Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Τουρκοκρατία

ΤΟ ΓΡΑΦΤΟ ΕΛΕΓΕ ΠΩΣ ΘΑ ΕΝΩΘΟΥΜΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΓΙΑΤΙ ΕΛΛΑΣ ΘΑ ΠΕΙ… “ΕΛΑ”! «Πῶς ζήσαμεν, ἕνας Θεὸς τὸ ξέρει». (Δ. Νατσιός)

Τὸ γραφτὸ ἔλεγε πὼς θὰ ἑνωθοῦμε μὲ τὴν Ἑλλάδα,
γιατί Ἑλλὰς θὰ πεῖ…ἔλα

Γράφει ὁ Δημήτρης Νατσιὸς
δάσκαλος-Κιλκὶς

.           Πλησιάζει ἡ ἐθνικὴ ἐπέτειος, τὸ ἀθάνατο Εἰκοσιένα. Οἱ ἀπόγονοι τῶν γενοκτόνων μας Τούρκων, ὀνειροφαντάζονται μεγαλεῖα. Καλὸ εἶναι νὰ θυμόμαστε τὰ πάθη τῶν προγόνων μας, γιὰ νὰ ξέρουμε μὲ ποιοὺς γειτονεύουμε καὶ γιατί οἱ ἡρωικοὶ ραγιάδες τραγουδοῦσαν τὸ ἑξῆς… ρατσιστικό, ὅπως θὰ ἔλεγε ἕνας ὑμνητὴς τοῦ πολύχρωμου-παρδαλοῦ σχολείου:  «Τοῦρκος μὴ μείνει στὸ Μοριά, μηδὲ στὸν κόσμο ὅλο».
.           Ἔχω στὴν βιβλιοθήκη μου ἕνα πολὺ παλιὸ περιοδικὸ μὲ τίτλο «ΓΝΩΣΕΙΣ». Τὸ τρίτο τεῦχος τοῦ εἶναι ἀφιερωμένο στὴν Ἐπανάσταση τοῦ ’21. Γράφουν σ’ αὐτὸ πνευματικὰ ἀναστήματα ὅπως οἱ: Κόντογλου, Καραντώνης, Περάνθης,  Χάρης, Λάπας, Ἀγγελομάτης, Μυριβήλης καὶ ἄλλοι σημαντικοί. Ξεσηκώνω ἀπὸ τὸ ἀφιέρωμα ἕνα κείμενο τοῦ Σταύρου Μάνεση, συντάκτη, τότε, τοῦ «Ἱστορικοῦ Λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν». (Τοῦ ὁποίου, ἡ συγγραφή, δὲν ἔχει ἀκόμη ἐπιτευχθεῖ. Στὴν Ἑλλάδα τὰ πράγματα πηγαίνουν «σπρωχνόμενα», ἔλεγε χαρακτηριστικὰ ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ Κολοκοτρώνη, Φωτάκος). Ὁ τίτλος τοῦ ἄρθρου εἶναι «Μακεδονικὲς Ἡμέρες». Ὁ συγγραφέας γύριζε τότε τὴν Μακεδονία μὲ σκοπὸ νὰ διασώσει λέξεις, τοπικὰ ἰδιώματα, ὥστε νὰ πλουτίσει μ’ αὐτὲς τὸ Λεξικό. Ὅπως γράφει: «Τὰ καλοκαίρια τοῦ 1952, ’52, ’53 καὶ ’55 εἶχα τὴν ἐξαιρετικὴ τύχη καὶ τιμὴ νὰ μοῦ ἀνατεθεῖ ἀπὸ ἕνα σωματεῖο μὲ λαμπρὴ ἐπιστημονικὴ δράση, τὴν ἐν Ἀθήναις Γλωσσικὴν Ἑταιρείαν, ἡ μελέτη τοῦ γλωσσικοῦ ἰδιώματος τῆς περιοχῆς Γράμμου, μὲ ἐπιτόπιο μετάβασή μου. Μὲ βασικὸ μεταφορικὸ μέσο τὸ μουλάρι, γύρισα πενήντα χωριά, κωμοπόλεις καὶ πόλεις τοῦ δυτικοῦ μέρους τῶν νομῶν Καστοριᾶς καὶ Κοζάνης σκαρφαλωμένα πάνω στὶς κορφὲς καὶ τὶς πλαγιὲς τοῦ Γράμμου καὶ τῆς Πίνδου. Ἔτσι, εἶχα τὴν εὐκαιρία καὶ τὴν ἄνεση νὰ γνωρίσω τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴ ζωή τους μὲ τὶς χαρὲς καὶ τὶς λύπες, τὶς ἀγωνίες καὶ τὶς ἐλπίδες τους».
.           Σεργιανάει τὰ χωριὰ ὁ γλωσσολόγος καὶ συζητᾶ κυρίως μὲ ὑπερήλικους ἀνθρώπους, ποὺ εἶχαν ζήσει τὴν Τουρκοκρατία στὰ μέρη ἐκεῖνα. (Μόλις 40 χρόνια εἶχαν περάσει ἀπὸ τὸ 1912-13, ποὺ ὁ στρατός μας ἀπελευθέρωσε τὴν Μακεδονία). Οἱ μαρτυρίες (καὶ τὰ μαρτύρια) τῶν γερόντων Μακεδόνων εἶναι ἐξαιρετικὰ ἀποκαλυπτικές.
.           Διαβάζω: «Ὁ σεβασμὸς στὴν Ἐκκλησία ἔχει παλαιὰ παράδοση σ’ αὐτοὺς τοὺς τόπους κι εἶναι σὰν μία πράξη εὐγνωμοσύνης γιὰ τὴν συμπαράστασή τους στὸν ἀγώνα. “Ἐδῶ διάβασα”, μοῦ δήλωσε μὲ περηφάνια ὁ ὀγδοντάρης πρόεδρος τοῦ χωριοῦ Ἁγιὰ – Σωτήρα, Δημήτρης Ζηκόπουλος, δείχνοντάς μου τὸν νάρθηκα τῆς Ἁγιὰ – Παρασκευῆς, μίας ἐκκλησιᾶς διακοσίων χρόνων, θέλοντας νὰ μοῦ πεῖ ὅτι ἐκεῖ ἔμαθε τὰ γράμματα ποὺ ξέρει. Καὶ συνέχισε: “Οἱ Τοῦρκοι δὲν μᾶς ἄφηναν νὰ μαθαίνωμε γράμματα κι ἐρχόμασταν σὲ τοῦτο τὸ κρυφὸ σχολειό. Τὸ μόνο ποὺ δὲν τοὺς πολυένοιαζε ἦταν νὰ διαβάζωμε τὸ χτωήχι καὶ τὸ ψαλτήρι, γιὰ νὰ μὴν παίρνουν τὰ μυαλά μας ἀέρα μὲ τ’ ἄλλα διαβάσματα. Θυμᾶμαι μὲ τί χαρὰ καὶ μὲ τί τρομάρα οἰκονόμησε τῷ καιρῶ ἐκείνῳ ὁ παππούλης ποὺ μᾶς διάβαζε –ἅγιο τὸ χῶμα ποὺ τὸν σκεπάζει– μία Ἰλιάδα τοῦ Ὁμήρου. Σὰν τελειώναμε τὴν ἀνάγνωση, τὴν παράχωνε κάτω ἀπὸ τὴν πλάκα ποὺ βλέπεις ἐδωγιά».
.           Νομίζω ὅτι τὸ κείμενο, ἡ διήγηση τοῦ ὀγδοντάρη γεροπροέδρου, εἶναι ἀπὸ τὶς λίγες μαρτυρίες, ποὺ ἀποδεικνύουν τὴν ὕπαρξη αὐτοῦ ποὺ ἀρνεῖται ἡ ἀφελληνισμένη διανόησις καὶ τὰ ἀπολειφάδια τῆς ἱστοριογραφικῆς τσαρλατανιᾶς ποὺ λυμαίνονται τὰ πανεπιστήμια: τὸ Κρυφὸ Σχολειό.
.           Ἕτερη διήγηση, ἡλικιωμένου ἀγροφύλακα ἀπὸ τὸ χωριὸ Νόστιμο. Ἐξιστορεῖ ἐπιγραμματικὰ τὴ ζωὴ τῆς σκλαβιᾶς, τὴν «θαυμαστὴ τάξη», ὅπως ἔλεγε ἡ “συνωστισμένη”, τῆς Τουρκοκρατίας: «Τί τρόμους καὶ τί καρδιοχτύπια περάσαμε μὲ τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς Ἀρβανιτάδες, ποὺ διαφέντευαν τὰ μέρη ἐτοῦτα κάναν καιρό. Οἱ πρῶτοι μὲ τὸ χαράτσι καὶ τὸ γιαταγάνι τους, οἱ δεύτεροι μὲ τὰ κούρσα καὶ τὸ πλιάτσικο. Ἀνέβαινε ὁ Ἀγάς, κατέβαινε ὁ λιάπης ἀπ’ τὰ βουνά του, ἔμπαιναν στὰ σπίτια μας:
– Βάλε μου νὰ φάω, γκιαούρ!
.           Τί νὰ κάνεις, τοῦ ᾽ψηνες ὅ,τι καλύτερο εἶχες, γιὰ νὰ τὸν μαλακώσεις: καμμιὰ κότα, αὐγά· ἔσφαζες κανένα ἀρνί, τοῦ ᾽δινες παχὺ τυρί, τοῦ ᾽φτιανες καὶ τὴν καλύτερη πίτα στὴ γάστρα νὰ περιδρομιάσει. Δῶσε μου κι ἄσπρα (= χρήματα) γιὰ τὸν κόπο πού ᾽καμα νά ᾽ρθω στὸ ρημάδι σου καὶ γιὰ τὰ δόντια μου ποὺ χάλασα μὲ τὰ παλιόφαγά σου, μούγκριζε στὸ τέλος μουδιασμένος ἀπὸ τὸ φαΐ ὁ ληστής. Μποροῦσες νὰ τοῦ πεῖς ὄχι; Τοῦ ᾽δινες κι ἄσπρα… Τί νὰ πρωτοθυμηθεῖς! Ἂν τὸν ἀπαντοῦσες στὸ δρόμο, ἔπρεπε νὰ τοῦ κάνεις μετάνοια τοῦ Τούρκου, νὰ κατέβης ἀπ’ τὸ ζῶο ν’ ἀνέβη αὐτός. Τὰ ροῦχα σου νὰ μὴν εἶναι καινούργια καὶ τὸ φέσι σου νά ᾽ναι τρύπιο καὶ πλαγιαστό. Ἂν τό ᾽βλεπε ὀρθό, σήκωσες κεφάλι, Γιουνάν, σοῦ ᾽λεγε, καὶ στὸ ἔκοβε! Οἱ κοπέλες ἔβαζαν τὰ πιὸ παλιά τους φουστάνια καὶ κουκουλώνονταν καὶ καταχώνουνταν νὰ μὴν τὶς δεῖ τὸ μάτι τὸ πόρνο… πῶς ζήσαμεν ἕνας Θεὸς τὸ ξέρει, ὥσπου νάρθει τὸ ἑλληνικό».
.           (Ἀναφέρει ἡ Πηνελόπη Δέλτα στὰ «Μυστικὰ τοῦ Βάλτου» πὼς ὅταν ὁ ἥρωας καπετὰν Ἄγρας πῆγε σὲ τουρκοσκλαβωμένο χωριὸ τῆς Μακεδονίας, οἱ κάτοικοι τὸν ἐκλιπαροῦσαν νὰ μὴν βαδίζει καμαρωτός, γιατί θὰ προδοθεῖ ἀπὸ τὴν περπατησιά του. Ἔπρεπε νὰ βαδίζει σκυφτός).
.           Παρενθέτω στὸ σημεῖο αὐτὸ καὶ μία ἄλλη μαρτυρία, ποὺ περιγράφει τὰ ἀνήκουστα δεινὰ ποὺ βίωσε ὁ λαός μας κατὰ τὴν περίοδο τῆς αἰχμαλωσίας στοὺς Ἀγαρηνούς. Περιέχεται στὸ βιβλίο «τὸ Εἰκοσιένα», ἔκδοση τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν. Στὸ βιβλίο καταγράφονται οἱ πανηγυρικοὶ λόγοι τῶν Ἀκαδημαϊκῶν. Τὸν Μάρτιο τοῦ 1967, ὁμιλητὴς εἶναι ὁ Σπ. Μαρινάτος. Παραθέτει ἄδεια ταφῆς χριστιανοῦ, τὴν ὁποία ἔδιναν οἱ Τοῦρκοι: «Σὺ ὁ παπάς, τοῦ ὁποίου τὸ μὲν ἔνδυμα εἶναι μαῦρον ὡς πίσσα, τὸ δὲ πρόσωπον ὡς τοῦ σατανᾶ, σὺ ὁ ἱερεὺς τῶν μιαρῶν, σὺ ὁ ἕλκων τὴν καταγωγὴν ἀπὸ τὸν ἄπιστον Ἰησοῦν, διατάσσεσαι: Τὸν εἰς τὸ ἔθνος σου ἀνήκοντα ἄπιστον Γρηγόριον, ὁ ὁποῖος ἐψόφησε σήμερον, ἂν καὶ τὴν μὲν ψυχήν του παρέδωκεν εἰς τὸν σατανᾶν, τὸ δὲ βρωμερὸν πτῶμα του δὲν τὸ δέχεται τὸ χῶμα, ἔξω καὶ μακράν τῆς πόλεως ἀνοίξατε λάκκον καὶ διὰ λακτισμάτων ρίψατε αὐτὸν ἐντὸς τούτου». (σελ. 774).
.           Τὸ κείμενο ἀποτελεῖ μνημεῖο καὶ ἀδιαφιλονίκητη ἀπόδειξη τῆς ἁρμονικῆς, ἕως ἔρωτος, συνοίκησης σκλάβων καὶ δυναστῶν. Ἀκόμη καὶ οἱ νεκροὶ διαπομπεύονταν.  Ἐπανέρχομαι στὰ ἱερὰ χώματα τῆς Μακεδονίας, στὴν ὁποία, πρὶν αὐτοεφευρηθοῦν οἱ Σκοπιανοί, δοκίμασαν οἱ Ἕλληνες τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ. Γράφει ὁ Φιλήμων στὸ «Δοκίμιον τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως».
.           «Ὅπου ἡ βαρβαρότης τῶν Τούρκων ἦτο παχυτέρα, ἐκεῖ ἡ κατὰ τῶν χριστιανῶν τυραννία ἦτο τραχυτέρα. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ χονδροὶ καὶ ἡμιάγριοι Τοῦρκοι τῆς Μακεδονίας. Ἐνώπιον δὲ αὐτῶν καὶ αὐτοὶ ἔτι οἱ Τοῦρκοι τῆς Κρήτης, οἱ τόσον διαβόητοι ἐπὶ φυσικῇ κακουργίᾳ καὶ κακεντρεχείᾳ, ἐθεωροῦντο ἐξηυγενισμένοι…Οὕτω τὰ παθήματα τῶν Ἑλλήνων τῆς Μακεδονίας καταντῶσιν ἀπερίγραπτα καὶ δύσληπτα, ὡς ὑπερβαίνοντα πᾶσαν ἀνθρωπίνην κακίαν καὶ πᾶσαν ὑπομονὴν ἀνθρώπου. Ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ αἱ πολυειδεῖς καταδυναστεύσεις καὶ αἱ ἀτελεύτητοι ἀπαιτήσεις, αἱ αὐθαίρετοι ἰδιοποιήσεις τῶν κτημάτων, οἱ φόνοι καὶ ἐπὶ πᾶσιν αἱ ἁρπαγαὶ καὶ αἱ βίαι ἀπαγωγαὶ νεανίδων καὶ νέων, ὑπερεῖχον ἀπολύτως». (τόμ. 3, σελ. 144).
.           Καὶ κλείνω μὲ τὸν ἐπίλογο τοῦ κειμένου τοῦ Στ. Μάνεση, ποὺ ἴσως, συνεχίζει τὸ κείμενο τοῦ Φιλήμονα: «Πόσο ἀκλόνητη ἦταν ἡ πεποίθηση τῶν Μακεδόνων πὼς κάποια μέρα θά ᾽ρθει τὸ ἑλληνικό, φαίνεται κι ἀπὸ τὴν ἀφελῆ διαβεβαίωση ἑνὸς γέρου ἑκατοχρονίτη, τοῦ Δημήτρη Σιμόπουλου, ἀπὸ τὸ Τσοτύλι: «Δὲν μπορούσαμεν, μοῦ εἶπε, νὰ ζήσωμε σκλάβοι σὲ ξένα χέρια ἀπ’ ἄπειρον· τὸ γραφτὸ ἔλεγε πὼς θὰ ἑνωθοῦμε μὲ τὴν Ἑλλάδα, γιατί Ἑλλὰς θὰ πεῖ…ἔλα».
.           Δὲν βρῆκα ὡραιότερη ἐτυμολογικὴ ἑρμηνεία τοῦ ἐθνικοῦ μας ὀνόματος…

 

, ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚO ΔIΔΑΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚH ΕΠΙΒIΩΣΗ! (Κ. Χολέβας)

Τὸ ἱστορικὸ δίδαγμα γιὰ τὴν ἐθνικὴ ἐπιβίωση!

 Γράφει ὁ Κων. Χολέβας
ἐφημ. «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ», 26.11.2013

.               Πῶς ἐπιβιώνει ὁ Ἑλληνισμὸς σὲ δύσκολες περιόδους; Ἀπὸ ποῦ ἀντλοῦν οἱ Ἕλληνες διδάγματα κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης σὲ ἐποχὲς κρίσης ἢ ὑποδούλωσης; Ποιά ἡ πολιτιστική, ἐκπαιδευτικὴ καὶ φιλανθρωπικὴ δράση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας κατὰ τὴ διάρκεια τῶν αἰώνων; Αὐτὰ καὶ πολλὰ ἄλλα ἐρωτήματα ἀπαντήθηκαν ἀπὸ ἐκλεκτοὺς ἐπιστήμονες κατὰ τὸ Β´ Διεθνὲς Ἐπιστημονικὸ Συνέδριο τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖο πραγματοποιήθηκε στὸ Διορθόδοξο Κέντρο τῆς Μονῆς Πεντέλης, στὶς 22 καὶ τὶς 23 Νοεμβρίου. Ἐντάσσεται στὴ σειρὰ 10 συνεδρίων ποὺ ἀνέλαβε νὰ ὀργανώσει ἡ Εἰδικὴ Συνοδικὴ Ἐπιτροπὴ Πολιτιστικῆς Ταυτότητος, ἕνα κάθε χρόνο, ὥστε τὸ δέκατο νὰ συμπέσει μὲ τὰ 200 χρόνια ἀπὸ τὴ Μεγάλη Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση (1821-2021).
.               Τὸ φετινὸ συνέδριο εἶχε τίτλο «Ἡ ζωὴ τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων ἐπὶ Τουρκοκρατίας: Καταπίεση – Κοινοτισμὸς – Παιδεία». Στὴν πρώτη ἑνότητα, στὴν ὁποία παρέστη καὶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερώνυμος, ἀκούσαμε πῶς διατηρήθηκε ἡ συνείδηση τῆς ἑλληνικῆς συνέχειας καὶ πῶς ἡ Ὀρθοδοξία συνδέεται ἄρρηκτα μὲ τὴν ἐθνική μας ταυτότητα. Ρωμηοί, Γραικοὶ καὶ Ἕλληνες εἶναι τὰ τρία ὀνόματα τοῦ Γένους, τὰ ὁποῖα ἐναλλάσσονται στὶς γραπτὲς πηγὲς καὶ οὐσιαστικὰ δὲν διαφέρουν μεταξύ τους. Ἄλλωστε, καὶ στὴν Ἰλιάδα τοῦ Ὁμήρου οἱ Ἕλληνες πάλι μὲ τρία ὀνόματα ἀναφέρονται: Ἀχαιοί, Δαναοὶ καὶ Ἀργεῖοι. Σημασία δὲν ἔχουν τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ ἡ συνείδηση. Οἱ ὁμιλητὲς ἀπέδειξαν ὅτι καὶ οἱ κληρικοὶ ἱεροκήρυκες καὶ οἱ λόγιοι συγγραφεῖς καὶ ὁ ἁπλὸς λαὸς εἶχαν συνείδηση ἱστορικῆς ἑνότητας. Οἱ ἀρχαῖοι ζοῦν μέσα στὰ κηρύγματα, στὰ μαθήματα, στὶς διηγήσεις τῆς Φυλλάδας τοῦ Μεγαλέξανδρου.
.               Ἀπὸ τὸ 1204, ὅταν οἱ Φράγκοι καταλαμβάνουν τὴν Κωνσταντινούπολη, ἀναπτύσσεται ἡ Μεγάλη Ἰδέα τῆς ἀπελευθέρωσης ὅλων τῶν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν. Ἡ Ἰδέα ἀνδρώνεται μετὰ τὴν Ἅλωση ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1453 καὶ ἀποκρυσταλλώνεται φραστικὰ τὸ 1844, μὲ τὴν ἱστορικὴ ὁμιλία τοῦ Ἰωάννη Κωλέττη στὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων. Ἡ συνείδηση ὅτι εἶναι ἀπόγονοι τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδας καὶ τοῦ Βυζαντίου κράτησε ὄρθιους τοὺς προγόνους μας κατὰ τὰ σκοτεινὰ χρόνια τῆς δουλείας.
.               Στὴ δεύτερη ἑνότητα μάθαμε γιὰ τὶς μορφὲς τῆς καταπίεσης καὶ τὸν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας στὴ διατήρηση τῆς ἑλληνικότητας. Τότε ὅποιος χανόταν γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία χανόταν καὶ γιὰ τὸν Ἑλληνισμό. Τὰ παιδιὰ τοῦ παιδομαζώματος γίνονταν γενίτσαροι καὶ τούρκευαν στὴν ψυχὴ καὶ στὸ πνεῦμα. Ξεχνοῦσαν τὴν ἑλληνορθόδοξη καταγωγή τους ἤ, στὴν καλύτερη περίπτωση, ἀποκτοῦσαν μία οὐδέτερη ἐθνικὴ συνείδηση. Ὅποιος ἐξισλαμιζόταν «τούρκευε». Τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο ἀγωνίστηκε νὰ ἰσορροπήσει μεταξὺ τῆς οἰκουμενικότητας τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τῆς ἀνάγκης τῶν Ἑλλήνων νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἐλευθερία τους ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὶς προπαγάνδες τοῦ παπισμοῦ καὶ τοῦ πανσλαβισμοῦ.
.               Στὴν τρίτη ἑνότητα θυμηθήκαμε τὸ κοινοτικὸ ἰδεῶδες τῆς Ὀρθοδοξίας, τὴν ἀλληλεγγύη ποὺ ἐπικρατοῦσε στὶς περίφημες κοινότητες τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων, τὴν ἐπίδραση τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας στὰ καταστατικὰ τῶν συντεχνιῶν καὶ ἀδελφοτήτων στὴν ὑπόδουλη Ἑλλάδα καὶ στὸν Ἀπόδημο Ἑλληνισμό, τὴ φιλανθρωπία τῶν μοναστηριῶν καὶ τὸν ἐθνικὸ ρόλο τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν ναυτικῶν μας. Ἰδιαιτέρως στὶς δύσκολες ἡμέρες μας, ὅπου ἀπαιτοῦνται μεγαλύτερη ἀλληλεγγύη καὶ περισσότερη συμπαράσταση πρὸς τὸν συνάνθρωπο, καλὸ εἶναι νὰ διαβάσουμε ξανὰ τὸν τρόπο ὀργάνωσης τῆς κοινοτικῆς αὐτοδιοίκησης τῶν ὀρθοδόξων Ἑλλήνων μὲ τὸν ἐπίσκοπο δικαστὴ καὶ συντονιστή, τοὺς ἐκλεγμένους δημογέροντες καὶ τὸ πνεῦμα χριστιανικῆς ἀδελφοσύνης καὶ κατανομῆς τῶν βαρῶν.
.               Στὸ συνέδριο δὲν ἔγινε προσπάθεια νὰ ἐπιβληθεῖ ἄνωθεν μία καὶ μοναδικὴ ἑρμηνεία τῶν γεγονότων ὑπὸ τὸ πρίσμα τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκλήθησαν ἄνθρωποι διαφόρων ἀντιλήψεων καὶ κοσμοθεωριῶν, χωρὶς ὅμως ἀκρότητες καὶ σκόπιμες διαστρεβλώσεις τῶν γεγονότων. Ἀντιθέτως, σὲ συνέδρια ἢ ἔντυπα τῶν δῆθεν προοδευτικῶν παρατηρεῖ κανεὶς μονοφωνία καὶ μονομέρεια, καθὼς καὶ συστηματικὴ φίμωση κάθε ἀντίθετης ἄποψης. Τὰ πρακτικὰ τοῦ περσινοῦ συνεδρίου ἔχουν ἤδη ἐκδοθεῖ καὶ βρίσκονται στὴ διάθεση τῶν ἐρευνητῶν.

 Κωνσταντῖνος Χολέβας

, ,

Σχολιάστε

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ

Ἡ συμβολὴ τῆς Ἐκκλησίας στὴν διάσωση τοῦ Γένους

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.           ΟἝλληνες εἶναι βέβαιο ὅτι μετἀπὸ μία περίοδο 400 χρόνων σκληρότατης δουλείας, δὲν θὰ εἶχαν προχωρήσει στὴν ἀπελευθέρωσή τους, τὸ 1821, ἂν δὲν εἶχαν συνειδητοποιήσει καὶ διατηρήσει τὴν ταυτότητα καἰδιοπροσωπία τους μέσα ἀπὸ τὴν Παιδεία, τὴν ὁποία τοὺς προσέφερε Ἐκκλησία, μὲ τοὺς διδασκάλους τοῦ Γένους.
.           Μὲ αὐτὴν τὴν Παιδεία, ποὺ ξεκινοῦσε μὲ τὴν Ὀκτώηχο, τὸ Εὐαγγέλιο καὶ τὸ Μηναῖο τοῦ ὀλιγογράμματου παπᾶ ἢ ἱερομόναχου καὶ ἔφτανε στὶς Σχολὲς τοῦ Γένους μὲ τοὺς ὀνομαστοὺς καὶ φωτισμένους δασκάλους τους, τὸ Ἑλληνικὸ Ἔθνος ξεπέρασε τὴν μακραίωνη βασανιστικὴ δοκιμασία καὶ ἀντιμετώπισε μὲ ἐπιτυχία τοὺς διωγμοὺς τοῦ ἀλλοθρήσκου τυράννου, μὲ τοὺς ὁποίους ἐπιχείρησε νὰ τὸν ἐξισλαμίσει ξεριζώνοντας τὴν ἐθνική του ταυτότητα, τὴν πίστη καὶ τὴν γλώσσα του. Μὲ τὴν βοήθεια τῆς Πίστεως καὶ τῆς Παιδείας ποὺ προσέφερε ἡ Ἐκκλησία ὄχι μόνο δὲν ἔσβησε τὸ Γένος, ἀλλὰ γιγαντώθηκε, ἀπελευθερώθηκε, ἀναπτύχθηκε.
.           Χαρακτηριστικὴ γιὰ τὴν συμβολὴ τῆς Ἐκκλησίας στὴν διάσωση τοῦ Γένους, στὴν μετὰ τὴν Ἅλωση κι ἕως τὸ 1821 περίοδο τῆς δουλείας εἶναι ἡ γραφὴ τοῦ Σπ. Ζαμπελίου: «Μὴ γὰρ κατεδαπάνησε ἡ ὀθωμανικὴ αἰχμαλωσία πᾶσαν τοῦ Γένους ἐσωτερικὴν ζωτικότητα; μὴ γὰρ ἐν ἡμῖν ἐσβέσθη τὸ θεῖον τῆς ἐλευθερίας πῦρ; μὴ γὰρ καὶ θρήσκευμα καὶ ἐθνισμὸς καὶ παλιγγενεσίας ἐλπίδες ὁλοτελῶς ἐξέπνευσαν; μὴ γὰρ ἡ Ἑλλὰς ἀπέθανε, τὸ ὄνομά της ἐξηλείφθη, τὸ μνημόσυνόν της ἐξέλιπε διὰ παντός; Ὄχι! Ἐπληρώθησαν τὰ ἐν τῇ Ἁγίᾳ Σοφίᾳ προφητικὰ ρήματα τοῦ Γενναδίου περὶ ἡμετέρας φυλῆς! Ὁ Κύριος εὐσπλαγχνίσθη  ἐπ᾽ αὐτῇ καὶ εἶπεν αὐτῇ· Μὴ κλαῖε! Καὶ προσελθὼν ἤψατο τῆς χειρὸς καὶ εἶπε· νεανίσκε σοὶ λέγω ἐγέρθητι! Καὶ ἰδοὺ ἡ Ἑλλὰς ἐν ψαλμωδίαις καὶ δοξολογίαις ἐκ τῶν βυζαντινῶν ἐρειπίων ἀνηγέρθη! Εὐηγγελίσθη τὴν ἡμέραν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἀλαλαζούσης αὐτῆς τῆς Χριστιανωσύνης! Ἡ Ἑλλὰς ἐπρόσφερε εἰς ὁλοκαύτωσιν τὸν ἀγαπητόν της ἀμνὸν τὴν ἡμέραν τῆς θείας Ἀναστάσεως, τὴν δὲ καθημαγμένην ἐκείνην μεσαιωνικὴν σημαίαν ἐχαιρέτησαν ἀδελφικῶς πάντες οἱ νεώτεροι λαοί! Ὄχι! Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐθνικότης ἀνέζησεν ἐν τῷ σημείῳ τοῦ Σταυροῦ! Ἡ Ἑλλὰς ἀνέπνευσε ἐν βροντῇ μάχης καὶ βοῇ πολέμου!« ( Σπ. Ζαμπελίου «Ἄσματα Δημοτικά τῆς Ἑλλάδος», Κέρκυρα, Τύπ. Ἑρμῆς, 1852, σελ. 585).
.           Οἱ δυνάμεις τοῦ πνεύματος εἶναι καθοριστικὲς γιὰ τὴν πορεία τοῦ Ἔθνους τόνισε ἐξ ἄλλου σὲ ὁμιλία του ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς Παιδείας  κ. Γ. Μπαμπινιώτης: «Οἱ δυνάμεις τοῦ πνεύματος – ἡ γλῶσσα, ἡ πίστη, ἡ παράδοση, ἡ παιδεία – εἶναι καθοριστικὲς στοὺς μεγάλους Ἀγῶνες ἑνὸς Ἔθνους καὶ πὼς οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ πνεύματος μετασχηματίζονται σὲ δυνάμεις ἐθνικοῦ παλμοῦ, πάθους, ἀγωνιστικότητας καὶ θυσίας γιὰ τὴν διεκδίκηση τῆς ἐλευθερίας, ὅπως συνέβη μὲ τὴν ἐπανάσταση τοῦ ᾽21 καὶ μὲ τὸ ἔπος τοῦ ᾽40». ( Ἀπὸ τὸν πανηγυρικὸ στὸ Πανεπιστήμιο τῶν Ἀθηνῶν στὶς 23 Μαρτίου 2001).
.           Γιὰ τὴν προσφορὰ τῆς Ἐκκλησίας στὴν Παιδεία, διὰ τῆς ὁποίας συνέβαλε στὴν σωτηρία καὶ στὴν ἀπελευθέρωση τοῦ Γένους μίλησε καὶ ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κυρὸς Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, στὶς 25 Μαρτίου τοῦ 1935: «Τὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς παιδείας ὑπῆρξε ἀληθῶς ὑπέρτερο θαυμασμοῦ, ἔργο μοναδικὸ ἐν τῇ ἱστορίᾶ, ὅμοιο τοῦ ὁποίου οὐδεμία ἄλλη Ἐκκλησία ἔχει νὰ ἐπιδείξη. Διότι οὐδεὶς ἄλλος λαὸς συνεδέθη τόσο στενῶς μετὰ τῆς Ἐκκλησίας ὅσον ὁ Ἑλληνικός, ὅθεν ἡ Ἐκκλησία συνεμερίσθη τὰς τύχας αὐτοῦ, τὴν χαρὰν καὶ τὰς θλίψεις του, τὰς εὐτυχεῖς τῶν μεγαλουργιῶν του καὶ τὰς δυστυχεῖς ἡμέρας τῶν ἱστορικῶν περιπετειῶν του. Διὰ τῆς ἑλληνικῆς παιδείας προελήφθη ἡ ἀφομοίωσις τῶν δουλωθέντων Ἑλλήνων πρὸς τοὺς κατακτητάς, δι᾽ αὐτῆς διεσώθησαν ἡ θρησκεία καὶ αἱ παραδόσεις αὐτῶν, ἡ γλώσσα καὶ ἡ ἐθνικὴ συνείδησις. Ἡ δὲ διάσωσις αὔτη ἀποτελεῖ ἓν τῶν θαυμασιωτέρων γεγονότων τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, τοῦ ὁποίου κύριος παράγων ὑπῆρξε ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ ὑπ᾽ αὐτῆς ὑποστηριχθεῖσα παιδεία. Βεβαίως οἱ ἔνδοξοι ἥρωες, οἱ διεξαγαγόντες τὸν σκληρὸν καὶ μακρόν, ἀλλὰ ἔνδοξον καὶ πολυύμνητον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγώνα, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπέτειον σήμερον ἐορτάζομεν, ἦσαν ἄγευστοι παιδείας, εἶχον ὅμως ἀνατραφῆ ἐν μέσῳ τοῦ ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς παιδείας ἀπαυγάζοντος ἀνεσπέρου φωτός, ἐν μέσῳ τῶν θρησκευτικῶν καὶ ἐθνικῶν  παραδόσεων· ἐξ αὐτῶν ἐνεπνέοντο καὶ ὑπ᾽ αὐτῶν ἐκινοῦντο εἰς τὸν ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος ἀγώνα. Τιμὴ καὶ δόξα εἰς τοὺς ἥρωας, εἰς τοὺς ἀοιδίμους Ἐθνάρχας καὶ τοὺς ὑποστηρικτὰς τῆς Παιδείας, τιμὴ καὶ δόξα εἰς τοὺς γνωστοὺς καὶ εἰς τοὺς ἀφανεῖς Διδασκάλους τοῦ Γένους!».
.        Κατὰ τὴν περίοδο τῆς τυραννίας στὸν ἀλλόθρησκο δυνάστη δὲν ὑπῆρξε μορφωμένος κληρικὸς ποὺ νὰ μὴ συνέστησε στοὺς ὑπόδουλους Ἕλληνες τὴν ἀνάπτυξη τῆς Παιδείας καὶ τὴν δημιουργία σχολείων. Στὴν Ε´ διδαχή του ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς (γεννήθηκε τὸ 1711 στὸν Ταξιάρχη Αἰτωλίας καὶ δολοφονήθηκε μὲ ἀπαγχονισμὸ ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1779) συνιστοῦσε: «Νὰ σπουδάζετε καὶ ἐσεῖς ἀδελφοί μου, νὰ μανθάνετε γράμματα ὅσον ἠμπορεῖτε. Καὶ ἂν δὲν ἐμάθετε, οἱ πατέρες, νὰ σπουδάζετε, τὰ παιδιά σας νὰ μανθάνουν τὰ ἑλληνικά, διότι καὶ ἡ Ἐκκλησία μας εἶναι εἰς τὴν ἑλληνική. Καὶ ἂν δὲν σπουδάσεις ἑλληνικά, ἀδελφέ μου, δὲν ἠμπορεῖς νὰ καταλάβης ἐκεῖνα ὁπού ὁμολογεῖ ἡ Ἐκκλησία μας. Καλύτερον ἀδελφέ μου νὰ ἔχης ἑλληνικὸ σχολεῖο εἰς τὴν χώρα σου, παρὰ νὰ ἔχης βρύσες καὶ ποτάμια· καὶ ὡσὰν μάθης τὸ παιδί σου γράμματα, τότε λέγεται ἄνθρωπος. Τὸ σχολεῖο ἀνοίγει τὶς Ἐκκλησίες· τὸ σχολεῖο ἀνοίγει τὰ μοναστήρια».
.        Γιὰ τὴν σπουδαιότητα τῆς μαθήσεως ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος (γεννήθηκε στὰ 1721 στὸ χωριὸ Κῶστο τῆς Πάρου καὶ πέθανε τὸ 1813)  ἔγραψε μεταξὺ ἄλλων: «Δὲν μποροῦμε νὰ ἀρνηθοῦμε πὼς εἶναι φυσικὸς ὁ πόθος τοῦ ἀνθρώπου νὰ μάθει καὶ ἀξιωματικὴ εἶναι ἡ φωνὴ τοῦ Ἀριστοτέλη, ἡ λέγουσα, ὅτι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι “τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται”. Ἀλλὰ σφάλλουν ὅσοι τὴν ψυχὴ τοὺς τὴν μετροῦν ὡσὰν ἕνα πράγμα εὐκαταφρόνητο καὶ λίγης ἢ καὶ οὐδεμιᾶς τιμῆς ἄξιο… Οἱ ἔχοντες τὴν ἔξω σοφία πολλοὶ ὠφέλησαν τὴν Ἐκκλησία. Καὶ πάλιν ἄλλοι αὐτὴν μεταχειριζόμενοι ἐκ τοῦ ἐναντίου, πολλὴ βλάβη καὶ ταραχὴ προξένησαν στὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Ὥστε ἡ ἔξω σοφία, δὲν εἶναι ἀπὸ τὴν δική της φύση, οὔτε κακὴ οὔτε καλή. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν μεταχείριση αὐτῶν ποὺ τὴν χρησιμοποιοῦν γίνεται ἢ καλὴ ἢ κακή».
.      Ὁ Νεόφυτος Δούκας (γεννήθηκε τὸ 1760 στὰ Ἄνω Σουδενὰ τοῦ Ζαγορίου στὴν Ἤπειρο καὶ ἀπέθανε τὸ 1845) σὲ ἐπιστολή του πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ συμπατριῶτες του ἐκφράζει τὴν ἐπιθυμία νὰ γυρίσει καὶ νὰ πεθάνει στὴν πατρίδα του καὶ ταυτόχρονα τοὺς παρακαλεῖ νὰ ὀργανώσουν σχολεῖο Ἑλληνικό, γιὰ νὰ προκόψουν τὰ παιδιά τους καὶ νὰ γίνουν πλουσιότερα καὶ εὐτυχέστερα. Καὶ ὁ Εὐγένιος Γιαννούλης ὁ Αἰτωλὸς (γεννήθηκε περὶ τὸ 1597 στὸ Μέγα Δένδρο τῆς Αἰτωλίας καὶ πέθανε τὸ 1862 στὴν Μονὴ τῆς ἁγίας Παρασκευῆς Ἀγράφων) ἐλέγχει μὲ πολὺ αὐστηρὸ τρόπο τὸν μαθητή του Γρηγόριο Μάνεση, ποὺ ἀμέλησε τὸ ἔργο τοῦ δασκάλου: «Ἐγὼ δὲν σὲ ἔπεμψα αὐτοῦ νὰ γεροντεύης καὶ νὰ ἀκολουθᾶς Μητροπολίτας, ἀλλὰ νὰ διδάσκης καὶ νὰ δείχνης γράμματα ὁπού τοὺς καιροὺς αὐτοὺς πανταχοῦ ἐχάθηκαν… Ἐπικατάρατος λέγει ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ πᾶς ὁ ποιῶν τὸ ἔργον Κυρίου ἀμελῶς καὶ ἀφωρισμένος ἐκ Θεοῦ. Ἐπάνελθε γοῦν καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς παιδεύσεως καὶ ἂν ἐγήρασες κατὰ τὸ παρὸν καὶ δὲν δύνασαι εὐκόλως νὰ ὑπηρετῆς σχολεῖον, θέσε ἀντί σοῦ τὸν δοκιμώτερόν σου μαθητὴν νὰ δείχνη αὐτοῦ τὰ γράμματα καὶ νὰ παιδεύη τοὺς ἀπαιδεύτους, διὰ νὰ δοξάζηται ὁ Θεὸς καὶ οἱ φίλοι τοῦ Θεοῦ ἅγιοι καὶ μετὰ Θεὸν ὁ ἄρχων ἐκεῖνος ὁπού ἔδωκεν τὰ ἔξοδα”.
.      Γιὰ τὴν φροντίδα τῆς Παιδείας ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία στὴν Τραπεζούντα καὶ γενικότερα στὸν Πόντο κατὰ τὴν περίοδο τῆς δουλείας γράφει ὁ Ἐπαμεινώδας Θ. Κυριακίδης στὸ ἔργο τοῦ ” Βιογραφίαι τῶν ἐκ Τραπεζοῦντος καὶ τῆς περὶ αὐτὴν χώρας ἀπὸ τῆς ἁλώσεως μέχρις ἠμῶν ἀκμασάντων λογίων” ( Ἔκδ. Πάρ. Λεώνη, Ἀθῆναι, 1897, σελ. 53 κ.ε.): «Κατὰ τὸν 17ο αἰώνα τὸ δένδρον τῆς Παιδείας ἀνεβλάστανε καὶ οἱ καρποὶ ἐξ αὐτοῦ ἀφθονώτατοι προανηγγέλλοντο. Ἀνὰ τὴν χώραν ἡ παιδεία προήγετο καὶ ἄνδρες γνώσεων πολλῶν ἐγκρατεῖς ἤρξαντο πανταχόθεν τῆς Τραπεζουσίας χώρας νὰ ἀναφαίνωνται. Καὶ δὲν συνεστήθησαν μὲν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς σχολαὶ συστηματικαί, ἀλλὰ διδάσκαλοι οἴκοι καὶ ἐπὶ τῷ αὐτῷ διδάσκοντες ἀναφαίνονται ἱκανοὶ καὶ οἱ παρ᾽ αὐτοῖς παιδευόμενοι ἄλλους ἔπειτα ἐπαίδευον. Ὀτε αἴφνης βίαιος κλονισμὸς συνταράττει τὸ τέως ἤρεμον καὶ γαληνιαῖον τοῦτο ἔδαφος· δυνάσται ἐπιτόπιοι τυραννίαν ἐπιβάλλουσι· διοίκησις ἀσθενεστέρα ἐν ἀμφιβόλῳ τῶν κατοίκων τὴν ζωὴν τίθησιν· ἐν αὐτῇ τῇ Τραπεζοῦντι δύο τῶν ἐναπομεινάντων ναῶν, ὁ τῆς ἁγίας Σοφίας καὶ ὁ τοῦ ἁγίου Φιλίππου, ὅστις καὶ ἐχρησίμευεν ὡς Μητροπολιτικὸς τῆς Τραπεζοῦντος Ναός, παρ᾽ ὅλας τῆς ἀρχῆς τὰς ἐνεργείας καὶ τῶν χριστιανῶν τὰς διαμαρτυρίας διαρπάζονται· ἐξομώσεις ἀθρόαι ἐπιβάλλονται· καὶ βίος ἐν γένει ἀβίωτος καὶ κινδύνων πλήρης διαδέχεται τὴν τέως σχετικὴν γαλήνην. Ἀλλ’ ἡ παιδεία οὐδένα πλέον διέτρεχε κίνδυνον, διότι βαθυτάτας τὸ καλλίκαρπον αὐτῆς δένδρον εἶχε τὰς ρίζας καὶ ἐκ τῶν κλάδων αὐτῆς λαμβάνοντες οἱ τὴν βίαν φεύγοντες δενδρύλλια ἀλλαχοῦ μεταφυτεύουσι πολλά. Ἐν ταῖς μοναῖς ἰδίως ταῖς ὑπερκειμέναις σκηνοὶ ἀκινδύνως καὶ σταθερῶς. Ἀπηλλαγμένη ἐκεῖ φόβων καὶ πρόσφορον εὑροῦσα τὸ ἔδαφος ἀγλαωτάτους ἀποφέρει καρπούς. Κατὰ τὴν μακρὰν καὶ ὀδυνηρὰν ταύτην περίοδον, λέγει ὁ Παρανίκας, οἱ λειτουργοί τῆς Ἐκκλησίας ἦσαν ὁδηγοὶ καὶ ποιμένες τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀγραμμάτου ποιμνίου, αἱ δὲ ἱεραὶ μοναὶ καὶ τὰ θυσιαστήρια τῆς χάριτος ἐγένοντο τὰ καταγώγια τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἱκανότητος· ἐνίοτε φυτώρια τῶν γραμμάτων καὶ οἱ κευθμῶνες (κρυφοὶ τόποι, κρυψῶνες) πολλῶν θησαυρῶν τῶν ἀρχαίων προγόνων ἡμῶν».
.        Ἡ Ἐκκλησία διέσωσε τὴν γλῶσσα τοῦ Γένους καὶ συνέβαλε  στὴν ἀπελευθέρωση, τὸ 1821. Τώρα ὅμως ἀκούγονται φωνὲς ἀνησυχίας γιὰ τὸ μέλλον της. Ὁ Γ. Ράλλης εἶχε παραδεχθεῖ ὅτι ἦταν λάθος ποὺ κατὰ τὴν μεταρρύθμιση ἐπὶ ὑπουργίας του στὸ Ὑπ. Παιδείας περιελήφθη στὰ διδακτικὰ βιβλία τοῦ Γυμνασίου μόνο ἡ μετάφραση χωρὶς τὴν συμπαράθεση καὶ τοῦ ἀρχαίου κειμένου. Ὅπως παραδέχθηκε ὅτι ἦταν λάθος ποὺ δὲν προβλέφθηκε ἡ διδασκαλία ἀπὸ τὸ πρωτότυπο ἁπλῶν κειμένων τῆς κοινῆς π.χ. περικοπὲς τοῦ Εὐαγγελίου, ἐπίλεκτα κείμενα μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως τὸ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου “Πρὸς τοὺς νέους ὅπως ἂν ἐκ τῶν ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων” καὶ παραλείφθηκαν λογοτεχνικὰ κείμενα, ὅπως λ.χ. τοῦ Παπαδιαμάντη, ἀπὸ τὰ Νεοελληνικὰ Ἀναγνώσματα τοῦ Γυμνασίου.

.         Ὁ καθηγητὴς Π. Β. Πάσχος ἔγραψε: « Τὰ παιδιά μας, ἀπὸ τὸ Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο, ἴσαμε τὸ Πανεπιστήμιο φτωχαίνουν καὶ κουτσαίνουν γλωσσικὰ κι ἔχουν σὲ τέτοιο σημεῖο ἀλαλία καὶ ἀφωνία, ποὺ εἶναι ἀδύνατο νὰ οἰκοδομήσεις ἐπάνω τους κάτι ἀξιόλογο ἀπὸ τὴν ἄποψη τῶν ἀπαραιτήτων εἰδικῶν γνώσεων καὶ τῆς παιδείας γενικότερα…Δὲν γεννᾶται, φυσικά, ζήτημα νὰ δυνηθοῦν νὰ κατανοήσουν οἱ φοιτητές μας τὰ ὑμνολογικὰ ἢ ἁγιολογικὰ κείμενα (ποὺ θὰ χρειαστεῖ νὰ διδάξουν  αὔριο στὰ σχολεῖα τους) ἀφοῦ ἀγνοοῦν τὴν στέρεη βασικὴ δομὴ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, τὴν γραμματική της, τὸ συντακτικό της, κανόνες τονισμοῦ, συλλαβισμοῦ κ.λπ.». Καὶ προτρέπει ὁ κ. Πάσχος «νὰ ἀνασκουμπωθοῦμε, ἀμέσως ἀπὸ σήμερα, γι᾽ ἀγῶνες τίμιους, γιὰ  νὰ ξανακερδίσουμε τὴν γλῶσσα καὶ τὴν ψυχή μας». (Π. Β. Πάσχου “Ἀδελφοὶ συνέλληνες”, Ἔκδ. Νομ. Αὐτοδ. Κοζάνης &”Ἁρμός”, 2002, σελ. 377).
.          Ἀπαισιόδοξος καὶ ὁ φιλόλογος καὶ συγγραφέας κ. Σαρ. Καργάκος. Στὸ βιβλίο του «Ἀλαλία, ἤτοι τὸ σύγχρονο γλωσσικό μας πανόραμα» σημειώνει ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ γράφει στὸ ἐθνικὸ – πολυτονικό, ὅπως σημειώνει, σύστημα ὀρθογραφίας καὶ ὄχι στὸ κρατικὸ – μονοτονικό, γιατί αὐτό, κατὰ τὴν ἄποψή του, ἀποτελεῖ “πράξη ἀντίστασης στὴ γλωσσική μας κατολίσθηση”. Στὸν πρόλογο τοῦ ἴδιου βιβλίου γράφει  τὴν φράση τοῦ Λένιν: «Ἂν θέλεις νὰ ἐξαφανίσεις ἕνα λαό, ἐξαφάνισε τὴ γλῶσσα του». Καὶ προσθέτει ὁ κ. Καργάκος προφητικὰ στὸ συγκεκριμένο βιβλίο του, ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 2005: «Τὸ ζοῦμε τώρα. Ἂν δὲν ἀντισταθοῦμε ἐμεῖς οἱ συγγραφεῖς μὲ ὅ,τι μποροῦμε, θὰ χαθοῦμε. Καὶ θὰ εἶναι ἀργά, ὅταν θὰ ποῦμε τὸ στίχο τοῦ Νεκράσωφ: “Συγγραφεῖς, ἀδέλφια μου, στὸ πεπρωμένο μας κάτι μοιραῖο ὑπάρχει”. Ἡ Ἑλλάς, ὡς πνευματικὴ οὐσία, θὰ εἶναι νεκρή. Θὰ ἔχει γίνει ξένη περιουσία καὶ ὅσοι Ἕλληνες ἀπομείνουν, θὰ καταντήσουν νομάδες τοῦ κόσμου, σὰν τοὺς λογίους ποὺ ἔφυγαν στὴ Δύση μετὰ τὴν ἔλευση τῆς τότε σκλαβιᾶς”.
.        Στὰ χρόνια ποὺ κύλησαν ἀπὸ τὸ 2005 τὰ πράγματα ἔχουν γίνει πολὺ χειρότερα ὡς πρὸς τὴν Γλῶσσα καὶ τὴν Παιδεία. Εἶναι ἐνδεικτικὸ ὅτι ἐνῶ μὲ βάση τὰ στοιχεῖα τῆς ΟΥΝΕΣΚΟ στὴν Ἑλλάδα τὸ 97,2% ἔχουν  τελειώσει τὴν ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευση καὶ γνωρίζουν νὰ διαβάζουν καὶ νὰ γράφουν, σύμφωνα μὲ τὰ ἴδια στοιχεῖα, πάνω ἀπὸ τὸν μισὸ πληθυσμὸ τῆς χώρας δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ μελετήσει ἕνα σοβαρὸ μυθιστόρημα, δὲν μπορεῖ νὰ συντάξει ἕνα μέσου μεγέθους κείμενο, νὰ κάνει βασικοὺς μαθηματικοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ νὰ ἐργασθεῖ σὲ ἁπλὲς ἐργασίες σὲ ἠλεκτρονικὸ ὑπολογιστή.
.       Χαρακτηριστικὸ τῆς παρακμῆς τῆς κοινωνίας μας εἶναι τὰ ὅσα ἔχουν περάσει τὰ Πανεπιστήμιά μας. Σήμερα, ναὶ σήμερα, οἱ πανεπιστημιακοὶ δάσκαλοι καὶ φοιτητὲς ἀσχολοῦνται πάντα καὶ μόνο μὲ τὸν τρόπο τῆς διοίκησης καὶ τῆς διαρρύθμισης τῆς ἐκπαίδευσης καὶ ὄχι μὲ τὴν οὐσία τῆς Παιδείας, ποὺ εἶναι τὸ ἦθος καὶ ἡ δεοντολογία τῆς κάθε Ἐπιστήμης. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παρακμῆς τῆς δικῆς μας Παιδείας, ποὺ διδάσκεται σὲ ὅλο τὸν κόσμο, καὶ τοῦ μαρασμοῦ τῶν Ἀρχῶν καὶ τῶν Ἀξιῶν μας εἶναι ὁ φοιτητὴς νὰ μὴ νιώθει τὸ βάρος τῆς Παράδοσης ποὺ κουβαλάει, νὰ μὴν αἰσθάνεται δέος μέσα στὶς αἴθουσες, στὰ ἐργαστήρια, στὰ σπουδαστήρια, στὶς βιβλιοθῆκες, νὰ μὴν ἐπιθυμεῖ τὴν γνώση, νὰ μὴν σέβεται τὴν περιουσία ποὺ τοῦ ἐμπιστεύθηκε ἡ Πατρίδα, νὰ καταντᾶ μηδενιστής.  Τώρα λοιπὸν εἶναι ἡ εὐκαιρία νὰ δοῦμε τὴν Παιδεία μας στὴν οὐσία της. Μόνο ἂν ἀποκτήσουμε ἐπίγνωση αὐτῆς καὶ τὴν ἐκτιμήσουμε μποροῦμε νὰ ξεπεράσουμε τὴν κρίση ποὺ μᾶς μαστίζει.

ΠΗΓΗ: news247.gr

 

, , , , , ,

Σχολιάστε

«ΟΙ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ μὲ τὴν θυσία τους βεβαίωναν ὅτι ὁ ἀντίπαλος δὲν εἶναι ἀνίκητος» (π. Γ. Μεταλληνός)

«ΟΙ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ»

Περίληψη Ὁμιλίας τοῦ Πρωτ. π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ
τὴν Κυριακή 19.02.2012,

στὴν αἴθουσα ὁμιλιῶν τοῦ Κέντρου Νεότητος
τῆς Ἱ. Μητροπόλεως Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας.

ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΙΟΓΡ.»: Ἡ μόνη μαρτυρία ποὺ ΑΞΙΖΕΙ καὶ ΠΕΙΘΕΙ (πάνω ἀπὸ τὶς κυκλοφοροῦσες διάφορες ὄμορφες, καλογραμμένες θεολογικὲς καὶ ἄλλες ἰδέες) εἶναι ἡ αὐθεντικὴ μαρτυρία τῆς ΘΥΣΙΑΣ: «Οἱ Ἅγιοι Νεομάρτυρες προέβαλλαν τν συνεπέστερη γι τν ρθοδοξία κα ποτελεσματικότερη ντίσταση στν κατακτητ χωρς θυσίες λλων παρ μόνο το αυτο τους».

.            Στὴν ἀντίσταση τοῦ γένους κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν περιλαμβάνονται οἱ Νεομάρτυρες. Αὐτοὶ προέβαλλαν τν συνεπέστερη γι τν ρθοδοξία κα ποτελεσματικότερη ντίσταση στν κατακτητ χωρς θυσίες λλων παρ μόνο το αυτο τους. Οἱ μάρτυρες τοῦ ὑπόδουλου γένους ξαναζωντάνεψαν μέσα στὴν δουλεία τὴν ἀρχαία χριστιανικὴ παράδοση τοῦ μαρτυρίου. Ἦταν κυρίως νέοι διαφόρων ἐπαγγελμάτων, ποὺ εἴτε προέβαλλαν ἄρνηση στὸν ἐπιβαλλόμενο ἐξισλαμισμό τους, εἴτε τὸν ἀπέβαλλαν μετὰ τὴν ἐξώμοσή τους. Οἱ περισσότεροι ἦταν πρώην ἐξωμότες, ποὺ κάποια στιγμή, μετανοώντας γιὰ τὴν ἄρνησή τους, παρουσιάζονταν δημόσια στὸν τόπο ὅπου εἶχε γίνει ἡ ἀλλαξοπιστία τους καὶ δήλωναν τὴν πίστη τους στὸν Χριστὸ καὶ τὴν ἐπιστροφή τους στὴν Ἐκκλησία, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ὑποστοῦν μαρτυρικὸ θάνατο.

.            μολογία τους ποσκοποσε στν πόρριψη το κατακτητ κα τν μεση πιβεβαίωση τς περοχς τς χριστιανικς πίστεως. Τὸ μαρτύριό τους δείχνει τὴν συμμετοχὴ τῆς Ἐκκλησίας στὴν ἀντίσταση καὶ τὴν ἑνότητα ὅλου τοῦ γένους ἐναντίον τοῦ τυράννου καὶ ἀποτελεῖ μία γενναία ἀντίσταση κατὰ τοῦ ἐξισλαμισμοῦ. Στὴν ἐπιστροφὴ καὶ ὁμολογία τῶν Νεομαρτύρων συνέβαλλαν ἀποφασιστικὰ οἱ Γέροντες Πνευματικοί τους ποὺ ζοῦσαν στὰ ἁγιορείτικα μοναστήρια, καὶ οἱ ὁποῖοι τοὺς προετοίμαζαν πνευματικά.
.         Ἡ εἰδοποιὸς διαφορὰ μεταξὺ νεομαρτύρων καὶ ἐθνομαρτύρων εἶναι ὅτι οἱ μὲν πρῶτοι προέτασσαν τὴν πίστη ἐνῶ οἱ δεύτεροι ὠθοῦνταν κυρίως ἀπὸ τὴν ἀγάπη τους στὴν πατρίδα. Ἐπίσης διαφορὰ ὑπάρχει στὸ γεγονὸς ὅτι ὁ θάνατος τῶν Νεομαρτύρων συνοδεύεται ἀπὸ θαυμαστ γεγονότα, πο ποδεικνύουν τι ατο σαν δοχεα τς χάριτος το Θεο.
.             Οἱ Νεομάρτυρες ἦταν τὸ μόνιμο στήριγμα τῶν ὑποδούλων κυρίως μετὰ τὸ μαρτύριό τους, διότι ἀναγνωρίζονταν ἀμέσως ὡς ἅγιοι ἀπὸ τὸν λαὸ ἀκόμα καὶ πρὶν τὴν ἀνακήρυξή τους ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο. Ἡ συμβολή τους ἀποδείχθηκε τεράστια. Ἀναγνωρίστηκαν ὡς διακεκριμένοι ἀγωνιστὲς τῆς πίστης καὶ τῆς ἐλευθερίας, ποὺ μὲ τὴν θυσία τους βεβαίωναν ὅτι ὁ ἀντίπαλος δὲν εἶναι ἀνίκητος. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἔδινε θάρρος καὶ προετοίμαζε τὸ ὑπόδουλο ἔθνος γιὰ τὴν τελικὴ ἀναμέτρησή του μὲ τὸν κατακτητὴ στὴν ἐπανάσταση τοῦ 1821.

ΠΗΓΗ: im-ka.gr

, , ,

Σχολιάστε

ΕΛΛΗΝΑΣ: ΤΟ ΤΕΚΝΟΝ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟỸ

 ΤΟ ΤΕΚΝΟΝ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
τοῦ Κώστα Β. Καραστάθη
ἱστορικοῦ, συγγραφέως

.    Ὁ χριστιανός Γάλλος ἱστορικός Φρανσουά Πουκεβίλ, ἀντιπαραβάλλοντας τόν βασανισμένο ἑλληνικό λαό, τήν ὥρα πού ἔβγαινε ἀπό τή σκλαβιά του, μέ τούς ἄλλους εὐρωπαϊκούς λαούς, ἐπισημαίνει ὁρισμένες σημαντικές πτυχές τῆς ψυχοσύνθεσής του καί στέκεται μέ θαυμασμό μπροστά σ’ αὐτές:

«Οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀξιοθαύμαστοι στήν δυσπραγία τους. Ἡ χριστιανική θρησκεία ἀποτυποῦσα στά πνεύματα αὐτῶν τό χαρακτήρα τοῦ ἐλέους, μετριάζει τά ἐλαττώματα αὐτῶν πολύ καλύτερα παρά ἡ ἀγωγή στίς δικές μας πολιτισμένες κοινωνίες. Στίς κοινωνίες μας οἱ εὐγενεῖς ἄνθρωποι δέν εἶναι εὐγενεῖς ἀπό τή γέννησή τους. Τό στιλπνό ἐπίχρισμα τῆς κοινωνίας παρέχει πολλές φορές σέ κάποιες ἀρετές, καθώς καί σέ κάποιες κακίες, ἀξιοπρεπές πρόσχημα, πού σπάνια ἀπαντᾶται στό λαουτζίκο (χύδην λαό), τόν ὁποῖο δέν διαμόρφωσαν τά μαθήματα καί ἡ ἐπιμελημένη ἀγωγή. Σέ μᾶς (=στίς κοινωνίες μας) τά πάντα εἶναι ἐπίπλαστα καί τεχνητά, καί αὐτή ἀκόμα ἡ εὐσπλαχνία, ἐνῶ τό τέκνον τοῦ Σταυροῦ, αὐτό πού ἀνατράφηκε ἀνάμεσα στούς Τούρκους, εἴτε παρεκτρεπόμενο σέ παραφορές, εἴτε ἀποκλίνοντας πρός τήν εὐποιία, εἶναι τραχύ, σκαιό ἴσως, πάντοτε παράβολο, ἀλλά μεγάλο καί ἀληθινά ἄνδρας στά πάθη του. Μόλις οἱ Καλαβρυτινοί ἔμαθαν τίς συμφορές τῶν ἀδελφῶν τους Πατρινῶν, ἔτρεξαν πρόθυμοι ἀρωγοί στίς ἀνάγκες τους καί τίς πρώην ἀντιζηλίες τους διαδέχτηκε ἡ συγκινητικότερη φιλοξενία. Ἄνοιξαν μεταξύ τους τίς ἀγκαλιές τους, ζήτησαν ἀμοιβαίως συγγνώμη, ταπεινώθηκαν πρό τοῦ Κυρίου, ὑποσχόμενοι πρός ἀλλήλους νά εἶναι στό ἑξῆς ἀχώριστοι καί ν’ ἀποτίσουν ὁσονούπω τ’ ἀντίποινα στούς βαρβάρους.» (Πουκεβίλ, Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, ἔκδοση Κ. Χαιρόπουλου, 1901, σελ. 373)

.    Ἔχει δίκαιο ὁ μεγάλος ἱστορικός Πουκεβίλ. Καί δέν ἐννοεῖ μονάχα τό σταύρωμα πού ὑπέστη ὁ ἑλληνικός λαός ὑπό τόν ξένο ζυγό, ἤ καί αὐτό πού ὑφίσταται καί ἀπό τή δική του ἡγεσία, ἐνδεχομένως αὔριο καί ἀπό τήν ἑταιρική∙ ἐννοεῖ πρό πάντων τήν πίστη του στόν Σταυρωμένο Θεάνθρωπο, αὐτή τήν πίστη πού τόν κρατάει ὁλόρθο στούς αἰῶνες. Τέκνο τοῦ Σταυροῦ καί σήμερα ὁ Ἕλληνας, πού πλήττεται ἀπό μιά ἀνεξήγητη καί πρωτοφανῆ οἰκονομική δυσπραγία, καί πού ἐξ αἰτίας της δέχεται τά φαρμακερά βέλη τῆς χλεύης τῶν ἑταίρων του. Ἀλλά ἄς μή περιμένει βοήθεια ἀπό πουθενά. Γιατί ἡ ὅποια ἔξωθεν βοήθεια δέ θά εἶναι τίποτε περισσότερη ἀπό ἐκμετάλλευση. Ἄς ἀναζητήσει λύσεις στά προβλήματά του ἀπό τίς δυνάμεις του. Αὐτῆς ὅμως τῆς οἰκονομικῆς κρίσης προηγήθηκε ἡ ἠθική καί πνευματική κρίση, ἡ ἠθική κατάπτωση μεγάλου μέρους τῆς ἡγέτιδας τάξης. Προϋπόθεση λοιπόν γιά τή θεραπεία τῆς οἰκονομικῆς κρίσης εἶναι κατ’ ἀρχήν ἡ καταπολέμηση τῆς ἠθικῆς σήψης. Καί ὕστερα ἡ ἐφαρμογή τοῦ ἱστορικοῦ παραδείγματος  τῶν Καλαβρυτινῶν καί τῶν Πατρινῶν, μονόδρομος στή λύση τῶν ἀδιεξόδων μας.

, , , ,

Σχολιάστε

ΔΙΚΑΙΟΣ ΕΠΑΙΝΟΣ ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ’21

Δίκαιος ἔπαινος στούς ἥρωες τοῦ ’21

Ὁμιλία τοῦ Προηγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Μεγάλου Μετεώρου
Ἀρχιμ. Ἀθανασίου Ἀναστασίου
(Δημαρχεῖο Ἀμαρουσίου, Κυριακή 20 Μαρτίου 2011)

ς μή βρέξει ποτέ
τό σύννεφον, καί νεμος
σκληρός ς μή σκορπίσει
τό χμα τό μακάριον
πού σς σκεπάζει.
γνήσια τέκνα τς λλάδος
τέκνα ψυχαί πού πέσατε
ες τόν γώνα νδρείως,
τάγμα κλεκτν ρώων,
καύχημα νέον.
(Ἀνδρέας Κάλβος)

.      Ατό τό λαμπρό καύχημα, τό τάγμα τν κλεκτν ρώων το 1821 τιμομε σήμερα, καί τούς ποδίδουμε τόν δίκαιο καί πηγαο παινο καί τήν πειρη εγνωμοσύνη μας. ποδίδουμε τόν δίκαιο παινο σ’ ατούς πού γέννησαν μέ τό αμα τους καί μέ τό δάκρυ τς ψυχς τους τήν λευτεριά τς ερς μας γς, τς ελογημένης μας πατρίδος. Σ’ ατούς πού πραν τά πλα καί παναστάτησαν νάντια στόν ζυγό το θωμανο κατακτητ.
.    Καί τούς ποδίδουμε τόν δίκαιο ατό παινο σήμερα, πού, ντίθετα μέ τήν εχή το ποιητ νδρέα Κάλβου, «σύννεφα σκοτεινά καί νεμοι σκληροί» πειλον μέ τόν τρόπο τους νά σκορπίσουν «τό χμα τό μακάριον πού τούς σκεπάζει».
.        Εναι τά σκοτεινά σύννεφα τς ποτέλειας, τς ξενομανίας, το ραγιαδισμο καί το γραικυλισμο. Εναι καταιγίδα το θρησκευτικο καί θνικο ποχρωματισμο, τς στορικς λλοίωσης καί παραχάραξης, τς παραγραφς καί τς λησμοσύνης. Εναι ο σκληροί νεμοι το φησυχασμο, τς εμάρειας, τς εδαιμονίας, τς νεσης, τς εζωΐας καί τς σφάλειας.
.            Εναι τό σύνδρομο το δθεν κσυγχρονισμο καί τς ψευτοδιανόησης, πού χει λλοτριώσει τήν λεγόμενη «πνευματική γεσία» το τόπου μας καί τήν δηγε στήν ρνηση το στορικο μας παρελθόντος, στήν πώλεια τς στορικς μας μνήμης καί τς θνικς μας ατοσυνειδησίας, στήν παξίωση τν ρχν καί τν δανικν το γένους μας, στήν μαύρωση κόμη καί ατν τν διων τν ρώων καί τν μαρτύρων τς φυλς μας.
.            Ἐμες, μως, δέν παύουμε νά τό βροντοφωνάζουμε καί νά τό διακηρύττουμε πρός πσα κατεύθυνση τι εμαστε περήφανοι καί δοξάζουμε τόν Πανάγαθο Τριαδικό Θεό μας, πού ν τ πείρ εσπλαγχνί Του εδόκησε νά γεννηθομε σ’ ατή τήν ελογημένη Πατρίδα, τήν λλάδα μας, τήν τόσο δοξασμένη μά καί τόσο πονεμένη. Νά γεννηθομε λληνες καί ρθόδοξοι, Ρωμηοί, σέ μιά Πατρίδα, πού κάθε σπιθαμή τς γς της εναι ποτισμένη μέ τά ερά αματα πολυάριθμων μαρτύρων, ερομαρτύρων καί θνομαρτύρων. Σέ μία γιασμένη γ πού τήν προστατεύει Κυρία μας Θεοτόκος καί τήν περιφρουρον νέφη γίων. Εμαστε ετυχισμένοι καί περήφανοι πού γεννηθήκαμε σέ μία χώρα ρώων καί γίων καί φέρουμε στούς μους μας τήν πολύτιμη, μά καί βαρειά κληρονομιά πού διέσωσαν καί μς μετέφεραν μέ τό μαρτυρικό τους αμα.
.         Τό μαρτυρικό τους αἷμα, πού ἔχει ποτίσει κάθε γωνιά τῆς Πατρίδας μας, κάθε χωριό… καί πόλη, κάθε κορυφή καί κάθε λαγκαδιά καί πού τούς καθιστᾶ ἀκοίμητους φρουρούς καί προστάτες τῶν συνόρων μας καί τῆς ἐλευθερίας μας. «Τούτων τά πνεύματα ς νέφος μν δε περίκεινται καί τν στέων ατν ο τύμβοι τά ρια τς πατρίδος γς φυλάττουσι, τά δέ ατν τίμια αματα τς λευθερίας μν τό δένδρον ρδεύουσιν», διαβάζουμε στήν ἐπιμνημόσυνη Δέηση ὑπέρ τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων.
.       Αὐτούς τούς ἥρωες τῆς ἐλευθερίας καί τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ γένους μας, τούς μάρτυρες τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος, τούς ὑπερασπιστές τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων καί ἰδανικῶν τιμοῦμε σήμερα καί τούς ἀποδίδουμε τόν δίκαιο καί ἐπιβεβλημένο ἔπαινο καί εὐγνωμοσύνη. Ἡ ἀπόδοση φόρου τιμῆς στούς ἀγωνιστές τοῦ 1821 ἐκτός ἀπό ἐκδήλωση ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης εἶναι ταυτόχρονα καί μιά πράξη πού ἔχει σκοπό τήν ἐνθάρρυνση ὅλων μας καί ἰδιαίτερα τῶν νέων μας γιά παρόμοιους ἀγῶνες καί θυσίες, ἄν χρειασθεῖ.
.         Τιμώντας τούς συντελεστές καί πρωτεργάτες το θνικο θαύματος το 1821 δέν πρέπει νά λησμονομε τι τό θαμα ατό εναι ποτέλεσμα πίστεως στόν Θεό, πού γγυται τήν πιτυχῆ κβαση το μεγάλου καί τολμηρο γχειρήματος τς ποτινάξεως το τουρκικο ζυγο.
.         «Παιδιά μου, πρέπει νά φυλάξετε τήν πίστιν σας καί νά τήν στερεώσετε», προέτρεπε ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης τούς νέους, «διότι ταν πιάσαμεν τά ρματα, επαμεν πρτα πέρ πίστεως καί πειτα πέρ πατρίδος».
.           Καί κατά τήν μακρά περίοδο τῆς τουρκοκρατίας ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἦταν αὐτή πού κράτησε ὄρθιο τό Γένος, πού φρόντισε γιά τήν ἐκπαίδευση τῶν ἑλληνοπαίδων, πού ἔθρεψε γενιές καί γενιές μέ τήν πίστη καί τήν προσμονή τῆς ποθητῆς ὥρας τῆς λευτεριᾶς, πού ἐκποίησε ἀκόμη καί τά ἱερά της κειμήλια γιά τήν οἰκονομική ὑποστήριξη τοῦ ἀγώνα, πού προσέφερε ὡς θυσία πλειάδα νεομαρτύρων, ἱερομαρτύρων καί ἐθνομαρτύρων στόν βωμό τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ νέου ἑλληνισμοῦ.
.        Τό αἱματοβαμμένο ράσο, οἱ ταπεινοί παπάδες καί οἱ καλόγεροι ἦταν τό σύμβολο τοῦ ἀδούλωτου φρονήματος καί τοῦ ἀγώνα γιά τήν ἀποτίναξη τοῦ ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ. Τά μοναστήρια καί οἱ ἐκκλησιές ἦταν τά κέντρα τῆς παιδείας, τά κέντρα τοῦ συντονισμοῦ, τά κέντρα φύλαξης πολεμικοῦ ὑλικοῦ, τά κέντρα τοῦ ἔνοπλου ἀγώνα. Ἦταν ἡ ἴδια ἡ καρδιά τῆς σταυρικῆς πορείας, τοῦ Γολγοθᾶ τῶν Ἑλλήνων πρός τήν ἐθνική τους ἀνάσταση.
.         «Ατά τά μοναστήρια ταν τά πρτα προπύργια τς πανάστασής μας –μαρτυρεῖ ὁ Στρατηγός Μακρυγιάννηςτι κε ταν ο τσεμπιχανέδες μας κι λα τά ναγκαα το πολέμου, τ’ ταν παράμερον καί μυστήριο πό τούς Τούρκους. Καί θυσίασαν ο καημένοι ο καλόγεροι, καί σκοτώθηκαν ο περισσότεροι ες τόν γώνα».
.        Ἡ ζωὴ τοῦ Ἕλληνα ἔχει ζυμωθεῖ μέ τὴν πατρογονική πίστη του, τὴν ἁγία Ὀρθοδοξία, τήν «περιβεβλημένη ς πορφύραν κα βύσσον» τά αἵματα τῶν μαρτύρων προγόνων του. Αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος πού ὅλοι οἱ δαίμονες τῆς κολάσεως ξεχύθηκαν νά ξεριζώσουν αὐτή τήν πίστη ἀπό τήν ψυχή τοῦ Ἕλληνα. Πόλεμος κατά τῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ Κλήρου, ἀθεϊστικές καί ὑλιστικές θεωρίες (ἀκόμη καί ἕνωση ἀθέων ἱδρύεται αὐτό τό διάστημα ἐπισήμως στήν Ἀθήνα!), εἰρωνεία τῆς εὐσέβειας καί κάθε ἄλλο ἀντίθεο σχέδιο μπῆκε σ᾿ ἐφαρμογή.
.        Σέ ὅλους αὐτούς τούς ἀρνησιπάτριδες καί τούς γραικύλους τήν ἀπάντηση τήν δίνει μία ἀπό τίς ἡρωικώτερες καί εὐγενέστερες μορφές τοῦ ἀγώνα, ὁ Στρατηγός Μακρυγιάννης: «…καὶ βρίζουν, οἱ πουλημένοι [Ἕλληνες] εἰς τοὺς ξένους, καὶ τοὺς παπάδες μας, ὁποῦ τοὺς ζυγίζουν ἄναντρους καὶ ἀπόλεμους. Ἐμεῖς τοὺς παπάδες τοὺς εἴχαμε μαζὶ εἰς κάθε μετερίζι, εἰς κάθε πόνον καὶ δυστυχίαν. Ὄχι μόνον διὰ νὰ βλογᾶνε τὰ ὅπλα τὰ ἱερά, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μὲ ντουφέκι καὶ γιαταγάνι, πολεμώντας ὡσὰν λεοντάρια. Ντροπὴ Ἕλληνες».
.         Ἡ φωνή τοῦ Στρατηγοῦ Μακρυγιάννη ἀντηχεῖ καί σήμερα εὐθύβολη καί στεντόρεια: «ντροπή Ἕλληνες»!!! Ντροπή στούς ἀρνητές τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος, ντροπή στούς παραχαράκτες τῆς ἱστορικῆς ἀλήθειας, ντροπή στούς ἀλλοτριωτές τῆς ἱστορικῆς μας μνήμης, ντροπή στούς βιαστές τῆς ἐθνικῆς μας συνειδήσεως. «Ντροπή Ἕλληνες», φωνάζει ὁ Μακρυγιάννης στούς ξεθεμελιωτές τῆς ἐθνικῆς μας συνοχῆς, στούς ὁδοστρωτῆρες τῆς ἐθνικῆς μας ταυτότητος, πού ἀδηφάγα καί μανιακά δέν σταματοῦν νά ξηλώνουν, νά ἀποκαθηλώνουν, νά γκρεμίζουν, νά ἀποσυνθέτουν θεσμούς, ἀξίες, σύμβολα, ἀρχές, ἰδέες, ἰδανικά μέ ὅποιο μέσο διαθέτουν καί μποροῦν νά χρησιμοποιήσουν, σχολικά βιβλία, ΜΜΕ, διαλέξεις, ντοκυμανταίρ (ὅπως τό ἐπαίσχυντο προσφάτως προβαλλόμενο ἀπό τόν τηλεοπτικό σταθμό τοῦ ΣΚΑΪ) καί ὁ,τιδήποτε ἄλλο, ἀπό ὅποια θέση κι ἄν κατέχουν, εἴτε ὀνομάζονται Δραγώνα, εἴτε Ρεπούση, εἴτε Βερέμης, εἴτε Τατσόπουλος, εἴτε ὅπως ἀλλιῶς ὀνομάζονται.
.        Ἕνα, λοιπόν, ἀπό τά ἀντίθεα καί ἀνθελληνικά σχέδια πού ἐφαρμόζονται στίς μέρες μας εἶναι ἡ παραχάραξη τῆς ἱστορίας μας καί ἡ συνολική ἀποδόμηση τῆς ἐθνικῆς μας παιδείας. Πρόκειται γιά μία ἐνορχηστρωμένη προσπάθεια, πού ἐκτυλίσσεται ἀπροκάλυπτα καί μέ ταχεῖς ρυθμούς καί εἶχε ὡς πρόσφατο «θύμα» της τήν ἐθνική μας παλιγγενεσία γιά τήν ἀποτίναξη τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ, τήν ἐπέτειο τῆς ὁποίας τιμοῦμε σέ λίγες ἡμέρες.
.         δοστρωτήρας το φελληνισμο πειλε νά σοπεδώσει καί νά ναιρέσει κόμη καί τά ατονόητα: τόν θναρχικό ρόλο καί τήν πολύπλευρη προσφορά τς ρθοδόξου κκλησίας στόν γώνα το 1821, τόν πόθο καί τόν γώνα γιά τήν λευθερία λων τν λληνν, νεξαρτήτως κοινωνικς προελεύσεως, τό φρόνημα, τό θος καί τήν θυσία τν γωνιστν, κόμη καί ατή τήν βαρβαρότητα το κατακτητ καί τίς συνθκες καταπίεσης τν πόδουλων λλήνων!
.       Ἐπιχειρεῖ νά παραποιήσει τόν χαρακτήρα τῆς ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, ὁ ὁποῖος ἦταν καθαρά ἐθνικοαπελευθερωτικός καί ὄχι ταξικός ἤ κοινωνικός, ὅπως κατά συρροήν προπαγανδίζεται στίς μέρες μας. Τόν ἐθνικοαπελευθερωτικό αὐτό χαρακτήρα τοῦ ἀγώνα τοῦ ’21 ἐπιβεβαιώνει ὁ ἴδιος ἀρχιστράτηγός του, ὁ θρυλικός Γέρος τοῦ Μοριᾶ, ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης πού δήλωνε: «Σν μία βροχ ρθε σ λους μας πιθυμία τς λευθερίας κα λοι, κα ο κληρικο κα ο προεστο κα ο καπεταναοι κα ο γραμματισμένοι κα ο μποροι, λοι συμφωνήσαμε στν διο σκοπ κα κάναμε τν πανάσταση… πανάστασις δική μας δν μοιάζει μ καμμίαν π σας γίνονται τν σήμερον ες τν Ερώπην. Τς Ερώπης α παναστάσεις ναντίον τν διοικήσεών τους εναι μφύλιος πόλεμος· δικός μας πόλεμος το πλέον δίκαιος, τον θνος μ λλον θνος».
.         Ὁ σύγχρονος ὁδοστρωτήρας τοῦ ἀφελληνισμοῦ ἐπιχειρεῖ νά ἀκυρώσει ἀκόμη καί τίς ἐπιλογές, τίς ἐπιθυμίες καί τίς ἀποφάσεις τοῦ ἴδιου τοῦ λαοῦ, πού ἔκανε τήν ἐπανάσταση καί πού διεκήρυσσε στήν πρώτη Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου τό 1826 ὅτι « λαός τς λλάδος λαβε τά πλα καί δέν ζητε διά τν πλων παρά τήν λαμπρότητα τς το Χριστο κκλησίας, ποία μετά το ερο ατς κλήρου κατεδιώκετο καί κατεφρονετο πό τν Τούρκων». Καί στήν Ἐθνοσυνέλευση τῆς Τροιζήνας τό 1827 διεκήρυττε, ἐπίσης, ὅτι «ς χριστιανοί οτε το, οτε εναι δυνατόν νά πειθαρχήσωμεν δεσποζόμενοι πό τούς θρησκομανες Μωαμεθανούς, ο ποοι κατέσχιζαν καί κατεπάτουν τάς γίας εκόνας, κατεδάφιζαν τούς ερούς ναούς, κατεφρόνουν τό ερατεον, βρίζοντες τό θεον νομα το ησο, το Τιμίου Σταυρο καί μς βίαζον νά γίνωμεν θύματα τς μαχαίρας των, ποθνήσκοντες χριστιανοί νά ζήσωμεν Τορκοι, ρνηταί το Χριστο καί παδοί το Μωάμεθ. Πολεμομεν πρός τούς χθρούς το Κυρίου μας».
.        Ἀλλά καί στά πρῶτα Συντάγματα τῶν Ἐθνοσυνελεύσεων τῆς Ἐπιδαύρου, τοῦ Ἄστρους καί τῆς Τροιζήνας οἱ Ἕλληνες διεκήρυσσαν: «σοι ατόχθονες κάτοικοι τς πικράτειας τς λλάδος πιστεύουσιν ες Χριστόν εσί λληνες».
.         Ὁ σύγχρονος ὁδοστρωτήρας τοῦ ἀφελληνισμοῦ μέ μανιώδη ὁρμή ἐπιχειρεῖ νά ἀκυρώσει τήν ἀνδρειοσύνη καί μαρτυρική προσφορά τῶν ἀγωνιστῶν καί τῶν ἐθνομαρτύρων τοῦ Γένους μας τούς ὁποίους δικαίως καί ἐπιβεβλημένα τιμοῦμε καί ἐπαινοῦμε σήμερα. Νά παραγράψει ἀπό τίς μνῆμες τῶν Νεοελλήνων τήν φλογερή πίστη, τήν λεβεντιά, τόν πόθο γιά τήν ἐλευθερία τόσων καί τόσων ἐπώνυμων καί ἀνώνυμων πού ἀφιέρωσαν τήν ζωή τους στόν μεγάλο καί ἱερό σκοπό τῆς ἀνάστασης τοῦ Γένους, πού πάσχισαν καί μόχθησαν νά κρατήσουν ζωντανή τήν ψυχή τοῦ βασανισμένου ραγιᾶ, νά κρατήσουν ζωντανή τήν πίστη του, τήν γλώσσα του, τήν ἐθνική του συνείδηση.
.         Ἐπιχειρεῖ νά ἀπαξιώσει καί νά ξεριζώσει ἀπό τήν μνήμη τῶν Νεοελλήνων πατριάρχες, ἐπισκόπους, παπάδες, καλογήρους, δασκάλους τοῦ Γένους, ἐμπόρους, ἀρματωλούς, κλέφτες, ὁπλαρχηγούς, καπεταναίους, πλοιάρχους καί πυρπολητές, ἡρωϊκές κόρες καί μητέρες, ὅλους ὅσοι ἀποτέλεσαν τήν θεία ἐκείνη «παρεμβολή τς παρατάξεως Κυρίου» καί τοῦ Γένους, ἄνθρωποι μέ πίστη στόν Θεό, ἡ ὁποία τούς ὅπλιζε μέ ὑπομονή, μέ θάρρος, μέ εὐψυχία, μέ ἐλπίδα, μέ πνεῦμα θυσίας, αὐτά πού ἦταν «τά μόνα φοβερά πλα ες χείρας λαο πολεμοντος πρός πόκτησιν τς λευθερίας του», ὅπως τόνιζε χαρακτηριστικά ὁ μάρτυρας τῆς ἐλευθερίας Ἀθανάσιος Διάκος.
.        Ἐπιχειρεῖ, ἡ σύγχρονη λαίλαπα τοῦ ἀφελληνισμοῦ, νά ἀπαξιώσει καί νά ἀμαυρώσει κορυφαῖα ἀναστήματα τοῦ πνεύματος καί λογίους τῶν γραμμάτων ὅπως εἶναι ὁ Γεννάδιος Σχολάριος, ὁ ἱδρυτής τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς, ὁ μαρτυρικός Πατριάρχης Ἅγιος Γρηγόριος Ε΄, ὁ Εὐγένιος Βούλγαρης, ὁ Οἰκονόμος ἐξ Οἰκονόμων, ὁ Ρήγας Φεραῖος, ὁ «φωτιστής τῶν σκλάβων» Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἱτωλός, ἡγέτες τοῦ ἑλληνισμοῦ, ὅπως εἶναι ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας, ὁ πρῶτος Κυβερνήτης τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης, ὁ Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανός, ὁ Νικόλαος Σκουφᾶς, ὁ Ἀθανάσιος Τσακάλωφ καί ὁ Ἐμμανουήλ Ξάνθος πού ἵδρυσαν τήν Φιλική Ἑταιρεία, δημογέροντες καί ἐπικεφαλῆς τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων, συντονιστές τοῦ ἀγώνα, πολιτικούς ὅπως οἱ Μαυρομιχάληδες, οἱ Δελληγιάννηδες, ὁ Ἀνδρέας Ζαΐμης, ὁ Κουντουριώτης, ὁ Μαυροκορδάτος.
.          Ἀτρόμητους καί ἀνυπότακτους πολεμιστές, πού ἀρνοῦνταν νά συμβιβαστοῦν μέ τίς ἐντολές τοῦ κατακτητῆ, ἥρωες τῆς κλεφτουριᾶς, πού ἀγωνίστηκαν ἐπάνω στίς ἐπάλξεις τῶν βουνῶν καί τῆς ἐλευθερίας. Ὁπλαρχηγούς, καπεταναίους, ἀτρόμητους ἀγωνιστές, ὅπως εἶναι ὁ θρυλικός Γέρος τοῦ Μοριᾶ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ὁ Γεώργιος Καραϊσκάκης, ὁ Παπαφλέσσας, ὁ Ἀθανάσιος Διάκος, ὁ Σαμουήλ, ὁ Ὀδυσσέας Ἀνδροῦτσος, οἱ Μποτσαραῖοι, ὁ Κωνσταντῖνος Κανάρης, ὁ Μακρυγιάννης, ὁ Ἐμμανουήλ Παππᾶς, ὁ Καρατάσος, ὁ Γεωργάκης Ὀλύμπιος, οἱ Ὑψηλάντες, ὁ Ἀνδρέας Μιαούλης, ὁ Βισβίζης, οἱ Τζαβελαῖοι, ὁ Νικηταρᾶς, ἀλλά καί οἱ πρίν ἀπό αὐτούς Κατσαντώνης, Σταθᾶς, Νικοτσάρας, παπα-Βλαχάβας καί τόσοι ἄλλοι.
.        Ἄνδρες, γυναῖκες καί παιδιά, νέοι καί γέροι, δίνουν ὁ καθένας τόν δικό του ἀγώνα, κατά τίς δυνάμεις του, πού ξεπερνᾶ κατά πολύ κάθε προσδοκία καί ὑπολογισμό, καί ὁριοθετεῖ ἕνα νέο θαῦμα στήν ἀνθρώπινη ἱστορία, ἕνα θαῦμα ἀνδρείας, γενναιότητας, αὐτοθυσίας.
.         Οἱ Ἑλληνίδες γυναῖκες γράφουν τή δική τους θαυμαστή ἱστορία. “Θαυμάζω τές γυνακες μας καί στ’ νομά τους μνέω…”, γράφει ὁ Ἐθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός, ὑποκλινόμενος μπροστά στίς ἡρωΐδες τοῦ ’21 πού δέν ὑπολείπονται σέ κατορθώματα. Θρεμμένες μέ τόν προγονικό πόθο τῆς λευτεριᾶς, πνιγμένες ἀπό τό βρόχο τῆς μακραίωνης τουρκικῆς σκλαβιᾶς, μέ λαβωμένη στά στήθη τήν ἐθνική περηφάνεια, πονοῦν, ἀντιδροῦν, ἀποφασίζουν.
.        Σάν σύζυγοι, στάθηκαν τό ἠθικό στήριγμα τῶν ἀνδρῶν τους. Μοιράστηκαν μαζί τους τίς ἀμέτρητες θυσίες τοῦ πολύχρονου ξεσηκωμοῦ. Μπαρουτοκαπνισμένες, ματωμένες, μέ τό καριοφίλι στό χέρι, ζωσμένες φυσεκλίκια, πολέμησαν δίπλα στούς ἄνδρες τους, στή στεριά, στό βουνό, στή θάλασσα. Πολέμησαν παντοῦ μ’ ἄφθαστη ἀνδρειοσύνη, μέ ἐπιδεξιότητα, μέ τόλμη καί θυσία ὑπεράνθρωπη.
.         Σάν μάνες, βάσταξαν ψηλά τή δάδα τῶν ἰδανικῶν τῆς Φυλῆς καί μεταλαμπαδέψανε τή φλόγα στή συνείδηση τῶν παιδιῶν τους. Στρατιά ὁλόκληρη οἱ ἡρωΐδες. Ἐπώνυμες, ἀρχόντισσες, καπετάνισσες καί ἄσημες, ἄγνωστες, πού πῆραν ὅμως τούς τίτλους τῆς τιμῆς καί τά μετάλλια τῆς θυσίας ἀπ’ τούς καπνούς τῆς μάχης.
.          Ἡ Μαντώ Μαυρογένους, ἡ ἀρχόντισσα τῆς Μυκόνου, προσφέρει τήν τεράστια περιουσία της καί τή ζωή της ὁλόκληρη στίς ἀνάγκες τοῦ ἀγώνα, γιά νά πεθάνει ἀργότερα στήν ἐλεύθερη Πάρο, πάμπτωχη καί ἀδικημένη· ἡ θρυλική Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, ἡ ἀτρόμητη καπετάνισσα, πού γνωρίζει νά πολεμάει, νά διοικεῖ, νά ἐμψυχώνει· ἡ καπετάνισσα Δόμνα Βισβίζη, ἀπό τήν Αἶνο τῆς Θράκης, πού σκοτώνεται ὁ ἄνδρας της πολεμώντας κι’ ἐκείνη σκουπίζει τά μάτια της μέ τήν ἄκρη τῆς μαύρης μαντηλοδεσιᾶς της κι’ ἀλύγιστη ἀπό τόν πόνο δηλώνει: ν νδρας μου ταν βουλή το Θεο νά χαθε, τό μπρίκι του δέν θά μείνει χωρίς καπετάνιο. Θά τό κουμαντάρω γώ! Βάζω ρκο πάνω στό λείψανό του πώς θά κρατήσω τή στερνή παραγγελιά του. Κι’ μποτες καί το λόγου μου νά πάω πό τόν διο θάνατο”.
.         Κι’ ἔπειτα ἡ Κρουστάλλω τοῦ Δούκα καί ἡ Δέσποινα Ἀρφανῆ ἀπό τά Ψαρά, ἡ Μαρία καί ἡ Ἀνθούσα Δασκαλογιάννη οἱ Κρητικοποῦλες, ἡ Ἀλεφάντω ἀπό τό Γαλαξίδι, θρεμμένες ὅλες μέ τῆς θάλασσας τό κύμα τό ἁλμυρό. Ἡ Μόσχω Τζαβέλαινα, ἡ γυναίκα τοῦ Λάμπρου, ἡ Χάιδω, ἡ κόρη τοῦ Γιαννάκη Σέχου, ἡ Δέσπω Μπότσαρη, ἡ Λένω Μπότσαρη, καί οἱ ἄλλες ἀξιοθαύμαστες Σουλιώτισσες πού προτίμησαν τόν θάνατο ἀπό τήν ἀτιμασμένη ζωή. Ἡ Χρυσάιδω ἡ Μεσολογγίτισσα, ἡ γυναίκα τοῦ Μήτρου Δεληγιώργη, πού κατά τόν κίνδυνο τῆς μάχης προκάλεσε τόν ἄνδρα της νά τήν σκοτώσει ὁ ἴδιος ἄν κινδυνέψει νά πέσει στά χέρια τῶν Τούρκων. Ἡ Βασίλω, ἡ γυναίκα τοῦ Κίτσου Τζαβέλα, ἡ Χρυσάνθη Βορίλα, ἡ Χρυσάιδω Καραβαγγέλη, ἡ Γυφτογιάννενα, κόρη τοῦ Κουβαρᾶ, πού εἶχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «ν καταλάβω τά δύσκολα θά βαστήξω κι να βόλι γιά τό κεφάλι μου. Σκλάβα στούς ραπάδες το μπραήμ δέ θά πέσω…». Κι’ οἱ Μανιάτισσες. Μιά ἀπ’ ὅλες τους παίρνει τό θάρρος ν’ ἀντιταχθεῖ στόν Μαυρομιχάλη, πού ἀπαίτησε νά φύγουν γιά νά σωθοῦν: «Σωστά τά λές, Καπετάνιε, μά στόχησες πώς εμαστε Μανιάτισσες! Δέν πμε πουθενά! δ θά μείνουμε νά πολεμήσουμε!». Κι’ ἔμειναν καί ἀνδραγάθησαν στή μάχη τῆς Βέργας.
.         Σουλιώτισσες, Μανιάτισσες, Μεσολογγίτισσες, γυναῖκες τῶν νησιῶν καί τῆς στεριᾶς. Κάθε γωνιά τῆς Ἑλληνικῆς γῆς ἔχει νά διηγεῖται πῶς τοῦτες οἱ γυναῖκες τρόμαξαν τή φύση καί στάθηκαν στόν ἀγώνα πολύτιμες.
.         Τό βαθύτερο νόημα καί ἡ οὐσία τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821 εἶναι αὐτό πού βάλλεται κατ’ ἐξοχήν στίς μέρες μας καί ἀπειλεῖται ἀπό τήν λαίλαπα τοῦ σύγχρονου ἀφελληνισμοῦ. Γιατί τό Εἰκοσιένα δέν εἶναι ἕνας ἁπλός χιλιομετρικός λίθος στό δρόμο τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶναι μιά ἀφετηρία, ἕνα ξεκίνημα, μιά ἐθνική παλιγγενεσία. Ἕνας θεμελιώδης ὅρος δημιουργίας τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ, πού μᾶς ζητεῖ νά τοῦ ἀφιερώσουμε τόσο τό συναίσθημα ὅσο καί τή γνώση μας. Γιά τόν σημερινό Ἕλληνα πρέπει νά στέκει τόσο ψηλά, ὥστε νά ἀγγίζει τή σφαίρα τοῦ μύθου. Νά γίνει θρύλος, ἐθνικό μνημεῖο, σύμβολο τῆς ἀγωνιστικῆς ἰδέας, πού συμπυκνώνει καί ἐκφράζει ὅλους μαζί τούς ἀγῶνες καί τά κλέη, ἀπό τότε πού ὑπάρχει συνείδηση ἑλληνική.
.          Ἀλλά τό Εἰκοσιένα δέν ἦταν μόνο ἡ μεγάλη πολεμική ἐποποιΐα, πού ξανάφερε, δειλή ἔστω καί ἀκρωτηριασμένη, τήν πρώτη ἑλληνική ἀνεξάρτητη παρουσία στό νεότερο πολιτικό χάρτη τῆς Εὐρώπης, παρά τίς ἀλχημεῖες τῆς διεθνοῦς διπλωματίας καί τούς μικροϋπολογισμούς καί τίς συμφεροντολογικές προκαταλήψεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Ἦταν συγχρόνως καί τό ἱστορικό αἴτιο γιά ἕνα πλῆθος συνέπειες καί ἐπιδράσεις, πού προσδιορίζουν ἀποφασιστικά τή σύσταση καί τή ζωή τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ. Ἦταν μιά μεγάλη ἑλληνική πράξη, πού σφράγισε τή μοίρα ὄχι μόνο τῶν δημιουργῶν της ἀλλά καί ὅλων τῶν ἐπιγόνων τους γιά πάντα. Ἦταν ἀγώνας, πού ὄχι μόνο στηρίζεται στό ἱστορικό παρελθόν μας καί τό δικαιώνει, ἀλλά προβάλλεται καί στό παρόν καί στό μέλλον μας γιά νά τό ἐπηρεάσει βαθύτατα.
.         Τό Εἰκοσιένα συνδέει δυναμικά καί ὁλοκληρωμένα τόν Νέο Ἑλληνισμό μέ τό δοξασμένο ἱστορικό παρελθόν του. Ἀποκαθιστᾶ, ἀναμφίβολα, κατά τρόπο ὁριστικό καί τελεσίδικο, τήν ἑλληνική ἱστορική συνέχεια. Μιά συνέχεια πού ἐξελίσσεται μέ ἀνάλογη λαμπρότητα καί ἡρωισμό μέ τόν Μακεδονικό Ἀγώνα τοῦ 1903-1904, τούς Βαλκανικούς πολέμους τοῦ 1912-1913 καί τήν ἐποποιΐα τοῦ 1940-1.
.        Εἶναι ὁ προαιώνιος καί διαχρονικός πόθος τῶν Ἑλλήνων γιά ἐλευθερία καί ἐθνική ἀνεξαρτησία πού νικᾶ κάθε κατακτητή, ὑπερπηδᾶ κάθε ἐμπόδιο, παρακάμπτει κάθε ἀντιξοότητα, παραβλέπει στρατιωτικά καί ἀριθμητικά μεγέθη καί καταλήγει σέ νικηφόρα ἀποτελέσματα χάρη στήν θεόσδοτη ἀνδρειοσύνη τῆς ψυχῆς τῶν Ἑλλήνων. Τήν περιγράφει εὐφυέστατα καί χαρακτηριστικά ὁ Ἄγγελος Τερζάκης στήν Ἑλληνική Ἐποποιΐα τοῦ 1940-1941, ὅπου πολέμησε καί ὡς ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγός: «…Δέν ξεραν (ο κατακτητές) πώς στή στεγνή καί μάλαγη τούτη χώρα πού ρθαν, παράγεται πό τά πανάρχαια χρόνια να ξύ πού λειώνει κάθε λπος, βάζει σέ σκληρή δοκιμασία κάθε στόμφο, κάθε κομπασμό καί λαζονεία: Τό πνεμα το κριτικο λέγχου» (γγελος Τερζάκης, Ἡ Ἑλληνική Ἐποποιΐα τοῦ 1940-1941).
.         Ἄς ξέρουν οἱ ἀρχιτέκτονες τῆς Νέας Τάξης πραγμάτων, πού κρίνουν μόνο μέ τό μυαλό καί τά νούμερα, ὅτι « τύχη μς χει πάντοτε λίγους. τι ρχή καί τέλος, παλαιόθεν καί ς τώρα, λα τά θεριά πολεμον νά μς φνε καί δέ μπορονε. Τρνε πό μς καί μένει καί μαγιά». (Μακρυγιάννης)
.           «Μακάριος» λοιπόν « λαός γινώσκων λαλαγμόν», ὅπως λέγει ὁ Ψαλμός (Ψαλμ. Πη΄ (πθ΄), 1-5). Χαρά δηλαδή στό λαό πού ξέρει νά γιορτάζει τά μεγάλα γεγονότα τῆς Ἱστορίας του. Νά μεθᾶ ἡ ψυχή του ἀπό ἐθνική ὑπερηφάνεια. Νά κάνει ἆσμα καί παιᾶνα τούς ἡρωϊσμούς καί τίς θυσίες τῆς ψυχῆς του. Νά διδάσκει τήν ἀνδρεία καί τή φιλοπατρία τῶν προγόνων του καί νά φρονηματίζει τίς γενεές πού ἔρχονται. Ὁ λαός αὐτός δέν χάνεται ἀπό τό πρόσωπο τῆς γῆς. Διότι ἔχει προορισμό στή ζωή καί ἔχει νά ἐπιτελέσει ἔργο στήν Ἱστορία. Ἔργο ὄχι πολεμικό, ὄχι ἔργο κατακτητικό, ἀλλά ἔργο εἰρηνικό καί ἐκπολιτιστικό, ἔργο «μεγάλης δέας».
.      Ἔχουμε, λοιπόν, οἱ πάντες ὑποχρέωση νά τιμοῦμε καί νά σεβόμαστε τούς ἥρωές μας καί τήν Ἱστορία μας, ἀδιάσπαστη καί συνεχῆ διά μέσου τῶν αἰώνων, ὥστε νά ἐπιβιώσουμε ὡς Ἔθνος μέσα στήν χοάνη τῆς παγκοσμιοποιήσεως.
.          Ἐπιβάλλεται σθεναρή καί ἄκαμπτη ἀντίσταση σέ ὅλα τά ἐπίπεδα καί πρός κάθε κατεύθυνση. Ἀντίσταση στόν ἀφελληνισμό καί στήν παραχάραξη τῆς ἱστορίας μας, ἀντίσταση στήν περιθωριοποίηση καί τόν ὑποβιβασμό τῶν ἀρχῶν τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος μας, ἀντίσταση στήν ποδηγέτηση καί τόν ἔλεγχο τῶν ἐπιλογῶν καί τῆς συνειδήσεώς μας, ἀντίσταση στούς σχεδιασμούς καί τίς ἐπιβολές τῆς Νέας Τάξεως Πραγμάτων καί τῆς Νέας Ἐποχῆς. Ἀντίσταση στήν νέα ἠλεκτρονική φυλακή μέσῳ τῆς κάρτας τοῦ πολίτη καί τῶν ὑπολοίπων ἠλεκτρονικῶν καρτῶν, τίς ὁποίες ἀρνούμεθα νά παραλάβουμε. Ἀντίσταση παντί σθένει καί πάσῃ δυνάμει. Ἀντίσταση μέχρις ἐσχάτων.
.         Ἀντίσταση ὀργανωμένη καί ὄχι ἐπιφανειακή, πού θά στηρίζεται στόν προσωπικό μας ἁγιασμό καί τόν ἀναβαπτισμό μας, στά νάματα τῆς παραδόσεώς μας. Ἀντίσταση ὀργανωμένη σέ προσωπικό, οἰκογενειακό, ἐπαγγελματικό καί κοινωνικό ἐπίπεδο.
.          Ἄς κάνουμε τά σπίτια μας νέα κρυφά σχολειά κι ἄς γαλουχήσουμε τά παιδιά μας μέ τίς παραδόσεις τοῦ γένους μας ὑποκαθιστώντας ἐμεῖς τήν πλημμελῆ σχολική ἐκπαίδευση πού τούς παρέχεται. Νά προβάλουμε στά παιδιά μας τά πρότυπα τῶν ἁγίων καί τῶν ἡρώων μας, νά τούς ἐμπνεύσουμε τήν φιλοπατρία, νά τούς διδάξουμε σωστά τήν γλώσσα μας καί τήν ἱστορία μας.
.         Νά γίνουμε οἱ ἴδιοι φορεῖς καί μεταλαμπαδευτές αὐτῆς τῆς παραδόσεως μέ συνέπεια καί εὐσυνειδησία στόν χῶρο ἐργασίας μας, στόν κοινωνικό μας περίγυρο καί σέ ὁποιαδήποτε ἄλλη εὐκαιρία μᾶς παρέχεται.
.        Νά δραστηριοποιηθοῦμε μαχητικά καί ἀγωνιστικά δίνοντας ἀνά πᾶσα στιγμή μαρτυρία ὀρθοδοξίας καί ἑλληνισμοῦ. Νά καταστήσουμε σαφές σέ ὅλους αὐτούς πού κατεργάζονται τήν ὑπονόμευση τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος μας ὅτι θά μᾶς βροῦν ἀπέναντί τους ἀκλόνητους καί ἀμετακίνητους. Νά γνωρίζουν ὅτι ἡ νίκη, μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, τῆς Κυρίας μας Θεοτόκου καί τῶν Ἁγίων μας, θά εἶναι δική μας.
.          Ἄς μήν ξεχνᾶμε τό δίδαγμα πού μᾶς δίνει ἡ ἱστορία τοῦ Γένους μας, μέ τά λόγια τοῦ ἐθνομάρτυρος Κυπριανοῦ, ἀρχιεπισκόπου Κύπρου (1756-1821), πού ἀπαντᾶ στόν Τοῦρκο Κιουτσούκ Μεχμέτ, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ πώς θά ξεπαστρέψει ὅλους τούς Ρωμηούς ἀπό ὁλόκληρο τόν κόσμο, ἐκφρασμένο ποιητικά ἀπό τόν ἐθνικό ποιητή τῆς Κύπρου, Βασίλη Μιχαηλίδη, σέ ἐλεύθερη διασκευή:«Κιουτσούκ Μεχμέτ:

—“ Ἐπίσκοπε, ἐγώ τήν γνώμη μου ποτέ δέν τήν ἀλλάζω,
κι ὅσα κι ἄν πεῖς, μή θαρρευτεῖς ὅτι θά σέ πιστέψω˙
ἔχω στό νοῦ μου, ἐπίσκοπε, νά σφάξω, νά κρεμάσω,
κι ἄν ἠμπορῶ ἀπ’ τούς Ρωμηούς τήν Κύπρο νά παστρέψω.
Κι ἀκόμα κι ἄν ἐμπόρεγα τόν κόσμο νά γυρίσω,
θέ νά σφάξω τούς Ρωμηούς, ψυχή νά μήν ἀφήσω”.
»Ἐπίσκοπος Κυπριανός:
—“ Ἡ Ρωμιοσύνη εἶν’ φυλή συνόκαιρη τοῦ κόσμου,
κανένας δέν ἐβρέθηκε γιά νά τήν ἐξαλείψει,
κανένας, γιατί σκέπει την ἀπ΄ τά ὕψη ὁ Θεός μου.
Ἡ Ρωμιοσύνη θέ νά χαθεῖ, ὅταν ὁ κόσμος λείψει.
Σφάξε μας ὅλους κι ἄς γενεῖ τό αἷμα μας αὐλάκι,
Κάμε τόν κόσμο μακελλειό καί τούς Ρωμηούς σφαχτάρια,
μά γνώριζε πώς, σάν κοπεῖ ἡ λεύκα ἡ δροσερή,
τριγύρω της πετάγονται τριακόσια παρακλάδια.
Τό ἄροτρο ὀργώνοντας θαρρεῖ τή γῆ πώς τρώει,
μά τό ἴδιο πάντα τρώγεται, τό ἴδιο καταλυέται”.»
Ἡ Ρωμιοσύνη ἔν’ φυλή συνόκαιρη τοῦ κόσμου,
κανένας δέν εὑρέθηκεν γιά νά τήν ἰξηλείψη,
κανένας γιατί σκέπει την πού τ’ ἅψη ὁ Θεός μου.
Ἡ Ρωμιοσύνη ἔν’ νά χαθῆ, ὄντας ὁ κόσμος λείψη.
(Βασίλης Μιχαηλίδης, Κύπρος)

ΠΗΓΗ: «Ὀρθόδοξο Παρατηρητήριο»

 

, , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ (π. Γ. Εὐθυμίου)

  • Ὁ Αἰδεσιμολ. Πρωτ. π. Γεώργιος Εὐθυμίου ἀπέστειλε στὴν «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ» τὸ κατωτέρω ἄρθρο. Ἡ «ΧΡ. ΒΙΒΛ.» τὸν εὐχαριστεῖ γιὰ τὶς καίριες ἐπισημάνσεις του καὶ τὴν πνευματικὴ “πρόταση” ποὺ ὑποστηρίζει.

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ
Ὑπὸ τοῦ πρωτοπρ. Γεωργίου Χρ. Εὐθυμίου

.             Οἱ πρόγονοί μας κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Τουρκοκρατίας καταπιέζονταν ἀπὸ τὸν Ὀθωμανὸ δυνάστη μὲ ἕνα πλῆθος ἀπὸ φόρους, ποὺ διαρκῶς ἐπινοοῦσε, προκειμένου νὰ ἐξισλαμισθοῦν, δηλαδή, νὰ ἀρνηθοῦν τὴν πίστη τους καὶ τὴν ἐθνική τους ταυτότητα. Ἀρκετοί, οἱ ἀδύνατοι, ὑπέκυψαν, ἀλλ’ οἱ πολλοί, συσπειρωμένοι κάτω ἀπὸ τὶς πτέρυγες τῆς Ἐκκλησίας, ἄντεξαν, ἀντιστάθηκαν –μὲ κορυφαίους τοὺς Νεομάρτυρες– καὶ μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἦλθε «τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου», πέταξαν ἀπὸ πάνω τους τὸν ἐπαχθῆ ζυγὸ τῆς δουλείας.
.        Σήμερα, ἡ πατρίδα μας εὑρίσκεται καὶ πάλιν κατ’ οὐσίαν ὑπὸ κατοχήν. Τὰ δεσμά της ἐχάλκευσαν συστηματικὰ καὶ ἐπὶ πολλὰ χρόνια ἐξωτερικοὶ παράγοντες, ἀλλὰ καὶ ἐσωτερικοὶ «Ἐφιάλτες», προερχόμενοι ἐν πολλοῖς ἀπὸ τὶς τάξεις αὐτῶν ποὺ εἶναι ταγμένοι ἀπὸ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους νὰ ὑπηρετοῦν τὸν Λαὸ καὶ νὰ προασπίζουν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους.
.        Ἡ ἀνίερος αὐτὴ συμμαχία τῶν ξένων καὶ τῶν ντόπιων παραγόντων ἐφαρμόζει τὴν δοκιμασμένη συνταγὴ τῆς Τουρκοκρατίας. Μὲ διάφορα προσχήματα καὶ «προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις», ἐπιβάλλει στὸν κοινό της ἐχθρό, τὸν ἑλληνικὸ λαό, φόρους ἐπὶ φόρων καὶ περικοπὲς ἐπὶ περικοπῶν στὶς ἀποδοχές, γιὰ νὰ τὸν ἐξουθενώσει, τὸν τρομοκρατήσει, τὸν ἀπελπίσει, τὸν μεταβάλει σὲ προσκυνημένο ραγιά, ἕτοιμο νὰ ὑποκύψει στὸ ὁποιοδήποτε κέλευσμά της καὶ νὰ ἀρνηθεῖ, ὅπως οἱ ἀδύνατοι τῆς Τουρκοκρατίας, τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια, δηλαδή, τὴν προσωπική του ἐλευθερία καὶ ἀξιοπρέπεια, τὴν πίστη του καὶ τὴν ἐθνική του ταυτότητα καὶ κυριαρχία.
.        Οἱ πρόγονοί μας ἄντεξαν ὑπὸ τὰς πτέρυγας τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀπετίναξαν τὸν ζυγόν. Ἐμεῖς τί θὰ κάνουμε, θὰ τοὺς μιμηθοῦμε; Θὰ ἀναδειχθοῦμε ἄξιοι ἀπόγονοι τῶν προγόνων μας; Στὸ χέρι μας εἶναι νὰ τὸ πετύχουμε μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ, τὴν μετάνοια καὶ τὸν ἐκκλησιαστικὸ-ἀσκητικὸ τρόπο τῆς ζωῆς μας. Τὸν δρόμο μᾶς δείχνει ὁ ἰσαπόστολος καὶ ἱερομάρτυρας ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ ὁποῖος λέγει: «Τοῦτο σᾶς λέγω πάλιν καὶ σᾶς παραγγέλλω: κἂν ὁ οὐρανὸς νὰ κατέβη κάτω κἂν ἡ γῆ νὰ ἀνέβη ἀπάνω κἂν ὅλος ὁ κόσμος νὰ χαλάση καθὼς μέλλει νὰ χαλάση σήμερον αὔριον, νὰ μὴ σᾶς μέλη τί ἔχει νὰ κάμη ὁ Θεός. Τὸ κορμὶ ἂς σᾶς τὸ καύσουν, ἂς σᾶς τὸ τηγανίσουν, τὰ πράγματά σας ἂς σᾶς τὰ πάρουν, μὴ σᾶς μέλη, δῶστε τα, δὲν εἶναι ἐδικά σας. Ψυχὴ καὶ Χριστὸς σᾶς χρειάζεται. Ἐτοῦτα τὰ δύο ὅλος ὁ κόσμος νὰ πέση, δὲν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς τὰ πάρη, ἔξω ἂν τύχη καὶ τὰ δώσετε μὲ τὸ θέλημά σας. Αὐτὰ τὰ δύο νὰ τὰ φυλάγετε νὰ μὴν τύχη καὶ τὰ χάσετε».
.       Θάρρος, ἀδελφοί, «νεφύδριόν ἐστι καὶ θᾶττον παρελεύσεται», ὅπως λέγει ὁ Μέγας Ἀθανάσιος. Ἀρκεῖ νὰ μείνουμε μὲ ὑπομονὴ καὶ μέχρι τέλους ἑδραῖοι καὶ ἀμετακίνητοι στὴν πίστη καὶ τὶς παραδόσεις τῶν Πατέρων μας καὶ τότε ὁ Χριστός, ποὺ εἶναι ὁ Κύριος τῆς ἱστορίας, ἀπείρως ἰσχυρότερος ἀπὸ τὸν διάβολο καὶ τοὺς ὑποτακτικούς του, θὰ μᾶς χαρίσει καὶ πάλι τὴν ποθητὴ ἐλευθερία.

, , , , , , ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΜΥΘΟΣ ἢ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΣ; [Δ´]

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Μῦθος ἤ πραγματικότης;
[Δ´ΜΕΡΟΣ]

Ὑπὸ τῆς  Ξανθ. Συριοπούλου, Φιλολόγου
(Ἄρθρο δημοσιευμένο τὸ 1978, στὸ περιοδικὸ «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τεύχη 143-147)

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/01/τ-κρυφο-σχολειο-μῦθος-ἤ-πραγματικότ/

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/02/τὸ-κρυφὸ-σχολειὸ-μῦθος-ἢ-πραγμ-β´/

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ : https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/03/τὸ-κρυφὸ-σχολειὸ-μῦθος-ἢ-πραγμ-γ´/

 

V. Τὸ κρυφὸ Σχολειὸ στὴ Λογοτεχνία καὶ τὶς Τέχνες

.         Ἂν ὑποστηριχθῆ ὅτι ὁ μῦθος γιὰ τὸ Κρυφὸ σχολειὸ εἶναι δημιούργημα τῶν μετεπαναστατικῶν λογίων καὶ λογοτεχνῶν, θὰ ἦταν δυνατὸ νὰ παρατηρηθῆ ὅτι ὁ 19ος αἰώνας εἶναι ἐποχὴ τοῦ Ὀρθολογισμοῦ, δηλαδὴ μιὰ ἐποχὴ ποὺ δὲν εὐνοοῦσε καθόλου τὴν δγημιουργία καὶ τὴν διάδοσι μύθων. Ἄλλωστε ὁ Νικόλαος Γύζης ἀναδείχθηκε καλλιτέχνης στὴ Γερμανία καὶ ὁ Ἰωάννης Πολέμης στὸ Παρίσι, δίδοντας ὁ μὲν πρῶτος τὸν ἔξοχο ζωγραφικὸ πίνακα καὶ ὁ δεύτερος τὸ ὡραῖο ποίημα γιὰ τὸ Κρυφὸ Σχολειό. Καὶ αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ἀποδέχθηκε ὁλόψυχα καὶ τὰ ἀγκάλιασε μὲ ἰδιαίτερη λαχτάρα ὁ ἑλληνικὸς λαός, γιατὶ ἀκριβῶς ἐξέφραζαν ὅ,τι ὁ ἴδιος εἶχε διατηρήσει διὰ τῆς παραδόσεως.
.       Οἱ κυριώτεροι ἐκπρόσωποι τῆς λογοτεχνίας, ποὺ τὴ λογοτεχνική τους δημιουργία ἔχουν στηρίξει σὲ βαθειὰ ἀναδίφησι τῆς νεωτέρας ἱστορίας, ὅπως ὁ Πετσάλης καὶ ὁ Περάνθης, ἀνασυγκροτοῦν τὴν ἀλήθεια γιὰ τὴν ὕπαρξι καὶ τὴ λειτουργία τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ, ποὺ σκιαγραφήθηκε πιὸ πάνω καὶ προβάλλει ἀπὸ τὰ τόσα τοπωνύμια καὶ ἄλλα ἐκτεθέντα τεκμήρια, ἔχει δὲ ἀποτυπωθῆ στὴ λαϊκὴ παράδοσι, καὶ μὲ παραστατικότητα χωρὶς τὴν παραμικρὴ ἀμφιβολία ἔτσι τὴν παρουσιάζουν.
.       Ὁ Θαν. Πετσάλης παρουσίασε μὲ τόση ζωντάνια τὰ δεινὰ τῆς Ἑλλληνικῆς φυλῆς κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Τουρκοκρατίας στὰ ἔργα του «οἱ Μαυρόλυκοι» καὶ «ἡ Καμπάνα τῆς Ἁγια-Τριάδας», σ. 148-162) δίνει μιὰ γλαφυρὴ καὶ ζωντανὴ περιγραφὴ τῆς λειτουργίας τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ, πῶς γινόταν κρυφὰ κατὰ τὴ νύκτα, τί ἐδιδάσκοντο τὰ παιδιά, τὴν προσπάθεια τοῦ ἱεροδάσκαλου νὰ διατηρήση τὴν πίστι καὶ τὴν γλῶσσα καὶ τὸν κίνδυνο ποὺ διέτρεχε ἀπὸ τὸν βάρβαρο δυνάστη.
.        Ὁ ἴδιος λογοτέχνης στὸ περιοδικὸ «Ἑλληνικὴ Δημιουργία» γράφει χαρακτηριστικά: «…Τοὺς δύο πρώτους αἰῶνες μετὰ τὴν Ἅλωσι τὸ Γένος ἔμεινε μὲ ὀλίγιστες περιπτώσεις στὸ πιὸ μαὺρο σκοτάδι. Ἀνοργάνωτα καὶ ἀσυστηματοποίητα μαζεύει ὁ παπᾶς, μισογραμματισμένος κι ἐκεῖνος τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς, μαζεύει μερικὰ παιδιὰ στὴν ἐκκλησιά, στὸ νάρθηκα τὴς ἐκκλησιᾶς… Ἦταν ὁ καθ᾽ αὐτὸ καιρὸς τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ. Τότε ποὺ ὁ φόβος τοῦ τούρκου ἔκανε τοὺς γονεῖς νὰ στέλνουν τὰ παιδιά τους πρίν ξημερώσει ἀκόμη, μέσ᾽ στὸ σκοτάδι, νὰ πᾶνε στὸν παπᾶ, παπᾶ καὶ δάσκαλο…»[1].
.         Καὶ ὁ ἄλλος μεγάλος λογοτέχνης Μιχαὴλ Περάνθης θὰ γράψη χαρακτηριστικά: «…ἀφοῦ διώκεται δημόσια ἡ Παιδεία θὰ προσφύγουν στὸ Κρυφὸ Σχολειό. Τούτη ἡ περίπτωση τῶν Κρυφῶν Σχολειῶν εἶναι σίγουρα ἡ καταπληκτικώτερη μέσα στὴν πνευματικὴ ἱστορία ὅλων τῶν λαῶν.. Βεβαιώνει τί ἀκαταμάχητη δίψα ποὺ φούντωνε γιὰ μόρφωση καὶ πόσο -γενικὸ ἦταν τὸ κίνημα, ἀφοῦ διαφυλάχτηκε μέσ᾽ τὸ δημοτικό μας τραγούδι. Ἀκόμα κι ἀπὸ τὸν ἅη Βασίλη (προσωποποίηση τῆς παιδείας) τὸ δῶρο ποὺ ζητοῦν τὰ παιδιὰ εἶναι νὰ μάθουν γράμματα. Ἀφοῦ ἠξέρεις γράμματα πὲς μας τὴν ἀλφαβήτα…. Διδάσκαν καλόγεροι καὶ παπάδες μισογραμματισμένοι κι αὐτοί. Διδάσκουν νύκτα μὲ τὸ κερί, πρὶν ξημερώσει ἀκόμα, τὰ παιδιὰ διολίσθαιναν ἀθόρυβα στὸ σκοτάδι… νὰ μὴ τοὺς δεῖ Τοῦρκος κι ἦταν χαρούμενα, ὅταν εἶχε φεγγάρι -ποὺ τὸ τραγουδοῦσαν. Ἔφταναν σ´ ἕνα γυμνὸ δωμάτιο σπιτιοῦ, στὸ νάρθηκα μιᾶς ἐκκλησιᾶς, σ´ ἕνα μπουντρούμι ἀνήλιαγο καὶ ὑγρὸ… στὶς πλάκες ἤ ἐπάνω σὲ πέτρες, γύρω γύρω, μὲ τ᾽ αὐτί τους στηριγμένο ἔξω, μπὰς κι ὁρμήσει ὁ ἀγαρηνός, μὲ τὰ μάτια τους στὸ μυστικὸ παραπόρτι, ἕτοιμοι νὰ τὸ σκάσουν ἄν χρειαστεῖ… καὶ νὰ παίζουν τὸ κεφάλι τους γιὰ πέντε κολλυβογράμματα. Τί μάθαιναν; τὴν ἀλφαβήτα γιὰ νὰ διαβάζουν τὸ Ψαλτήρι. Βιβλία δὲν εἶχαν. Ἡ ἀνάγνωση γινόταν στ᾽ Ὀκτωήχι…»[2].
.           Καὶ ὁ Ἠλίας Π. Βουτιερίδης στὸ ἔργο του «Σύντομη Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας» παραδέχεται τὴν ὕπαρξι καὶ λειτουργία τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ.[3]

VΙ. Συμπεράσματα

.         Ὕστερα ἀπὸ ὅλα τὰ ἀνωτέρω καταλήγομε στὸ συμπέρασμα, ὅτι κατὰ περιόδους διωγμοῦ ἐλειτούργησαν Κρυφὰ Σχολειά, τῶν ὁποίων ἡ μορφὴ καὶ ὁ ἀριθμὸς κατὰ περιοχὲς ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τοὺς κατὰ τόπους διοικητὰς καὶ τὶς ἑκάστοτε τοπικὲς ἀνάγκες.
.       Ὅτι ἐλειτούργησε σὲ Μονὲς κυρίως καὶ στὸ νάρθηκα τῶν ἐκκλησιῶν καὶ σὲ σπίτια, ἀλλοῦ μὲ περισσότερους καὶ ἀλλοῦ μὲ λιγώτερους μαθητάς, βραδινὲς ἤ πρωϊνὲς ὧρες καὶ συνεδυάζετο πολλὲς φορὲς μὲ τὶς λατρευτικὲς ἀκολουθίες, ὅπως καὶ κατὰ τὴ βυζαντινὴ ἐποχὴ εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητο καὶ αὐταπόδεικτο. Καὶ ἐκεῖνο ποὺ βοηθεῖ κυρίως στὴν ὑποστήριξι τῆς ὑπάρξεώς του εἶναι: 1) ἡ ἐπιβίωσί μας, ἡ διατήρησι τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως, τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, τῆς ἐθνικότητός μας. 2) ἡ εἰλικρίνεια καὶ ὁ αὐθορμητισμὸς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποὺ ἐδημιούργησε τὰ τοπωνύμια στηριζόμενος στὴν πραγματικότητα καὶ ἔφτιαξε τὸ δημοτικὸ τραγούδι, στὸ ὁποῖο ἐκφράζει τὴν πίστι του. 3) Ἐπικροτοῦν ἐπίσης τὴν λειτουργία τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ οἱ ἀπαγορεύσεις καὶ τὰ δεινοπαθήματα, ποὺ ὑφίσταντο κάθε φορὰ ἀπὸ τὸν βάρβαρο δυνάστη οἱ Ἕλληνες καὶ κάθε διευκόλυνσι γιὰ ὁποιοδήποτε θέμα ἦταν φαινομενική. 4) τόσοι ἄλλοι μελετηταὶ καὶ ἄξιοι ἱστοριογράφοι καὶ λογοτέχναι τὸ ἐπικυρώνουν.
.         Ἀκόμη δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀποκλείση καὶ τὴν ἄποψι ὅτι νέες ἔρευνες καὶ στοιχεῖα ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ δοῦν τὸ φῶς μελλοντικὰ θὰ μᾶς διασαφήσουν περαιτέρω καὶ θὰ διαφωτίσουν τὸ γεγονὸς τῆς λειτουργίας τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ λέγει ὁ Μ. Γεδεών: «Κτύπος ἀξίνης ἐπὶ τῶν ἐρειπίων ἡσυχαστηρίου ἤ καλύβης φιλοπόνου διδασκάλου ἤ λογίου μοναχοῦ δυνατὸν κόσμον ὅλον ν᾽ ἀνατρέψῃ καὶ γενεὰν λησμονηθεῖσαν νὰ ἐπαναγάγῃ εἰς ζωήν»[4].
.           Ὅλα αὐτὰ δείχνουν πόσο μεγάλη εἶναι ἡ εὐθύνη μας, ὅταν σὲ βιβλία σχολικὰ ὑπάρχουν γνῶμες ἀτεκμηρίωτες σὲ θέματα μάλιστα ποὺ ἡ εὐαισθησία μας εἶναι μεγάλη, γιατὶ ἀκριβῶς πρόκειται γιὰ θέματα ἐθνικά, γιὰ ὅ,τι συνηθίσαμε νὰ λέμε «ἱερὰ καὶ ὅσια» τῆς Φυλῆς μας.

ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ἀγαπητή μου «Δρᾶσις»

.        Ἡ μελέτη τῆς Δος Ξ. Συριοπούλου «Τὸ Κρυφὸ Σχολειό»· Μῦθος ἤ πραγματικότης;» μοῦ δίνει τὴν εὐκαιρία νὰ σοῦ γράψω καὶ πάλι ὀλίγες σκέψεις μου.
.      Ὅσοι ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ εἶναι μῦθος θεωροῦν πολὺ ἀνθρωπιστὰς τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ καὶ ἀνοήτους, ἀφοῦ τοὺς παρουσιάζουν νὰ μή ἐνοχλοῦνται ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τῶν Σχολείων καὶ νὰ τὰ ἀφήνουν ἐλεύθερα. Μακάρι ἔτσι νὰ ἦσαν τὰ πράγματα! Δὲν ἦσαν ὅμως δυστυχῶς καθόλου ἔτσι. Μερικὲς ἀποδείξεις θὰ μᾶς δικαιώσουν:

α) Στὴ Γεννάδειο βιβλιοθήκη, στὴν Ἀθήνα, ὑπάρχει μία πολὺ χαρακτηριστικὴ εἰκόνα, ὅπου μὲ φρίκη βλέπουμε μερικὰ ἀπὸ τὰ βασανιστήρια, στὰ ὁποῖα ὑπέβαλλαν τοὺς ραγιάδες οἱ «ἀνθρωπιστὲς Τοῦρκοι», ὅπως τοῦ πνιγμοῦ, τῆς σταυρώσεως, τοῦ καψίματος, τῆς διαπομπεύσεως καὶ τῆς φάλαγγας.
β) Ὁ Ἀδ. Ἀδαμαντίου στὴν Ἱστορία του δανείζεται μία εἰκόνα ἀπὸ βιβλίο παλαιοῦ περιηγητοῦ· σ᾽ αὐτὴν βλέπουμε τρεῖς ἀγρίους Τούρκους μὲ ὑψωμένα τὰ ὅπλα ἕτοιμους νὰ πυροβολήσουν μία εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ δύο Ἕλληνες ἔντρομοι μὲ φρίκη παρατηροῦν τὴν βεβήλωσιν.
γ) Ὁ Ἰάκωβος Ρῖζος Νερουλὸς (1778-1860), ποὺ εἶναι ἀρκετὰ κοντὰ στὰ χρόνια ποὺ ἐλειτούργησε τὸ Κρυφὸ Σχολειό, γράφει: «Οἱ Τοῦρκοι ἀπηγόρευαν αὐστηρότατα τὴν ἵδρυσιν σχολείων, ἀπὸ φόβον μήπως οἱ Χριστιανοὶ μορφωμένοι γίνουν δοῦλοι δυσκολοκυβέρνητοι καὶ ἐπικίνδυνοι».
δ) Κάτι ἀνάλογο ὑπστηρίζει καὶ ὁ Ν. Βραχνός: «Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπηγόρευεν αὐστηρῶς τὴν σύστασιν Ἑλληνικῶν Σχολείων. Ἕνεκα τούτου μόνον τὰ στοιχειώδη γράμματα ἐδιδάσκοντο εἰς τοὺς Ἕλληνόπαιδας ἐν τοῖς μοναστηρίοις καὶ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις· ὡς διδάσκαλοι δὲ ἐχρησίμευον μοναχοὶ καὶ ἱερεῖς».
ε) Τέλος ὁ Ἀδ. Ἀδαμαντίου γράφει: «Μὲ πολὺ δὲ κακὸν ὄμμα ἔβλεπον οἱ Τοῦρκοι κάθε πρόοδον. Δὲν ἄφινον τοὺς Χριστιανοὺς νὰ ἔχουν σχολεῖα, οὔτε νὰ ἐργάζωνται εἰς τὰς τέχνας».

.    Θὰ μᾶς θυμίσουν ἴσως οἱ ἀρνηταὶ τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ τὰ προνόμια, ποὺ παρεχώρησαν οἱ Τοῦρκοι ἀπὸ πολιτικὴ κυρίως σκοπιμότητα. Ὅμως «ἀνὰ πᾶσαν εὐκαιρίαν καὶ κατὰ τὰς ἑκάστοτε ὀρέξεις τοῦ κατακτητοῦ Πατριάρχαι καθῃροῦντο καὶ κληρικοὶ ἐφυλακίζοντο ἤ κατεσφάζοντο. Κατὰ τοὺς πρώτους ἰδίως αἰῶνας οἱ ὑπόδουλοι Ἕλληνες μετὰ μεγίστων ἐμποδίων καὶ ταπεινότητος, ἥτις ἔφθανε μέχρις ἐξουθενώσεως, ἠδύναντο νὰ ἐκπληρώνουν τὰ θρησκευτικὰ αὐτῶν καθήκοντα. Ἡ ἐκπαίδευσις παρημποδίζετο (…), ἀλλὰ καὶ τὰ κοινοτικὰ προνόμια παρεβιάζοντο ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν, ἡ δὲ ζωή, ἡ τιμὴ καὶ ἡ περιουσία τῶν ραγιάδων εὑρίσκετο εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ πρώτου τυχόντος σκληροῦ Τούρκου». (Μεγάλη Ἑλληνικὴ Ἐγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη, Τόμος 10ος, «Ἑλλάς», σελ. 292).
.      Ἀλλὰ καὶ ὁ Κωστ. Παπαρρηγόπουλος ὁμιλεῖ γιὰ τὴν παραβίασιν τῶν προνομίων: «Ὁπωσδήποτε καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὰ μεταγενέστερα βεράτια παρεβιάσθηκαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ δὲν ἔπαυσαν ἔκτοτε παραβιαζόμενα. Κυριωτάτη τούτου αἰτία ὑπῆρξεν ἡ αὐθαιρεσία τῆς ὀσμανικῆς Κυβερνήσεως, καθ᾽ ἧς οὐδένα τρόπον εἶχε ν᾽ ἀντισταθῇ ὁ Πατριάρχης… τὰ αὐτὰ παραδίδονται καὶ ἐν τῷ ἱστορήματι τῆς ἐπὶ Σουλεϊμὰν Α´ μετατροπῆς ναῶν Χριστιανικῶν εἰς Τζαμία… ὅμως τοὺς καλλιπρεπεῖς ναοὺς μετέβαλλον πανταχοῦ εἰς τεμένη» (Ἱστορ. Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, Τόμος Ε´, Β´ μέρος, σελ. 71, ἔκδοσις ὀγδόη).
.     Καὶ ἡ Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους τῆς Ἐκδοτικῆς Ἀθηνῶν, ποὺ παρουσιάζει τὶς ἀπόψεις ἐκείνων ποὺ δὲν δέχονται, ὅτι ὑπῆρξε Κρυφὸ Σχολειό, στὴ σελίδα 43, τοῦ 10ου Τόμου, γράφει γιὰ τὰ προνόμια: «Τὰ προνόμια στηρίζονταν σὲ μιὰ μονόπλευρη πράξη, ἡ ὁποία ἦταν κάθε στιγμὴ ἀνακλητὴ μὲ τὸ πρόσχημα, ὅτι παραβιάσθηκε ἡ τζιμμά, καὶ ὅτι ὁπωσδήποτε ἐκεῖνοι ποὺ παραχώρησαν τὰ προνόμια ἤ οἱ διάδοχοί τους δὲν δίσταζαν νὰ τὰ καταπατήσουν ὅταν ἔπαυε νὰ ὑπάρχη ἡ σκοπιμότητα ποὺ τὰ ὑπαγόρευε (…) σὲ ὁρισμένα μέρη, ἰδίως ὅπου ἦταν ἐγκατεστημένοι πυκνοὶ μουσουλμανικοὶ πληθυσμοὶ δὲν ἦταν ἀνεκτὴ οὔτε κἄν ἡ ἐλεύθερη ἔκφραση τοῦ λόγου στὰ Ἑλληνικὰ. Ἀναφέρεται χαρακτηριστικὰ ὅτι κόπηκαν οἱ γλῶσσες πολυαρίθμων Χριστιανῶν… λίγο μετὰ τὴν κατάκτηση ἀπὸ τὸν Σελὴμ Α´, ἐπειδὴ ἐπέμεναν νὰ μιλοῦν Ἑλληνικά»!…
.      Μετὰ ἀπὸ αὐτὰ ὅσοι θέλουν μποροῦν νὰ θεωροῦν… ἀνθρωπιστὰς ἤ ἔστω καὶ … κουτοὺς τοὺς Τούρκους, ἀνίκανους νὰ ἀντιληφθοῦν, ὅτι τὸ Σχολεῖο ἐφώτιζε τὸ νοῦ, ἐθέρμαινε τὴν καρδιὰ καὶ ἑτοίμαζε τὰ Ἑλληνόπουλα γιὰ τὸν μεγάλο ξεσηκωμό· ἐκτὸς ἄν δὲν ἦσαν αὐτοὶ σοβαροὶ λόγοι γιὰ νὰ ἀνησυχοῦν οἱ Τοῦρκοι καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπουν τὴν λειτουργία τῶν Σχολείων!…

Φιλικώτατα

Γ. Μπακιρτζῆς
Φιλόλογος, Σέρραι.

ΠΗΓΗ: περιοδ.: «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τ.143-147, Σεπτ. Ὀκτ. 1978
Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»


[1] ΤΑΣΟΥ ΑΘ. ΓΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, Σχολὴ Δημητσάνης, ἐν Ἀθήναις 1962 σ. 25 Σημ. (Περιοδικὸν Ἑλληνικὴ Δημιουργία τ.ζ. (1951) σ. 875 κ. ἑξ.).

[2] Μιχαὴλ Περάνθη, Ἑλληνικὴ Πεζογραφία, τ. Α’, σ. 17.

[3] Πρβλ. ΤΑΣΟΥ ΑΘ. ΓΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, ἔνθ’ ἀνωτέρω σ. 25.

[4] Τρύφωνος Εὐαγγελίδου, Ἡ παιδεία ἐπὶ Τουρκοκρατίας, Ἀθῆναι, 1933. Προλεγόμενα σελ. ΧV.

, , ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΜΥΘΟΣ ἢ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΣ; [Γ´]

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Μῦθος ἤ πραγματικότης;
[Γ´ΜΕΡΟΣ]

Ὑπὸ τῆς  Ξανθ. Συριοπούλου, Φιλολόγου
(Ἄρθρο δημοσιευμένο τὸ 1978, στὸ περιοδικὸ «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τεύχη 143-147)

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/01/τ-κρυφο-σχολειο-μῦθος-ἤ-πραγματικότ/

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/02/τὸ-κρυφὸ-σχολειὸ-μῦθος-ἢ-πραγμ-β´/

.       Ἐὰν ἐχαρακτηρίζαμε ὡς ἱστορικὸ ψεῦδος τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ τῆς Τουρκοκρατίας -γράφει ὁ βαθὺς μελετητὴς Τάσος Γριτσόπουλος- δημιούργημα τῶν λογίων τῆς μετεπαναστατικῆς ἐποχῆς πρὸς ἐξαπάτησι τοῦ λαοῦ καὶ πλαστογράφησι τοῦ βίου του, θὰ ἔπρεπε παραλλήλως νὰ δεχθοῦμε καὶ τὸ τοπωνύμιο τῆς Δημητσάνης πλαστὸ καὶ αὐτό. Ἀλλὰ τέτοια περίπτωσις πλαστογραφήσεως τῆς λαϊκῆς διαθέσεως θὰ ἦταν τερατώδης καὶ πρωτοφανὴς καὶ τόσο περισσότερο ἄν πρόκειται καὶ περὶ αὐτοπλαστογραφήσεως τοῦ ἀνοθεύτου λαϊκοῦ συναισθήματος. Δὲν ἔχομε ὅμως ἄλλα τέτοια δείγματα τῆς χαλκεύσεως τῆς αὐθορμήτου λαϊκῆς συνειδήσεως. Ἀπεναντίας γιὰ τὴν περίοδο τῆς τουρκοκρατίας γνωρίζομε, ὅτι ὁ λαὸς ὑπῆρξε πλουσιώτατος σὲ ἐκφράσεις καὶ ἐκδηλώσεις ἀντιδράσεως κατὰ τῶν δεινῶν περιστάσεων τῆς δουλείας, πάντοτε μὲ σαφῆ γνωρίσματα εἰλικρινείας καὶ ἀφελείας.
.         Ἡ διατήρησις ἀκόμη Κρυφὸ Σχολειὸ τοῦ τοπωνυμίου τῆς Μονῆς Φιλοσόφου εἶναι μία ἀδιάψευστη ἀπόδειξις, ὅτι συμβάδισε ἡ πραγματικότητα τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ μὲ τὴν γέννησι τοῦ τοπωνυμίου[1].
.         Ἑπομένως τὰ ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα τοπωνύμια εἶναι ἰσχυρὰ τεκμήρια γιὰ τὴν λειτουργία πράγματι τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ.

.          2. Η Δημοτικὴ Ποίησι καὶ τὸ Κρυφὸ Σχολειό. Ἔπειτα πῶς νὰ ἀγνοήσωμε τὴν παράδοσι, τὴν εἰλικρίνεια καὶ τὴν εὐαισθησία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποὺ παρέδωσε τὴν ὕπαρξι καὶ λειτουργία τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν;
.          Ἡ Δημοτικὴ Ποίησι[2], ποὺ ἐκφράζει πάντοτε τὶς ἀλήθειες καὶ τὰ συναισθήματα τοῦ λαοῦ, τραγούδησε στὸ πολυθρύλητο

«Φεγγαράκι μου λαμπρὸ
φέγγε μου νὰ περπατῶ
νὰ πηγαίνω στὸ σχολειὸ
νὰ μαθαίνω γράμματα
τοῦ Θεοῦ τὰ πράματα…»

τὰ συναισθήματα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ποὺ εἶναι δεμένα μὲ τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ. Τὸ τραγούδι τοῦτο σὲ ὡρισμένες περιοχὲς χρησιμοποιήθηκε καὶ ὡς νανούρισμα, ποὺ δείχνει τὴν λαχτάρα τῶν μητέρων νὰ προετοιμάσουν τὰ παιδιά τους ἀπὸ τὴν ἁπαλὴ ἡλικία γιὰ τὸν ἀγῶνα, ποὺ ἔχουν νὰ ἀναλάβουν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, γιὰ νὰ ἀποκτήσουν τὴν στοιχειώδη μόρφωσι. Τὸ ὅτι ἡ διδασκαλία γινόταν τὴν νύκτα ἐπικυρώνει καὶ ἄλλο δίστιχο, στὸ ὁποῖο εἰκονίζεται ὁ μαθητὴς ὅτι:

«Βαστᾶ εἰκόνα καὶ χαρτί, κερὶ καὶ καλαμάρι
κι ἠξέφυγέ του τὸ κερὶ κι ἤκαψε τὸ χαρτί του»[3].

.        Καὶ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἀμφισβητήση κανείς βάσι καὶ πυρῆνα ἀληθείας στὴν δημοτικὴ ποίησι, ἐφ᾽ ὅσον καὶ γιὰ τὴν ἀρχαία μυθολογία ὑπάρχει ψυχολογικὴ ἑρμηνεία, ὥστε μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο ἑρμηνεύονται γεγονότα, ποὺ ἔχουν ἄμεση σχέσι μὲ τὴ ζωὴ καὶ ἀποκαλύπτονται ἔτσι κάτω ἀπὸ τὸ μυθικὸ πέπλο ἱστορικὲς ἀλήθειες. Κι ἄν ἀκόμη ὑποθέσουμε ὅτι περιεβλήθη μὲ κάποια αἴγλη τὸ Κρυφὸ Σχολειό, τότε γιατὶ ἀσχολήθηκε μὲ αὐτὸ τόσο πολὺ ἡ ποίησι, ἡ λογοτεχνία καὶ ἡ ζωγραφική; Τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ τοῦ ἀφαιρεθῆ ἡ ἱστορικὴ βάσι ὑπάρξεως καὶ νὰ χαρακτηρισθῆ ὡς μῦθος. Τοῦτο φανερώνει ὅτι ἐλειτούργησε στὴν πραγματικότητα.

ΙV. Πῶς ἀντιμετωπίζουν οἱ ἱστορικοὶ καὶ ἄλλοι ἐρευνηταὶ τὸ πρόβλημα τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ.

.            Γιὰ νὰ ἀχθοῦμε σὲ συμπεράσματα μποροῦμε νὰ χρησιμοποιήσουμε τὶς κρίσεις τῶν πιὸ ἀντικειμενικῶν ἱστορικῶν καὶ μελετητῶν τῆς Νεωτέρας Ἱστορίας.
.         Ὁ βαθυστόχαστος ἐρευνητὴς τῶν πηγῶν τῆς νεωτέρας ἱστορίας, ἱστορικὸς Διονύσιος Κόκκινος, στὸ ἔργο του «Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις», ἐκφράζει ριζικὰ ἀντίθετη πεποίθησι γιὰ τὴν ὕπαρξι τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ. Συγκεκριμένα γράφει: «Ὁ παπᾶς κάτω ἀπὸ τὰ ράκη τοῦ ράσου του κρατεῖ τὸ Ψαλτήρι καὶ πηγαίνει νὰ μάθη τὰ παιδιά, ποὺ τὸν περιμένουν, νὰ διαβάζουν. Ὁμιλεῖ ἀκόμη εἰς τὰ παιδιὰ καὶ διὰ τοὺς μεγάλους ἀνθρώπους, ποὺ ἐδόξασαν ἄλλοτε αὐτὸν τὸν τόπον. Διδάσκει τὴν ὀλίγην ἱστορίαν ποὺ γνωρίζει καὶ αὐτός. Τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ δὲν εἶναι θρῦλος. Τὸ συνετήρησε, παρὰ τὰς καταδιώξεις, παρὰ τὴν ἀξιοθρήνητον ἔλλειψιν παντὸς μέσου, παρὰ τὴν φοβερὰν πίεσιν τόσων ἀμέσων ἀναγκῶν ποὺ θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ ὁδηγήσουν πρὸς τὸν ἐξισλαμισμόν, ὁ βαθύτατος πόθος τοῦ τυραννουμένου ἔθνους νὰ ὑπάρξῃ. Ἡ Ἑλληνικὴ κοινότης τὸ ἐξησφάλιζεν»[4].
.           Ὁ Σπ. Μαρκεζίνης παραθέτοντας στὴν Ἱστορία του τὸν πίνακα τοῦ Γύζη γράφει σχετικά: «Τὸ “Κρυφὸ Σχολειὸ” ἀνήκει εἰς τὴν πρώτην περίοδον τῆς τέχνης του, ὅτε ὁ Γύζης ἐνεπνέετο ἀπὸ θέματα ἐθνικῶν καὶ θρησκευτικῶν παρδόσεων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὠνομάσθη ”ὁ ἐθνικὸς ζωγράφος” (….) Τὸ “Κρυφὸ Σχολειὸ” δίδει τὴν εἰκόνα τῆς Παιδείας τοῦ Ἔθνους, κατὰ τὰς σκοτεινὰς ὥρας τῆς δουλείας. Ὅταν ὁ Καποδίστριας ἀνέλαβε τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, δὲν εὗρε μὲν εἰς τὴν ἐπαναστατημένην Ἑλλάδα “Κρυφὰ Σχολειά”, ἀλλὰ κατ᾽ οὐσίαν οὔτε φανερά, καὶ κατέβαλλεν ἔντονον προσπάθειαν διὰ τὴν θεμελίωσιν τῆς Παιδείας εἰς τὴν Ἑλλάδα, θεωρῶν ἀκριβῶς αὐτὴν ὡς πρώτην προϋπόθεσιν τῆς μελλοντικῆς σταδιοδρομίας τοῦ ἀναγεννωμένου ἔθνους»[5].
.            Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἀξιόλογοι μελετηταί, ποὺ ἀσχολήθηκαν μὲ τὸ θέμα τῆς Παιδείας ἐπὶ Τουρκοκρατίας παραδέχονται, ὅτι ἔγινε κρυφὰ ἡ καλλιέργεια τῶν γραμμάτων, ὅπως ὁ Τρύφων Εὐαγγελίδης, ὁ ὁποῖος γράφει: «Τὸ Ἑλληνικὸν Γένος καὶ μετὰ τὴν ἅλωσιν ἐκαλλιέργει τὰ γράμματα (…). Οἱ χρόνοι ἦσαν σκοτεινοὶ καὶ ζοφεροὶ διὰ τὸ Γένος, ἡ δὲ καλλιέργεια τῶν γραμμάτων ἐπικίνδυνόν τι ἐγχείρημα. Καὶ ὅμως παρ᾽ ὅλους τοὺς ἀπαγορευτικοὺς νόμους τῶν Τούρκων, εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποβλεπόντων, πῶς νὰ ρίψωσιν εἰς τὴν λήθην τὴν πάλαι δόξαν τῶν Ἑλλήνων, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Σχολείων [ΣΧΟΛΙΟ «ΧΡΙΣΤ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ».: Κάτι ἀνάλογο ἐπιδιώκει τὸ Νεοελληνικὸ ΦΑΝΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ στὶς μέρες μας] καὶ καταστήσωσι τοὺς ἤδη ὑπὸ τὸν ζυγὸν στενάζοντας, Ρωμῃούς (Ροὺμ)… Οἱ Ἕλληνες κρυφὰ καὶ ἐν παραβύστῳ (=ἐν κρυπτῷ, μυστικῶς) ἐκαλλιέργουν τὰς Μούσας. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον ὡς διδακτήρια ἐχρησίμευον ὡς εἴπομεν, τὰ Μοναστήρια, εἶτα δὲ μικρὸν καὶ κατ᾽ ὀλίγον τὰ ἀρχόμενα νά συμπηγνύωνται σχολεῖα in parvula et misera casa (=εἰς μικρὰς καὶ ἀθλίας καλύβας)»[6].
.          Ἀλλὰ καὶ ἄλλος σπουδαῖος μελετητής, ὁ Ματθαῖος Παρανίκας, τονίζει: «… Μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων… (οἰ πατέρες ἡμῶν) ἐν χρόνοις δυστυχέσι βιοῦντες, ἐν περιστάσεσι καὶ καιροῖς δεινοῖς ἐκαλλιέργησαν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ γράμματα, οὕτω δὲ διετήρησαν τὴν θρησκείαν καὶ τὴν γλῶσσαν, τὰ τιμαλφέστερα ἡμῶν πράγματα… καὶ ἐν καιροῖς ζοφεροῖς τὸ Ἔθνος ἐκαλλιέργησε κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ γράμματα»[7].
.          Καὶ ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κ. Σταυρόπουλος στὸ ἔργο του «Τὸ Πνεῦμα τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821» ἀναφέρει: «Εἰς τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ διετηρήθη ἡ χρυσῆ ἅλυσις, ἡ ὁποία συνέδεε τοὺς ὑποδούλους Ἕλληνας μὲ τὸν αἰῶνα τοῦ Περικλέους, μὲ τοὺς Μαραθωνομάχους καὶ τοὺς Σαλαμινομάχους, μὲ τοὺς Πλαταιομάχους καὶ τοὺς Θεσπιομάχους, μὲ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Ἀλέξανδρον, μὲ τὸν Ἡράκλειον καὶ τὸν Ἰουστινιανόν, μὲ τὸν Βασίλειον τὸν Βουλγαροκτόνον καὶ τὸν Νικηφόρον Φωκᾶν»[8].
.         Ἐπίσης ὁ συντάξας το ἄρθρο «Κρυφὸ Σχολειὸ» στὴν Μεγάλη Παιδαγωγικὴ Ἐγκυκλοπαιδεία παρατηρεῖ: «Αἱ πρῶται ἀκτῖνες, αἱ ὁποῖαι διέσχισαν τὰ σκότη τοῦ πνευματικοῦ καὶ ἐθνικοῦ ληθάργου, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε ριφθῆ τὸ Ἔθνος, καὶ τὰ πρῶτα σκιρτήματα τῆς ἐθνικῆς ἀφυπνίσεως ἐξεπορεύθησαν ἀπὸ τὰ ταπεινά, ἀλλὰ ἱερὰ ἐκεῖνα καθιδρύματα, τὰ ὁποῖα καλοῦμεν “Κρυφὰ Σχολειά”»[9].
.             Καὶ ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Ἀλέξανδρος Τσιριντάνης ἔχει τονίσει τὴν ὕπαρξι, τὴν λειτουργία καὶ τὴν προσφρορὰ τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ[10].
.           Ἕνα ἄλλο γεγονὸς τῶν νεωτέρων χρόνων ἔχει νὰ μᾶς εἰπῆ γιὰ τὴ μακρὰ παράδοσι τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ, τὸ ὁποῖο ἐπανελειτούργησε σὲ δύσκολες ἐποχὲς καὶ κρυφὰ ἀπὸ ἄλλο κατακτητή. Συγκεκριμένα στὴ νῆσο Κάλυμνο, πρὸ τῆς ἐνσωματώσεως τῆς Δωδεκαννήσου στὴν Ἑλλάδα, παιδιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ εὐκατάστατες οἰκογένειες τῆς νήσου ἐμάθαιναν Ἑλληνικά, Θρησκευτικὰ καὶ Ἱστορία κρυφὰ τὴ νύκτα στὸ σπίτι τῆς δασκάλας, διότι τὸ ἐπίσημο Σχολεῖο ἐδίδασκε ὅλα τὰ μαθήματα στὰ Ἰταλικὰ καὶ μόνο δύο ὧρες τὴν ἑβδομάδα Ἑλληνικὰ σὰν ξένη γλῶσσα[11].

ΠΗΓΗ: περιοδ.: «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τ.143-147, Σεπτ. Ὀκτ. 1978
Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»
συνεχίζεται

[1] Τάσου Γριτσόπουλου, Σχολὴ Δημητσάνης, σ. 32.

[2] Arn. Passow, Τραγούδια Ρωμέικα, Polularia Carmina Graecia recentionis, Athenis, 1960, σ. 211, ἀριθ. 278.

[3] Τρύφωνος Ε. Εὐαγγελίδου, Τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ἀπὸ τῆς Ἁλώσεως (1453) μέχρι τοῦ (1893), ἐν Ἀθήναις 1933, σ. 46.

[4] Διονυσίου Α. Κοκκίνου, Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις, (Βραβεῖον Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν), ἔκδοσις 6η, Ἀθῆναι, τ. Α’, σ. 21.

[5] Σπ. Β. Μαρκεζίνη, Πολιτικὴ Ἱστορία τῆς Νεωτέρας Ἑλλάδος 1828-1964, ἔκδ. Πάπυρος, Ἀθῆναι 1966, τ. Α’, σσ. 88.

[6] Τρύφωνος Ε. Εὐαγγελίδου, Τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ἀπὸ τῆς Ἁλώσεως (1453) μέχρι τοῦ (1893), ἐν Ἀθήναις 1933, σ. 52-53.

[7] Ματθαίου Κ. Παρανίκα, Σχεδίασμα περὶ τῆς ἐν τῷ ἑλληνικῷ ἔθνει καταστάσεως τῶν γραμμάτων ἀπὸ ἁλώσεως Κων/πόλεως 1453 μέχρι τῶν ἀρχῶν τῆς ἐνεστώσης (ΙΘ’) ἑκατονταετηρίδος, ἐν Κων/πόλει 1867, σ. 1-2.

[8] Πρβλ. Περιοδικὸν ΑΚΤΙΝΕΣ, Μάρτιος 1978,ἀριθ. 389, σ. 76.

[9] Μεγάλη παιδαγωγικὴ ἐγκυκλοπαιδεία τ. 3.σ. 523.

[10] Πρβλ. Περιοδ. ΑΚΤΙΝΕΣ Μάρτιος 1978, σ. 81.

[11] Πληροφορίες ἀπὸ κατοίκους τῆς νήσου Καλύμνου, ποὺ ἐφοίτησαν στὸ Κρυφὸ αὐτὸ Σχολεῖο.

 

, , , ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΜΥΘΟΣ ἢ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΣ; [Β´]

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ
Μῦθος ἤ πραγματικότης;
[Β´ΜΕΡΟΣ]

Ὑπὸ τῆς  Ξανθ. Συριοπούλου, Φιλολόγου
(Ἄρθρο δημοσιευμένο τὸ 1978, στὸ περιοδικὸ «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τεύχη 143-147)

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/03/01/τ-κρυφο-σχολειο-μῦθος-ἤ-πραγματικότ/

.          Ἀπόδειξις τοῦ διωγμοῦ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς ὠμότητος τῶν Τούρκων εἶναι καὶ οἱ Νεομάρτυρες, ποὺ παρουσιάζονται ἀπὸ τὰ πρῶτα χρόνια, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόθυμοι νὰ θυσιασθοῦν γιὰ τὴν πίστι τους καὶ δὲν διειλιάζουν οὔτε ἐμπρὸς στὰ πιὸ φρικτὰ βασανιστήρια. Τὴν φλόγα τους αὐτή, ποὺ τοὺς κινεῖ στὸ μαρτύριο, τὴν τρέφει ὄχι μόνον ὁ βαθὺς θρησκευτικὸς ζῆλος, ἀλλὰ γενικὰ καὶ τὸ πνεῦμα τῆς μισσαλοδοξίας καὶ τῆς τυραννίας… Οἱ Νεομάρτυρες στὴν πραγματικότητα ἦσαν καὶ ἐθνομάρτυρες[1].
.          Ἑπομένως κατὰ περιόδους ἡ Ἐκκλησία ἐδιώκετο, τὰ δὲ προνόμια διετηροῦντο φαινομενικά. Φανερὰ μὲν παρουσιάζετο ὅτι δῆθεν ἐπροστατεύετο ἡ Ἐκκλησία, οὐσιαστικὰ ὅμως ἐδιώκετο, πρᾶγμα ποὺ ἐξηρτᾶτο καὶ ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε τοπικὴ διοίκησι. Ἑπομένως ἦταν φυσικὸ κατὰ τὸ χρονικὸ αὐτὸ διάστημα νὰ γίνη κρυφὰ προσπάθεια, γιὰ τὴν διατήρησι τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως καὶ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης.

.        5) Ὅσο γιὰ τὸ τελευταῖο ἐπιχείρημα, ὅτι τόποι ποὺ μέχρι σήμερα ἐδεικνύονται ὡς Κρυφὰ Σχολειὰ κυρίως σὲ Μονές, ὅπως τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ τῆς Μονῆς Φιλοσόφου-Δημητσάνης, ἦσαν τόσο πρόβλημα καὶ ἑπομένως ἀπίθανο νὰ μετακινηθοῦν παιδιὰ καὶ νὰ βρεθοῦν τόσο μακριά, χωρὶς τὸν φόβο καὶ τὸν κίνδυνο τοῦ δυνάστη, σημειώνουμε:

.         Τὰ Μοναστήρια, ποὺ κατὰ τὴν Βυζαντινὴ περίοδο ἦσαν τὰ κυριώτερα κέντρα παιδείας, ἦταν πολὺ φυσικὸ νὰ συνεχίσουν τὸ ἔργο, ποὺ εἶχαν, καὶ μετὰ τὴν Ἅλωσι· πολὺ περισσότερο τώρα ποὺ ἔβλεπαν ἐπιτακτικὴ τὴν ἀνάγκη μορφώσεως. Ἑπομένως ψυχὲς ζηλωτῶν καὶ ὁσίων ὀργάνωσαν στὰ Μοναστήρια τὴν ἰδιότυπη ἐθνικὴ ἀντίστασι σὲ ἔκτακτες περιστάσεις. Ἄλλωστε καὶ τὸ ἰδανικὸ τῆς «κατὰ Θεὸν μορφώσεως» (τοῦ Θεοῦ τὰ πράγματα) εἶναι Βυζαντινό[2]. Κατὰ τὴ μακροχρόνια καὶ ὀδυνηρὴ περίοδο τῆς δουλείας οἱ λειτουργοὶ τῆς Ἐκκλησίας ἦσαν ὁδηγοὶ καὶ ποιμένες καὶ οἱ ἱερὲς Μονὲς ἦσαν φυτώρια τῶν γραμμάτων[3] κέντρα στοιχειώδους παιδείας ἤ καὶ ἐργαστήρια ζωγραφικῆς, ἀντιγραφῆς κωδίκων κ.λπ. στηρίγματα τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ ἔμμεσα τοῦ Ἑλληνισμοῦ[4].
.             Συνεπῶς τὰ Μοναστήρια ἦταν φυσικὸ νὰ ἀναλάβουν τὴν Παιδεία. Ὅσο γιὰ ἐκεῖνα ποὺ βρισκόντουσαν μακριὰ εἶναι δυνατὸ ἀφ᾽ ἑνὸς νὰ πήγαιναν τὰ παιδιὰ μὲ τοὺς γονεῖς τους, γιὰ νὰ παρακολουθήσουν καὶ τὶς λατρευτικὲς ἀκολουθίες ἤ ὡρισμένα παιδιὰ νὰ ἔμεναν καὶ μέσα στὰ Μοναστήρια. Ἀφ᾽ ἑτέρου τὰ Μοναστήρια ὑπῆρξαν τὰ κέντρα καὶ τὰ ὁρμητήρια ἀπ᾽ ὅπου μοναχοὶ μὲ τὸ ψαλτήρι καὶ τὸ Ὀκτωήχι διεσκορπίζοντο στοὺς νάρθηκες διαφόρων ἐκκλησιῶν καὶ σὲ σπίτια καὶ συγκέντρωναν γύρω τους λίγους μαθητὰς γιὰ νὰ τοὺς μεταδώσουν στοιχειώδεις γνώσεις.
.             Ἄλλωστε τὸ ἀπόκρημνο τῶν τόπων ποὺ χρημάτισαν ὡς Κρυφὰ Σχολειὰ τί ἄλλο δείχνει, παρὰ τὸ ὅτι ὁ δυνάστης ἀσκοῦσε βία καὶ πίεσι;
.            Ἀκόμη ἀπόδειξι ὅτι τὰ Λειτουργικὰ βιβλία ἔχρησιμοποιοῦντο γιὰ νὰ μαθαίνουν τὰ παιδιὰ γράμματα ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι μπροστὰ στὸ Ὀκτωήχι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦταν τυπωμένο τὸ ἑλληνικὸ Ἀλφάβητο, σὲ ὡρισμένες δε ἐκδόσεις καὶ τὸ Λατινικό.
.        Δὲν ὑποστηρίζει βέβαια κανείς, ὅτι πρόκειται γιὰ σχολεῖα ὠργανωμένα, γράφει ὁ Μητροπολίτης Ἀθηναγόρας γιὰ τὶς Μοναστηριακὲς Σχολὲς Ἰωαννίνων: «Ἄς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι αἱ ἀκμαῖαι καὶ τραναὶ αὐταὶ Σχολαὶ δὲν ἦσαν εἰμὴ τὸ κελλίον τῆς Μονῆς, διότι συνήθως τότε εἰς τὰς Μονὰς τὰς πέριξ τῶν πόλεων ἵδρυον τὰς Σχολὰς των καὶ ὁ λογιώτερος τῶν μοναχῶν ἐξετέλει καὶ χρέη διδασκάλου, διδάσκων τὰ στοιχειώδη μαθήματα εἰς μαθητὰς οὐχὶ περισσοτέρους τῶν δέκα».
.               Τὸ ὑπέροχο ἔργο συνετελέσθη στὰ Μοναστήρια μὲ πρωτεργάτες μοναχοὺς ὄχι σοφούς, ἀλλὰ πιστοὺς καὶ ἁγίους, ποὺ μὲ συναίσθησι καὶ ἱερότητα ἐπιτελοῦσαν τὸ ἔργο τους.

ΙΙΙ. Μαρτυρίες γιὰ τὴν ὕπαρξι τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ

.            1. Ἡ ἐπιβίωσι τοῦ ὅρου «Κρυφὸ Σχολειὸ» σὲ τοπωνύμια, ὡς μαρτυρία γιὰ τὴν ὕπαρξί του. Μπορεῖ νὰ μὴ ὑπάρχουν σύγχρονες πρὸς τὸ Κρυφὸ Σχολειὸ ἱστορικὲς μαρτυρίες, ὑπάρχουν ὅμως σαφεῖς ἐνδείξεις ποὺ μαρτυροῦν τὴν ὕπαρξι καὶ λειτουργία τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ. Καὶ αὐτὲς εἶναι τὰ διάφορα τοπωνύμια καὶ οἱ τοπικὲς παραδόσεις ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα[5].
.        Συγκεκριμένα στὴν μικρὴ νῆσο Ἴο, στὴν παραλία τοῦ λιμανιοῦ, ὑπάρχει ὑπόλειμμα ὑπογείου στοᾶς μὲ τὸ ὄνομα «Κρυφὸ Σχολειό». Οἱ χωρικοὶ ὀνομάζουν ἔτσι λείψανο τείχους, ποὺ σώζεται καὶ δημιουργεῖ βαθειὰ κοιλότητα σὰν σπήλαιο· ἀνάλογες τοπικὲς παραδόσεις συνοδεύουν τὸ τοπωνύμιο τοῦτο[6].
.             Ἀλλὰ καὶ στὴ νησῖδα, ποὺ ὑπάρχει στὴν λίμνη τῶν Ἰωαννίνων, ἔχομε τὸ ἴδιο τοπωνύμιο «Κρυφὸ Σχολειό», τὸ ὁποῖο διετηρήθη στὸ στόμα τοῦ λαοῦ καὶ τονίζει τὸν ἀπώτερο σχολικὸ βίο τῆς Μονῆς Στρατηγοπούλων, τῆς λεγομένης τοῦ Ντίλιου, ὅπου ἡ διαμόρφωσι στὸ ἐσωτερικὸ συνηγορεῖ γιὰ τὴ χρησιμοποίησι τοῦ χώρου γιὰ σχολικὴ ἐργασία. Ἀκριβῶς ὅλα αὐτὰ τὰ λανθάνοντα, ἀλλὰ πάντοτε παρόντα στοιχεῖα ἀνεῦρε στὴ συνείδησι τοῦ ἔθνους ὁ Γύζης καὶ ἐδημιούργησε τὸν περίφημο πίνακά του, τὸ «Κρυφὸ Σχολειό»[7].
.            Οἱ ἐνδείξεις εἶναι σαφέστερες καὶ πειστικώτερες σὲ ἄλλο Μοναστήρι, μὲ πλούσια παράδοσι· τὸ Μοναστήρι τοῦ Φιλοσόφου τῆς Δημητσάνης, ποὺ ὐπῆρξε κέντρο παιδευτικὸ κατὰ τὴν Βυζαντινὴ ἀκόμη περίοδο καὶ συνέχισε καὶ κατὰ τὰ δύσκολα χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας νὰ ἀποτελῆ παρηγορία τοῦ λαοῦ, πηγὴ ἀναθερμάνσεως τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ φρονήματος. «Κρυφὸ Σχολειὸ» ὠνόμασε κάποτε ὁ λαὸς τὸ Μοναστήρι καὶ ἡ ὀνομασία κατέστη τοπωνύμιο καὶ παρεδόθη μέχρι σήμερα βίωμα καὶ πραγματικότητα καὶ νοσταλγία τῆς δύσκολης ἐποχῆς, ποὺ τὸ ἐγέννησε. Συγκεκριμένα ὀνομάζει «Κρυφὸ Σχολειὸ» ὁ λαὸς τὴν παλαιὰ Μονὴ ἐντὸς τοῦ βράχου![8]
.         Εἰδικὰ γιὰ τὴν περιοχὴ τῆς Δημητσάνης ἔχομε ἔγγραφα τῶν ἀρχῶν τοῦ ΙΖ´ αἰ. δικαιοπραξίες, ποὺ ὑπογράφονται ἀπὸ πλῆθος μαρτύρων ὡρίμου ἡλικίας, πρᾶγμα ποὺ ἀποδεικνύει ὅτι ὁπωσδήποτε εἶχαν μάθει γραφὴ καὶ ὅτι ἡ ἑπομένη τῆς Ἁλώσεως γενεά, καθὼς καὶ ἡ μεθεπομένη δὲν ἔμεινε ἀγράμματη[9].
.          Ἀλλὰ καὶ στὴ Μονὴ Πεντέλης ἐλειτούργησε «Κρυφὸ Σχολειὸ» ἀπὸ τὸ 1578 μέχρι τὸ 1920 ὄχι βέβαια σὲ ὅλες τὶς ἐποχὲς κρυφά. Συνέχισε νὰ λειτουργῆ καὶ ἀργότερα, γιατὶ δὲν ὑπῆρχε ἄλλο Σχολεῖο στὴν περιοχή. Μάλιστα ὑπάρχει πρόσωπο, ποὺ ἐργάζεται στὴ Μονὴ καὶ τὸ ὁποῖο εἶχε παρακολουθήσει μαθήματα στὸ Σχολεῖο τῆς Μονῆς τὸ 1920[10].
.          Ἀκόμη καὶ στὴ νῆσο Κάλυμνο στὴ θέσι Βαθὺ ὑπάρχει σπηλιὰ στὴν ὁποία ὁδηγεῖ πέτρινη σκάλα καὶ ὀνομάζεται «Δασκαλειὸ» καὶ κατὰ τὴν τοπικὴ παράδοσι ἐλειτούργησε Κρυφὸ Σχολειό[11].
.        Κρυφὸ Σχολειὸ ὀνομάζεται καὶ τὸ Μοναστήρι τῆς Ἁγίας Τριάδος στὴν Τῆνο, κοντὰ στὴν ὁμώνυμη πόλι. Αὐτὸ μάλιστα ἀναφέρεται ὅτι ἔδωσε στὸν Νικόλαο Γύζη τὴν ἔμπνευσι γιὰ τὸ μεγαλόπνοο ἔργο του[12].

συνεχίζεται

[1] Πρβλ. Ἀπ. Ε. Βακαλόπουλου, Ἱστορία τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ Α, Ἀρχὲς καὶ διαμόρφωσί του, Θεσσαλονίκη 1961, σ. 141-142.

[2] Πρβλ. Τάσου Ἀθ. Γριτσόπουλου, ἔνθ’ ἀνωτέρω σ. 19.

[3] Πρβλ. Ματθαίου Παρανίκα, Σχεδίασμα περὶ τῆς ἐν τῷ Ἑλλληνικῷ ἔθνει καταστάσεως τῶν γραμμάτων, ἀπὸ ἁλώσεως 1453 μέχρι τῶν ἀρχῶν τῆς ἐνεστώσης (ΙΘ’) ἑκατονταετηρίδος, ἐν Κων/πόλει, 1867, σελ. 6-7.

[4] Πρβλ. Ἀπ. Ε. Βακαλόπουλου, Ἱστορία τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ Β 1, Θεσσαλονίκη, 1964, σελ. 191.

[5] Τάσου Ἀθ. Γριτσόπουλου, Σχολὴ Δημητσάνης, σελ. 24 (Μητρ. Παραμυθιᾶς Ἀθηναγόρα, Ἡ Σχολὴ τῶν Φιλανθρωπηνῶν ἐν Ἰωαννίνοις, Ἠπειρ. Χρονικά, τ. Δ’, 1829, σ. 60).

[6] Πρβλ. Τάσου Ἀθ. Γριτσόπουλου, Σχολὴ Δημητσάνης, ἐν Ἀθήναις 1962, σελ. 25.

[7] Αὐτόθι, σελ. 26.

[8] Πρβλ. Αὐτόθι, σελ. 26 καὶ 28.

[9] Πρβλ. Αὐτόθι, σελ. 29-30.

[10] Πληροφορίες ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς τῆς Μονῆς Πεντέλης.

[11] Πληροφορίες ἀπὸ κατοίκους τῆς Καλύμνου.

[12] «Ἡ ἐλπίδα τοῦ Γένους», ἔκδ. Ἱερ. Μονῆς Πεντέλης. Ἀθῆναι 1971, σ. 29.

ΠΗΓΗ: περιοδ.: «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τ.143-147, Σεπτ. Ὀκτ. 1978
Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

, , , ,

Σχολιάστε