχαν τότε τέτοια golden boys, ποὺ καταλαβαίνουν τὶς τεχνικὲς παραμέτρους τοῦ προβλήματος, ἀλλὰ συχνὰ δὲν καταλαβαίνουν τὴν φύση του καὶ τὴν δυναμικὴ τῶν βασικῶν μεγεθῶν του. Κι ἔτσι ἡ Ἑλλάδα δὲν πῆγε μὲ τοὺς «νικητές», ἀντιστάθηκε στοὺς «νικητές», ὑπέφερε τὰ πάνδεινα τὰ ἑπόμενα δέκα χρόνια, ἀλλὰ κατάφερε νὰ βγεῖ κερδισμένη ἀπὸ τὸν Πόλεμο.
λλάδα πγε μ τος τελικος νικητς το Πολέμου, γιατί πέλεξε ν ντισταθε στος «νικητς» τς στιγμς, τν ρα πο ξέσπαγε Πόλεμος.
Δν ταν πολογισμο σχύος, δν ταν κάποια σπάνια διορατικότητα, ταν προτάγματα λευθερίας πο καθόρισαν τὴν στάση της. Ἂς μεταφερθοῦμε, τώρα ἕνα χρόνο ἀργότερα. Μετὰ ἀπὸ τὴν νικηφόρα προέλαση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ στὰ βουνὰ τῆς Ἀλβανίας, καὶ τὴν ταπείνωση τῆς Μουσολινικῆς Ἰταλίας, ἡ Ἑλλάδα ὑφίσταται τὴν ἐπίθεση τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὰ βόρεια σύνορά της, τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1941, καὶ ὑποκύπτει. Βρίσκεται πλέον ὑπὸ τριπλῆ κατοχή. Κι ὅμως, ἕξη μῆνες ἀργότερα ξεσηκώνεται ἕνα ἀνεπανάληπτο κίνημα Ἐθνικῆς Ἀντίστασης, ποὺ ἀγκαλιάζει τότε ὁλόκληρο τὸν Ἑλληνικὸ χῶρο. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ὁ ἐλεγχόμενος ἀπὸ τὶς κατοχικὲς δυνάμεις ἐπίσημος τύπος ἐπιχειρεῖ νὰ κάμψει τὸ ἀντιστασιακὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

Ἔχει ἐνδιαφέρον νὰ παρακολουθήσoυμε σήμερα, τὰ δημοσιεύματα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης:
«Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς Ἕλληνες», διαβάζουμε στὶς στῆλες τῶν τότε ἐφημερίδων, μὲ τὴν χαρακτηριστικὴ γλώσσα τῆς ἐποχῆς.
«Θλιβόμεθα καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τὴν κατοχὴν τῆς προσφιλοῦς ἡμῶν πατρίδος. Πλὴν κατανοοῦμεν ὅτι ὁ σήμερον διεξαγόμενος Πόλεμος θὰ κριθεῖ ἐκτὸς Ἑλλάδος. – Εἴτε οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Σύμμαχοι τvν θὰ νικήσωσιν εἰς τὸν Πόλεμον αὐτόν, ὁπότε πᾶσα «ἀντίστασις» ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ματαία. – Εἴτε οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Σύμμαχοί των θὰ χάσουν τὸν Πόλεμο, ὅποτε πᾶσα «ἀντίστασις» εἶναι περιττή. Εἴτε οἱ Γερμανοὶ θὰ νικήσουν καὶ δὲν θὰ φύγουν ποτέ, εἴτε θὰ χάσουν καὶ θὰ φύγουν ἔτσι κι ἀλλιῶς. Ὁπότε, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἡ λεγόμενη «Ἀντίστασις» ἐν Ἑλλάδι, εἴτε εἶναι ματαία εἴτε εἶναι περιττή. Καὶ μόνον θερμοκέφαλοι ἢ πράκτορες ξένων δυνάμεων προσπαθοῦν νὰ παρασύρουν τὴν ἀφρόκρεμα τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας εἰς παράφρονας πράξεις καταστροφῆς καὶ ὀλέθρου».
Αὐτὰ ἔγραφαν τότε, ἀπὸ τὶς στῆλες τοῦ ἐλεγχομένου τύπου, οἱ κονδυλοφόροι τῶν κατοχικῶν κυβερνήσεων καὶ τὰ «παπαγαλάκια» τῶν κατοχικῶν ἀρχῶν. Προσπαθῆστε νὰ δεῖτε αὐτὴ τὴν προπαγάνδα, ὄχι μὲ τὰ μάτια τοῦ σήμερα, ὄχι μὲ τὴν γνώση τοῦ τί ἔγινε ἀργότερα, ἀλλὰ μὲ τὰ μάτι τοῦ τότε. Παρατηρεστε τι προπαγάνδα ατ λογικ ταν «τετράγωνη», δν μπαζε π πουθενά. ποταγή, παθητικότητα, καιροσκοπισμς κα μοιρολατρία ἔμοιαζαν τότε πολύτως ρθολογικ θεμελιωμένες. Ἡ Ἀντίσταση ἔμοιαζε ἀπολύτως «παράλογη» καὶ «τυχοδιωκτική». Ετυχς, μως, λληνικς λας δν κουσε τότε «τὴν φων τς λογικς», λλ τὴν φων τς καρδις κα το φρονήματός του. Ετυχς, δν προσχώρησε στὴν «λογική της ποταγς», λλ «παρασύρθηκε» π τ προτάγματα λευθερίας κι ντίστασης. Σήμερα εἴμαστε ὅλοι ὑπερήφανοι γιὰ τὴν «παράλογη» ἐκείνη ἀντίσταση τῶν πατεράδων καὶ τῶν παππούδων μας. Κι ἀντιμετωπίζουμε μὲ περιφρόνηση τὴν «τετράγωνη λογικὴ» τῶν ἐντεταλμένων κονδυλοφόρων τῆς Κατοχῆς. Εἶναι, ἄραγε, σφάλμα νὰ ὑπολογίζει κανεὶς προσεκτικά τοὺς συσχετισμοὺς ἰσχύος; Εἶναι λάθος νὰ ἐπιλέγει κανεὶς τὴν πολιτικὴ ποὺ ἐλαχιστοποιεῖ τὶς ζημιὲς σὲ μία κρίση; Ἄραγε, δὲν εἶναι σωστό, δὲν τὸ ἀκοῦμε τόσο συχνὰ τριγύρω μας, δὲν τὸ ἐπαναλαμβάνουμε συνεχῶς κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, ὅτι στὰ μεγάλα θέματα πολιτικῆς πρέπει νὰ ἀποφασίζουμε μὲ τὸ μυαλὸ κι ὄχι μὲ τὸ συναίσθημα; – Ὅμως, τί θὰ πεῖ αὐτό; – Ἀλήθεια τί θὰ πεῖ νὰ «νὰ ὑποτάσσουμε τὸ συναίσθημα στὴν λογική»; Ἀκόμα καὶ τὴν λογική τῆς ὑποταγῆς; Μόνο λογικὴ ἔχουν οἱ ἠλεκτρονικοὶ ὑπολογιστές! Αὐτοί, ἂν τοὺς προγραμματίσεις σωστά, μποροῦν νὰ μεγιστοποιοῦν τὸ ὄφελος, δεδομένων τῶν περιορισμῶν ποὺ τοὺς τίθενται κάθε φορά, καὶ νὰ ἀποφασίζουν τὸ μικρότερο κακό. λλ ο νθρώπινες κοινωνίες δν εναι δίκτυα λεκτρονικν πολογιστν. χουν νο, λλ χουν κα καρδιά, διαθέτουν σκέψη, λλ χουν κα κάτι πο ΔΕΝ χουν ο πολογιστές: Συναισθηματικ νοημοσύνη. Ἔχουν φόβους, ἔχουν ἐλπίδες, ἔχουν ὄνειρα, ἔχουν προσδοκίες, γιὰ τοὺς ἴδιους καὶ τὰ παιδιά τους, ἔχουν ἀξίες, ἔχουν αἰσθητική, ἔχουν ἐλαττώματα, ἔχουν μικρότητες, ἔχουν κι ἀρετές, ἔχουν σύνδρομα αὐτοκαταστροφῆς, ἀλλὰ κι ἐξάρσεις αὐτοθυσίας. Πς μπορον ν προγραμματιστον γραμμικ λες ατς ο νθρώπινες διότητες κα ν μπον σ μία μήτρα πολογιστικς βελτιστοποιήσεως; Οἱ ἀνθρώπινες κοινωνίες θὰ ἀποφασίζουν πάντα καὶ μὲ τὸ συναίσθημα. Ἰδιαίτερα σὲ συνθῆκες ὑπερτάτης κρίσεως, θὰ ἀποφασίζουν κυρίως μὲ τὸ συναίσθημα. Ἀλλιῶς θὰ χάσουν τὴν ἀνθρωπιά τους. ν φαιρέσετε τς ξίες, τ προτάγματα, τος φόβους, τς φιλοδοξίες κα τν ασθητική, δν μένει τίποτε «νθρώπινο» π μία κοινωνία. Οἱ ἀνθρώπινες κοινωνίες θὰ ἀποφασίζουν πάντα – σὲ κρίσιμες στιγμὲς – μὲ τὸ συναίσθημα. Καὶ θὰ ἀποφασίζουν σωστά, ἂν ἐλέγχουν τὸ συναίσθημα μὲ τὴν λογική τους. Ὄχι ἂν ὑποτάσσουν τὸ συναίσθημα στὴν λογική τους. ταν Λογικ λέγχει τ συναίσθημα, ταν χαλιναγωγε τς νστικτώδεις ντιδράσεις, τότε ξανθρωπίζεται κοινωνία. μως, ταν λογικ ποτάσσει τ συναίσθημα, τότε κοινωνία χάνει τν νθρωπιά της. Τὰ ἰδεολογικὰ προτάγματα εἶναι ἀκριβῶς αὐτό: ἡ λογικὴ – ἢ μᾶλλον ἡ ἰδεολογικὴ ἐπεξεργασία – τῶν συλλογικῶν συναισθηματικῶν ἀντιδράσεων μιᾶς κοινωνίας σὲ δύσκολες στιγμές, ὥστε ν μ κυριαρχήσει φόβος, τ μίσος, παράνοια. Ἀλλὰ ἀρχὲς καὶ ἀξίες, ποὺ διασώζουν μία κοινωνία καὶ τὴν ἀνθρωπιά της.
Τὰ ἰδεολογικὰ προτάγματα Ἐλευθερίας εἶναι οἱ ἁρμοὶ μὲ τοὺς ὁποίους οἰκοδομήθηκε αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουμε σύγχρονος Πολιτισμός. Στὴν Δύση κι ὄχι μόνο… Κι αὐτὸ δὲν εἶναι ἄρνηση τῆς Λογικῆς. Εἶναι μία ἄλλη Λογική. Ὄχι ἡ λογικὴ τῆς καθημερινότητας. Ὄχι ἡ λογικὴ ὑπὸ «κανονικὲς συνθῆκες»… Εἶναι ἡ Λογικὴ σὲ ἀκραῖες καταστάσεις μεγάλων κρίσεων, μεγάλων στιγμῶν, ὅταν οἱ κοινωνίες ἀντιμετωπίζουν προβλήματα ἐπιβιώσεως. Ὅταν δὲν μετρᾶνε οἱ λεπτὲς ἰσορροπίες καὶ οἱ περίτεχνες ἐξισορροπήσεις. Ὅταν μετρᾶνε τὰ μεγάλα ἅλματα καὶ οἱ μεγάλες ὑπερβάσεις – τῆς μικρότητας, τῆς ἀτομικότητας, τῆς καθημερινότητας. Ὅταν ὁ Ἄνθρωπος ἀναμετρᾶται μὲ τὸν ἑαυτό του καὶ τὸν ξεπερνᾶ. Ὅταν ἀναμετρᾶται μὲ τὴν μοίρα του καὶ τὴν ὑποτάσσει στὴν θέλησή του. Ὅταν διαλέγει τὴν Ἐλευθερία του καὶ τὴν πραγματώνει, ἀκόμα κι ἂν αὐτή του τὴν ἐπιλογὴ τὴν πληρώνει ἀκριβά. Τὰ προτάγματα Ἐλευθερίας εἶναι ἡ ὑπέρτατη Λογικὴ ποὺ ἐπιλέγει μία κοινωνία στὶς μεγάλες, στὶς δύσκολες στιγμές της. Ὅπως ἀκριβῶς στὶς κλίμακες τῶν ὑποατομικῶν σωματιδίων παύει νὰ ἰσχύει ἡ Νευτώνεια Φυσικὴ καὶ ἰσχύει μία ἄλλη Φυσικὴ – ἡ Κβαντική. Ὅπως ἀκριβῶς στὶς κλίμακες τῶν μεγάλων γαλαξιακῶν μαζῶν καὶ τῶν ὑψηλῶν ταχυτήτων, κοντὰ στὴν ταχύτητα τοῦ φωτός, ἐπίσης παύει νὰ ἰσχύει ἡ Νευτώνεια Φυσικὴ καὶ ἰσχύει ἡ Γενικὴ Σχετικότητα τοῦ καμπυλωμένου χωροχρόνου. Ἔτσι ἀκριβῶς, στὶς μεγάλες, στὶς κρίσιμες ἱστορικὲς στιγμὲς τῶν λαῶν, παύουν νὰ ἰσχύουν οἱ προσεκτικοὶ ὑπολογισμοὶ ἰσχύος, ἐξισορρόπησης συσχετισμῶν καὶ ἐλαχιστοποίησης ζημιῶν, καὶ ἰσχύει μία ἄλλη λογική: Ἐκείνη ποὺ ὑπαγορεύουν τὰ προτάγματα Ἐλευθερίας. Εἶναι οἱ στιγμὲς ποὺ κάθε λαὸς κάνει τὸ ἀναπάντεχο ἅλμα, ἀνάμεσα στὶς συμβατότητες τῆς καθημερινότητάς του καὶ τὶς παρακαταθῆκες τῆς Ἱστορίας του. Ἀλλάζει κώδικα Λογικῆς. Δὲν γίνεται «παράλογος». Ἀλλάζει κανόνες συμπεριφορᾶς. Δὲν γίνεται «παρανοϊκός». Ἀνακαλύπτει τὸν ἑαυτό του. Δὲν «χάνει τὸ μυαλό του».

Εἴθε ποτὲ νὰ μὴ ξανα-χρειαστεῖ νὰ ξεφύγουμε ἀπὸ τὴν πολὺ βολικὴ θαλπωρὴ τῆς καθημερινότητάς μας. Εἴθε ποτὲ νὰ μὴ ξανα-χρειαστεῖ νὰ ἀναμετρηθοῦμε μὲ τὴν Ἱστορία μας. λλ καλο-κακο, ς χουμε κάπου πρόχειρο στὴν βιβλιοθήκη μας τ ποίημα το δυσσέα λύτη: «σμα ρωϊκ κα πένθιμο γι τ χαμένο νθυπολοχαγ τς λβανίας»: Τ ποίημα ατ τελειώνει μ τ συγκλονιστικ στίχο, τὴν στιγμ πο ξεψυχάει ρωας:

Τώρα χτυπάει πι γρήγορα τνειρο μς στ αμα
Το κόσμου πι σωστ στιγμ σημαίνει:
λευθερία, λληνες, μς στ σκοτειν δείχνουν τ δρόμο:
EΛEYΘEPIA … Το κόσμου πι σωστ στιγμ σημαίνει! …
Μακρι χτυπον καμπάνες π κρύσταλλο
Αριο, αριο, αριο: τ Πάσχα το Θεο!

Ο στίχοι ατο το Νομπελίστα ποιητ μας, δν χουν τίποτε τ «ρθολογικ» χουν μως, προτάγματα λευθερίας, χουν λήθεια, χουν μεγαλοσύνη, χουν λα ατ πο φτιάχνουν Πολιτισμό. Καὶ σᾶς ἀγγίζουν, ἐπειδὴ δὲν ὑποτάξατε τὰ αἰσθήματά σας στὴν λογική σας, ἐπειδὴ εἶστε ἄνθρωποι, ὄχι ὑπολογιστικὲς συσκευές, ἐπειδὴ ἔχετε ψυχή, ἔχετε καρδιά, ἔχετε συναισθήματα, ἔχετε αἰσθητική.
Κι ὅσο ἔτσι εἶστε κι ἔτσι ἀντιδρᾶτε, τὸ Πνεῦμα ποὺ ἐκεῖνοι πότισαν μὲ τὸ αἷμα τους, Ζεῖ.
Ὁ πολιτισμὸς ποὺ ἐκεῖνοι μπολίασαν μὲ τὴ θυσία τους, Ζεῖ.
Ἡ μεγάλη παράδοση ποὺ ἐκεῖνοι ἄφησαν πίσω τους, Ζεῖ. Καὶ θὰ Ζεῖ αἰώνια.

ΠΗΓΗ: «Ἀντίβαρο» (antibaro.gr)

 

, , , , , , ,

Σχολιάστε