Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Μικρασιατικὴ καταστροφή

«ΜΕΡΕΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗΣ»: ΜΙΑ “ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ” ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

 Ἀρχιμ. Νικολάου Ἰωαννίδη
Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ
Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου
«Μέρες  Ἀποκάλυψης στὴν  Ἰωνία
– Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς  Ἰωνίας 1914-1922»
(ἐκδ. «Ἀρχονταρίκι»)

.             Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς θλιβερῆς ἐπετείου τῶν ἑκατὸ ἐτῶν ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφὴ (1922) καὶ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης (1923), θὰ ἤθελα νὰ δημοσιεύσω μία παρουσίαση τοῦ ἐκλεκτοῦ βιβλίου «Μέρες  Ἀποκάλυψης στὴν  Ἰωνία, τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς  Ἰωνίας 1914-1922» τοῦ φίλου Γιώργου Παπαθανασόπουλου, δημοσιογράφου, χημικοῦ καὶ θεολόγου. Τὸ βιβλίο, ὅσο θὰ ὑπάρχουν οἱ μνῆμες τῆς Γενοκτονίας τοῦ 1922, θὰ εἶναι πάντοτε ἐπίκαιρο.
.             Τὸ βιβλίο «Μέρες  Ἀποκάλυψης στὴν  Ἰωνία, τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς  Ἰωνίας 1914-1922» εἶναι ἱστορικὸ μυθιστόρημα, ποὺ  ἀναδεικνύει τὸν κ. Παπαθανασόπουλο ὄχι μόνον ὡς ἕναν δόκιμο συγγραφέα καὶ δημοσιογράφο, ὅπως τὸν γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, ἀλλὰ καὶ ὡς ἕναν ὑψηλοῦ ἐπιπέδου γλαφυρὸ λογοτέχνη – μυθιστοριογράφο, τοῦ ὁποίου τὶς ἱκανότητες τὶς ἀναγνωρίζει καὶ τὶς χαίρεται ὅποιος διαβάσει τὸ βιβλίο αὐτό.
.             Προσωπικά, διαβάζοντας τὸ βιβλίο, ἐκτὸς ἀπὸ τὶς σκέψεις ποὺ ἀνέφερα, ἔνιωσα πνευματικὴ κατάνυξη καὶ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια. Αἰσθάνθηκα τὸ μεγαλεῖο καὶ τὴ σπουδαιότητα τῆς ἐθνικῆς καὶ πνευματικῆς μας ταυτότητας, καὶ τὸ πόσο σημαντικὸ εἶναι γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ μέλλον μας νὰ τὴν γνωρίζουμε.  Ὁ φίλος Γιῶργος Παπαθανασόπουλος εὐφυῶς διάλεξε τὸ εἶδος τοῦ ἱστορικοῦ μυθιστο-ρήματος, γιὰ νὰ καταγράψει τὸ κομμάτι αὐτὸ τῆς ἱστορίας μας, τὴ Μικρασιατικὴ καταστροφή, καὶ νὰ μᾶς περάσει τὰ σπουδαῖα νοήματα ποὺ ἐξάγονται ἀπ’ αὐτή. Καὶ ἔπραξε ἄριστα, γιατί τὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα καταγράφει πιστῶς τὴν ἱστορία καὶ ἀναδεικνύει τὰ συμπεράσματα τῶν ἱστορικῶν γεγονότων, ποὺ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπόψη, καὶ προσφέρει -θὰ ἔλεγα διδάσκει- μὲ ἕναν εὐχάριστο καὶ ξεκούραστο τρόπο, ὅσους δυστυχῶς δὲν μποροῦν ἢ δὲν θέλουν νὰ ἀνατρέξουν σὲ ἐπιστημονικὲς ἱστορικὲς μελέτες.
.             Ἐπειδὴ ἐκτιμῶ πολὺ τὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα, γιατί εὔκολα μεταφέρει, ὅπως ἀνέφερα, ἱστορία, ἤθη, ἔθιμα κ.λπ., θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἀναφερθῶ γιὰ λίγο σ’ αὐτὸ καὶ νὰ πῶ ὅτι πρόκειται γιὰ ἐκεῖνο τὸ λογοτεχνικὸ εἶδος, στὸ ὁποῖο γίνεται ἀπόπειρα νὰ δημιουργηθεῖ μία δραματικὴ δομὴ μυθοπλασίας μέσα σὲ μία αὐστηρῶς ὁριοθετημένη ἱστορικὴ ἐποχή, τὴν ὁποία σκιαγραφεῖ ὁ δημιουργός του μετὰ ἀπὸ διεξοδικὴ καὶ ἀντικειμενικὴ μελέτη τῶν ἱστορικῶν γεγονότων, τῶν τόπων, τῶν χαρακτήρων, τῶν ἠθῶν καὶ συνηθειῶν, ἀκόμη καὶ τοῦ τρόπου ὁμιλίας, ποὺ χρησιμοποιοῦσαν τὰ πρόσωπα τῆς ἐποχῆς, ποὺ ὁ ἴδιος ἐπέλεξε γιὰ τὸ ἔργο του. Βεβαίως, ὀφείλω νὰ πῶ ὅτι πολλὲς φορὲς οἱ σχέσεις μυθιστορηματικῆς ἀφήγησης τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἱστορίας τῶν γεγονότων, ποὺ περνᾶ ἀπὸ αὐστηρὴ ἐπιστημονικὴ βάσανο, δὲν βαίνουν παραλλήλως.
.             Στὸ ἐν λόγῳ, ὅμως, ἔργο καὶ ἡ ἱστορικὴ διεισδυτικὴ ἀκρίβεια τιμᾶται καὶ ἡ δροσερότητα τῆς μυθιστορηματικῆς πλοκῆς δὲν μειώνεται.  Ἔτσι, ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα ἐμπεριέχονται στὸ βιβλίο τοῦ κ. Παπαθανασόπουλου, καὶ βλέπουμε νὰ μᾶς μεταφέρει μὲ ἐνάργεια, πιστότητα καὶ ρεαλισμὸ τὶς κοινωνικὲς συνθῆκες, τὸ πνεῦμα καὶ τὶς συμπεριφορὲς τῶν προγόνων μας, ποὺ ἀσφαλῶς μπορεῖ νὰ ἐπηρεάσουν θετικὰ τὴ ζωὴ καὶ τὴ συμπεριφορὰ ὅλων μας.
.             Τὸ βιβλίο «Μέρες  Ἀποκάλυψης στὴν  Ἰωνία» ἐκπέμπει πολλὰ μηνύματα, ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀναλύσει κάποιος μόνος του -γιατί δὲν ἐμπίπτουν ὅλα στὴν ἁρμοδιότητα ἑνὸς ἀνθρώπου- καὶ γι’ αὐτό, συνήθως, ἡ παρουσίαση ἑνὸς βιβλίου γίνεται ἀπὸ περισσότερους παρουσιαστές.  Ἔτσι, ὅσον ἀφορᾶ τὸ πρόσωπό μου, θὰ ἀναφερθῶ στὰ ἐκκλησιαστικὰ καὶ θεολογικὰ μηνύματα τοῦ βιβλίου, ποὺ τὰ θεωρῶ πολὺ σημαντικὰ καὶ διδακτικά, ἰδιαίτερα γιὰ τὶς ἡμέρες μας, ποὺ ὅ,τι ἐκκλησιαστικό, θεολογικὸ καὶ πατριωτικὸ εὐτελίζεται, λοιδορεῖται καὶ ἀπαξιώνεται.

.             Τὸ πρῶτο θέμα ποὺ θέλω νὰ θίξω εἶναι ἡ πίστη, ἡ πίστη τῶν ἀνθρώπων ποὺ σκιαγραφοῦνται στὸ βιβλίο, δηλαδὴ τῶν προγόνων μας, ἡ πίστη μὲ τὴν ὁποία ἔζησαν, μεγαλούργησαν ἀλλὰ καὶ μαρτύρησαν, τόσο μὲ τὸ μαρτύριο τῆς συνειδήσεως, ὅσο καὶ μὲ τὸ μαρτύριο τοῦ αἵματος, ὅταν χρειάσθηκε.  Ἡ πίστη αὐτὴ ἀναφέρεται πρῶτον στὸν Θεὸ καὶ ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, ποὺ ὑπῆρξε καὶ τὸ περιεχόμενο τῆς ἐν γένει ζωῆς τῶν ἀνθρώπων τῆς Μικρασίας, ὅπως μᾶς τὸ μεταφέρει τὸ βιβλίο (βλ. σ. 16, 85, 189).
.             Τὸ πρῶτο γράμμα τοῦ ἀλφαβήτου τῆς ὀρθόδοξης πίστεως εἶναι ἡ πίστη στὸν ζῶντα καὶ τρισυπόστατο Θεό. Αὐτὴ εἶναι τὸ θεμέλιο καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, ἡ ρίζα ἀπὸ τὴν ὁποία αὐξάνει καὶ ἀναπτύσσεται κάθε χριστιανός, κατὰ τὸ μέτρο, βέβαια, τοῦ ἀγώνα του καὶ τοῦ κόπου του στὸ στάδιο τῆς κατὰ Χριστὸν ζωῆς του.  Ἡ πίστη χαρίζει τὴν πραγματικὴ κοινωνία μὲ τὸν Θεὸ καὶ ἡ κοινωνία μὲ τὸν Θεὸ χαρίζει στὴ συνέχεια καὶ τὴν κοινωνία μὲ τοὺς συνανθρώπους. Εἶναι ἡ πρώτη βαθμίδα, πάνω στὴν ὁποία ἀνερχόμενος ὁ ἄνθρωπος εἰσέρχεται στὴν καινὴ ζωή, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς εἶναι καὶ κοινὴ ζωή, δηλαδὴ ζωὴ κοινωνίας καὶ ἑνότητας τῶν ἀνθρώπων μεταξύ τους. Καὶ βλέπουμε πολὺ καθαρὰ στὸ βιβλίο ὅτι ἡ ἑνότητα τῶν Μικρασιατῶν πατέρων μας βασιζόταν στὸν Χριστὸ καὶ στὴν  Ἐκκλησία Του, ποὺ ἦταν ἡ κοινὴ ἀναφορά τους, ἡ συνεκτικὴ δύναμις ποὺ τοὺς ἔνωνε μὲ δεσμοὺς ἀκατάλυτους στὴν ἐπίγεια ζωή, καὶ συνάμα τοὺς ἔδινε τὴ βεβαιότητα τῆς κοινωνίας μέσα στὴν αἰώνια ζωὴ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ (βλ. σ. 416). Μὲ τὴν πίστη κατόρθωναν νὰ ἀποφεύγουν τοὺς πειρασμοὺς τῶν παθῶν, τὶς πτώσεις καὶ ὅλες τὶς ἀντιξοότητες τῆς ζωῆς. Μὲ τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως ὅ,τι κατόρθωναν ἦταν ἀποτέλεσμα συλλογικότητας, ἔργο κοινό, στὸ ὁποῖο καθένας κατέβαλλε τὸ χάρισμά του, τὴν ἱκανότητά του, καὶ δὲν τὰ κράταγε μόνον γιὰ τὸν ἑαυτό του.
.             Μὲ ἄλλα λόγια, τὸ βιβλίο μᾶς παρουσιάζει μία κοινωνία ποὺ ξεπερνᾶ τὰ ὅρια καὶ τὸ περιεχόμενο μίας συμβατικῆς κοσμικῆς κοινωνίας ἀνθρώπων, ποὺ καθορίζει τὸν τρόπο τῆς κοινωνικῆς τους ὕπαρξης, ἔχοντας ὡς μέτρο τὰ κριτήρια τῶν διαφόρων κοινωνικῶν συστημάτων, ποὺ δὲν δίνουν καμμία θέση στὸν Θεάνθρωπο Χριστὸ καὶ οὔτε ἐπιτρέπουν τὸ ἅγιο Εὐαγγέλιό Του νὰ παίζει κάποιο ρόλο στὴ διαμόρφωση τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τους. Οἱ Μικρασιάτες πατέρες μας στὴ δική τους κοινωνία εἶχαν ὡς κέντρο τὸν Ἰησοῦν Χριστὸ καὶ τὸ Εὐαγγέλιό Του, καὶ ὁλόκληρη ἡ ζωή τους ξεκινοῦσε ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ κατέληγε στὸν Χριστό. Εἴτε ἐν ἐπιγνώσει εἴτε ἀνεπιγνώστως δὲν ἀγωνίζονταν νὰ δημιουργήσουν μία κοινωνία – ἀνθρώπινο κατασκεύασμα, ἀλλὰ μὲ πίστη καὶ ταπείνωση εἰσέρχονταν στὴν «ἡτοιμασμένην» ἀπὸ καταβολῆς  κόσμου κοινωνία Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, μέσα στὴν ὁποία «ζοῦσαν καὶ κινοῦνταν καὶ ὑπῆρχαν», γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὰ λόγια τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων (17,28), μέσα στὴν ὁποία ζοῦσαν τὴ χαρὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ ὑπέμεναν ὅλα τὰ λυπηρὰ τῆς ζωῆς.
.             Θὰ ἦταν λάθος νὰ χαρακτηρίσει κανεὶς τὴν κοινωνία αὐτὴ τῶν Μικρασιατῶν ὡς κοινωνία ἀποκλειστικὰ «ἐκκλησιαστικὴ» ἢ «κοσμική», διότι ὁ χριστιανὸς ζεῖ στὸν κόσμο, ἀλλὰ συμπεριφέρεται ὡς ἄνθρωπος τοῦ Χριστοῦ, ἐφαρμόζοντας κατὰ τὸ δυνατὸν τὸ ἅγιο θέλημά Του. Συνεπῶς, ἕνας σαφὴς διαχωρισμὸς μεταξὺ «ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς» καὶ «κοσμικῆς ζωῆς» δὲν ὑπάρχει, καὶ αὐτὸ ἀναδύεται ἀβίαστα ἀπὸ τὸ ἐν λόγῳ βιβλίο. Ἡ καθημερινὴ ζωὴ τῶν Μικρασιατῶν ἀλληλο-περιεχωρεῖτο μὲ τὴν χριστιανικὴ – ἐκκλησιαστικὴ ζωή τους. Δὲν ἦσαν ἄλλοι μέσα στὴ ἐκκλησία καὶ ἄλλοι ἔξω ἀπ’ αὐτήν.  Ἡ καθημερινὴ ζωή τους ἦταν ἡ συνέχεια τῆς Θείας Λειτουργίας καὶ συνάμα ἡ προετοιμασία γιὰ τὴν ἑπόμενη Θεία Λειτουργία.
.             Ἡ γενναία καὶ χριστιανικὴ στάση τῶν Μικρασιατῶν ἔναντι τῶν θλίψεων καὶ τῶν πειρασμῶν, ποὺ μᾶς δείχνει τὸ βιβλίο, ἀποτελεῖ δείκτη τῆς πνευματικῆς τους κατάστασης, εἶναι σὰν νὰ γνώριζαν τοὺς πατερικοὺς λόγους ὅτι οἱ θλίψεις καὶ οἱ πειρασμοὶ διαχωρίζουν «τοὺς υἱοὺς τοῦ Θεοῦ… ἐκ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων». Οἱ «υἱοὶ τοῦ Θεοῦ» εἶναι ἐκεῖνοι, γιὰ τοὺς ὁποίους ἡ Γραφὴ λέγει «ὂν ἀγαπᾶ Κύριος παιδεύει» ( Ἑβρ. 12,6), ἐνῶ οἱ λοιποί, οἱ ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι γιὰ τοὺς ὁποίους ἡ Γραφὴ ἀναφέρει οἱ «χωρὶς παιδείαν», «νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ υἱοί».
.             Ὁ συγγραφέας ἀποτυπώνει πολὺ παραστατικὰ καὶ μὲ γλαφυρότητα αὐτὴ τὴν κοινωνία τῶν Μικρασιατῶν, ἡ ὁποία πάλλεται ἀπὸ πατριωτικὸ αἴσθημα, ποὺ ἀναμφίβολα βασίζεται στὶς ἔννοιες τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀνεξιθρησκείας καὶ τῆς ἰσότητας· καὶ ἡ ἀφήγησή του δὲν ἔχει ἴχνος ἐξιδανικεύσεως -ἔστω καὶ ἂν κάποιοι ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὸν σημερινὸ τρόπο ζωῆς μπορεῖ νὰ θεωρήσουν ὅτι ὑπάρχει κάποιο εἶδος ἐξιδανίκευσης. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, αὐτοὶ ἦσαν καὶ ἔτσι ζοῦσαν· φυσιολογικοὶ ἄνθρωποι μὲ τὶς χάρες τους, ἀλλὰ καὶ μὲ τὶς ἀδυναμίες καὶ τὰ πάθη τους, ποὺ δὲν ἀποπειρᾶται ὁ συγγραφέας νὰ παραλείψει ἢ νὰ ἐξωραΐσει. Μὲ ἀντικειμενικότητα ἀναφέρεται σὲ θέματα ὅπως προδοσία, διχόνοια (βλ. σ. 144) κ.λπ. ὁ ἔρωτας ἢ ἁπλὲς ἀνθρώπινες ἀδυναμίες, ὅπως τοῦ κουτσομπολιοῦ καὶ μάλιστα μέσα στὸν Ναὸ (βλ. σ. 26).  Ἀκόμη μὲ ρεαλισμὸ καὶ συγκατάβαση στὶς  ἀνθρώπινες ἀδυναμίες, μᾶς μιλᾶ γιὰ τὸν διάκονο Νήφωνα, ὁ ὁποῖος ἐγκατέλειψε τὴν ἱερωσύνη, γιὰ νὰ νυμφευθεῖ. Χωρὶς ἴχνος εὐσεβισμοῦ, ἀναφερόμενος στὸν ἔρωτα δίνει τὶς φυσιολογικές, ἀνθρώπινες διαστάσεις του, θὰ ἔλεγα καὶ τὶς χριστιανικὲς (βλ. σ. 71,74).
.             Μὲ τὸν ἴδιο ρεαλισμὸ ἀναφέρεται καὶ σὲ ἄλλες ἀδυναμίες τῶν ἀνθρώπων ἐκείνου τοῦ ἤθους, ὅπως τῆς δίκαιης ὀργῆς γιὰ τοὺς διῶκτες Τσέτες, ἀλλὰ καὶ σὲ ἀρετές, ὅπως στὴν ἔλλειψη μισαλλοδοξίας καὶ ἐκδικητικότητας (βλ. σ. 38-9 · 274), τὴ στάση τους ἔναντι τῶν ἑβραίων (βλ. σ. 41-42) καὶ τῶν μασώνων (βλ. σ. 42-43), τὴν ἀποδοχὴ τοῦ ἄλλου, τοῦ τίμιου ἄλλου, ἔστω καὶ ἂν εἶναι ἀλλόθρησκος (βλ. σσ. 36, 354, 450), τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς καλῶς ἐννοουμένης ὑπερηφάνειας γιὰ τὴν ἑλληνικὴ καταγωγή τους καὶ καταγωγή μας.  Ὅλα αὐτὰ σήμερα λοιδοροῦνται, καὶ ἂν κανένας τολμήσει νὰ τὰ ὑπερασπισθεῖ, θὰ χαρακτηρισθεῖ φασίστας καὶ ἄλλα φαιδρά.  Ὅμως, αὐτὰ μᾶς διδάσκουν· καὶ πρὸ πάντων μᾶς διδάσκει ἡ ἀταλάντευτη ἐμμονὴ τῶν Μικρασιατῶν Ἑλλήνων πατέρων μας στὶς ἀξίες, ποὺ ὀφείλουμε νὰ ἔχουμε καὶ νὰ ὑπερασπιζόμαστε ὡς χριστιανοὶ καὶ ὡς  Ἕλληνες πατριῶτες.

 .             Ἰδιαίτερα θὰ ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ στὴ μαρτυρία καὶ τὸ μαρτύριο, ποὺ ἦσαν πρόθυμοι οἱ Μικρασιάτες νὰ ὑποστοῦν γιὰ τὴν πίστη, γιὰ τὴν ἐλευθερία, γιὰ τὴν πατρίδα καὶ γιὰ τὴν τιμή τους.  Ὁ συγγραφέας μὲ πολλὴ διάκριση τὸ ἀναφέρει σὲ κάποια σημεῖα, μὴ θέλοντας νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνει συνεχῶς, προφανῶς γιὰ νὰ μὴ χάσει τὴν ἀξία του, ἡ μαρτυρική, ὅμως, διάθεσή τους εἶναι διάχυτη σ’ ὅλο τὸ βιβλίο. Θὰ ἤθελα νὰ διαβάσω ἕνα ἀπόσπασμα πολὺ χαρακτηριστικὸ (βλ. 262-3).

 .             Ἕνα ἄλλο θέμα, στὸ ὁποῖο θὰ ἤθελα νὰ σταθῶ, εἶναι ὁ ρόλος τῆς  Ἐκκλησίας καὶ τοῦ κλήρου στὴ ζωὴ καὶ τὸν ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων τῆς Μικρᾶς  Ἀσίας. Τὸ βιβλίο μᾶς δίνει πολλὲς ἀφορμές. Ἡ ἀναφορὰ στοὺς Μητροπολίτες Σμύρνης Χρυσόστομο,  Ἐφέσου  Ἰωακεὶμ καὶ στὸν παπα-Γιώργη -ἡ προσωπικότητα καὶ τὸ ἔργο τοῦ ὁποίου ἐκπροσωπεῖ τὸ σύνολο σχεδὸν τῶν ἱερέων τῆς ἐποχῆς- εἶναι πολὺ ἀποκαλυπτική. Θὰ παραθέσω μόνο ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὰ πολλὰ καὶ θαυμάσια ποὺ ἀναφέρονται γιὰ τὸν Μητροπολίτη Σμύρνης (σ. 217). Τὰ ἴδια περίπου ἀναφέρονται καὶ γιὰ τὸν Μητροπολίτη  Ἐφέσου, καὶ ἰδιαίτερα θέλω νὰ σημειώσω τὴν ἀγαστὴ συνεργασία τῶν δύο ἀνδρῶν γιὰ τὸ καλὸ ὅλων τῶν ἀνθρώπων, «ὑπὲρ ὧν Χριστὸς ἀπέθανεν», καὶ γιὰ τὸ καλό του ἔθνους.
.             Ἰδιαίτερα συχνὴ καὶ ἐνδιαφέρουσα εἶναι ἡ ἀναφορὰ στὸν παπὰ- Γιώργη, ὄχι γιατί ἦταν συγγενής, παπποὺς τοῦ συγγραφέα, ἀλλὰ πιστεύω ἐπειδὴ ὁ συγγραφέας ἤθελε νὰ δείξει ὅτι ὁ ἱερέας ἐκ τῆς θέσεώς του εἶναι κοντὰ στὸ ποίμνιό του, καὶ ὡς πατέρας καὶ διδάσκαλός του γίνεται ὁ καθοδηγητὴς καὶ ἐμνευστής του. Καὶ τὸ πετυχαίνει ὁ συγγραφέας μας· ὁ παπα-Γιώργης παρουσιάζεται ἔξοχα ὡς ἡ ψυχὴ τῆς τοπικῆς κοινωνίας, ὡς ὁ ἄνθρωπος ποὺ βρίσκεται ἐν ἐγρηγόρσει, ἀγωνιᾶ καὶ φροντίζει γιὰ ὅλες τὶς ἀνάγκες τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ὅλους παιδιά του καὶ δὲν τοὺς ξεχωρίζει ἀπὸ τὰ κατὰ σάρκα παιδιά του· φροντίζει γιὰ τὶς ἀνάγκες τὶς ὑλικὲς καὶ πνευματικές, διδάσκει, παρηγορεῖ, συμβουλεύει, ἐμπνέει, προτρέπει, διορθώνει μὲ τὴν θεία συγκατάβαση ποὺ δίδαξε ὁ Χριστός, θεραπεύει τὶς πνευματικὲς καὶ ὑλικὲς πληγὲς τῶν τέκνων του.
.             Ὅλα αὐτά, γιατί γνώριζε καλὰ ὁ παπα-Γιώργης, ὅτι ὡς ἱερέας εἶναι  μάρτυρας τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ καὶ μέτοχος στὴ δόξα του, ποὺ θὰ ἀποκαλυφθεῖ μελλοντικὰ (Πέτρ. 5,1-4). Γνώριζε καὶ ἐφάρμοζε τὴν πατερικὴ ρήση ὅτι τὸ ὑπούργημα τοῦ ἱερέα «εἶναι ἔργο καὶ ὄχι ἄνεσις, εἶναι φροντὶς καὶ ὄχι τρυφή, εἶναι λειτουργία ὑπεύθυνη καὶ ὄχι ἀρχὴ ἀνεξέταστος, εἶναι πατρικὴ κηδεμονία καὶ ὄχι τυραννικὴ αὐτονομία» (Βλ.  Ἰσίδωρο Πηλουσιώτη). Καὶ αὐτὸ τὸ ἀποδεικνύει ὁ παπ-Γιώργης μὲ ὅλη τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο του καὶ προπάντων μὲ τὸν θάνατό του. Συνταπεινώθηκε καὶ θυσιάστηκε μὲ τὸν ταπεινωθέντα Δεσπότη Χριστό, τὴν ἱερωσύνη τοῦ Ὁποίου ἔφερε. Θυσιάστηκε κυριολεκτικὰ χάριν τοῦ ἑνὸς προβάτου, δηλ. τῆς γυναίκας ἐκείνης ποὺ πέθαινε καὶ ἔπρεπε νὰ τῆς μεταδώσει τὴ θεία Κοινωνία, πράγμα ποὺ ἔπραξε, παρὰ τὶς κακὲς καιρικὲς συνθῆκες, ἐνῶ γνώριζε καλὰ ὅτι θὰ ἐπηρεασθεῖ ἡ εὔθραστη ὑγεία του, ὅπερ καὶ ἐγένετο, καὶ τὸν ὁδήγησε τελικὰ στὸ θάνατο (σ. 312-13). Τὰ ὅσα ἀναφέρει ὁ συγγραφέας μας γιὰ τὸν παπα-Γιώργη εἶναι ἕνας ὕμνος στὴν ἱερωσύνη, τῆς ὁποίας τὸ ἔργο εἶναι ἔργο «καταλλαγῆς», δηλαδὴ συμφιλιώσεως τῶν ἀνθρώπων μὲ τὸν Θεὸ καὶ τῶν ἀνθρώπων μεταξύ τους. Εἶναι τὸ ἔργο ποὺ πάντοτε πρόσφερε στὸν λαὸ τοῦ Θεοῦ ὁ ὀρθόδοξος κλῆρος, ἄσχετα ἂν σήμερα παραθεωρεῖται, συκοφαντεῖται καὶ λοιδορεῖται.
.             Ὁ παπα-Γιώργης προβάλλεται ὡς ὁ γνήσιος καὶ ἀληθινὸς τύπος τοῦ ἱερέα, ποὺ κατέχει ὅλα τὰ προσόντα καὶ τὶς ἀρετές, ποὺ ὀφείλει νὰ ἔχει ὁ ἱερέας καὶ τὰ ὁποῖα λεπτομερῶς κατονομάζουν οἱ Πατέρες τῆς  Ἐκκλησίας: ταπεινόφρων, νηφάλιος, φιλάνθρωπος, σεμνός, εὐλαβής, συνετός, σοβαρὸς καὶ ἁπλός, σώφρων, διορατικός, προσηνής, κοινωνικός, ἀγωνιστής, ἀσκητικός, πράος, ἀφιλάργυρος, ἡγετικός, ἀνδρεῖος, διδακτικὸς κ.λπ. Τέτοιοι ἱερεῖς ὑπῆρξαν, ὑπάρχουν καὶ θὰ ὑπάρχουν, καὶ κάθε τέτοιος ἱερέας εἶναι «λύχνος», ποὺ φωτίζει τὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ νὰ περπατᾶ στὸν δρόμο τῆς ἀρετῆς καὶ τοῦ ἀγώνα, τόσο γιὰ τὰ πνευματικὰ ὅσο καὶ γιὰ τὰ ἐθνικά μας πράγματα.

.             Ὅλα ὅσα μέχρι τώρα ἀνέφερα, πιστεύω ὅτι ἀποδεικνύουν τὸ ἦθος τῶν Μικρασιατῶν πατέρων μας, τὸ ἦθος τὸ χριστιανικό, τὸ ἑλληνικό, τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, τῆς φιλανθρωπίας, τῆς ἐργατικότητας, τῆς δικαιοσύνης κ.λπ.· μὲ αὐτὸ τὸ ἦθος ἔζησαν καὶ μεγαλούργησαν στὴν Μικρασιατικὴ πατρίδα καὶ αὐτὸ μετέφεραν ἐδῶ στὴν  Ἑλλάδα.  Ἀλλὰ ἐδῶ στὴν  Ἑλλάδα μας, στὸ νεοελληνικὸ κράτος ποὺ διαμορφώθηκε καὶ ἀνδρώθηκε ὄχι μὲ τὰ πρότυπα τῶν προγόνων μας, ἀλλὰ μὲ τὰ πρότυπα τοῦ δυτικοῦ διαφωτισμοῦ, τὸ ἦθος τῶν Μικρασιατῶν δὲν ἔγινε δεκτό, δὲν ἀναγνωρίσθηκε ὡς δικό μας ἑλληνικὸ καὶ χριστανικὸ ἦθος. Καὶ τοῦτο γιατί οἱ νεοέλληνες ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη τοῦ 1922 εἶχαν ἀρχίσει νὰ ἀλλοτριώνονται κάτω ἀπὸ ξενόφερτες ἐπιδράσεις, οἱ ὁποῖες κατέκλυσαν τὴν κοινωνία μας καί, ὅπως διαπιστώνουμε σήμερα, ἀλλοίωσαν, γιὰ νὰ μὴν πῶ ἀφάνισαν, ὅ,τι ἱερὸ καὶ ὅσιο εἴχαμε καὶ ἔπρεπε νὰ διαφυλάξουμε ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ.
.             Αὐτὸ τὸ ἦθος, ποὺ ἦταν τὸ ἦθος τῶν μεγάλων Πατέρων καὶ τῶν βυζαντινῶν Πατέρων τῆς  Ἐκκλησίας μας,  εἶχαν τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ἐδῶ στὴν  Ἑλλάδα οἱ ἀπόγονοι τῶν Κολλυβάδων, τοῦ φιλοκαλικοῦ ἐκείνου κινήματος, ποὺ δίδασκε τοὺς ἀνθρώπους πῶς νὰ καλλιεργοῦν τὸν νοῦ τους προκειμένου νὰ βλέπουν, νὰ γνωρίζουν, νὰ ἀγαποῦν καὶ νὰ προσφέρουν τὴν ἁρμόζουσα εὐχαριστία γιὰ ὅ,τι εἶναι καλό, ἀληθινὸ καὶ ὄμορφο στὴν ἀνθρώπινη ζωή. Δίδασκαν δηλαδὴ τὴν ἀξία τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου, τὸ νόημα τῆς ζωῆς του καὶ τὸ σωστὸ προορισμό του, ποὺ δὲν τελειώνει στὰ ἐνθαδικὰ ἀλλὰ προεκτείνεται στὰ αἰώνια. Αὐτὸ τὸ ἦθος τὸ ὀρθόδοξο, τὸ ἑλληνικό, τὸ βυζαντινό, ἂν εἶχε ἀποδεχθεῖ καὶ ἀκολουθήσει τὸ νεοσύστατο τότε ἑλληνικὸ κράτος, σήμερα τὰ πράγματα θὰ ἦταν διαφορετικὰ καί, προπάντων, δὲν θὰ εἴχαμε πλήρως παραδοθεῖ στὴν ἐνδοκοσμικότητα τῆς εὐρωπαϊκῆς Δύσης, ἀλλὰ θὰ εἴχαμε διατηρήσει τὴν ὑπερβατικότητα τῆς ὀρθόδοξης  Ἀνατολῆς. Γι’ αὐτὸ ὁ φιλόκαλος συγγραφέας, ὁ ἀγαπητὸς φίλος Γιῶργος Παπαθανασόπουλος, ἐνῶ μᾶς διηγεῖται τοὺς πόνους καὶ γενικὰ τὴν τραγωδία τοῦ ξεριζωμοῦ τῶν Μικρασιατῶν καί, κυρίως, τὴν ἀπογοήτευσή τους ἀπὸ τὴν κακὴ ὑποδοχὴ ποὺ τοὺς ἐπεφύλαξαν ἐδῶ στὴν πατρίδα οἱ ἀλλοτριωμένοι ἀδελφοί τους νεοέλληνες, δὲν παραλείπει νὰ ἀναφέρει  πόσο ἀναπαύθηκε ἡ κυρὰ Βασιλεία, ἡ παπαδιὰ τοῦ παπα-Γιώργη, ἀπὸ τὴ συνάντησή της μὲ τοὺς φορεῖς αὐτοῦ τοῦ ἤθους, τῆς φιλοκαλικῆς παραδόσεως, τὸν παπα-Νικόλα Πλανᾶ, σήμερα ἅγιο Νικόλαο. Μάλιστα, γιὰ νὰ ἐπικυρώσει τῶν λόγων του τὸ ἀληθές, ἐπικαλεῖται καὶ τὴ μαρτυρία τοῦ μεγάλου λογοτέχνη μας τοῦ  Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη, τοῦ ἐπιλεγομένου καὶ ἁγίου τῶν γραμμάτων, ὁ ὁποῖος λίγα χρόνια ἐνωρίτερα τὸν ἐξυμνοῦσε (βλ. σ. 445-6).
.             Τὸ ἦθος ὅμως τῶν Μικρασιατῶν προσφύγων νίκησε, γιατί τελικὰ τὸ καλό, τὸ γνήσιο καὶ ἀληθινὸ πάντοτε νικᾶ, χωρὶς βέβαια νὰ ἐπικρατήσει, χωρὶς νὰ ἐπιβάλλεται καταναγκαστικὰ γιὰ νὰ ἑδραιωθεῖ. Οἱ Μικρασιάτες μὲ τὴν παρουσία τοὺς βοήθησαν τὸ ἑλληνικὸ κράτος, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρο, σὲ ὅλους τους τὸ-μεῖς: κατ’ ἀρχὰς στὴν οἰκονομία· μὲ τὴν ἐργατικότητά τους, τὴν τιμιότητά τους καὶ τὸ προοδευτικό τους πνεῦμα, συνέβαλαν στὴν οἰκονομικὴ ἀνάπτυξη τῆς πατρίδας μας. Στὴν  Ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ ἔγιναν παράγοντες πνευματικῆς ἀνάπτυξης.  Ὅλες οἱ προσφυγικὲς ἐνορίες ἔγιναν κέντρα ζωντανῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ πνευματικῆς ζωῆς, διατηρώντας ὅλες τὶς προγονικὲς παραδόσεις μας καὶ τιμῶν-τὰς τὰ ἱερὰ λείψανα, τὶς ἱερὲς εἰκόνες καὶ τὰ ἄλλα ἱερὰ ἀντικείμενα, ποὺ μὲ κίνδυνο τῆς ζωῆς τοὺς μετέφεραν, ἀντὶ ἄλλων προσωπικῶν ἀντικειμένων ποὺ θεωροῦσαν ἤσσωνος ἀξίας. Στὸν πολιτισμό, στὰ γράμματα καὶ σὲ πολλοὺς ἄλλους τομεῖς ἡ συμβολὴ τοὺς ὑπῆρξε τεράστια, καὶ θὰ ἔπαιρνε πολὺ χρόνο, ποὺ δὲν ἔχουμε, γιὰ νὰ τὰ ἀναφέρω.
.             Τελειώνοντας, θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω ὅτι, μέσα ἀπὸ τὸ βιβλίο, ποὺ ἄριστα περιγράφει τὴν κοινωνία τῶν Μικρασιατῶν πατέρων μᾶς διαφαίνεται ὅτι ἡ κοινωνία τῆς ἑνότητας τῶν πάντων πραγματώνεται μέσα στὴν Ἐκκλησία, ὅπου δὲν μπορεῖ νὰ ἐπηρεασθεῖ ἀπὸ καμμιὰ φυσικὴ διαφορὰ ἡ ἀντίθεση: φύλο, φυλή, γλὼσ-σά, πολιτισμό, κοινωνικὴ τάξη. Ἡ Ἐκκλησία διακήρυξε διὰ στόματος τοῦ ἀποστόλου Παύλου ὅτι “οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ  Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θήλυ” (Γαλ. 3,28). Ἡ γυναίκα παίρνει τὴν ἰσότιμη θέση τῆς δίπλα στὸν ἄνδρα· ὁ φτωχὸς καὶ ὁ πλούσιος, ὁ δοῦλος καὶ ὁ ἐλεύθερος γίνονται ἰσότιμα μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ.  Ἔτσι πραγματώνεται ἡ ὑπέρβαση τῶν διακρίσεων, τῶν ἀντιθέσεων καὶ διαιρέσεων, πράγμα ποὺ σήμερα τὰ κράτη καὶ οἱ κοινωνίες προσπαθοῦν νὰ ἐπιβάλουν μὲ νόμους, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπιτυγχάνουν πλήρως, γιατί οἱ νόμοι, ἂν δὲν ἔχουν γίνει συνείδηση καὶ πίστη, δὲν μποροῦν νὰ φέρουν μία οὐσιαστικὴ ἀλλαγή. Ἀλλὰ καὶ στὸ μέτρο ποὺ τὸ ἐπιτυγχάνουν, ἡ ἐπιτυχία αὐτὴ δὲν ἀνταποκρίνεται στὴν ὑπέρβαση τῶν διακρίσεων ποὺ πραγματοποιεῖται μέσα στὴν Ἐκκλησία, γιατί τὰ κράτη ἀγωνίζονται γιὰ τὸν ἄνθρωπο, βασισμένα στὰ διάφορα οὐμανιστικὰ συστήματα, ἔχοντας στὸ κέντρο τὸν ἄνθρωπο καὶ ὄχι τὸν Θεάνθρωπο.
.             Ἡ Ἐκκλησία, ἔχοντας στὸ κέντρο της τὸν Θεάνθρωπο, εἶναι κοινωνία ἐν Χριστῷ, κοινωνία θεάνθρωπο-κεντρική, καὶ οἱ ἄνθρωποι μέσα σ᾽ αὐτὴν συνδέονται μὲ δεσμοὺς πιὸ ἰσχυροὺς ἀπὸ τοὺς κοσμικοὺς ἢ σαρκικούς, συνδέονται δηλαδὴ μὲ τοὺς δεσμοὺς τῆς κοινωνίας τῆς ζωῆς, τῆς κοινωνίας τῆς πίστεως, τῆς κοινωνίας τῆς ἀγάπης, τῆς κοινωνίας τῆς χαρᾶς καὶ τοῦ πόνου, τῆς κοινωνίας τῆς θυσίας καὶ τοῦ μαρτυρίου. Καὶ τελικὰ ὁδηγοῦνται στὴν οἰκοδομὴ μίας νέας, καινῆς καὶ καθολικῆς ζωῆς, μίας ζωῆς ποὺ εἶναι πραγματικὴ κοινωνία ἁγίων μὲ κέντρο τὸν Θεάνθρωπο Χριστό, μίας κοινωνίας ποὺ βασίζεται στὴν ταπείνωση, ποὺ δὲν εἶναι θεμελιωμένη στὴν ὑπερηφάνεια καὶ τὴν αὐτάρκεια, ποὺ ἀποτελοῦν τὴ βάση τῆς σημερινῆς οὐμανιστικῆς ψευδοκοινωνίας, ἡ ὁποία, τελικά, ὅπως ὅλοι συχνὰ διαπιστώνουμε, ὁδηγεῖ στὴν ἀντικοινωνικότητα.
.             Ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἕνα μικρὸ δεῖγμα τῆς ὀρθόδοξης ἀνθρωπολογίας, ποὺ ἀβίαστα ἀναδύεται ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἦθος τῶν Μικρασιατῶν, ὅπως περιγράφεται στὸ βιβλίο.  Γι’ αὐτὸ πρέπει νὰ διαβαστεῖ κυρίως ἀπὸ τοὺς νέους, γιὰ νὰ δοῦν ποιὲς εἶναι οἱ παραδόσεις καὶ οἱ ἀξίες μας, ποὺ σήμερα περιφρονοῦνται καὶ χλευάζονται. Νὰ τὸ διαβάσουν ὅμως μὲ μία προϋπόθεση: νὰ ἔχουν τὴ βεβαιότητα ὅτι δὲν πρόκειται γιὰ κάποιο παραμύθι ποὺ ἐξιδανικεύει κάποιους γραφικοὺς τύπους, ἀλλὰ ὅτι πρόκειται γιὰ ἀληθινὴ παρουσίαση τῶν προγόνων μας, ποὺ ἤσαν φορεῖς αὐτοῦ του χαμένου –πιστεύω ὄχι ἀνεπιστρεπτὶ- ἤθους.

  .              Ὁ Γιῶργος Παπαθανασόπουλος, μὲ τὴ συγγραφὴ τοῦ ὡραιότατου αὐτοῦ βιβλίου, ἐκπλήρωσε τὸ χρέος του στὴν παπαδιὰ γιαγιὰ τοῦ Βασιλεία, ποὺ τοῦ ἄφησε ὡς παρακαταθήκη: «Θέλω νὰ περάσεις κι ἐσὺ τὰ ὅσα θὰ μάθεις στὰ παιδιά σου καὶ στὰ ἐγγόνια σου. Εἶναι πολὺ σημαντικὸ αὐτό… Νὰ θυμᾶσαι πάντα στὴ ζωή σου πώς, ὅποιος ξεχνᾶ τὸ παρελθόν του, τὶς ρίζες του, δὲν ἔχει μέλλον καὶ ὅποιος χάνει τὴν πίστη του, εἶναι ἕνα τίποτε…». Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ χρέος ὅλων μας. –

Διαφήμιση

, , ,

Σχολιάστε

Ο ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ, Η ΜΑΓΝΗΣΙΑ ΚΑΙ Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ 1922 (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ωάννης Βατάτζης,
παρ τ Σίπυλον ρος Μαγνησία
κα
τραγωδία τν κε  λλήνων
κατ
τν καταστροφ το 1922

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

(Ὁμιλία στὸ Διδυμότειχο στὶς 4 Νοεμβρίου 2022, στὸ πλαίσιο τῶν «Βατατζείων 2022», ἐκδηλώσεων μνήμης, τὶς ὁποῖες διοργανώνει γιὰ 12ο χρόνο ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Διδυμοτείχου, Ὀρεστιάδος καὶ Σουφλίου πρὸς τιμήν τοῦ στὸ Διδυμότειχο γεννηθέντος Ἁγίου Αὐτοκράτορα Νικαίας Ἰωάννη Δούκα Βατάτζη, τοῦ ἐλεήμονα καὶ θαυματουργοῦ).

.                 Οἱ πόλεις τοῦ Διδυμοτείχου καὶ τῆς Μαγνησίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἔχουν στενοὺς δεσμούς, πνευματικοὺς καὶ πατριωτικούς. Τὶς συνδέει ὁ Ἅγιος καὶ Μεγάλος στὴν ἀξία αὐτοκράτορας τῆς Νικαίας Ἰωάννης Γ΄ Δούκας, ὁ Βατάτζης. Εἶναι γνωστὸ ὅτι γεννήθηκε στὸ Διδυμότειχο καὶ πὼς ἀγάπησε τὴν Μαγνησία τὴν παρὰ τὸ Σίπυλον ὄρος, στὴν ὁποία τὸ σκήνωμά του ἐναπετέθη,  ἀνακομισθὲν ἀπὸ τὴν ἱδρυθεῖσα ἀπὸ τὸν ἴδιο πατριαρχικὴ Μονὴ Σωσάνδρας. Στὴ Μαγνησία γεννήθηκε ἡ μητέρα μου Ἀγγελική. Γονεῖς της ὁ παπὰς καὶ δάσκαλος π. Γεώργιος Ψαλτόπουλος καὶ μητέρα της ἡ παπαδιὰ καὶ δασκάλα Βασιλεία.

Στοιχεῖα γιὰ τὸ ἱερὸ λείψανo το[y Βατάτζη καὶ τὴ Μονὴ Σωσάνδρας

 .                 Γιὰ τὴν τύχη τῶν Ἱερῶν Λειψάνων τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Βατάτζη γράφει σχετικὰ ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στὸ Συναξαριστή του: «Κυβερνήσας λοιπὸν θεοφιλῶς τὸ καράβι τῆς παγκοσμίου βασιλείας του ὁ τρισμακάριστος βασιλεὺς Ἰωάννης δοῦξ ὁ Βατάτζης, παρέδωκεν ἐν εἰρήνῃ τὴν ψυχήν του εἰς χεῖρας Θεοῦ, χρόνων ὤντας ἑβδομήκοντα δύω, τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ σῶμα ἐνταφιάσθη εἰς τὸ μοναστήριον τοῦΣωτῆρος Χριστοῦ, τὸ ὁποῖον ἔκτισεν ὁ ἴδιος αὐτὸς βασιλεὺς καὶ ἐπωνόμασεν αὐτὸ Σώσανδρα. Ὕστερον δὲ δι’ ἀποκαλύψεως τοῦ ἰδίου βασιλέως, μετεκομίσθη τὸ τούτου ἅγιον σῶμα εἰς τὴν πόλιν τῆς Μαγνησίας. Θαῦμα δὲ μέγα ἐφάνη, ὅταν ἀνεκομίσθη ἐκ τοῦ τάφου τὸ τούτου ἅγιον λείψανον καὶ μετεκομίσθη εἰς τὴν Μαγνησίαν. Διότι ὅταν ὁ τάφος ἀνοίχθη, δὲν εὐγῆκεν καμμία δυσώδης ἀποφορά, ἀλλὰ ἐξῆλθε μία εὐωδία καὶχάρις.… Ἀπὸ τότε δὲ καὶ ὕστερον, ἐνήργει τὸ τίμιον αὐτοῦ λείψανον ἐν τῇ Μαγνησίᾳ θαύματα πάμπολλα. Ἰατρεῦον ἀσθενείας, διῶκον δαίμονας καὶ ἄλλα πάθη θεραπεῦον, διὰ τῆς ἐν αὐτῷ κατοικούσης τοῦ Θεοῦ χάριτος, πάντων τῶν μετὰ πίστεως αὐτῷ προστρεχόντων…» (Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτη «Συναξαριστής», Ἐκδόσεις «Δόμος», Τόμος Α΄, σελ. 424).
.                 Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Βατάτζης, ὁ ἐλεήμων, βοήθησε πολὺ τοὺς πτωχοὺς καὶ ἀνήμπορους ὑπηκόους του, μὲ τὴ δίκαιη φορολογία καὶ μὲ τὸἄνοιγμα ἐργασιῶν, ἀνέπτυξε τὴν οἰκονομία, ἐπεξέτεινε τὰ ἐδάφη τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Νικαίας καὶ τὴν προφύλαξε ἀπὸ τοὺς ἐπιθετικοὺς Μογγόλους. Ἐνίσχυσε  τὸν κλῆρο καὶ τὸν μοναχισμὸ καὶ τὸν προστάτευσε ἀπὸ αὐθαιρεσίες κρατικῶν λειτουργῶν, κοίταξε ἰδιαιτέρως καὶπροώθησε τὸν ἑλληνορθόδοξο πολιτισμό, καὶ προετοίμασε τὸ ἔδαφος γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Φράγκους, ἡὁποία, ὡς γνωστόν, συνέβη τὸ 1261, λίγα χρόνια μετὰ τὸν θάνατό του, τὸ 1254.
.                 Μέσα ἀπὸ τὸ ἐγκώμιο τοῦ Θεοδώρου  Β΄ Λάσκαρη πρὸς τὸν πατέρα του Ἅγιο Ἰωάννη  Βατάτζη μαθαίνουμε τὶς δράσεις ποὺ αὐτὸς εἶχε γιὰ τὴ δημιουργία φυτωρίου σπουδαστῶν καὶ προετοιμασία πολιτικῶν ὑπαλλήλων. (Πολύμνια Κατσώνη, ΑΠΘ, παρουσίαση εἰς Byzantine Review 03.2021 (σελ. 16) τῆς μελέτης τοῦ Dimiter Angelov “The Byzantine Helene: The life of Emperor Theodore Laskaris and Byzantium in the Thirteenth Century”, Cambridge University Press, 2019)
.                 Ὁ Βατάτζης  μερίμνησε  γιὰ τὴν Παιδεία  τῶν νέων, μὲ πρῶτο ἁπτὸ παράδειγμα τὸν ἴδιο τὸν υἱό του Θεόδωρο, ποὺ τὸν διαδέχθηκε στὸν θρόνο. Θὰ ἀναφέρω ἕνα μόνο παράδειγμα ὀρθῆς διαπαιδαγώγησης τοῦ υἱοῦ του καὶ διαδόχου. Τὸ γράφει ὁ πανεπιστήμων κληρικὸς (λόγιος, θεολόγος, φιλόσοφος, ἱστορικὸς καὶ μαθηματικὸς) Γεώργιος Παχυμέρης (1242-1310) καὶ τὸ ἀντιγράφει ὁ Ἀντώνιος Μηλιαράκης:
.                 Πατέρας καὶ υἱὸς – διάδοχος βγῆκαν γιὰ κυνήγι. Ὁ βασιλιὰς ἁπλὰ ντυμένος, ἀντίθετα ἀπὸ τὸν γιό του, ποὺ ἔφερε πολυτελῆ ἀμφίεση.Ὅταν ὁ Θεόδωρος χαιρέτησε τὸν πατέρα του καὶ ἐκεῖνος δὲν ἀνταπέδωσε τὸν χαιρετισμό, ἀντελήφθη ὅτι ἔκανε κάποιο λάθος καὶ τὸν ρώτησε νὰτὸν ἐνημερώσει περὶ αὐτοῦ. Ὁ ἅγιος βασιλιὰς τοῦ ἀπάντησε τότε ὅτι τὸν στενοχώρησε ποὺ δαπανᾶ χρήματα τῶν Ρωμιῶν σὲ ἀνωφελεῖςἀμφιέσεις. « Δὲν γνωρίζεις», τοῦ εἶπε, «ὅτι τὰ χρυσοκέντητα αὐτὰ μεταξωτὰ ὑφάσματα εἶναι ἀπὸ τὸ αἷμα τῶν Ρωμιῶν καὶ πᾶσα ἐκ μέρους σου δαπάνη θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχει ἀντίκρισμα σὲ αὐτούς, διότι ὁ πλοῦτος τῶν βασιλέων λογαριάζεται ὅτι εἶναι τῶν ὑπηκόων τους;». (Ἀντ. Μηλιαράκη «Ἱστορία τοῦ βασιλείου τῆς Νικαίας καὶ τοῦ δεσποτάτου τῆς Ἠπείρου (1204-1261», ἐν Ἀθήναις 1898. Ἀνατύπωση ὑπὸ Διον. Νότη Καραβία καὶΕὐαγ. Κων. Λάζου τὸ 1994, σελ. 415-416)
.                 Ὁ Βατάτζης δίδαξε τὸν διάδοχό του Θεόδωρο, ποὺ ἦταν  ἰδιοφυής, διὰ τοῦ παραδείγματος καὶ τῶν συμβουλῶν του, τὸ πῶς νὰ ἀσκεῖκατὰ Θεὸν τὰ καθήκοντά του ὡς βασιλεύς. Ἔβαλε νὰ τὸν διδάξουν ἐπίσης ἄριστοι δάσκαλοι, ὅπως οἱ Ἀκροπολίτης καὶ Βλεμμύδης. Ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ἄλλους ἱκανοὺς διδασκάλους ὁ Θεόδωρος διδάχθηκε καὶ μελέτησε τὴν Ἁγία Γραφή, βιογραφίες προσωπικοτήτων τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς καὶτῆς ρωμαϊκῆς ἱστορίας, βίους ἁγίων, λογική, ρητορική, μαθηματικά, φυσικὴ καὶ ποίηση. Κυρίως ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Βατάτζης μετέδωσε στὸν υἱὸκαὶ διάδοχό του Θεόδωρο καὶ σὲ ὅλους τους νέους καὶ τὶς νέες της Αὐτοκρατορίας, τὴν ἀγάπη πρὸς τὸ Γένος τους καὶ τὴν ὑπερηφάνεια καὶεὐθύνη, ποὺ  εἶναι Ἕλληνες.
.                 Ὁ Ἀγγέλοφ γράφει πὼς τὸ 1246  ὁ Θεόδωρος,  ὡς διάδοχος καί, ἀπουσιάζοντος τοῦ βασιλιᾶ Βατάτζη, ἄτυπος ἀντιβασιλεὺς τοῦθρόνου, δέχθηκε τὸν Βερτόλντο ντὶ Χόχενμπουργκ, πρέσβυ στὴ Νίκαια τοῦ αὐτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄. Ἡ συζήτησή τους ἐξελίχθηκε «σὲὑπερπήδηση τῶν ἐμποδίων τῆς γλώσσας καὶ σὲ ἀνταγωνισμὸ στὶς μαθηματικὲς γνώσεις, ὁ δὲ Θεόδωρος ἐξέφρασε μίαν ὑπερηφάνεια γιὰ τὴνὑπεροχὴ τῶν Ἑλλήνων ἔναντι τῶν Ἰταλῶν» (Πολύμνιας Κατσώνη βλ. πίσω. σελ. 32).
.                 Ἡ Αἰκατερίνη Μήτσιου (Μεταδιδακτορικὴ ἐρευνήτρια στὸ πανεπιστήμιο τῆς Βιέννης) ἔγραψε μία πολὺ ἀξιόλογη μελέτη γιὰ τὴ Μονὴτῆς Σωσάνδρας, μὲ πολὺ πλούσια βιβλιογραφία  («The Monestery of Sosandra: a contribution to its history, dedication and localization – Ἡ Μονὴτῆς Σωσάνδρας: Μία συμβολὴ στὴν ἱστορία της, στὸ ποῦ ἦταν ἀφιερωμένη καὶ στὴν τοποθεσία της»). Σὲ αὐτὴν γράφει πὼς ἡ πιὸ πιθανὴτοποθεσία ποὺ βρισκόταν ἦταν κοντὰ στὴ Μαγνησία, στὸ μαγευτικό, ὡς τοπίο, ὀροπέδιο ποὺ σήμερα ὀνομάζεται «Sehzade», ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱὀθωμανοὶ κυβερνῆτες ἔκτισαν τὶς θερινὲς ἐπαύλεις τους… Πρὶν ἀλώσουν τὴ Μαγνησία κατάστρεψαν τὴ Μονὴ τῆς Σωσάνδρας, τὴν ὁποίαἐγκαίρως οἱ μοναχοὶ εἶχαν ἐγκαταλείψει καὶ εἶχαν καταφύγει στὴ Μαγνησία, παίρνοντας μαζί τους, ὡς πολύτιμο θησαυρὸ τὸ λείψανο τοῦ ἉγίουἸωάννου, τοῦ Βατάτζη, ὅπως γράφει ὁ Πελαγονίας Γεώργιος (Λόγιος συγγραφέας τοῦ 14ου αἰώνα, ποὺ ἔγραψε τὸν βίο τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη Βατάτζη) στὸ σχετικὸ ἔργο του (Σωτηρίου Μπαλατσούκα «Βυζαντινὰ Ἁγιολογικὰ κείμενα – Παλαιολόγειοι χρόνοι, βίοι – θαύματα – ἐγκώμιαἁγίων -, Τόμος Γ΄ Τρίκαλα 2015, σελ. 163). Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στὸν «Συναξαριστή» του, μὲ ὅσα ἀνεφέρθησαν προηγουμένως, διαφοροποιεῖται κάπως  ἀπὸ τὸν Πελαγονίας Γεώργιο. Κατὰ τοὺς Δούκα, Χαλκοκονδύλη καὶ ἄλλους  ἐρείπια τῆς Μονῆς Σωσάνδρας ἦσαν ἀκόμηὁρατὰ ἕως τὸν 15ο αἰώνα… (Ἡ μελέτη τῆς Αἰκ. Μήτσιου στὰ ἀγγλικὰ εἰς ἰστοσελίδα Academia, p. 680). 

Τὰ βιώματά μου γιὰ τὸν Ἅγιο Ἰωάννη Βατάτζη

.                 Τὰ βιώματά μου γιὰ τὸν Ἅγιο Ἰωάννη Βατάτζη ἔρχονται διὰ μέσου τῆς γιαγιᾶς μου Βασιλείας Ψαλτοπούλου, πού, ὅπως σημείωσα στὴνἀρχή,  ἦταν παπαδιὰ καὶ δασκάλα καὶ ζοῦσε στὴν Μαγνησία μαζὶ μὲ τὸν παππού μου, τὸν παπὰ Γιώργη, ἐφημέριο τοῦ Μητροπολιτικοῦ ΝαοῦἉγίου Ἀθανασίου τῆς Μητροπόλεως Ἐφέσου καὶ ἐπίσης δάσκαλο. Ἡ γιαγιά μου ἀπεβίωσε, ὅταν ἤμουν δεκατεσσάρων ἐτῶν. Ὁ παππούς μου ἐκοιμήθη ὁσιακὰ τὸ 1922, πρὶν ἀπὸ τὴν καταστροφή, θυσιασθεὶς γιὰ ἑτοιμοθάνατη γυναίκα τοῦ ποιμνίου του.
.                 Θυμᾶμαι ὅτι ἡ γιαγιά μου τιμοῦσε πάντα τὸν Ἰωάννη Βατάτζη, ἰδιαίτερα τὴν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς του, καὶ μοῦ εἶχε μιλήσει γιὰ τὴνἱστορία του καὶ γιὰ τὸ λείψανό του, ποὺ τὸ εἶχαν οἱ Μαγνησαλῆδες ὡς πολύτιμη εὐλογία γιὰ ὀκτὼ αἰῶνες. Μοῦ εἶχε δημιουργήσει μίαν εἰκόνα ἀποκρύψεώς του σὲ κρύπτη τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, ἀπὸ τὸν φόβο τῶν Τούρκων, ποὺ τὸν μισοῦσαν. Δὲν ἤξερε τὴν τύχη τοῦ λειψάνου κατὰ τὴν καταστροφή. Μέσα στὴν ἀντάρα φαίνεται ὅτι οὐδεὶς σκέφθηκε νὰ τὸ πάρει καὶ νὰ τὸ μεταφέρει στὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἔγινε μὲ τὰσκηνώματα τῶν Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Ρώσου  καὶ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Εἶχε ἡ γιαγιά μου μίαν ἐλπίδα μήπως κάποιος εἶχε τουλάχιστον σώσει τὸν Σταυρὸ ποὺ φοροῦσε ὁ Βατάτζης καὶ ἦταν καὶ αὐτὸς πρὸς προσκύνηση στὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου. Εἶχε ἀκούσει ὅτι εἶχε δοθεῖστὸ Βυζαντινὸ Μουσεῖο τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ ἡ πληροφορία δὲν ἦταν ἀκριβής. Ἔτσι ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Βατάτζης μένει μόνο στὶς καρδιές μας ὡς ζωντανὸς θρύλος, ὅπως ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Παλαιολόγος.

Ἡ κατάσταση στὴ Μαγνησία τὸν Αὔγουστο τοῦ 1922

.                 Τώρα ἐπιγραμματικὰ θὰ σᾶς μιλήσω περὶ τῆς καταστροφῆς τοῦ 1922, μὲ βάση πάντα τὰ βιώματά μου ἀπὸ τὴν γιαγιά μου, τὴν μητέρα μου καὶ θειάδες μου, ὅπως αὐτὰ ἀναλυτικὰ γράφονται στὶς 515 σελίδες τοῦ ἱστορικοῦ μυθιστορήματος ποὺ ἔγραψα μὲ τίτλο  «Μέρες Ἀποκάλυψης στὴν Ἰωνία – Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας, ἀπὸ τὸ 1914 ἕως τὸ 1922» (Ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι). Ὅπως προεῖπα, ἡ μητέρα μου Ἀγγελικὴ καὶἡ οἰκογένειά της ζοῦσαν στὴ Μαγνησία τῆς Ἰωνίας. Στὴν καταστροφὴ ἡ μητέρα μου, δέκα πέντε ἐτῶν, βρέθηκε στὴν Πάρσα, χωριὸ κοντὰ στὴΜαγνησία, στὸ σπίτι τῆς πλούσιας ἐξαδέλφης της Εὐαγγελίας. Ἡ μητέρα της καὶ γιαγιά μου Βασιλεία ἦταν στὴ Μαγνησία μὲ τὰ ὑπόλοιπα  τρία παιδιά της, τὴν Χρυσηίδα δέκα ἐτῶν, τὸν Γιαννάκη ἑπτὰ καὶ τὸν Ἀντωνάκη, μωρὸ δύο ἐτῶν.
.                 Ἡ Μαγνησία τὸν Αὔγουστο τοῦ 1922 ἦταν ἀνάστατη. Οἱ Ἕλληνες ἀλλόφρονες ἔτρεχαν πρὸς τὸν σιδηροδρομικὸ σταθμὸ νὰ σωθοῦν.Ἡ Μαγνησία ἀπέχει περίπου πενήντα χιλιόμετρα ἀπὸ τὴ Σμύρνη. Ἡ πόλη, κυρίως στοὺς μαχαλάδες τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Ἀρμενίων,  καιγόταν. Οἱστρατιῶτες κοίταγαν νὰ μὴν πιαστοῦν αἰχμάλωτοι. Ἡ γιαγιὰ Βασιλεία  μὲ τὰ δύο παιδιά, νὰ κρατᾶνε τὸ φόρεμά της, γιὰ νὰ μὴν χαθοῦνε, τὸ μωρὸνὰ τὸ ἔχει  ἀγκαλιὰ στὸ ἕνα χέρι καὶ μὲ τὸ ἄλλο χέρι νὰ κρατᾶ στὴν πλάτη της ἕναν μπόγο μὲ τὰ ἀπαραιτήτως χρειαζούμενα καὶ μίαν εἰκόνα, τοῦἉγίου Ἐλευθερίου, κατευθύνθηκε καὶ αὐτὴ πρὸς τὸν σταθμό. Σὲ αὐτὴ τὴν κατάσταση οὐδεὶς βρισκόταν νὰ τὴν βοηθήσει νὰ ἀνέβει στὸ τρένο. Ὅλοι τὴν προσπερνοῦσαν καὶ σπρώχνονταν ποιὸς θὰ προλάβει νὰ ἀνέβει. Πολλοὶ ἀνέβαιναν στὴν ὀροφὴ τοῦ τρένου… Ὁ Θεὸς τὴν βοήθησε καὶβρέθηκε ἕνας ἀξιωματικὸς ποὺ γνώριζε καὶ ἀγαποῦσε τὸν παπὰ Γιώργη. Αὐτὸς ἔβγαλε τὸ σπαθί του καὶ μὲ αὐτὸ ἄνοιξε διάδρομο γιὰ νὰ περάσει καὶ νὰ ἀνέβει στὸ τρένο… Στριμώχτηκε μὲ τὰ παιδιά της κοντὰ σὲ ἕνα παράθυρο. Τραγικὲς ἦσαν οἱ στιγμές, ὅταν τὸ τρένο ξεκινοῦσε καὶ ἡ γιαγιὰΒασιλεία εἶδε τὴ Μαγνησία καὶ σκέφτηκε πὼς ἴσως ἄφηνε γιὰ πάντα τὸν ἔνδοξο γιὰ τοὺς Ἕλληνες τόπο ποὺ γεννήθηκε, ποὺ μεγάλωσε, ποὺἔκαμε οἰκογένεια, ἄφηνε τὸ μικρὸ ἀλλὰ ὄμορφο σπιτάκι της, ἄφηνε τὸ ἀμπελάκι της, στὸ ὁποῖο πήγαιναν μὲ τὸν παπὰ Γιώργη καὶ τὰ παιδιὰ γιὰξεκούραση καὶ προσευχὴ μακριὰ ἀπὸ τὴν πολυεθνικὴ πόλη καὶ μέσα σὲ ἕνα παραδεισένιο περιβάλλον… Σκέφθηκε, ποιὸς ξέρει ἂν θὰ σωθεῖ ἀπὸτοὺς τσέτες καὶ ἂν σωθεῖ, ποῦ θὰ βρεθεῖ καὶ πῶς θὰ μπορέσει νὰ ἐπιβιώσει, μία χήρα γυναίκα χωρὶς στὸν ἥλιο μοίρα, μὲ τρία παιδιὰ καὶ μὲ ἕνα χαμένο;… Ὁ λυγμός της χάθηκε στὶς φωνὲς τῶν διωκομένων Ἑλλήνων. Ἡ θερμὴ προσευχὴ ἦταν ἡ καταφυγή της…
.                 Ἔφτασε στὴ Σμύρνη. Ἐκεῖ βρέθηκε σὲ ἀτμόσφαιρα πανικοῦ. Αἰσθανόταν χαμένη μέσα στὸ πλῆθος ποὺ ἔτρεχε πρὸς τὴν παραλία γιὰνὰ γλυτώσει, ποὺ φώναζε, ποὺ ἔκλαιγε γοερά, ποὺ ἦταν ὑπὸ τὸ κράτος πανικοῦ, ὅταν κάποιος φώναξε «τσέτες – τσέτες». Ἡ γιαγιά μου μέσα σὲαὐτὸ τὸν χαμὸ κοίταζε μὴ χάσει κάποιο ἀπὸ τὰ δύο παιδιά της, ποὺ τῆς ἔπιαναν τὸ μακρὺ φουστάνι. Ἡ φωτιά, ποὺ οἱ τσέτες ἔβαλαν ὀργανωμένα στὴ Σμύρνη, ἐπέτειναν τὸν φόβο καὶ τὸν πανικό. Ἡ γιαγιὰ ἄρχισε νὰ τρέχει. Ὁ Γιαννάκης δὲν ἄντεξε. Κούραση καὶ φόβος τὸν κατέβαλαν καὶκάποια στιγμὴ ἄφησε τὸ φόρεμα. Τὸ πῆρε εἴδηση ἡ γιαγιά, ἀλλὰ ἦταν ἀργά. Τὸ πλῆθος ἐκινεῖτο ὡς χείμαρρος, ποὺ παρέσυρε τὰ πάντα στὸπέρασμά του… Ἡ κυρὰ Βασιλεία προσπάθησε μὲ τὴν προσευχὴ νὰ ἐξουδετερώσει τὴν ἀπελπισία της, κοντὰ στὸ βιός της καὶ χωρὶς νὰ ξέρει ποὺβρισκόταν τὸ ἕνα της παιδί, ἡ μητέρα μου, νὰ χάσει καὶ ἕνα ἀκόμη. Ὁ ποταμὸς τῶν δακρύων καὶ ἡ φωνή της μὲ ὅλη τὴ δύναμη τῆς ψυχῆς της«Γιαννάκη – Γιαννάκη» ἦταν ἡ ἀντίδρασή της. Καὶ τὸ θαῦμα ἔγινε, ὁ Γιαννάκης ὅταν αἰσθάνθηκε ὅτι κινδυνεύει νὰ χάσει τὴν μητέρα του, κάθισε σὲ μία γωνιὰ καὶ φώναζε «Μαμά, μαμά…». Κείνη τὴν ὥρα περνοῦσε ὁ Παῦλος Δεσποτόπουλος, ἕνας Μαγνησαλής,  πνευματικοπαίδι τοῦ παπᾶΓιώργη, τὸν γνώρισε καὶ τὸν παρηγόρησε, λέγοντάς του ὅτι θὰ βροῦν τὴ μητέρα του, κάτι ποὺ ἔγινε, πρὸς μεγάλη χαρὰ καὶ ἀνακούφιση τῆς γιαγιᾶς μου…
.                 Στὴν παραλία ἡ κυρὰ Βασιλεία  σκέφθηκε νὰ ἐπιχειρήσει νὰ πάει στὸ Κορδελιό, δεύτερη ἕδρα τῆς Μητροπόλεως Ἐφέσου, ἕνα γραφικὸ προάστιο τῆς Σμύρνης ποὺ εἶχε ὄνειρο κάποτε ἐκεῖ νὰ κατοικήσουν, κοντὰ στὴν ὄμορφη «Γκιαοὺρ Σμύρνη». Μετὰ ἀπὸ περιπέτειες, ποὺγράφονται στὸ βιβλίο μου, ἔφτασε στὸ Ἐπισκοπεῖο, ὅπου ἦταν πελιδνὸς ἀπὸ τὴν τραγωδία ὁ Ἐφέσου Χρυσόστομος (Χατζησταύρου), ὁ μετὰΜητροπολίτης  Φιλίππων καὶ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν. Τοῦ φίλησε τὸ χέρι καὶ ἐκεῖνος μὲ δάκρυα τῆς περιέγραψε τὰ τοῦ μαρτυρίου τοῦΜητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου. Ἀπ᾽ ἔξω ἀκούγονταν φωνὲς γρήγορα νὰ φύγει ὁ Δεσπότης, γιὰ νὰ μὴν ἔχει τὴν τύχη τοῦ γέροντά του, Ἁγίου Χρυσοστόμου καὶ τῶν ἄλλων Μητροπολιτῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας… Βγῆκε καὶ ἡ γιαγιά μου στὴν προκυμαία, ἐκεῖ τὴν εἶδε ἕνας ναύτης ἀπὸπλοῖο ποὺ ἦταν ἄροδο, τὴν ἔβαλε στὴ βάρκα του, μαζὶ μὲ ἄλλους Ἕλληνες ποὺ ἔτρεξαν καὶ αὐτοὶ νὰ μποῦν, καὶ ἀνέβηκε στὸ καράβι. Ἦταν ράκος ψυχικὸ καὶ σωματικό, ὅμως εὐχαρίστησε τὸν Θεὸ ποὺ σώθηκε καὶ τῆς ἔδωσε μίαν ἀχτίδα ἐλπίδας… Τὴν κατέβασαν στὸν Πειραιὰ καὶ  ἄρχισε ἡτραγικὴ περιπέτειά της, νὰ βρεῖ τὴν χαμένη κόρη, νὰ ἑνωθεῖ ἡ οἰκογένεια καὶ νὰ ἐπιβιώσει…
.                 Τῆς μητέρας μου Ἀγγελικῆς ἡ πορεία ἦταν παράλληλη μὲ ἐκείνη τῆς μητέρας της, ἀλλὰ καὶ διαφορετική. Ὅταν ἔγινε ἡ καταστροφή,βρέθηκε στὸ χωριὸ Πάρσα, στὸ σπίτι  τῆς πρώτης ἐξαδέλφης της Εὐαγγελίας, νέας στὴν ἡλικία, περὶ τὰ τριάντα, δασκάλας καὶ χήρας προύχοντα τῆς περιοχῆς. Τρένο δὲν ὑπῆρχε ἐκεῖ καὶ ξεκίνησαν πρὸς τὴ Σμύρνη μὲ τὸν ἀραμπὰ ποὺ διέθετε ἡ Εὐαγγελία. Πάνω σ’ αὐτὸν τὸ βιός της καὶπολλὰ ἄτομα ποὺ προστάτευε, πέντε παιδιά, ἕως καὶ ἕνα βυζανιάρικο στὴν ἀγκαλιά της, τὴ μητέρα της, δύο μικρότερα ἀδέλφια καὶ τὴν ἐξαδέλφη της καὶ μητέρα μου.
.                 Ἐπειδὴ ὁ ἄντρας της ἦταν γνωστὸς πλούσιος ρωμιός, ἡ Εὐαγγελία φοβόταν μήπως οἱ τσέτες τὴν ἀναζητήσουν, καὶ τῆς πάρουν τὸ βιὸς καὶ τὴ ζωή της. Κοίταξε νὰ ἀνακατευθεῖ μὲ τὸ πλῆθος, ποὺ πήγαινε ἀλλόφρον πρὸς τὴ Σμύρνη, ἔβαλε χῶμα στὸ πρόσωπο καὶ προσευχόταν. Ἔφτασαν στὴ Σμύρνη κατάκοποι. Κατευθύνθηκαν πρὸς τὸ σπίτι ποὺ εἶχε ἡ Εὐαγγελία στὴ Σμύρνη καὶ τὸ εἶχε νοικιασμένο σὲ γαλλικὴ οἰκογένεια. Οἱ Γάλλοι πρὶν φύγουν, εἶχαν σηκώσει στὸ μπαλκόνι τὴ γαλλικὴ σημαία καὶ αἰσθάνθηκε ὅτι θὰ ἔχουν ἀσφάλεια μέχρι νὰ κατευθυνθοῦν πρὸς τὰκαράβια. Βρῆκαν τὸ σπίτι γεμάτο ἀπὸ ἀπελπισμένους Ἕλληνες. Ἀπέξω ἀκούγονταν κραυγὲς «οἱ τσέτες σφάζουν», οἰμωγές, ποδοβολητά. Κάποια στιγμὴ τὸ βυζανιάρικο ἄρχισε νὰ κλαίει δυνατά. Ἡ Εὐαγγελία θέλησε νὰ τὸ θηλάσει μήπως καὶ τὸ σταματήσει. Δὲν τὰ κατάφερε. Κάποιοι πῆγαν ἀπειλητικὰ πρὸς αὐτὴν καὶ τῆς εἶπαν ἢ νὰ κάνει τὸ μωρὸ νὰ σταματήσει, ἢ θὰ τὸ σκοτώσουν… Πῆγε νὰ τοὺς πεῖ ὅτι εἶναι δικό της τὸ σπίτι καὶ αὐτοὶ γέλασαν χλευαστικὰ καὶ πῆγαν νὰ τῆς πάρουν τὸ μωρό… Ἀναγκάστηκαν νὰ φύγουν. Βγῆκαν ἔξω. Ποῦ νὰ πᾶνε τόσα ἄτομα. «Πᾶμε στὸχριστιανικὸ νεκροταφεῖο. Ἐκεῖ δὲν πατᾶνε οἱ τοῦρκοι» σκέφθηκε ἡ Εὐαγγελία καὶ ἐκεῖ πῆγαν. Ἡ μητέρα μου σμούρωσε σὲ ἕνα ἄδειο τάφο. Ἀπὸτότε εἶχε μία φοβία μὲ τὰ νεκροταφεῖα.
.                 Μετὰ ἀπὸ μίαν ἑβδομάδα ἀποφάσισαν νὰ  κινήσουν πρὸς τὸ λιμάνι. Ἐξαντλημένες ἀπὸ τὴν πείνα, τὴ θλίψη καὶ τὴν ταλαιπωρία περπατοῦσαν ἀνάμεσα σὲ πλῆθος ἀλλοφρόνων ἀνθρώπων. Βρέθηκαν σὲ σημεῖο τῆς προκυμαίας, ὅπου μέγα πλῆθος ἦταν κοντὰ σὲ λέμβους τοῦ ἀμερικανικοῦ ναυτικοῦ καὶ κάποια στιγμὴ ἀπὸ τὸ πολὺ σπρώξιμο χώρισε ἡ μητέρα μου ἀπὸ τὴν Εὐαγγελία.  Κάποιος γεροδεμένος ναύτης ἅρπαξε τὴν μικροκαμωμένη μητέρα μου στὰ στιβαρὰ χέρια του καὶ τὴν πέταξε σὰ μπάλα σὲ ἕναν ἄλλο ναύτη, ποὺ ἦταν στὴ λέμβο. Τὴν ἔπιασε πανικὸς ποὺ εἶχε χάσει τὴν ἐξαδέλφη της. Σφάδαζε ἀπὸ τὸν πόνο καὶ τὸ κλάμα. Ἀπὸ τὴ λέμβο πέρασαν τὴ μητέρα μου στὸ πλοῖο. Τὴν ἔριξαν στὸ ἀμπάρι, ποὺ εἶχε γίνει πρόχειρο κατάλυμα, γιὰ νὰ δέχεται περισσότερους διωκόμενους Ἕλληνες. Τὸ κλάμα καὶ ὁ σπαραγμὸς τῆς μητέρας μου σταμάτησε, μόνο ὅταν εἶδε ὅτι στὸ ἴδιο ἀμπάρι ἦταν ἡ Εὐαγγελία μὲ τοὺς συγγενεῖς της…

Ἡ προσφυγιὰ

.                 Τὴ μητέρα μου μὲ τὴν ἐξαδέλφη της καὶ τὴν οἰκογένειά της μὲ βιάση οἱ ναῦτες τὶς ἀποβίβασαν στὴ Μυτιλήνη, γιὰ νὰ ξαναγυρίσει γρήγορα τὸ πλοῖο πίσω καὶ νὰ παραλάβει καὶ ἄλλους δυστυχεῖς Ἕλληνες… Δὲν βρῆκαν καλὸ κλίμα ἐκεῖ καὶ λίγες ἡμέρες μετὰ πῆραν ἄλλο πλοῖο γιὰ τὴν Κρήτη. Ἐκεῖ βρῆκαν θερμὴ φιλοξενία. Ἡ Εὐαγγελία καὶ ἡ μητέρα μου ἄρχισαν νὰ ἐργάζονται στὴν περιοχὴ τῶν Χανίων.  Ἡ μητέρα μου ἀπὸ τὰ δεκαπέντε της χρόνια καὶ ἀπόφοιτη του Σχολαρχείου ἐπιδόθηκε στὸ νὰ μάθει τὴ νέα μεγάλη ἀνακάλυψη τῆς ἐποχῆς, τὴ γραφομηχανή. Ἐξελίχθηκε σὲ ἀρίστη γραμματέα καὶ δακτυλογράφο.
.                 Στὴν Κρήτη ἦταν χαμένη ἀπὸ τὴ μητέρα της καὶ τὰ ἀδέλφια της. Διὰ μέσου τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ μὲ τὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ μετὰἀπὸ δύο περίπου χρόνια ἑνώθηκε στὴν Ἀθήνα μὲ τὴ μητέρα καὶ τὰ ἀδέλφια της. Εἶχε ἤδη ἀρχίσει ἡ περιπέτεια τῆς προσαρμογῆς της στὴ νέα  κατάσταση, στὴν προσφυγιά. Καὶ δὲν ἦταν καθόλου εὔκολη… –

, ,

Σχολιάστε

Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ καὶ Η ΓΑΛΛΙΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἡ μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ ἡ Γαλλία

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.             Αὐτὲς τὶς ἡμέρες συμπληρώνονται τὰ ἑκατὸ χρόνια ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφή. Σὲ αὐτὴ τὴν ὀδυνηρὴ ἀνάμνηση ὁ νοῦς τρέχει στὴν κυρία εὐθύνη τῆς Γαλλίας γιὰ τὴν τραγικὴ γιὰτὸν Ἑλληνισμὸ ἐξέλιξη. Φίλη ἡ Γαλλία, φιλτάτη ἡ ἀλήθεια. Μοιραία γιὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ πολιτικὴτῶν Ἀριστὶντ Μπριάν, πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας στὴν κρίσιμη περίοδο 16 Ἰανουαρίου 1921 ἕως 12 Ἰανουαρίου 1922, Ρεϊμὸν Πουανκαρέ, ἑπόμενου τοῦ Μπριὰν πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας (17/1/1922-1924) καὶ Ἀλεξάντρ Μιλερὰν προέδρου τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας ἐκείνη τὴν κρίσιμη περίοδο (20/1/1920-11/6/1924). Ἡ τραγικὴ εἰρωνεία εἶναι ὅτι ἀπὸ τοὺς τρεῖς Γάλλους πολιτικούς, ἀποδεδειγμένα ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος οἱ δύο, εἶχαν ἑλληνικὰ ὀνόματα: Ἀριστείδης – καθόλου δίκαιος – καὶ Ἀλέξανδρος – καθόλου γενναῖος…
.             Ὁ Μπριὰν προετοίμασε τὴν προδοσία σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ Πουανκαρὲ τὴνἐκτέλεσε, μὲ τὴν ἔγκριση τοῦ Μιλεράν. Χωρὶς  ἠθικὴ ἀναστολή, μόνο μὲ συμφεροντολογικοὺς ὑπολογισμούς. Στὸ κύριο ἄρθρο της ἡ «Καθημερινή», στὶς 29 Σεπτεμβρίου 1921, γράφει μεταξὺἄλλων: «Ὀρθοφρονῶν Γάλλος δημοσιογράφος… κακίζει τὰς χριστιανικὰς δυνάμεις τῆς Εὐρώπης διὰ τὴν ἀδιαφορίαν των ἔναντι τοῦ ἀγῶνος τοῦ Σταυροῦ κατὰ τῆς ἡμισελήνου… Πρόκειται περὶ σκανδαλώδους μεροληψίας, ἡ ὁποία ἐνῶ ἀφαιροῦσε παρὰ τῆς Ἑλλάδος νόμιμα μέσα πολεμικῆς ἐπικρατήσεως, ἤτοι τὸ μέσο τῶν νηοψιῶν καὶ τῆς προσβολῆς τῆς πρωτευούσης τοῦ ἐχθροῦ, παρεῖχεν εἰς αὐτὸν προστασίαν, ἐνίσχυσιν καὶ βοήθειαν». Σημειώνεται ὅτι Μπριάν, Πουανκαρὲ καὶ Μιλερὰν ἦσαν ἄθεοι…
.             Στὶς 14 Ὀκτωβρίου 1921 ἡ ἴδια ἐφημερίδα κατηγορεῖ τὸν πρωθυπουργὸ Μπριάν, ὅτιἀπέκρυψε ἀπὸ τὴν Γαλλικὴ Ἐθνοσυνέλευση τὴν ὑπογραφὴ τῆς σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος συμφωνίας τῆς Γαλλίας μὲ τὸν Κεμάλ. Λίγες ἡμέρες μετά, στὶς 20 Ὀκτωβρίου, στὸ κύριο ἄρθρο της ἡ ἴδια ἐφημερίδα σημειώνει: «Ὁ γαλλικὸς τύπος πανηγυρίζει γιὰ τὴν ὑπογραφὴ τῆς γαλλοκεμαλικῆς συμφωνίας» καὶ προσθέτει προβλεπτικά: «Δὲν θὰ βραδύνη νὰ μετανοήση πικρῶς διὰ τὸ σημερινόν του εὐτύχημα». Στὴ συνέχεια ἐξηγεῖ ὅτι οἱ λόγοι τῆς ὑποστήριξης τοῦ Κεμὰλ ἦσαν συμφεροντολογικοὶ καὶ προσθέτει: «Οἱ ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Γαλλία εἶναι ἐχθρά, ἐφ’ ὅσον διὰ παντὸς μέσου ἀγωνίζεται ἐναντίον τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων καὶ διὰ παντὸς μέσου ἐνισχύει τοὺς σημερινούς μας ἐχθρούς».
.             Στὶς 22 Ἰανουαρίου 1922, μὲ πρωθυπουργὸ τὸν Πουανκαρέ, ἡ Γαλλία διατύπωσε δημοσίως τὶς προτάσεις της σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος: Ἡ χώρα θὰ ὑποχρεωνόταν νὰ παραιτηθεῖ τῶν δικαιωμάτων της ἀπὸ τὴν Ἰωνία καὶ τὴ Θράκη. Ἡ ἀντίφαση: Ἡ Γαλλία κήρυξε τὸν πόλεμο στὴ Γερμανία, ἐπειδὴ παραβίασε τὴ συνθήκη περὶ οὐδετερότητας τοῦ Βελγίου, ἀλλὰ συνετέλεσε ἀποφασιστικὰ  στὸ νὰ παραβιασθοῦν σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος οἱ συνθῆκες Σεβρῶν καὶ Νεϊγί. Ἡ ἴδια μετὰ τὸν πόλεμο  διατήρησε τὶς Ἀλσατία – Λορένη καὶ Μοζέλ, κάτι ποὺ ἀρνήθηκε στὴν Ἑλλάδα γιὰ τὶς ἀπελευθερωθεῖσες περιοχὲς τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας…
.             Ἡ τραγωδία τῶν Ἑλλήνων ἀποτέλεσε γιὰ τοὺς Γάλλους ἀσήμαντο γεγονός. Οὔτε κὰν ἀσχολήθηκαν… Κύρια ἀπασχόλησή τους ἡ ἐξευμένιση τῶν ἡττημένων Γερμανῶν… Ὁ Μπριὰν πῆρε Νόμπελ εἰρήνης γιὰ τὴν προσπάθειά του νὰ τὰ βρεῖ μὲ τὴν Γερμανία…-

, ,

Σχολιάστε

AΠΟ ΤΟ ΔΡΑΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΙΩΝΙΑΣ (1914-1922) ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΙΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

π τ δράμα τν λλήνων τς ωνίας (1914-1922) στ σημεριν πραγματικότητα

(Ὁμιλία τὴν 3η Ἰουλίου 2022 στὴ Σπάρτη,
μετὰ ἀπὸ πρόσκληση τοῦ Σεβ. Μητροπολ. Μονεμβασίας καὶ Σπάρτης κ. Εὐσταθίου)

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Μονεμβασίας καὶ Σπάρτης κύριε Εὐστάθιε, Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Μάνης κύριε Χρυσόστομε, κύριε Βουλευτά, κύριοι Ἀντιπεριφερειάρχες, κύριε Ταξίαρχε, κυρίες καὶ κύριοι,

 εὐχαριστῶ τὸν Σεβ. Μονεμβασίας καὶ Σπάρτης ποὺ μὲ προσκάλεσε νὰ μιλήσω σήμερα στὴν πολυπληθῆ ὁμήγυρη σὲαὐτὸ τὸ ἐντυπωσιακὸ ἀμφιθέατρο, τοῦ εὐλογημένου καὶ  εὐχάριστου αὐτοῦ τόπου, τοῦ Ξηροκαμπίου Λακωνίας γιὰτὴν τραγωδία ποὺ ἔζησαν οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας κατὰ τὰ ἔτη 1914-1922. Αὐτὸ λόγῳ τῆς φετινῆς θλιβερῆςἐπετείου τῶν ἑκατὸ ἐτῶν ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφή. Μὲ εἴχατε, Σεβασμιώτατε Σπάρτης, προσκαλέσει νὰ σᾶς μιλήσω καὶ πρὶν ἀπὸ ὀκτὼ χρόνια, ὅταν κυκλοφορήθηκε ἡ πρώτη ἔκδοση τοῦ ἱστορικοῦ μου μυθιστορήματος  «Μέρες Ἀποκάλυψης στὴν Ἰωνία – Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων 1914-1922». Πρόσφατα ἐκδόθηκε ἡ τρίτη, ἐπαυξημένη ἔκδοση. Μὲ τὴν εὐκαιρία νὰ σᾶς εὐχαριστήσω καὶ πάλι, ποὺ τότε ἀναγνώσατε ἀπνευστί, ὅπως μοῦ εἴπατε, τὸ βιβλίο μου καὶ ἤσασταν ἐκ τῶν πρώτων ποὺ τὸ ἐπαίνεσαν δημοσίως.
.                          Ὅπως γνωρίζετε, ἀσχολήθηκα μὲ τὴ συγγραφὴ τοῦ βιβλίου, γιατί ἐκ μητρὸς ἕλκω τὴν καταγωγή μου ἀπὸ τὴν Μικρὰ Ἀσία, πιὸ συγκεκριμένα ἀπὸ τὴν Μαγνησία, τὴν λεγομένη «πρὸς Σιπύλω». Σὲ αὐτὴν αὐτοκτόνησε ὁ Θεμιστοκλῆς, γιὰ νὰ μὴν προδώσει τὴν Ἑλλάδα στοὺς Πέρσες, ἐκεῖ στέκεται πάντα ὁ βράχος τῆς Νιόβης, ποὺ κλαίει γιὰ τὰ δώδεκα παιδιά της, ποὺ σκότωσαν ὁ Ἀπόλλωνας καὶ ἡ Ἄρτεμις, ἐκεῖ τοῦ ἄρεσε νὰ μένει ὁ ἅγιος αὐτοκράτορας τῆς Νικαίας Ἰωάννης Βατάτζης, σὲ αὐτὴν μαρτύρησαν ὁ Ἅγιος Χαράλαμπος καὶ ὁ νεομάρτυρας Ἅγιος Νικόλαος. Ἡ Μαγνησία ἦταν ἐπίσης ἡ ἕδρα τῆς σημαντικῆς Μητροπόλεως Ἐφέσου.
.                          Στὸ ἱστορικό μου μυθιστόρημα πρωταγωνιστὲς εἶναι τὰ μέλη μίας ἱερατικῆς  οἰκογενείας, τοῦ ἱερέα καὶ δασκάλου παπποῦ μου, τοῦ παπᾶ Γιώργη, ποὺ ἦταν ἐφημέριος στὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου στὴ Μαγνησία, τῆς  συζύγου του παπαδιᾶς γιαγιᾶς μου Βασιλείας, ποὺ ἦταν ἐπίσης δασκάλα καὶ τῶν τεσσάρων παιδιῶν τους. Μέσα ἀπὸ τὴν ἱστορία τους ξετυλίγεται τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας καὶ γενικὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας κατὰ τὰ χρόνια 1914-1922 καὶ ἡ προσφορὰ τοῦ κλήρου στὸν Μικρασιατικὸ Ἑλληνισμό. Τὸ ὑλικὸ ποὺ χρησιμοποίησα γιὰ τὴ συγγραφὴ τοῦ βιβλίου, εἶναι τὰ οἰκογενειακὰ βιώματά μου, οἱ μαρτυρίες ποὺ συγκέντρωσα συγγενῶν καὶ γνωστῶν τῆς οἰκογένειας καὶ μέρους τῆς προσφυγικῆς κοινωνίας τῆς Μαγνησίας, οἱ βιβλιοθῆκες στὶς ὁποῖες ἀνέτρεξα, τὰ ἀπομνημονεύματα πολιτικῶν, στρατιωτικῶν καὶ ἁπλῶν ἀνθρώπων, καθὼς καὶ ντοκουμέντα ποὺ διασώθηκαν καὶφυλάσσονται στὸ Κέντρο Μικρασιατικῶν Σπουδῶν.
.                          Χρόνος ἐνάρξεως τῆς ἀναφορᾶς τοῦ  βιβλίου μου εἶναι τὸ  1914. Κατ’ αὐτὸ συνέβησαν τρία σοβαρὰγεγονότα. Πρῶτον ξεκίνησε ὁ Πρῶτος Παγκόσμιος Πόλεμος, ποὺ στὴν Ἑλλάδα προκάλεσε τὸν γνωστὸ διχασμό. Δεύτερον μὲ διαταγὴ τοῦ ἑβραϊκῆς καταγωγῆς Γερμανοῦ στρατηγοῦ  Ὄτο Λίμαν φὸν Σάντερς, ἀνώτατου στρατιωτικοῦ διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἄρχισε ὁ συστηματικὸς διωγμὸς τῶνἙλλήνων, ποὺ κατοικοῦσαν στὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἡ ἔναρξη καὶ οἱ συστηματικοὶ διωγμοὶ τῶν Ἑλλήνων καταγράφηκαν ἀπὸ τὸν ἅγιο ἱερομάρτυρα Χρυσόστομο, Μητροπολίτη Σμύρνης ὡς ἀναφορὲς πρὸς τὸ ΟἰκουμενικὸΠατριαρχεῖο, διασώθηκαν καὶ ἀποτελοῦν πειστήρια τῶν τουρκικῶν θηριωδιῶν. Καὶ τὸ τρίτο εἶναι ὅτι μετὰ τὶς ἀλλεπάλληλες νίκες ἐπὶ τῶν Τούρκων καὶ τῶν Βουλγάρων κατὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους  καὶ μετὰ τὴνἀπελευθέρωση τῆς Μακεδονίας, τῆς νοτίου Ἠπείρου, τῆς Κρήτης καὶ τῶν νησιῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ Αἰγαίου τὸ ἠθικὸτῶν Ἑλληνικῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων ἦταν ἀκμαιότατο καὶ εἶχε ἀρχίσει ἡ συζήτηση γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση καὶ τῶνὑπολοίπων ἐδαφῶν ποὺ κατοικοῦσαν Ἕλληνες καὶ βασανίζονταν ἀπὸ τοὺς δυνάστες τους. (Βόρειος Ἤπειρος, Θράκη, Παράλια Μικρᾶς Ἀσίας, Πόντος,  Κύπρος).
.                          Ἀπὸ  τὸ 1914 οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας βίωσαν νέους βίαιους διωγμούς, ἀλλὰ στὸ βάθος τους διατηροῦσαν τὴν ἐλπίδα πὼς ἦρθε ἡ ὥρα νὰ ἀπελευθερωθοῦν καὶ αὐτοί. Ἐκείνη τὴ χρονιὰ οἱ Ἕλληνες τῆς ΜικρᾶςἈσίας δέσποζαν στὰ ἐδάφη της. Ἦσαν περίπου 2.500.000, εἶχαν 2.300 σχολεῖα, ποὺ τὰ συντηροῦσαν οἱ ἴδιοι μὲ τὸνἱδρώτα τους, 2.200 Ἐκκλησίες  – ἐνορίες καὶ 3.000 καὶ πλέον ἱερεῖς, τοὺς ὁποίους ἐπίσης συντηροῦσαν. Ἡγέτες ὅλου αὐτοῦ τοῦ κατορθώματος ἦσαν οἱ Μητροπολίτες καὶ οἱ ἱερεῖς. Κλῆρος καὶ λαὸς διακρίνονταν τότε γιὰ τὴν ἔντονη φιλοπατρία τους καὶ τὴν βαθειά τους εὐσέβεια.
.                          Οἱ Μικρασιάτες μάθαιναν τὰ περὶ διχασμοῦ στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα καὶ βεβαίως ἀνησυχοῦσαν, ἀλλὰ ἔβλεπαν καὶ τὶς νίκες τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν συμμάχων της στὸν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Ἀγγλίας, Γαλλίας, Ἰταλίας) καὶἀναπτερωνόταν τὸ ἠθικό τους. Ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία καὶ ἡ Βουλγαρία  ἦσαν μὲ τὸ μέρος τῶν Κεντρικῶν Δυνάμεων (Γερμανίας, Αὐστροουγγαρίας) ποὺ στὸ τέλος τοῦ 1918 ἡττήθηκαν. Ἐνθουσιασμὸς τότε στοὺς Ἕλληνες. Ἡ ἧττα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας σήμαινε τὴ διάλυσή της καὶ πλέον τὸ θέμα ἦταν τὰ συμφέροντα τῶν νικητριῶνἰσχυρῶν δυνάμεων τί θὰ ἐπέτρεπαν στὴν Ἑλλάδα νὰ ἀπελευθερώσει…
.                          Στὶς 2 Μαΐου 1919 τὰ ἑλληνικὰ πολεμικὰ πλοῖα εἰσῆλθαν στὸ λιμάνι τῆς Σμύρνης, ἀγκυροβόλησαν στὴν προκυμαία καὶ κατέβηκαν τὰ πρῶτα ἀποσπάσματα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τὴν παραμονή, 1η Μαΐου 1919, στὶς 5 τὸ ἀπόγευμα, εἶχε προσκαλέσει τοὺς δημογέροντες ὁ ἱερομάρτυρας Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Κάτωχρος καὶ κλαίων τοὺς εἶπε:

« Ἀδελφοί μου, σᾶς ἐκαλέσαμεν σήμερον εἰς μίαν ὑψηλὴν καὶ θείαν μυσταγωγίαν ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἅπαξ εἰς τὸδιάστημα ὁλοκλήρων αἰώνων τελεσιουργοῦνται εἰς τὰς τύχας τῶν λαῶν. Ἀποκαλυφθῆτε καὶ στῆτε καλῶς. Στῆτε μετὰφόβου Θεοῦ, τὰ μέτωπα ὑψηλά, κλίνοντες μόνον τὰς ψυχάς σας ἔναντι τῶν μεγάλων καὶ ἀνεξερευνήτων βουλῶν τοῦΘεοῦ. Ἀδελφοί, τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου ἐπέστη. Οἱ πόθοι τῶν αἰώνων ἐκπληροῦνται. Οἱ ἔκτακτοι χρόνοι ἤγγισαν.  Αἱμεγάλαι ἐλπίδες τοῦ Γένους μας, ὁ ἀνύστακτος, ὁ σφοδρός, ὁ μύχιος, ὁ θερμός, ὁ καίων καὶ φλογίζων ὡς πεπυρακτωμένος σίδηρος τὰ σπλάγχνα μας πόθος, πρὸς ἕνωσιν μετὰ τῆς μητρὸς μας Ἑλλάδος, ἰδού, κατὰ τὴν σήμερον ἱστορικὴν καὶ ἀξιομνημόνευτον ἡμέραν τῆς 1ης Μαΐου γίνεται πράγμα καὶ γεγονὸς τετελεσμένον…».
.                          Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Σμύρνη καὶ μετὰ ἡ Μαγνησία καὶ ὅλες οἱ πόλεις καὶ τὰ χωριά, ποὺ ἀπελευθερώθηκαν, κατακαλύφθηκαν ἀπὸ ἑλληνικὲς σημαῖες, λὲς καὶ ἀπὸ αἰῶνες τὶς εἶχαν οἱ Ἕλληνες στὰ σεντούκια τους καὶ περίμεναν ἐκείνη τὴν ἡμέρα. Στοὺς δρόμους χόρευαν, στὰ κέντρα ἔψαλλαν τὸν ἐθνικό μας ὕμνο, παντοῦ ἀγκαλιάζονταν καὶ φιλιόνταν ὅλοι τους… Ἀργότερα  ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν (28 Ἰουλίου/10 Αὐγούστου 1920) ἱκανοποίησε ἐν μέρει τὰ ἱστορικὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος. Ὅμως οἱ ἀνησυχίες στὸν παπὰ Γιώργη καὶ σὲ ὅλους τοὺς Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δὲν ἐξαλείφθηκαν. Ἔβλεπαν τοὺς μὲν συμπατριῶτες τους στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα νὰ εἶναι μὲ φανατισμὸ διχασμένοι, οἱ δὲ σύμμαχοι (ἰδιαίτερα οἱ Γάλλοι καὶ οἱ Ἰταλοὶ) ἀντὶ νὰ βοηθοῦν ἐμᾶς, ἐνίσχυαν μὲ βαρὺ ὁπλισμὸ καὶ μὲ πολεμικὰ πλοῖα τὸν Κεμάλ… Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ οἱ Μπολσεβίκοι, ποὺ εἶχαν καταλάβει τὴν ἐξουσία στὴ Ρωσία, ἦρθαν σὲ συμφωνία μὲ τὸν Κεμὰλ καὶ ἐπίσης τὸν ἐνίσχυσαν μὲ βαρὺ ὁπλισμό… Παρόλα αὐτὰ τὸν Ἰούλιο τοῦ 1921 οἱ Ἑλληνικὲς Δυνάμεις εἶχαν ἐπιτύχει τὸ ἀπίστευτο, εἶχαν καταλάβει τοὺς συγκοινωνιακοὺς κόμβους τοῦἘσκὶ Σεχὶρ καὶ τοῦ Ἀφιὸν Καραχισάρ, μὲ σκέψη νὰ συντρίψουν τὸν Κεμὰλ καὶ νὰ εἶναι σὲ καλύτερη θέση σὲμελλοντικὴ διαπραγμάτευση. Τότε ἐλήφθη ἡ ἀπόφαση νὰ ἐπιχειρηθεῖ ἐπίθεση πρὸς Σαγγάριο καὶ Ἄγκυρα. Σκεφθεῖτε σὲ τί βάθος στὴ Μικρὰ Ἀσία εἴχαμε προχωρήσει μὲ ἀλλεπάλληλες στρατιωτικὲς ἐπιτυχίες, φτάσαμε 40 περίπου χιλιόμετρα ἀπὸ τὴν Ἄγκυρα, πόσα χρόνια πολεμοῦσαν οἱ στρατιῶτες μας – πολλοὶ ἀπὸ τὸ 1912 – σὲ τί ἔκταση εἴχαμε ἀνοίξει τὸ μέτωπο καὶ πῶς μπόρεσε ὁ στρατός μας –μήνα Ἰούλιο καὶ μετὰ– νὰ ἀντιμετωπίσει τὸν καυτὸ ἥλιο τῆς ἁλμυρᾶς ἐρήμου. Καὶ ὅμως νίκησαν στὶς πρῶτες μάχες…
.                          Καὶ ἐρχόμαστε στὸ 1922. Οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶτες ἦσαν κοντὰ στὸν θρίαμβο, ὅμως τότε ἔγιναν μοιραῖα λάθη καὶ εἴχαμε μείνει μόνοι νὰ ἀντιμετωπίσουμε τὸν ἐνισχυόμενο πανταχόθεν ἐχθρό. Καὶ ἦρθε ἡκαταστροφή. Στὸ βιβλίο μου παρουσιάζω τὴν κατάσταση πρὶν καὶ κατὰ τὴν καταστροφή. Ὁ παπὰ Γιώργης θυσιάστηκε, γιὰ νὰ σώσει μία ψυχὴ καὶ ἐκοιμήθη ὀσιακὰ πρὶν τὴν Καταστροφή. Ἡ παπαδιὰ Βασιλεία βρέθηκε χήρα μὲ τὰ τρία μικρὰ παιδιά της νὰ προσπαθεῖ μὲ χίλιες δύο δυσκολίες καὶ μὲ τοὺς ὑπόλοιπους Ἕλληνες νὰ διαγκωνίζεται νὰ ἀνέβει στὸ ὑπερπλῆρες τρένο, γιὰ νὰ βρεθοῦν στὴ Σμύρνη καὶ νὰ σωθοῦν ἀπὸ τὴ σφαγή. Ἡ μεγάλη της κόρη Ἀγγελικὴπαραθέριζε – ἦταν Αὔγουστος – σὲ ξαδέλφη της στὴν Πάρσα, χωριὸ τῆς Μαγνησίας, καὶ ἦταν χαμένη γιὰ τὴ μητέρα της… Βρέθηκαν χρόνια ἀργότερα στὴν Ἀθήνα… Στὴν «γκιαοὺρ» (ἄπιστη)  Σμύρνη οἱ Τοῦρκοι ἔκαιγαν τὰ  σπίτια τῶν Χριστιανῶν καὶ ἔσφαζαν, βίαζαν, ἔκλεβαν. Πλοῖα ἔρχονταν νὰ μαζέψουν τοὺς διωκόμενους, ποὺ ζοῦσαν ὅλοι τους -καὶ οἱ συγγενεῖς μου- μὲ τὸν τρόμο ὅτι ἀνὰ πᾶσα στιγμὴ θὰ σφαγοῦν καὶ κρυβόντουσταν σὲ κενοὺς τάφους στὰχριστιανικὰ νεκροταφεῖα… Ἐλπίδα τους κείνη τὴν ὥρα μόνο ὁ Θεός…
.               Ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἐξοντώθηκε, μαζὶ καὶ οἱ ἑπτὰ Ἐκκλησίες τῆς Ἀποκάλυψης (Ἐφέσου, Σμύρνης, Περγάμου, Θυατείρων, Σάρδεων, Φιλαδελφείας καὶ Λαοδικείας), ὅπως τὶς περιγράφει ὁ ΕὐαγγελιστὴςἸωάννης. Μετὰ ἀπὸ 600 χρόνια σκλαβιᾶς, πού, χάρις στὴν Ἐκκλησία, διατήρησε τὴν ταυτότητά του καὶ μεγαλούργησε, ἔζησε τρία χρόνια ἐλευθερίας καὶ μετὰ ἦρθε ἡ καταστροφή… Οἱ Μικρασιάτες Ἕλληνες μεταφέρθηκαν στὴν Ἑλλάδα καὶ πῆραν μαζί τους τὶς ἑπτὰ Ἐκκλησίες τῆς Ἀποκάλυψης…
.                          Πέντε  εἶναι οἱ βασικοὶ σταθμοὶ σκληρῶν δοκιμασιῶν κατὰ τὴν  μεσαιωνικὴ καὶ τὴ νεότερη ἱστορία τῶν Ἑλλήνων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ ἧττα στὸ Μαντζικέρτ, τὸ 1071, καὶ ἡ ἐγκατάσταση τῶν Σελτζούκων στὴ Μικρὰ Ἀσία. Τότε ἄρχισαν καὶ οἱ πρῶτοι διωγμοὶ σὲ βάρος τους.  Ὁ δεύτερος εἶναι ἡ ἅλωση τῆς Βασιλεύουσας ἀπὸ τοὺς Φράγκους, τὸ 1204, ποὺ λύγισε τὴν αὐτοκρατορία, παρὰ τὴν προσπάθεια τῶν Ἑλλήνων στὴΝίκαια, στὸν Πόντο καὶ στὴν Ἤπειρο. Ὁ τρίτος εἶναι ἡ ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ 1300 ἐγκατάσταση τῶν Ὀσμανιδῶν στὴΜικρὰ Ἀσία, ποὺ βασάνισαν καὶ βιαίως ἐξισλάμισαν πλῆθος Ἑλλήνων. Κομβικὸς σταθμὸς εἶναι ὁ τέταρτος, δηλαδὴ ἡἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς, τὸ 1453, καὶ ἡ κατάλυση τοῦ Ρωμαϊκοῦ (Βυζαντινοῦ) κράτους. Τότε χάσαμε τὴν κρατική μας ὑπόσταση, ἀλλὰ διατηρήσαμε, ἔστω μὲ χίλιες δύο δυσκολίες, τὴ γῆ μας. Θυμηθεῖτε ὅτι μὲ κάθε τρόπο οἱ Ὀθωμανοὶ ἐπιχειροῦσαν βιαίως νὰ ἐξισλαμίσουν τοὺς Ἕλληνες καὶ ἕνα ἀπὸ τὰ ὅπλα τοῦἐξισλαμισμοῦ ἦταν καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὸν βαρὺ κεφαλικὸ φόρο ποὺ οἱ ραγιάδες πλήρωναν (χαράτσι ἢ τζίζιε).
.                          Πρέπει ἐδῶ νὰ σημειωθεῖ ὅτι  χάρη στὴν Ἐκκλησία διατηρήσαμε τὴν πίστη μας, ποὺ σήμαινε σκληρὴζωὴ σκλάβου καὶ ἀπίστου, καθὼς καὶ τὴν ταυτότητά μας. Ὁ πέμπτος ἐπίσης κομβικὸς σταθμὸς εἶναι ἡ καταστροφὴτοῦ 1922. Τότε οἱ Μικρασιάτες χάσανε τὴ γῆ τους, ἀλλὰ διατήρησαν τὴν πίστη τους, τὴν ταυτότητά τους καὶ φέρανε τὸν πολλῶν αἰώνων πολιτισμό τους στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα.
.                          Τώρα ἔρχομαι στὴ σύγχρονη πραγματικότητα. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες  μαζὶ εἴμαστε μπροστὰ στὸν ἕκτο σταθμό, τὸν πιὸ κρίσιμο γιὰ τὴν ταυτότητά μας. Κινδυνεύουμε νὰ τὴν χάσουμε, νὰ εἴμαστε μαριονέτες τῆς παγκοσμιοποίησης  καὶ νὰ καταντήσουμε χωρὶς τὴν ἀγάπη καὶ τὴν ἀφοσίωση ποὺ εἶχαν οἱ πρόγονοί μας στὰ  ὅσα τοὺς ἐστήριξαν ὅλους τοὺς προηγούμενους αἰῶνες. Ἐννοῶ τὴν πίστη στὴν Ὀρθοδοξία, τὴν ἀγάπη στὴν Πατρίδα καὶ τὴ στήριξη τῆς οἰκογένειας, ὡς τοῦ μοναδικοῦ κυττάρου γιὰ δημιουργία ἐντίμων καὶ γενναίων Ἑλλήνων πατριωτῶν. Συμπτώματα τῆς κατάστασής μας ἡ μείωση τῶν θρησκευτικῶν γάμων, ἡ μετατροπὴ τοῦ μυστηρίου σὲ συμβολαιογραφικὴ πράξη, ἡ ἐπιπολαιότητα τῶν δεσμῶν, ἡ ἀπαξίωση τῆς ἱερότητας τῆς οἰκογένειας καὶ ἡ ὑλιστικὴ μορφὴ ζωῆς, ποὺ ὁδηγεῖ γονεῖς νὰ ἀδιαφοροῦν στὸ νὰ καταστοῦν τὰ παιδιά τους χρήσιμα στὴν Πατρίδα καὶ ὄχι μόνο στὸν ἑαυτό τους.
.                          Τὸ νὰ γίνουμε Εὐρωπαῖοι σημαίνει γιὰ τοὺς διευθύνοντες τὶς τύχες μας νὰ ἀναγάγουμε τὴν ἀνηθικότητα, τὸν ἐγωισμὸ καὶ τὴν ἡδονὴ σὲ ὀργουελιανὲς «ἀρχὲς» «ἐλευθερίας» καὶ «ἀξιοπρέπειας». Μὲ βάση τὶς «ἀρχὲς» αὐτὲς ἐπιδιώκεται νὰ μᾶς ἐπιβληθεῖ νὰ ὑποταγοῦμε σὲ  ἀπαράδεκτες καταστάσεις καὶ νὰ ἀποδεχθοῦμε ὅτι 2+2=5!
.                          Σεβασμιώτατοι, ἐπιτρέψτε μου νὰ θυμίσω λόγια τοῦ ἀείμνηστου στρατηγοῦ Μακρυγιάννη καὶ τοῦμακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου. Ὁ Μακρυγιάννης στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του ἔγραψε: «Σᾶς ἐρωτῶ ἐσᾶς τοὺς Ἐκλαμπρότατους καὶ μεγαλόγνωσους πολιτικούς τῆς Ἑλλάδος…, ἂν ἤρθετε ἀπὸ καλωσύνη σας νὰ μᾶς φωτίσετε, νὰ μᾶς λευτερώσετε, διατὶ νὰ χυθοῦν αὐτὰ τὰ αἵματα ὁπού χύθηκαν καὶ ἡ πατρίδα νὰ εἶναι εἰς τὴν κατάστασιν ὁπού εἶναι ὣς τὴν σήμερον καὶ νὰ γένη αὐτείνη ἡ δυστυχία γενικῶς εἰς τοὺς τιμίους ἀνθρώπους; Καὶ νὰ θέλουν οἱ Ἄγγλοι, οἱΓάλλοι, οἱ Ροῦσσοι, οἱ Ἀουστριακοὶ ἢ ἄλλο κράτος νὰ μᾶς κυβερνήσουν μὲ τὸ μέσον τὸ δικό σας;». Προφητικὰ τὰ λόγια του..
.                          Προφητικὰ εἶναι καὶ τὰ λόγια του μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Χριστοδούλου στὴν ὁμιλία του στὸἽδρυμα Μείζονος Ἑλληνισμοῦ, στὶς 28 Σεπτεμβρίου τοῦ 2002: «Στὴν ἐποχή μας τὸ πνεῦμα τῶν Μικρασιατῶν συνεχίζει νὰ φέρει ἕνα μοναδικὸ μήνυμα πρὸς ὅλους μας. Τὸ κύριο αἴτημα σήμερα δὲν εἶναι νὰ ἀντιμετωπίσουμε τοὺς Τούρκους. Εἶναι νὰ νιώθουμε πὼς εἴμαστε ἡ συνέχεια τοῦ Ἔθνους τῶν Ἑλλήνων καὶ πὼς ὀφείλουμε νὰ κρατήσουμε αὐτὴ τὴ συνέχεια… Δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι οἱ Τοῦρκοι, γιὰ νὰ χαθεῖ ἡ αὐτοσυνειδησία τοῦ Γένους μας. Μέσα στὶς συνθῆκες τῆς πανευρώπης οἱ Ἕλληνες θὰ εἶναι δύσκολο νὰ βροῦμε νάρθηκα ἐκκλησιᾶς, νὰ φυτέψει κάποιος τὴν καταβολικὴ ρίζα στὴν ψυχὴ τοῦ παιδιοῦ του.
Αὐτὸς ὁ προβληματισμός μου δὲν ὁδηγεῖ σὲ ἄρνηση τῆς Εὐρώπης. Ἐπιβάλλει ὅμως τὴ χάραξη μίας πολιτικῆς αὐτογνωσίας, μίας πολιτικῆς διαφύλαξης τῆς ταυτότητάς μας. Τὸ ξέρετε πολὺ καλὰ ὅτι κυρίαρχη ἰδεολογία σήμερα εἶναι ἡ ὑποτίμηση τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ ἀντικατάσταση τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ μία μάζα πλαδαρῶν φιλελλήνων, ἢ καὶ ὅλως διόλου ἀρνητῶν τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος. Σήμερα πρέπει νὰ ἀναλάβουμε ὅλοι τὶς εὐθύνες μας. Πρέπει νὰἀντιταχθοῦμε σὲ αὐτὸ ποὺ μὲ τὴ λεοντὴ τῆς προόδου ὁδηγεῖ στὴν ἐθνικὴ ἀμνησία. Νὰ σταθοῦμε προσεκτικὰ καὶ νὰἀκούσουμε μὲ προσοχὴ τὸ μήνυμα ποὺ μᾶς φέρνει ἡ μικρασιατικὴ πνευματική μας κληρονομιά: εἴμαστε συνέχεια!».  

Σεβασμιώτατοι,

.                          Ἡ συνέχεια καὶ ἡ μνήμη εἶναι συστατικὰ τῆς ὕπαρξης τοῦ ἔθνους μας, ὅπως καὶ κάθε ἔθνους. Ὀρθῶς λοιπὸν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ὅρισε τὸ τρέχον ἔτος ὡς ἔτος μνήμης τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ, γιὰ τὴν τραγικὴἐπέτειο τῶν ἑκατὸ ἐτῶν ἀπὸ τὴν Καταστροφή του, καὶ τελοῦνται ἐκδηλώσεις μνήμης σὲ ὅλη τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἡἀποψινή. Μεγάλο πράγμα, Σεβασμιώτατοι, νὰ διατηρήσουμε τὴ μνήμη μας, γιατί ὅπως γράφει ἕνα δίστιχο «Πρέπει τὰφύλλα ἀπὸ τὰ κλαδιὰ τὶς ρίζες νὰ κοιτοῦνε, γιατί ἅμα στεγνώσουνε αὐτὲς καὶ αὐτὰ θὰ μαραθοῦνε». Στὴν προσπάθεια αὐτὴ διατήρησης τῆς μνήμης συμβάλλει καὶ τὸ ἱστορικό μου μυθιστόρημα. Εἶναι μία πράξη ἀγάπης πρὸς τοὺς προγόνους μου, πρὸς ὅσους ἔζησαν ἐκεῖ καὶ διαφύλαξαν τὸν πολιτισμό μας καὶ πρὸς ὅσους πολέμησαν γιὰ νὰ τοὺς ἀπελευθερώσουν ἀπὸ τὴν τόσων αἰώνων δουλεία.
.                          Ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς Βασίλειος Τατάκης τόνισε ὅτι οἱ Πατρίδες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δὲν εἶναι χαμένες, γιατί τὶς ἀγαπᾶμε καὶ ὅ,τι ἀγαπᾶμε δὲν πεθαίνει. Πιστεύω ὅτι ὅλοι ἐμεῖς τὶς ἀγαπᾶμε, γι’ αὐτὸ καὶ μένουν ἀλησμόνητες.
.                          Ἐπιτρέψτε μου, Σεβασμιώτατοι, νὰ κλείσω τὴν ὁμιλία μου μὲ τὸν ἐπίλογο τῆς Γ΄ Ἔκδοσης τοῦ ἱστορικοῦ μυθιστορήματός μου «Μέρες Ἀποκάλυψης στὴν Ἰωνία – Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας (1914-1922), ποὺ εἶναι ἐκδόσεις «Ἀρχονταρίκι». Εἶναι ἡ συμβουλὴ τῆς γιαγιᾶς μου, παπαδιᾶς καὶ δασκάλας, Βασιλείας πρὸς ἐμένα τὸν 12χρονο Γιωργάκη, τὸν ἀγαπημένο της ἐγγονό:

«Τὸ 1960 ἡ κυρὰ Βασιλεία ἦταν κοντὰ στὸ τέλος τῆς ζωῆς της. Κάθε ἡμέρα ἦταν κοντά της τὸ ἐγγόνι της ὁ Γιῶργος, ποὺ τῆς ἔκανε παρέα. Ἐκείνη τὸν καμάρωνε καὶ τὸν ἄκουγε νὰ τῆς λέει τὰ μαθήματα τῆς ἑπόμενης ἡμέρας.

.                          Συνήθως ἡ κυρὰ παπαδιὰ ἀπέφευγε τὴ συζήτηση γιὰ τὴ Μικρὰ Ἀσία, τὴν καταστροφὴ τῆς ὁποίας ποτὲ δὲν ξεπέρασε. Ὅμως ἐκείνη τὴν ἡμέρα ἤθελε νὰ ἀνοίξει τὴν καρδιά της.
–Γιωργάκη, θέλω νὰ σοῦ ζητήσω μία χάρη.
–Ὅ, τι θέλεις γιαγιά.
–Θέλω νὰ μὴν ξεχάσεις ποτὲ τὴν πατρίδα τοῦ παπποῦ σου, τοῦ παπᾶ Γιώργη, ποὺ ἦταν τὸ Σιβρισάρι, ἀλλὰ καὶ τὴ δικιά μου τὴν πατρίδα, τὴ Μαγνησία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Θέλω νὰ μάθεις τὴν ἱστορία γιὰ τὶς ἑπτὰ λυχνίες τῆς Ἀποκάλυψης, ποὺ θὰ σβήσουν, μόνο ἂν ξεχάσουμε τὰ μέρη ποὺ ἦσαν δικά μας καὶ ποὺ ἡ Ἐκκλησία μας καὶ τὸ Ἔθνος μας μεγαλούργησαν. Θέλω νὰ περάσεις κι ἐσὺ τὰ ὅσα θὰ μάθεις στὰ παιδιά σου καὶ στὰ ἐγγόνια σου. Εἶναι πολὺσημαντικὸ αὐτό. Νὰ θυμᾶσαι πάντα στὴ ζωή σου, πὼς ὅποιος ξεχνᾶ τὸ παρελθόν του, τὶς ρίζες του, δὲν ἔχει μέλλον καὶ ὅποιος χάνει τὴν πίστη του εἶναι ἕνα τίποτε.
–Γιαγιούλα μου, γιατί μοῦ τὰ λὲς αὐτά;
–Γιατί πέρασαν παιδί μου τὰ χρόνια καὶ ἡ γενιά μου φεύγει σιγὰ-σιγὰ ἀπὸ τὴ ζωὴ αὐτή… Κάναμε λάθη καὶ τὰπληρώσαμε. Σὲ λίγο θά ᾽ρθεῖ ἡ σειρὰ τῆς δικιᾶς σου γενιᾶς, ποὺ πρέπει νὰ θυμᾶται καὶ νὰ διδάσκεται. Γιατί παιδί μου, ὅπως μᾶς δίδαξε ὁ πρόγονός μας Ἰσοκράτης, ἐὰν θυμᾶσαι τὰ ὅσα συνέβησαν στὸ παρελθόν, τότε θὰ σκέπτεσαι καλύτερα τὸ μέλλον σου…».

Σεβασμιώτατοι, ἐκλεκτὸ ἀκροατήριο σᾶς εὐχαριστῶ.-

, ,

Σχολιάστε

Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ ΜΩΥΣΗΣ καὶ Η ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

Ὁ Ἁγιορείτης Μωυσῆς καὶ ἡ Μικρὰ Ἀσία

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.              Πρὶν ἀπὸ ὀκτὼ χρόνια, τὴν 1η Ἰουνίου 2014, ἀπεβίωσε ὁ Μοναχὸς Μωυσῆς, ἕναςἀπὸ τοὺς πολυγραφότερους, ἐκλεκτοὺς συγγραφεῖς τοῦ Ἁγίου Ὄρους τοῦ 20οῦ αἰώνα καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 21ου. Εἶχε γεννηθεῖ τὸ 1952 στὴν ἀθηναϊκὴ προσφυγικὴ συνοικία τοῦ Βύρωνα. Ἡ μητέρα του Βασιλεία, ἦταν ἀπὸ τὴν Μαγνησία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ εἶχε πνευματικό της τὸν Μικρασιάτη Γέροντα, σήμερα Ὅσιο, Ἱερώνυμο, τότε ἐφημέριο τοῦ Μετοχίου τῆς Ἁγιορείτικης Μονῆς Σίμωνος Πέτρας, ποὺ βρίσκεται στὸν Βύρωνα καὶ εἶναι ἀφιερωμένο στὴν Ἀνάληψη τοῦ Χριστοῦ. Στὸ Μετόχι αὐτὸ ὁ Μωυσῆς ἀναπτύχθηκε πνευματικὰ καὶ μετὰ τὸ στρατιωτικό του ἀποφάσισε νὰ γίνει Ἁγιορείτης μοναχός.
.              Ὁ μοναχὸς Μωυσῆς τὸ 1997 ἔγραψε χειρόγραφο κείμενο γιὰ τὰ 75 χρόνια ἀπὸ τὴν Καταστροφή, ποὺ τὸ διατηρῶ ὡς πολύτιμο κειμήλιο.  Στὴ μνήμη του τὸ παρουσιάζω σήμερα, στὰἑκατὸ χρόνια ἀπὸ τὴν Καταστροφή:
«Πέρασαν 75 ἔτη ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφή. Ἐκφωνήθηκαν λόγοι, κατατέθηκαν στεφάνια, ἔγιναν τρισάγια καὶ γυρίσαμε ἐφησυχάζοντες στὰ σπίτια μας. Ὅμως τί μένει; Τί μένει κυρίως στὶς καρδιὲς τῶν νέων; Γνωρίζουν καλὰ ὅτι ἐδῶ καὶ τρεῖς χιλιάδες χρόνια ἡ ἑλληνικὴ σκέψη κυριαρχοῦσε στὴν γῆ τῆς Ἰωνίας μὲ λαμπρὰ ἐπιτεύγματα;
.              Τὸ 1922 συντελέσθηκε στὴν ἱερὴ Μικρασία μία ἀνελέητη σφαγή, μία φοβερὴλεηλασία, μία ἀτελείωτη προσφυγιά. Ὁ πολιτισμὸς τοῦ Ὁμήρου, τοῦ Ἡροδότου, τοῦ Θαλῆ, τῶν πρωτομαρτύρων τῆς χριστιανικῆς πίστεως, τῶν Καππαδοκῶν πατέρων, τῶν μοναχῶν τοῦ Μεσαίωνα, τῶν ἀνθρώπων τῆς ὑπομονῆς καὶ τοῦ μόχθου ὅλης τῆς τουρκοκρατίας δὲν μποροῦσε νὰδιακοπεῖ, παρὰ μόνο μ’ ἕνα ξεκλήρισμα.
.              Καὶ τὸ κατάφεραν οἱ Τοῦρκοι. Ὅπως ἔσφαξαν τοὺς Ἀρμενίους καὶ ὅπως σφάζουν τοὺς Κούρδους. Οἱ ἀριθμοὶ μιλοῦν: 500.000 Ἕλληνες νεκροί, 1.500.000 πρόσφυγες. Ἀναρίθμητοι ἐξισλαμισμοὶ καὶ γενιτσαρισμοί. Σήμερα λίγοι οἱ κρυπτοχριστιανοὶ καὶ οἱ χριστιανοὶ τῆς Πόλης, τῆςἼμβρου καὶ τῆς Τενέδου. Καταπατημένες οἱ συνθῆκες. Οἱ μουσουλμάνοι ἄνετα αὐξάνονται στὴν παραμελημένη ἀπὸ τὸ κέντρο Θράκη…
.              Αὐτὰ γράφονται γιὰ νὰ θυμόμαστε καὶ νὰ μὴν ξεχνᾶμε. Γιατί σὰ νὰ ξεχνᾶμε.Ἀγωνίζονται λίγοι, γιὰ νὰ θυμίζουν τὴν ἱστορία, τὴν παράδοση, τὸ χρέος, κι ἀκοῦν πιὸ λίγοι. Πρέπει νὰ ὑπάρξει σεβασμὸς στὴν ἱστορικὴ μνήμη. Νὰ καταδικασθεῖ ἐπίσημα ἡ τουρκικὴ θηριωδία. Γιὰ νὰμὴν ἐπαναληφθοῦν τὰ ἴδια. Γιὰ νὰ τιμηθεῖ ἡ μνήμη τῶν νεκρῶν μας, τῶν ἁγίων καὶ τῶν ἡρώων. Μακριὰ ἀπὸ πολιτικὲς σκοπιμότητες, σωβινισμούς, φανατισμοὺς καὶ διπλωματικὲς ὡραιολογίες ἡ μνήμη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας πρέπει νὰ διατηρηθεῖ ἀλώβητη, ἁγνὴ καὶ καθαρή».
.              Ὁ μοναχὸς Μωυσῆς ὁ Ἁγιορείτης ἔγραψε πάνω ἀπὸ τριάντα ἀξιόλογα βιβλία, εἶχε συμμετάσχει σὲ συνέδρια καὶ εἶχε δώσει διαλέξεις σὲ πολλὲς περιοχὲς τῆς χώρας μας. Ὁ ὍσιοςἹερώνυμος  ὁ Σιμωνοπετρίτης ἦταν γεννημένος τὸ 1871 στὴν περιοχὴ τῆς Κρήνης (Τσεσμέ). Τὸ1893 ἐκάρη μοναχὸς στὴν Ἁγιορείτικη  Μονὴ Σίμωνος Πέτρας. Ἀπεβίωσε τὸ 1957. Διακρίθηκε γιὰτὸ ἐκκλησιαστικό του ἦθος, τὴν ὑπομονή του στὶς συκοφαντίες καὶ τοὺς διωγμούς, τὴν ἀσκητικότητά του. Τὸ 2019 τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο προχώρησε στὴν ἁγιοκατάταξή του.-  

, , ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Τὸ θαῦμα τῆς ἐπιβίωσης τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ  

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

(Ὁμιλία εἰς τὸν Πύργο, ἕδρα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως  Ἠλείας, τὴν Κυριακὴ 1η Μαΐου 2022,
παρουσίᾳ τοῦ Μητροπολίτου Ἠλείας κ. Γερμανοῦ, τῶν Ἐπισκόπων Ἀνδρούσης καὶ  Ὠλένης,
τῶν  πολιτικῶν, αὐτοδιοικητικῶν καὶ  στρατιωτικῶν ἀρχῶν,
τῶν μελῶν τοῦ Συνδέσμου Γορτυνίων «Ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄» καὶ πλήθους κόσμου).

 Χριστὸς Ἀνέστη!

.                       Εὐχαριστῶ ἀπὸ καρδιᾶς τὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ἠλείας κ. Γερμανὸ γιὰ τὴν τιμητική του πρόσκληση νὰ σᾶς μιλήσω γιὰ τὸ θαῦμα  ποὺ πέτυχε ὁ Μικρασιατικὸς Ἑλληνισμός, νὰ διατηρήσει ὑπὸ αἰῶνες ἀπάνθρωπης δουλείας τὴν ταυτότητά του. Ἐπίσης γιὰ τὸ ἱστορικὸ μυθιστόρημα ποὺ ἔγραψα γιὰ τὸ θέμα μὲ τίτλο «Μέρες Ἀποκάλυψης στὴν Ἰωνία – Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας (1914-1922).
.                       Σὲ συντομία σᾶς καλῶ ἐπιγραμματικὰ νὰ διανύσουμε τὴν ἱστορικὴ διαδρομὴ τοῦΜικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ. Οἱ Ἕλληνες ἐγκαταστάθηκαν στὴ Μικρὰ Ἀσία πρὸ τοῦ 1000 π.Χ. Ἀπὸ τότε οἱπρόγονοί μας  συνεχῶς ἕως τὸ 1922 ἔζησαν ἐκεῖ καὶ ὅταν ἦσαν ἐλεύθεροι, ἀνέπτυξαν σπουδαῖο πολιτισμό. Ὁ Ὅμηρος στὴν ποίηση, οἱ σπουδαῖοι προσωκρατικοὶ φιλόσοφοι Θαλής, Ἀναξίμανδρος, Ἀναξιμένης καὶ Ἡράκλειτος, ὁ ἱστορικὸς Ἡρόδοτος, ὁ πολεοδόμος Ἱππόδαμος εἶναι μερικοὶ ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες Μικρασιάτες ποὺ προσέφεραν πολλὰ στὸν πολιτισμό. Εἰδικότερα ἡ Μαγνησία, ἰδιαίτερη πατρίδα τῆς μητέρας μου καὶ οἱ Σάρδεις τῆς Λυδίας συνδέονται μὲ τὴν τραγικὴ  Νιόβη, μὲ τὸν χρυσοφόρο ποταμὸ Πακτωλὸ καὶ μὲ τὸν γνωστὸν διάλογο τοῦ Κροίσου μὲ τὸν Σόλωνα, ποὺ τὸ ἐπιμύθιο ἦταν τὸ «μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε» ἀπὸ τὸν Ἀθηναῖο σοφὸ νομοθέτη. Ἐπίσης μὲ τὸ τέλος τοῦ Θεμιστοκλῆ, ποὺ εὑρισκόμενος στὴ Μαγνησία, προτίμησε νὰ αὐτοκτονήσει παρὰ νὰ προδώσει τὴν Πατρίδα του στοὺς Πέρσες.
.                       Μετὰ περνᾶμε  στὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν ἐπιγόνων του, ὅταν οἱ Ἕλληνεςἀναπτύχθηκαν σὲ ὅλους τους τομεῖς. Ἐπὶ Ρωμαιοκρατίας οἱ Μικρασιάτες  Ἕλληνες δέχονται τὸν Χριστιανισμὸ ἀπὸ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο καὶ ἄλλους Ἀποστόλους καὶ ἱδρύουν τοπικὲς Ἐκκλησίες, ἀπὸ τὶς ὁποῖες οἱ ἑπτὰ ἀναφέρονται στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου (Ἐφέσου, Φιλαδελφείας, Σμύρνης, Περγάμου, Θυατείρων, Λαοδικείας, Σάρδεων). Στὴ Μικρὰ Ἀσία χύνεται πολὺ αἷμα Μαρτύρων. Μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἐκ τῶν πρώτων τὸ αἷμα τῶν Ἁγίων Πολυκάρπου Ἐπισκόπου Σμύρνης καὶ Χαραλάμπους.
.                       Κατὰ τὴ Βυζαντινὴ περίοδο, ποὺ ἀκολουθεῖ, σὲ πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας (Νίκαια, Ἔφεσο, Χαλκηδόνα, Λαοδίκεια, Νεοκαισάρεια, Γάγγρα, Ἄγκυρα)  συγκαλοῦνται Οἰκουμενικὲς καὶ τοπικὲς  Σύνοδοι, ποὺ διαμόρφωσαν τὰ δόγματα τῆς Ἐκκλησίας. Μικρασιάτες εἶναι ὁ Μέγας Βασίλειος, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁΘεολόγος καὶ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης.
.                       Ὁ Μικρασιατικὸς Ἑλληνισμὸς  δοκιμάστηκε ἀπὸ τὶς ἐπιθέσεις τῶν Περσῶν πρῶτα καὶ στὴσυνέχεια τῶν Ἀράβων. Οἱ Τοῦρκοι ἐμφανίστηκαν ἀπὸ τὸν 11ο αἰώνα. Μετὰ τὴ μάχη τοῦ Μαντζικὲρτ ἐγκαταστάθηκαν στὴ Μικρὰ Ἀσία καταδυναστεύοντες τοὺς Ἕλληνες. Τὴν ἀπώθησή τους ἀνέλαβαν οἱ Αὐτοκρατορίες Νικαίας καὶ Τραπεζοῦντος καὶ τὸ ἐπέτυχαν ἕως τὰ τέλη τοῦ 13ου αἰώνα. Τότε οἱΤουρκομάνοι καὶ μετὰ οἱ Τοῦρκοι κατέλαβαν τὰ περισσότερα ἐδάφη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ μὲ τὴν ἄσκηση ἀπάνθρωπης βίας πίεζαν τοὺς Ἕλληνες νὰ ἐξισλαμισθοῦν. Οἱ περισσότεροι Ἕλληνες  ἄντεξαν, πολλοὶ μαρτύρησαν, ἀρκετοὶ ἐξισλαμίστηκαν, σημαντικὸς ἀριθμὸς τοὺς ἔγιναν κρυπτοχριστιανοί… Ἔτσι ὁἙλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, στὸ μεγάλο του μέρος, ἔμεινε σκλαβωμένος στοὺς Ὀθωμανοὺς ἀπὸ τὸν 14ο αἰώνα ἕως τὸ 1918, δηλαδὴ γιὰ ἕξι αἰῶνες περίπου.
.                     Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητο πὼς ἡ διατήρηση τῆς ταυτότητας τῶν Ἑλλήνων, παρὰ τὰ δυσαρίθμητα βάσανα ποὺ ὑπέστησαν ἀπὸ τοὺς Τούρκους, εἶναι ἕνα θαῦμα, ποὀφείλεται  στὴν καθοριστικὴ παρουσία καὶ στὴν ἐργώδη καὶ θυσιαστικὴ προσφορὰ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, κλήρου καὶ λαοῦ. Ἡ Ἐκκλησία ὅλους αὐτοὺς τοὺς αἰῶνες διατηροῦσε ἄσβεστη τὴ φλόγα τῆς ἑλληνικῆς συνείδησης καὶ προετοίμαζε τὴν ἐθνεγερσία. Ἂν δὲν ὑπῆρχε Ἐκκλησία,  τἜθνος θὰ εἶχε ἐξαλειφθε καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε ἡ Ἐπανάσταση τοῦ1821.
.                        Δύο ἦσαν οἱ θανάσιμοι κίνδυνοι ἀφανισμοῦ τοῦ Γένους. Ὁ ἕνας ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴ καὶ τὸν Ὀθωμανὸ τύραννο, λόγῳ τῶν συστηματικῶν διωγμῶν σὲ βάρος τῶν Χριστιανῶν, τοῦ παιδομαζώματος καὶτῶν ἐξισλαμισμῶν, τῶν κινήτρων ποὺ ἔδιδε στοὺς ἐξωμότες, τῶν ταπεινώσεων καὶ τῶν ὑπερβολικῶν φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων, ποὺ ἐπέβαλλε σὲ ὅσους παρέμεναν Ἕλληνες, δηλαδὴ Ὀρθόδοξοι.
.                       Ὁ ἄλλος κίνδυνος ἦταν ἀπὸ τὴ Δύση καὶ τὸν Πάπα, ὁ ὁποῖος ἐπιδίωκε  τὸν βίαιο προσηλυτισμὸ καὶ τὸν ἀφανισμὸ τῆς ἰδιοπροσωπίας τῶν «αἱρετικῶν» καὶ «ἀνταρτῶν» Ἑλλήνων. Καὶ τοὺς δύο αὐτοὺς κινδύνους ἀντιμετώπισε μὲ πάρα πολλὲς θυσίες, ἀλλὰ τελικῶς μὲ ἐπιτυχία ἡ Ἐκκλησία καὶ ὁδήγησε τὸ Ἔθνος στὴν ἐλευθερία Του.
.                     Τέσσερα ἦσαν τὰ σημαντικὰ στοιχεῖα ποὺ βοήθησαν τοὺς Ἕλληνες νὰ διατηρήσουν τὴν ἰδιοπροσωπία τους. Τὸ πρῶτο ἦταν ἡ ἀκράδαντη  καὶ ζέουσα Πίστη τους στὸν Ἰησοῦ Χριστό. Πίστη ποὺ συνοδευόταν μὲ ἀνάλογη ζωή. Ἀπόρροια αὐτῆς τῆς Πίστης ἦταν τὸ δεύτερο, ἡ βίωση τῆς Ἐλευθερίας ὡς ζωτικοῦ στοιχείου τῆς ψυχῆς τους. Τὸν 14ο αἰώνα  χριστιανοί, ποὺ ἀναγκάστηκαν ἀπὸ τοὺς κατακτητὲς νὰ ἐξισλαμισθοῦν, φοβοῦνταν γιὰ τὴ σωτηρία τῆς ψυχῆς τους καὶ ἀπευθύνθηκαν στὸν Πατριάρχη τῆς Κωνσταντινούπολης. Ἡ ἀπάντησή του ἦταν γεμάτη ἀγαπητικὴ φροντίδα καὶ κατανόηση: «Καὶ ὅσοι ἀποφασίσουν νὰ ζοῦν κρυφὴ ζωὴδιατηρώντας μὲ τὶς πράξεις τους καὶ στὴν καρδιά τους τὸν Χριστὸ καὶ αὐτοὶ θὰ σωθοῦν». Τὸ 1340 ὁ Πατριάρχης γράφει στοὺς κατοίκους τῆς Νικαίας: «Ἀκόμα καὶ ἂν σᾶς κυβερνοῦν οἱ ἐχθροί, ἐσεῖς εἴσαστε κύριο τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ σας καὶ ἀπὸ ἐσᾶς ἐξαρτᾶται ἡ διαφύλαξη ἢ ὄχι τοῦ καλοῦ». Παρένθεση – σχόλιο: Σὲ τέτοιες καταστάσεις ποὺ ἔζησαν στοὺς πολὺ ζοφεροὺς αἰῶνες οἱ Ἕλληνες, ποῦ καὶ πῶς νὰ γίνει σκέψη γιὰ ἀνοικτὸ σχολεῖο, ἀφοῦ μὲ τὸ ζόρι διατηρήθηκαν μερικὲς ἐκκλησιὲς καὶ δὲν ἔγιναν ὅλες τζαμιά, ἢ δὲν γκρεμίστηκαν…
.                       Τὸ τρίτο σημαντικὸ στοιχεῖο ἦταν ἡ μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου ἀναπτυσσόμενη φιλοπατρία στὶς συνειδήσεις τῶν Ἑλλήνων. Οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ ἁπλοὶ λαϊκοὶ ὑπὸ ἰδιαίτερα δυσμενεῖς συνθῆκες μάθαιναν στὰ ἑλληνόπουλα, τὴν Πίστη τους,  λίγα γράμματα  καί, κυρίως,  τοὺς ὑπενθύμιζαν τὴν καταγωγή τους ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους καὶ τοὺς μεσαιωνικοὺς (βυζαντινοὺς) Ἕλληνες. Καλλιεργοῦσαν ἔτσι στὴν ψυχή τους  τὴν ἐπιθυμία νὰ διεκδικήσουν τὴν ἐλευθερία τους. Τὸ 1593 ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ἱερεμίας Β΄ ὁ Τρανὸς συνεκάλεσε Σύνοδο, ἡ ὁποία, μεταξὺ ἄλλων, ἀποφάσισε: «Ἐπιτάσσεται εἰς ἕκαστον ἐπίσκοπον τῇ ἑαυτοῦ φροντίδι καὶ δαπάνῃ ποιεῖν οὕτως ὥστε τὰ θεῖα καὶ ἱερὰ γράμματα διδάσκεσθαι βοηθεῖν δὲ κατὰ δύναμιν τοῖς ἐθέλουσι διδάσκειν καὶ τοὺς μαθεῖν προαιρουμένοις ἐὰν τῶν ἐπιτηδείων χρείαν ἔχωσιν». Τὰ ἑλληνικὰ γράμματα καὶ τὴν ἐθνικὴ συνείδηση προώθησαν ὑπὸ τεράστιες ἀντιξοότητες, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων, οἱ Πατριάρχες Μελέτιος Πηγᾶς καὶ Κύριλλος Λούκαρης, οἱ Ἀρχιεπίσκοποι Εὐγένιος Βούλγαρης καὶ Νικηφόρος Θεοτόκης  καὶ οἱ ἱερομόναχοι Νεκτάριος Τέρπος καὶ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός. Ὁ  Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος, ὁ ἐξ Οἰκονόμων, μιλώντας πρὸς τοὺς νέους τῶν Κυδωνιῶν, τὸ 1819, τόνισε, μεταξὺ τῶν ἄλλων: «Λέγω πρῶτον, ὅτι χρεωστεῖς χριστιανέ, καθὸ χριστιανός, νὰ ἀγαπᾶς καὶ νὰ εὐεργετῆς τὴν πατρίδα… Τόσον ἱερὸν καὶ θεῖον δῶρον εἶναι ἡ Πατρὶς ἀγαπητοί, ὥστε ἓν τῶν μεγίστων σημείων τῆς κατὰ τῶν ἀνθρώπων δικαίας ὀργῆς τοῦ Θεοῦ γίνεται πολλάκις ἡ στέρησις τῆς Πατρίδος».
.                       Τὰ τρία προηγούμενα στοιχεῖα ὁδηγοῦν στὸ τέταρτο, ποὺ εἶναι ἡ θέληση καὶ ἡ διάθεση τοῦἝλληνα νὰ θυσιαστεῖ γιὰ τὴν ἀγάπη του πρὸς τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Πατρίδα. Αὐτὴ ἡ θέληση γιὰ θυσία προϋποθέτει τὴν Πίστη, τὴν Φιλοπατρία καὶ τὴν ἀγάπη στὴν Ἐλευθερία. Οἱ νεομάρτυρες ἐκτελοῦντο μετὰἀπὸ φρικτὰ βασανιστήρια λέγοντας «Προτιμῶ τὸν θάνατο, παρὰ νὰ ἀλλαξοπιστήσω» ἢ « ἐγὼ γραικὸς γεννήθηκα καὶ γραικὸς θὲ νὰ πεθάνω».
.                   Ἂς ἐπανέλθωμε στὶς ἀλησμόνητες Πατρίδες. Μελετώντας τὴν πορεία τοῦ ἐκεῖ Ἑλληνισμοῦκατανοοῦμε ὅτι τὰ γεγονότα τοῦ 1922 εἶναι πράγματι ἡ μεγαλύτερη ἕως σήμερα καταστροφὴ στὴν 3000ετῆ Ἱστορία του. Μετὰ τὸ 1850 καὶ ἐνῶ μικρὸ μέρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶχε ἀπελευθερωθεῖ ὁ πολυπληθὴς αἰχμάλωτος Ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀναπτύσσεται ραγδαία χάρη στὴν Ἐκκλησία.  Γιὰ τοὺς Μικρασιάτες Ἕλληνες ἄλλος θεσμός, πλὴν τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ὑπῆρχε γιὰ νὰ τοὺς προστατεύσει καὶ νὰ τοὺς καθοδηγήσει. Αὐτὴ ἕνωνε πρὸς τὴν πρόοδο καὶ τὴν ἀνάπτυξη  ὅλους τοὺς Ἕλληνες: πλούσιους, πτωχούς, προεστούς, ἀγρότες, ἐμπόρους, γραμματισμένους, ἀγράμματους. Ἡ Ἐκκλησία γιὰ τοὺς Μικρασιάτες Ἕλληνες ἦταν ταυτόχρονα Ὑπουργεῖο Παιδείας, Συντονισμοῦ, Ὑγείας, Προνοίας, Πολιτισμοῦ…
.                       Ὅταν ἄρχισαν οἱ διωγμοὶ ἀπὸ τοὺς Νεοτούρκους, οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἱερεῖς φρόντισαν νὰπροστατεύσουν τὸ ποίμνιό τους. Οἱ ἀπὸ τὸ 1914 ἀναφορὲς τοῦ Ἁγίου ἱερομάρτυρος Χρυσοστόμου, Μητροπολίτου Σμύρνης, πρὸς τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, ποὺ διασώθηκαν, ἀποτελοῦν ἀψευδὲς στοιχεῖο περὶ αὐτῆς τῆς μερίμνης. Καὶ πρῶτοι οἱ Ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἱερεῖς θυσιάστηκαν γιὰ τὸ ποίμνιό τους. Στὸ ἱστορικό μου μυθιστόρημα «Μέρες ἀποκάλυψης στὴν Ἰωνία – Τὸ δράμα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἰωνίας 1914-1918» (Ἔκδοση «Ἀρχονταρίκι») πρωταγωνιστεῖ ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἱερεῖς, ὁ παππούς μου, ὁ παπὰ Γιώργης.
.                       Οἱ ὑπηρεσίες τῆς Ἐκκλησίας στὸν Ἑλληνισμὸ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας φαίνονται ἀπὸ τὸ ὅτι ἡ περιοχὴτῆς Ἰωνίας, ξεκινώντας ἀπὸ τὸ μηδέν, ὅταν αὐτὴ ἀπελευθερώθηκε, τὸ 1919, διέθετε 698 Σχολές, στὶς ὁποῖες φοιτοῦσαν 91.935 μαθητὲς καὶ μαθήτριες καὶ δίδασκαν 1.805 δάσκαλοι καὶ δασκάλες. Ἐπίσης στὶς περὶ τὴΣμύρνη ἐκκλησιαστικὲς ἐπαρχίες λειτουργοῦσαν τὰ ἀκόλουθα εὐαγῆ ἱδρύματα, ποὺ ὅλα τὰ κατέστρεψαν οἱΤοῦρκοι: 20 Νοσοκομεῖα, 2 Βρεφοκομεῖα, 2 Φρενοκομεῖα, 3 Γηροκομεῖα, 1 Ἄσυλο Ἀνιάτων, 1 Στέγη Συσσιτίου, 2 Λαϊκὰ Κέντρα, 19 Θρησκευτικὲς Ἀδελφότητες, 18 Γυμναστικοὶ Σύλλογοι, 88 Ὀργανώσεις Ἀμύνης, 21 Φιλαρμονικοὶ Σύλλογοι, 6 Ὀρφανοτροφεῖα, 3 Ἰδιωτικὰ Γυμνάσια, 4 Διδασκαλεῖα Ἀρρένων καὶΘηλέων, 1 Ἐμπορικὴ Σχολή, 225 Συντεχνίες, 209 Σύλλογοι καὶ Ἀδελφότητες, 27 Φιλόπτωχα Ταμεῖα, 19 Βιβλιοθῆκες καὶ Μουσεῖα, 2 Οἰκοτροφεῖα, 4 Γεωργικὲς Ἑνώσεις.
.                       Τὸ ἱστορικό μου μυθιστόρημα, ποὺ μνημόνευσα προηγουμένως, ἀναφέρεται στὰ γεγονότα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπὸ τὸ 1914, ποὺ ἐντείνονται οἱ διωγμοὶ ἀπὸ τοὺς Νεοτούρκους, ἕως τὸ 1922. Στὴν τρίτη ἔκδοση, ποὺ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κυκλοφορήθηκε, τὸ φτάνω ἕως τὴ δεκαετία τοῦ 1950. Τὸ ἔγραψα, γιὰ νὰὑπάρχει ἡ ἱστορία τῶν Ἑλλήνων τῆς Μαγνησίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, γιὰ τὴν ὁποία δὲν ἔχουν πολλὰ γραφεῖ, ἂν καὶ εἶναι ἀξιόλογη. Τὴν ἀπέδωσα ὡς ἱστορικὸ μυθιστόρημα, ποὺ σημαίνει ὅτι γράφω ἱστορία δοσμένη μὲμυθιστορηματικὰ στοιχεῖα. Εἶναι ὁ καλύτερος τρόπος γιὰ νὰ εἶναι εὐκολοδιάβαστη. Πρότυπά μου ἡ Πηνελόπη Δέλτα, ὁ Θανάσης Πετσάλης Διομήδης καὶ ὁ Ἠλίας Βενέζης ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὁ Οὐγκὸ καὶ οἱ Δουμά, πατέρας καὶ γιός, ἀπὸ τὴν Γαλλία, ὁ Οὐόλτερ Σκὸτ  ἀπὸ τὴ Σκωτία.
.                       Ἕνας ἀκόμη λόγος μὲ ἔκαμε νὰ γράψω αὐτὸ τὸ μυθιστόρημα. Θέλησα νὰ εἶναι πρωταγωνιστής του ἕνας καλός, ἕνας ἅγιος γιὰ μένα, ἔγγαμος ἱερέας, ὁ παππούς μου, ποὺ φέρω τὸ ὄνομά του. Ἔτσι ἔμμεσα πλὴν σαφῶς προβάλλω τὸν ρόλο τοῦ παπᾶ στὸν Μικρασιατικὸ Ἑλληνισμό. Στὸν ἱερέα συσπειρώνονταν οἝλληνες στὶς λύπες καὶ στὰ προβλήματά τους, μαζί του καὶ στὶς χαρές τους, κοντά του στὶς συζητήσεις καὶ στοὺς προβληματισμούς τους. Ὁ καλὸς παπὰς ἐμπνέει, ἁγιάζει, εἶναι ἡ ζωντανἐλπίδα, εἶναι ὁ πατέρας μὲ πάντοτε ἀνοικτὴ τὴν ἀγκαλιά του, ἀνάργυρος καἕτοιμος νὰ θυσιαστεῖ γιὰ τὸ ποίμνιό του. Τέτοιος ἦταν ὁ παππούς μου, ὅπως μοῦ τὸν περιέγραψαν καὶ οἱ ἐκ Μαγνησίας «θεῖες» καὶ οἱ«θεῖοι» μου – ἔτσι μου εἶχε πεῖ ἡ μητέρα μου νὰ  προσφωνῶ ὅλους καὶ ὅλες τους Μαγνησαλῆδες, ὅταν ἔρχονταν νὰ ἐπισκεφθοῦν τὴν γιαγιά μου, τὴν παπαδιά, ἀνεξάρτητα ἂν ἦσαν συγγενεῖς ἢ ὄχι. Στὸ σεβάσμιο πρόσωπό της ἔβλεπαν καὶ τὸν παπὰ Γιώργη…
.                       Πρέπει νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ ὅτι τὸ μυθιστόρημα γράφτηκε μὲ πολλὴ συγκίνηση. Πολλὲς φορὲς γράφοντας ἔχυνα δάκρυα ἀναπολώντας τὸ τί εἴχαμε καὶ τί χάσαμε. Ἀναπολώντας τὶς τραγικὲς στιγμὲς ποὺ ἔζησαν οἱ δικοί μου ἄνθρωποι κατὰ τὴν καταστροφή, στὴ Μαγνησία, κατὰ τὴ φυγὴ πρὸς τὴΣμύρνη καὶ τὴν ἐναγώνια ἀναμονὴ σὲ νεκροταφεῖο κοντὰ στὴν προκυμαία της, νὰ ἔρθει κάποιο πλοῖο νὰτοὺς σώσει ἀπὸ τὸν θάνατο καὶ νὰ τοὺς πάει σὲ ἄγνωστο καταφύγιο… Συνταρακτικὴ καὶ ἡ σκηνὴ τοῦ λυντσαρίσματος τοῦ Ἁγίου Χρυσοστόμου Μητροπολίτου Σμύρνης, ποὺ βίωσε ἡ γιαγιά μου. Πάντα ὁ κλῆρος ἦταν πρῶτος στόχος γιὰ τοὺς Τούρκους… Περιγράφω ἀκόμη τὶς πολὺ δύσκολες μέρες ποὺ πέρασαν ὡς πρόσφυγες οἱ δικοί μου ἄνθρωποι, ἕως ὅτου ἐνσωματωθοῦν στὸν ἐθνικὸ κορμό. Συγκινητικὴ εἶναι καὶ ἡθυσία τοῦ παπποῦ μου ἱερέα, πρὶν ἀπὸ τὴν καταστροφή, ὅταν στὴν καταιγίδα δὲν σκέφθηκε τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ τὴν ἑτοιμοθάνατη Χριστιανή, ποὺ ἤθελε νὰ τὴν κοινωνήσει…
.                       Οἱ Ἕλληνες ζοῦμε στὶς μέρες μας κατάσταση  χειρότερη ἀπὸ αὐτὲς  τῆς Ἁλώσεως τοῦ 1453 καὶ τῆς Καταστροφῆς τοῦ 1922. Τὸ 1453 χάσαμε  τὴν ἐλευθερία μας, ἀλλὰ διατηρήσαμε τὴν ταυτότητά μας, τὴ γῆ μας. Τὸ 1922 χάσαμε τὴ γῆ μας, τὸ βιός μας, τοὺς ἱεροὺς τόπους μας, ἀλλὰ διατηρήσαμε τὴν ταυτότητά μας καὶ μεταφέραμε ὅσα ὅσια καὶ ἱερὰ  μπορέσαμε στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Τώρα ὅλοι μαζὶ οἱἝλληνες κινδυνεύουμε νὰ χάσουμε τὴν ταυτότητά μας, δηλαδὴ τὸ εἶναι μας, τὴν ψυχή μας! Ἂς ἔχουμε ὅμως Πίστη καὶ Ἐλπίδα, ὑπάρχουν ἀκόμη ἑστίες πνευματικῆς ἀντίστασης, ὑπάρχουν ἀκόμη Ἕλληνες ποὺ δὲν ἔχουν προσκυνήσει τὸν Βάαλ τοῦ ὑλισμοῦ καὶ τοῦ κοσμοπολιτισμοῦ.
.                       Καὶ κάτι τελευταῖο. Ὁ ἀείμνηστος παλαιοελλαδίτης, ἀπὸ τὴν Ἄνδρο,  ἐξαίρετος καθηγητὴς καὶ ἄνθρωπος Βασίλειος Τατάκης ἔγραψε: «Ἡ ζωντανὴ ἀγάπη ὕψωσε τὶς πατρίδες τῶν προσφύγων σὲ ἰδανικά, σὲ ἀψεγάδιαστα πρότυπα, ποὺ ὠθοῦν τὸν καθένα μας νὰ τὶς τιμήσει, μὲ τὴ δράση του, νὰ μὴν φανεῖκατώτερός τους, νὰ τὶς κρατήσει στὴ ζωή…Ἔτσι ὁ πόνος γιὰ τὴν πατρίδα ποὺ χάθηκε γίνεται δημιουργικός. Χάθηκαν ὅμως ἀλήθεια οἱ πατρίδες; Ὄχι! Γιατί ὅ, τι ἀγαπᾶμε δὲν πεθαίνει».  Ἐμεῖς ὅλοι ἀγαπᾶμε τὴν Ἑλλάδα,ἀγαπᾶμε τὶς Πατρίδες ποὺ ἄφησαν πίσω οἱ γονεῖς μας, οἱ συμπατριῶτες μας, γι’ αὐτὸ καὶ μᾶς εἶναι ἀλησμόνητες.-

, , ,

Σχολιάστε

ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ τραύματα καὶ τὰ θαύματα

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                  Εἶναι θετικὸ γιὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ πὼς φέτος θυμόμαστε τὸ τραγικὸ γεγονὸς τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Παράλληλα μὲ αὐτὸ θυμόμαστε τὶς ρίζες μας, τὸθάρρος καὶ τὸν δυναμισμὸ τῶν προγόνων μας. Θυμόμαστε πὼς ὑπὸ δυνάστη ἀλλόπιστο καὶτυραννικὸ πέτυχαν ὄχι ἁπλῶς νὰ διατηρήσουν τὴν ἰδιοπροσωπία τους, ἀλλὰ νὰ ἀναπτυχθοῦν καὶστὶς ἀρχὲς τοῦ 20ού αἰώνα νὰ ἔχουν κατακτήσει σημαντικὴ παρουσία ἐκπαιδευτική, πολιτισμική, οἰκονομική, κοινωνικὴ  στὴν καταρρέουσα ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία.
.                  Θυμόμαστε πὼς οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ὡς πρόσφυγες δὲν λησμόνησαν τὴν Παράδοσή τους καὶ δὲν ἄφησαν πίσω τὶς πολλές τους ἀρετές, μὲ τὶς ὁποῖες ἐπιβίωσαν ἐπὶ αἰῶνες μαύρης σκλαβιᾶς, ἀλλὰ τὶς ἔφεραν στὴ νέα τους Πατρίδα καὶ μπόλιασαν μὲ αὐτὲς ὅλο τὸν Ἑλληνισμό. Εἶναι αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, πὼς μὲ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινούπολης χάσαμε ὡς Ἔθνος τὴν κρατικὴ ἐξουσία, ἀλλὰ διατηρήσαμε τὸ χῶμα μας καὶ τὴν ταυτότητά μας, μὲ τὴν καταστροφὴ τοῦ 1922 χάσαμε καὶ τὰ χώματά μας, ἀλλὰ διατηρήσαμε τὴν ταυτότητά μας. Τώρα γώνας σ μς, τος πογόνους κείνων τν ρώων της Πίστης κα τς Πατρίδας,  εναι ν διαφυλάξουμε τν ταυτότητα, πο μς κληροδότησαν κενοι.
.                  Καὶ μόνο πάντως τὸ γεγονὸς ὅτι θυμόμαστε τὶς ρίζες μας σημαίνει ὅτι ἐπιμένουμε νὰδιατηροῦμε τὰ ὅσα ἔχουμε κληρονομήσει ἀπὸ ἕναν πολιτισμὸ 3.000 ἐτῶν. Ἡ Ἐκκλησία τῆςἙλλάδος ἀφιερώνει τὸ Ἡμερολόγιό της στὴ Μικρασιατικὴ καταστροφή, τὸ ἴδιο καὶ οἱ Μητροπόλεις, ἐνῶ προετοιμάζονται ἀπὸ αὐτὲς καὶ πολλὲς ἐκδηλώσεις, ἂν καὶ ὅσο ἡ πανδημία τὶς ἐπιτρέψει.Ἐπίσης τὰ πατριωτικὰ σωματεῖα ἔχουν κινητοποιηθεῖ, ἐφημερίδες ἔχουν προσφορὲς βιβλίων γιὰ τὴΜικρὰ Ἀσία, σχετικὰ βιβλία ἐκδίδονται καὶ ἐπανεκδίδονται…
.                  Εἶναι θετικὸ πὼς στὴ θλιβερὴ ἐπέτειο συμμετέχουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, γιατί, ὅπως μᾶς εἶπε Μητροπολίτης, οἱ παπποῦδες τῶν παλαιοελλαδιτῶν πολέμησαν γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καὶ ὅταν ἦρθαν οἱ Μικρασιάτες ὡς πρόσφυγες οἱ περισσότεροι – ὑπῆρξαν καὶθλιβερὲς ἐξαιρέσεις – τοὺς ἀγκάλιασαν καὶ ἔμαθαν πολλὰ ἀπ᾽ αὐτούς…
.                  Ὅμως κοντὰ στὰ ἑκατὸ χρόνια ἀπὸ τὴν καταστροφὴ ἂς θυμηθοῦμε καὶ τὰ ἑκατὸν δέκα χρόνια ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωση τῶν Ἑλλήνων τῆς Μακεδονίας, τῆς Κρήτης, τῆς Ἠπείρου, τῶν νησιῶν τοῦ ἀνατολικοῦ Αἰγαίου καί, ἀργότερα, τῆς Δυτικῆς Θράκης. Ἂς θυμηθοῦμε τὸ θαῦμα τοῦ1912-1913. Ἀπὸ τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους, κατὰ τῆς Τουρκίας τὸ 1912-13 καὶ κατὰ τῆς Βουλγαρίας τὸ 1913, ἡ Πατρίδα μας περίπου διπλασίασε τὴν ἐδαφική της ἔκταση (ἀπὸ 63.211 τετρ. χλμ. ἔφτασε στὰ 120.308) καὶ αὔξησε κατὰ 80% περίπου τὸν πληθυσμό της (ἀπὸ 2.631.912 κατοίκους σὲ 4.718.221).
.                  Ἂς θυμηθοῦμε ὅτι στὶς 5 Ὀκτωβρίου 1912  κηρύχθηκε ὁ πόλεμος κατὰ τῆς Τουρκίας ἀπὸ Ἑλλάδα, Σερβία, Μαυροβούνιο καὶ Βουλγαρία. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀπὸ τὰ ἑλληνοτουρκικὰ σύνορα τῆς Μελούνας (17 χιλιόμετρα ἀπὸ τὸν Τύρναβο) καὶ μετὰ ἀπὸ ἀλλεπάλληλες στρατιωτικὲς ἐπιτυχίες μέσα σὲ  μόνο εἴκοσι ἡμέρες ἀπελευθέρωσε τὴ Θεσσαλονίκη, ἀνήμερα τοῦ Ἁγίου Δημητρίου! Πιὸ συγκεκριμένα ἀπελευθέρωσε μὲ ἀλλεπάλληλες ἀστραπιαῖες νίκες: Στὶς 9 Ὀκτωβρίου τὸ Σαραντάπορο, στὶς 10 Ὀκτωβρίου τὰ Σέρβια, στὶς 16 Ὀκτωβρίου τὴ Βέροια καὶ στὶς 20 Ὀκτωβρίου τὰ Γιαννιτσά.
.                  Στὶς 25 Ὀκτωβρίου 1912, στὶς 4.30 τὸ ἀπόγευμα, λίγο ἔξω ἀπὸ τὴν Συμβασιλεύουσα, οἱ Εὐρωπαῖοι πρόξενοι συνοδεύοντες τὸν Τοῦρκο στρατηγὸ Σαδὶκ παρέδωσαν τὴ Θεσσαλονίκη στὸνὑπὸ τὸν τότε διάδοχο καὶ ἀρχιστράτηγο Κωνσταντῖνο ἑλληνικὸ στρατό, ἐξ ὀνόματος  τοῦστρατηγοῦ Ταξὶν Πασά. Τὴν 11η νυκτερινὴ ὑπογράφτηκε τὸ ἱστορικὸ πρωτόκολλο ἀπελευθέρωσης τῆς Θεσσαλονίκης καὶ μετὰ τὰ μεσάνυχτα καὶ ξημερώνοντας ἡ ἑορτὴ τοῦ πολιούχου τῆς Νύμφης τοῦ Θερμαϊκοῦ Ἁγίου Δημητρίου, τμήματα Εὐζώνων καὶ μετὰ τάγματα τῆς 7ης Μεραρχίας εἰσῆλθαν στὴν ἀπελευθερωμένη πόλη.
.                  Μὲ ἐπίσης ἀστραπιαῖες κινήσεις ὁ στόλος μας,  ἔχοντας ναυαρχίδα τὸ θρυλικὸ  θωρηκτὸ «Ἀβέρωφ» καὶ ἐπικεφαλῆς  τὸν ναύαρχο Παῦλο Κουντουριώτη, ἀπελευθέρωσε τὰ νησιὰτοῦ ἀνατολικοῦ καὶ βορείου Αἰγαίου. Στὶς 9 Ὀκτωβρίου τοῦ 1912 ἀπελευθερώνεται ἡ Λῆμνος, στρατηγικῆς θέσεως νησί, γιὰ τὸ κλείσιμο τοῦ τουρκικοῦ στόλου στὸν Ἑλλήσποντο, στὶς 18 Ὀκτωβρίου μὲ παράλληλες κινήσεις, ἀπελευθερώνονται τὰ νησιὰ Θάσος, Ἅγιος Εὐστράτιος,Ἴμβρος, στὶς 19 Ὀκτωβρίου τὰ ἡρωικὰ Ψαρά, στὶς 24 Ὀκτωβρίου ἡ Τένεδος, στὶς 4 Νοεμβρίου ἡ Ἰκαρία, στὶς 8 Νοεμβρίου ἡ Λέσβος καὶ στὶς 12 Νοεμβρίου ἡ Χίος. Ἐξ ἄλλου στὶς 2 Νοεμβρίου ἀπελευθερώθηκε τὸ Ἅγιον Ὄρος, πρὶν ἀπὸ τὴν κεντρικὴ καὶ ἀνατολικὴ Μακεδονία, ὅπως καὶ τὰἸωάννινα, ποὺ ἀπελευθερώθηκαν τὸ 1913.
.                  Ἡ Σάμος εἶναι τὸ νησὶ ποὺ δὲν ὑπῆρχαν Τοῦρκοι καὶ ποὺ ὅσες φορὲς ἐπιχείρησαν νὰ τὸκαταλάβουν, ἀπωθήθηκαν ἀπὸ τοὺς γενναίους Σαμιῶτες. Αὐτοί, μαζὶ μὲ τοὺς Κρητικούς, οὐδέποτε δέχθηκαν πὼς τὸ 1830, μὲ τὴ Συνθήκη τοῦ Λονδίνου, μείνανε ἐκτὸς τῆς ἐλεύθερης Ἑλλάδας. Στὶς 11 Νοεμβρίου 1912 οἱ ὑπὸ τὸν Θεμιστοκλῆ Σοφούλη Σαμιῶτες ἐπαναστάτες κήρυξαν τὴν ἐλευθερία τῆς Σάμου καὶ τὴν ἕνωσή της μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Οἱ σύμμαχοί μας, ποὺ τόσο μᾶςἀγαπᾶνε (…), δὲν ἐπικύρωσαν τὴν ἀπόφασή τους. Τελικὰ ὁ ἑλληνικὸς στόλος μὲ στρατιωτικὰἀγήματα ἀπελευθέρωσαν τὸ νησὶ στὶς 2 Μαρτίου τοῦ 1913.
.                  Τὸ 1912 ἡ μικρὴ Ἑλλάδα, συνέτριψε τὴν τεράστια Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Καὶ τὸ 1922 τὸ ἴδιο θὰ συνέβαινε ἂν δὲν παρενέβαιναν οἱ Ἀγγλογάλλοι ὑπὲρ τοῦ Κεμάλ… Τελικὰ οἱ πρόγονοί μας αὐτὴν τὴν Ἑλλάδα τῶν θαυμάτων καὶ τῶν τραυμάτων, μᾶς παρέδωσαν καὶ ἐμεῖς ὀρθῶς τὰ θυμόμαστε. Πρέπει μως πάντα ν θυμόμαστε πς κα στ θαύματα κα στ τραύματά μας ο σύμμαχοί μας μόνο τ συμφέροντά τους κοιτνε κα πομένως, σ κάθε περίσταση, ν βλέπουμε μες τί κάνουμε.-   

,

Σχολιάστε

Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΙ ΕΜΕΙΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ κι ἐμεῖς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                       Τὶς ἡμέρες αὐτὲς ἐντονότερα ἀναπολοῦμε τί εἴχαμε καὶ τί χάσαμε στὴ Μικρὰ Ἀσία. Ξεριζώθηκε ὁ Ἑλληνισμός, ποὺ ἄνθησε ἐκεῖ γιὰ 3.000 χρόνια. Ἄντεξε σὲ πολλοὺς κατακτητές: Πέρσες, Ρωμαίους, Ἄραβες, Ὀθωμανούς, καὶ διατήρησε τὴν ταυτότητά του. Ὁ Χριστιανισμὸς καλλιεργήθηκε καὶ καρποφόρησε σὲ αὐτὰ τὰ μέρη, ἀναδεικνύοντας Μάρτυρες καὶ Ὁμολογητὲς τῆς Πίστεως, ὅπως καὶ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ διατύπωσαν τὰ δόγματα τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεώς μας.
.                       Μετὰ τὸν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καὶ μὲ τὴν Ἑλλάδα μὲ τὸ μέρος τῶν νικητῶν φούντωσαν οἱ ἐλπίδες ὅτι ἦρθε ἡ ὥρα νὰ ἀπελευθερωθοῦν οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅπως εἶχαν νωρίτερα ἀπελευθερωθεῖ οἱ ἀδελφοί τους τῆς Κρήτης, τῆς Ἠπείρου, τῆς Μακεδονίας, τῆς Θράκης καὶ τῶν νησιῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ Αἰγαίου. Οἱ μεγάλες δυνάμεις τῆς Ἀντὰντ – Ἀγγλία, Γαλλία, Ἰταλία–, μὲ τὶς ὁποῖες ἤμασταν σύμμαχοι  ἐναντίον τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Γερμανίας, ἀντὶνὰ συμβάλουν νὰ κατατροπώσουμε τὸν κοινὸ ἀλλόθρησκο ἐχθρό, τὸν ἐξόπλισαν καὶ τοῦπροσέφεραν τὶς ὑπηρεσίες τους σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος… Ἦταν ἡ πολλαπλὴ φορὰ ἀπὸ τὴδημιουργία τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους ποὺ οἱ ὑποτιθέμενοι σύμμαχοί μας Ἄγγλοι καὶ Γάλλοι ὑποστήριζαν ἀναφανδὸν τὰ συμφέροντα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἡ τουρκοφιλία τῶν Ἄγγλων συνεχίζεται ἕως τὶς ἡμέρες μας, στὸ θέμα τῆς Κύπρου καὶ τοῦ Αἰγαίου….
.                        Οἱ Ἕλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ οἰκογένεια τῆς μητέρας μου, κατέφυγαν στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Ἦσαν ἀπὸ τοὺς τυχεροὺς ποὺ δὲν ἐσφάγησαν κατὰ τὸν… «συνωστισμό» τους στὴν προκυμαία τῆς Σμύρνης. Ἕνας ἀπὸ τοὺς πρώτους Ἕλληνες ποὺλυντσαρίστηκαν ἀπὸ τὸν τουρκικὸ ὄχλο ἦταν ὁ ἱερομάρτυρας Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Τὸ ράσο βάφτηκε  μὲ αἷμα στὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821 καὶ τὸνἀπαγχονισμὸ τοῦ Πατριάρχη Γρηγόριου Ε΄ καὶ Συνοδικῶν Ἀρχιερέων καὶ στὴν Καταστροφὴ τοῦ 1922, μὲ τὴ σφαγὴ τοῦ Χρυσοστόμου Σμύρνης καὶ ἄλλων Ἱεραρχῶν καὶ κληρικῶν τῆς ΜικρᾶςἈσίας.
.                        Γιὰ τὴν βαρβαρότητα τῶν Τούρκων ὁ Πρόξενος τῶν ΗΠΑ στὴ Σμύρνη Τζὸρτζ Χόρτον, αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος μάρτυρας τῶν τραγικῶν συμβάντων, ἔγραψε: «Μία ἀπὸ τὶς δυνατότερες μνῆμες ποὺ πῆρα μαζί μου ἀπὸ τὴ Σμύρνη ἦταν τὸ συναίσθημα τῆς ντροπῆς, διότι ἀνῆκα στὸ ἀνθρώπινο γένος…».
.                       Ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα ἄρχισε ἀπὸ τὸ μηδέν. Μὲπολὺ κόπο καὶ ξεπερνώντας μεγάλες δυσκολίες ἀναπτύχθηκε καὶ βοήθησε στὴν πρόοδο τῆς χώρας. Τώρα ὅλοι μας πρέπει νὰ προσέξουμε. Ὅπως εἶχε πεῖ ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, τὸ 1453 ὁ Ἑλληνισμὸς ἔχασε τὴν ἀνεξαρτησία του, ἀλλὰ διατήρησε τὰ ἐδάφη του καὶ τὴν ταυτότητά του. Τὸ 1922 ἔχασε τὰ ἐδάφη του στὴ Μικρὰ Ἀσία, ἀλλὰ διατήρησε τὴν ταυτότητά του. Τώρα κινδυνεύει νὰ χάσει τὴν ταυτότητά του καὶ δὲν θὰ  ἔχει πιὰ τίποτα…. Ἂν χρωστᾶμε κάτι στοὺςἝλληνες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅσους σφαγιάστηκαν καὶ ὅσους κατέφυγαν στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα καὶσυνετέλεσαν στὴν ἀνάπτυξή της, εἶναι νὰ παραδώσουμε ἀτόφια στοὺς ἑπόμενούς μας τὴνἰδιοπροσωπία καὶ τὶς ἀρετὲς ποὺ παραλάβαμε ἀπὸ αὐτούς.-             

,

Σχολιάστε

H ΡΩΣIΑ ΠΑΝΗΓYΡΙΣΕ EΠIΣΗΜΑ ΤHΝ HΤΤΑ ΤΟY EΛΛΗΝΙΚΟY ΣΤΡΑΤΟY ΣΤHN ΜΙΚΡA AΣIΑ

Ρωσία πανηγύρισε πίσημα
τ
ν ττα το λληνικο στρατο στ Μικρ σία

.             Ἡ 30ή Αὐγούστου εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἐθνικὴ ἑορτὴ τῆς Τουρκίας, μὲ ἐκδηλώσεις σὲ ὅλη τὴν τουρκικὴ ἐπικράτεια καὶ στὶς τουρκικὲς διπλωματικὲς ἀποστολὲς στὸ ἐξωτερικό. Εἶναι ἡ ἡμερομηνία τῆς τελικῆς ἐπίθεσης τῶν δυνάμεων τοῦ Κεμὰλ Ἀτατοὺρκ κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ στὴ Μικρὰ Ἀσία, ἡ ὁποία ἔληξε μὲ νίκη τῶν Τούρκων, τὴν ὀπισθοχώρηση τῶν ἑλληνικῶν δυνάμεων καὶ στὴ συνέχεια τὴν καταστροφὴ τοῦ μικρασιατικοῦ ἑλληνισμοῦ.
.             Αὐτὴν τὴν ἡμερομηνία καὶ τὴν ἐπέτειο τιμᾶ ἡ ρωσικὴ ὁμοσπονδία τοῦ Βλαντίμιρ Πούτιν, ἀφοῦ μὲ ἐπίσημη ἀνάρτηση στὸ Facebook χαιρετίζεται ἡ νίκη τῆς 30ής Αὐγούστου καὶ ἐπισημαίνεται: «Στὶς ἀρχὲς τοῦ 1920 οἱ δύο λαοὶ τοῦ νέου κράτους τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας (σ.σ.: περίοδος Λένιν) καὶ τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ ὑπὸ τὴν ἡγεσία τοῦ Μουσταφᾶ Κεμὰλ (σ.σ.: μετέπειτα Ἀτατοὺρκ) πολέμησαν στὸν Ἀπελευθερωτικὸ Ἀγώνα τὶς κατοχικὲς δυνάμεις ποὺ ἀπείλησαν τὴν ἐθνική τους ἀνεξαρτησία. Ἦταν σημαντικὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἕνας λαὸς ὑποστήριξε τὸν ἄλλον. Ἡ ἐμπιστοσύνη, ποὺ καλλιεργήθηκε τὴν περίοδο ἐκείνη, προσέδωσε ὤθηση στὴν ἀνάπτυξη τῶν σχέσεών μας».
.             Ἡ φιλοτουρκικὴ αὐτὴ ἔξαρση ἔρχεται νὰ συμπληρώσει τὴ σταδιακὴ ἐπιδείνωση τῶν σχέσεων Μόσχας – Ἀθήνας, τὰ τελευταῖα χρόνια. Ἡ ἀρνητικὴ πορεία τῶν ἑλληνορωσικῶν σχέσεων ἄρχισε πολὺ νωρίτερα καὶ ἔλαβε διαστάσεις μετὰ τὴν ἀπέλαση Ρώσων διπλωματῶν καὶ πολιτῶν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ποὺ κατηγορήθηκαν γιὰ κατασκοπεία καὶ παρέμβαση στὰ ἐσωτερικὰ τῆς χώρας (σ.σ.: περίοδος τῆς Συμφωνίας τῶν Πρεσπῶν).
.             Τὸ μεγαλύτερο ὅμως «χτύπημα» στὶς ἑλληνορωσικὲς σχέσεις προῆλθε ἀπὸ τὴν παραχώρηση «Αὐτοκεφάλου» στὴν ὀρθόδοξη ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἂν καὶ εἶναι ἀναφαίρετο δικαίωμα τόσο τῶν Οὐκρανῶν ὀρθοδόξων ὅσο καὶ τοῦ Πατριαρχείου νὰ ζητηθεῖ καὶ νὰ παραχωρηθεῖ τὸ «Αὐτοκέφαλον», ἐν τούτοις τὰ σχέδια τῆς Μόσχας γιὰ τὴν ὑπαγωγὴ τῶν Οὐκρανῶν ὀρθοδόξων στὸ Πατριαρχεῖο πασῶν τῶν Ρωσιῶν ἀπέτυχαν.
.             Κατόπιν τούτου, τὸ ρωσικὸ πατριαρχεῖο προχώρησε στὴ λήψη μέτρων κατὰ τοῦ Φαναρίου ἀλλὰ ἀκόμη καὶ σὲ ἵδρυση Ρωσικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας στὰ Κατεχόμενα τῆς Κύπρου, ἐρχόμενο σὲ ἀπευθείας σύγκρουση μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ὀντότητα τῆς ἴδιας τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου. Τὸ τελευταῖο σύμπτωμα, μὲ τὴν ἐπίσημη ἀνάρτηση στὸ Facebook τοῦ γενικοῦ προξενείου τῆς Ρωσίας στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἄρα τῆς ρωσικῆς διπλωματίας μὲ τὸν χαιρετισμὸ τῆς στρατιωτικῆς ἐπιτυχίας τῶν Τούρκων κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ στὴ Μικρὰ Ἀσία, σηματοδοτεῖ ἕνα νέο βῆμα στὴν ἐπιδείνωση τῶν διμερῶν σχέσεων μεταξὺ Ἀθήνας καὶ Μόσχας καὶ μάλιστα σὲ μία ἐξαιρετικὰ κρίσιμη περίοδο ὅπου ἡ Ἐγγὺς καὶ Μέση Ἀνατολὴ ἀντιμετωπίζει συνολικὰ μεῖζον πρόβλημα ἀσφαλείας καὶ σταθερότητας.
.             Ὡστόσο, νὰ σημειωθεῖ, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀληθὲς ὅτι οἱ Σοβιετικοὶ βοήθησαν καὶ μὲ ὁπλισμὸ τοὺς Τούρκους νὰ νικήσουν τὸν ἑλληνικὸ στρατὸ στὴν Μικρὰ Ἀσία.

ΠΗΓΗ: tribune.gr

, , ,

Σχολιάστε

Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ [Μαγνητοσκόπημα]

Σχολιάστε