Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Μ. Τρίτη

Ο ΕΥΚΟΛΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ Μ. ΤΡΙΤΗΣ

Μ. ΤΡΙΤΗ
Ο ΕΥΚΟΛΟΣ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ Μ. ΤΡΙΤΗΣ

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ
Ἠλία Π. Καρυώτη
Θεολόγου 

«ΣΥΜΠΟΡΕΥΘΩΜΕΝ»
«Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα»

Ἐκδόσεις «ΤΗΝΟΣ», Ἀθῆναι 2011
Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

Μέρος Α´:  ΟΙ ΔΥΟ ΠΑΡΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ Μ. ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ

.           Ἡ Μ. Τρίτη εἶναι, κατά κάποιο τρόπο, ἑρμηνευτική τῶν μηνυμάτων τῆς Μ. Δευτέρας, πού εἶναι ἡ βίωση τοῦ Θείου Πάθους καί ἡ ἐνεργός συμμετοχή τῶν πιστῶν σ’ αὐτό. Πῶς ὅμως θά πραγματοποιηθῆ αὐτό; Πῶς θά γίνῃ ἡ συμπόρευση στό Θεῖο Πάθος, ἡ συσταύρωση, ἡ νέκρωση τῶν ἡδονικῶν μας παθῶν;

.           Ἀπάντηση σ’ αὐτό τό ἐρώτημα ἔρχεται νά δώσῃ ὁ ὑμνολογικός πλοῦτος τῆς Μ. Τρίτης. Ἡ πρώτη ἀπάντηση εἶναι: Ἡ συμμετοχή στό Πάθος τοῦ Κυρίου δέν ἐπιτυγχάνεται μέ μιά ἁπλή συναισθηματική τοποθέτηση. Μέ θλίψη ψυχῆς γιά τόν ἄδικο θάνατο τοῦ Θεανθρώπου, μέ κλάματα καί δάκρυα πένθους γιά τήν κακουργία τῶν σταυρωτῶν καί τή βάναυση στάση τους, γιά τό φρικτό Μαρτύριο τοῦ λατρευτοῦ Λυτρωτῆ μας. Μόνη αὐτή ἡ ρομαντική, θά λέγαμε, στάση δέν ἀποτελεῖ συμπόρευση στό Πάθος. Χρειάζονται ἔργα, συνέπεια ζωῆς καί συμπεριφορᾶς. Χρειάζονται θυσίες. Αὐτά εἶναι πού ὑποδεικνύουν οἱ δύο Παραβολές, πού κυριαρχοῦν στό ὅλο πνεῦμα τῆς Μ. Τρίτης.

.           Ἄς προχωρήσουμε ὅμως ἀναλυτικώτερα: Τό πρόσωπο τοῦ Νυμφίου τῆς Παραβολῆς τῶν δέκα παρθένων μᾶς τοποθετεῖ στά ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου, τή Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Κύριος θά σταυρωθῇ. Θά ταφῇ, θά ἀναστηθῇ καί θά ἀναληφθῇ στούς Οὐρανούς. Δέν τελειώνουν ὅμως ὅλα ἐδῶ. Ἀναμένονται καί ἄλλα πιό συγκλονιστικά γεγονότα. Γιατί ὁ Κύριος θά ξανάρθη στή γῆ. Θά γίνῃ ἡ Δευτέρα Παρουσία Του. Τό πότε, κανείς δέν τό ξέρει. Ἡ μνεία ὅμως τῆς Δευτέρας Παρουσίας πρέπει νά εἶναι διαρκής μέσα μας, φρέσκια καί νωπή. Ἡ ψυχή νά νοῇ διαρκῶς τήν ὥρα τοῦ τέλους. Αὐτό λέγεται μέ ρυθμό ποιητικό στό Κοντάκιο τῆς Μ. Τρίτης καί στόν Οἶκο πού ἀκολουθεῖ. Ἐκεῖ ὁ ὑμνογράφος τοποθετεῖ τήν ψυχή του ἀπέναντί του καί τῆς ἀπευθύνει ἀμείλικτα ἐρωτήματα:

«Τί ραθυμεῖς ἀθλία ψυχή μου; Τί φαντάζει ἀκαίρως μερίμνης ἀφελεῖς; Τί ἀσχολῇ πρός τά ρέοντα; ἐσχάτη ὥρα ἐστίν ἀπ’ ἄρτι, καί χωρίζεσθαι μέλλομεν τῶν ἐνταῦθα;»

 .           Αὐτοκριτική, αὐτοέλεγχος γιά τήν ἐπαναφορά τοῦ ἑαυτοῦ μας στήν πραγματικότητα τοῦ τέλους. Αὐτό ἐπιβάλλει τό σεπτό τοῦ Χριστοῦ Πάθος. Αὐτό ἀποτελεῖ ἀσφαλή συμπόρευση. Ἔλεγχος τῆς ψυχῆς πού ρέπει στά μάταια, στήν ἀδιαφορία, στήν τεμπελιά, στά ἀνούσια καί ἄθλια τοῦ κόσμου. Ἄθλια εἶναι ἡ ψυχή πού δέν σκέπτεται τήν ὥρα τοῦ τέλους.
.           Ἔλεγχος ἔπειτα στήν ἀχαλίνωτη φαντασία μας, πού βόσκει εὔκολα στά φευγαλαία «φαντάζει ἀκαίρως μερίμνας ἀφελεῖς». Κατατρύχεται ἀπό μέριμνες φθοροποιές καί ἐπιζήμιες, ἀνούσιες καί ἄκαρπες. Γιατί νά ταλαιπωρούμεθα μέ τά πρόσκαιρα καί γιατί νά κωφεύουμε μπροστά στά σοβαρά καί ἐπείγοντα.
.           Τό σοβαρώτερο τῆς ζωῆς μᾶς εἶναι ἡ τελευταία ὥρα, τά ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου, ἡ πρός τόν οὐρανό πορεία μας. «Χωρίζεσθαι μέλλομεν τῶν ἐνταῦθα;» Αὐτό νά διακατέχῃ τό νοῦ μας. Αὐτό νά κυριαρχῇ στήν ψυχή μας. Ἡ ἐσχάτη ὥρα –δέν τό ξερουμε– μπορεῖ νά εἶναι αὐτή ἡ στιγμή. Μ’ αὐτό τό σωτήριο αὐτοέλεγχο βρισκόμαστε σέ διαρκῆ ἐγρήγορση καί μ’ αὐτό τόν τρόπο «συμπορευόμεθα» μέ τόν Κύριο στό Πάθος Του. Αὐτό εἶναι καί τό κεντρικό σάλπισμα τῆς Παραβολῆς τῶν δέκα παρθένων. «Γρηγορεῖτε οὖν ὅτι οὐκ οἴδατε τήν ἡμέραν, οὐδέ τήν ὥραν, ἐν ᾗ ὁ υἱός τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεται».
.           Μετά τόν ἔλεγχο φυσική συνέπεια πρέπει νά εἶναι τά ἔργα, ἡ συνεπής μέ τήν πίστη μας ζωή. Πρωταρχικό ἔργο, κατά τήν Παραβολή, ἡ παρθενία. Ἡ σωματική καί ψυχική καθαρότητα καί ἁγνότητα. Γι’ αὐτό ὁ οὐράνιος διδάσκαλος, ὅπως προελέχθη, ἐπιλέγει παρθένες στήν Παραβολή καί ὄχι ἄλλα πρόσωπα. Γιά νά δηλώσῃ ὅτι πρωταρχικό στοιχεῖο συμπόρευσης εἶναι ἡ ἐσωτερική καθαρότητα, ἡ ψυχική ἁγνότητα, ἡ ἀγαθή καρδιά, ἡ ἀπηλλαγμένη «ἀπό παντός μολυσμοῦ σαρκός καί πνεύματος» (Β΄ Κορ. 2, 1).
.           Ἀλλά καί αὐτοῦ τοῦ εἴδους μόνη ἡ παρθενία δέν ἀρκεῖ. Χρειάζεται καί τό λάδι τῶν παρθένων, δηλαδή τά ἔργα ἀρετῆς. Οἱ δέκα παρθένες τῆς Παραβολῆς δέν εἶναι ὅλες ἴδιες. Οἱ πέντε εἶναι φρόνιμες γιατί ἔχουν κάνει προμήθεια λαδιοῦ καί ἄλλες πέντε εἶναι μωρές γιατί ἀπερίσκεπτα δέν φρόντισαν γιά νά μείνουν ἄσβεστες οἱ λαμπάδες τους. Γι’ αὐτό οἱ πέντε φρόνιμες συμπορεύτηκαν μέ τόν Νυμφίο καί μπῆκαν στόν Νυμφῶνα, ἐνῷ οἱ πέντε μωρές ἔμειναν ἔξω τοῦ νυμφῶνος. Παρθενία διέθεταν καί αὐτές. Λάδι δέν εἶχαν. Ἔργα ἀγάπης καί ἐλεημοσύνης δέν εἶχαν καί γι’ αὐτό ἄχρηστη κατήντησε καί ἡ παρθενία τους! Ὅλοι καταλαβαίνουμε τί σημαίνει αὐτό. Ὁ ἱερός Χρυσόστομος παρατηρεῖ σχετικά: «Τίποτε σκοτεινότερον ἀπό παρθενίαν ἐστερημένην ἐλέους, ἀρετῆς, φιλανθρωπίας». Καλή καί ἅγια ἡ παρθενία, ἡ ἁγνότητα καί καθαρότητα σώματος καί ψυχῆς. Χωρίς ἔργα ἐλέους καί φιλανθρωπίας ὅμως δέν σώζει. Χωρίς αὐτά τά ἔργα καί ἡ παρθενία γίνεται δρόμος σκοτεινός, ἐπικίνδυνος γιατί ἀποκοιμίζει τήν ψυχή. Τήν ἐξαπατᾶ ὅτι ἔχει ἀφιέρωση καί δέν βλέπει ὅτι λείπει τό λάδι τῶν καλῶν ἔργων.
.           Στήν ἀναγκαιότητα τῶν ἔργων ἀναφέρεται ἕνας θεσπέσιος ὕμνος τῆς Μ. Τρίτης: Εἶναι τό δεύτερο στιχηρό τῶν Αἴνων:

 «Ὁ τῆς ψυχῆς ρᾳθυμίᾳ νυστάξας οὐ κέκτημαι νυμφίε Χριστέ καιομένην λαμπάδα τῶν ἐξ ἀρετῶν καί νεάνισιν ὁμοιώθην μωραῖς ἐν καιρῷ τῆς ἐργασίας ρεμβόμενος. Τά σπλάχνα τῶν οἰκτρισμῶν σου μή κλείσῃς μοι, δέσποτα. Ἀλλ’ ἐκτινάξας μου τόν ζοφερόν ὕπνον ἐξανάστησον, καί ταῖς φρονίμοις συνεισάγαγε παρθένοις, εἰς νυμφῶνα τόν σόν, ὅπου ἦχος καθαρός ἑορταζόντων καί βοώντων ἀπαύστως. Κύριε, δόξα σοι».

.           Ἐλεγκτικός κά ἐξομολογητικός ὁ τόνος τοῦ ποιητῆ. Μᾶς καλεῖ νά σταθοῦμε στή θέση του καί μαζί του νά ὁμολογήσουμε πρώτα τήν γύμνια μας ἀπό ἔργα ἀρετῆς. Νά ποῦμε στόν Κύριο τοῦ ἐλέους: Νυσταγμένη ἡ ψυχή μου ἀπό τεμπελιά δέν ἔχει Κύριε ἔργα ἀρετῆς. Βουτηγμένη στήν ἀμέλεια, τότε πού πρέπει νά ἐργάζομαι, μοιάζω μέ τίς μωρές παρθένες. Θαρρῶ ὅμως στούς οἰκτιρμούς καί τήν ἀπέραντη εὐσπλαχνία σου. Μήν κλείσης γιά μένα τά σπλάγχνα σου. Μόνος μου δέν μπορῶ. Γι’ αὐτό σε παρακαλῶ Κύριε, τίναξέ μου μακριά τό φοβερό ὕπνο τῆς ψυχῆς μου. Ἔχω νεκρωθῆ. Ἀνάστησέ με καί πάλι καί κατάταξέ με μέ τίς φρόνιμες παρθένες. Εἰσάγαγέ με μαζί τους στή λαμπρότητα τοῦ νυμφῶνα Σου. Ἐκεῖ πού πανηγυρίζουν οἱ ἑορτάζοντες ἅγιοι διαρκῶς. Ἐκεῖ πού συνεχῶς ἀκούγεται ἡ χαρμόσυνη βουή. Κύριε, δόξα σοι.
.           Αὐτοκριτική, αὐτοέλεγχος καί ἐγρήγορση ἀπό τό ἕνα μέρος καί ἀπό τό ἄλλο ἄσβεστη λαμπάδα ἔργων ἀρετῆς, πρό παντός ἀγάπης καί ἐλεημοσύνης, ἀσφαλίζουν τήν συμπόρευσή μας στό Πάθος τοῦ Κυρίου. Αὐτό εἶναι τό κεντρικό μήνυμα τῆς Παραβολῆς τῶν Δέκα Παρθένων.

, ,

Σχολιάστε