Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ἱερόθεος

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΦΟΒΟ καὶ ΣΤΟΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΟ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΣΜΟ

Ὁ τρόπος τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ κορωνοϊοῦ
τοῦ Μητροπολ. Ναυπάκτου καὶ Ἁγ. Βλασίου Ἱεροθέου

(ἀπὀσπασμα ἀπὸ ἐκτενέστερο ἄρθρο
ὑπὸ τὸν τίτλο:

«Ἑπτά ξηροί καρποί τῆς ἐποχῆς τοῦ κορωνοϊοῦ»)
parembasis.gr

. - - - - - - - - - . Συνέχεια τῶν προηγουμένων (ΔΥΟ ΑΚΡΑΙΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ («χρειαζόμαστε ἰσορροπημένους ἀνθρώπους») εἶναι ὅτι οἱ ἄνθρωποι συμπεριφέρονται ἀνάλογα μέ τήν παιδεία τους καί τήν ἀνατροφή τους. Ὅλα τά θέματα εἶναι καρποί παιδείας, ἀκόμη καί θεολογικῆς καί ἐκκλησιαστικῆς παιδείας. Αὐτό ἰσχύει καί στόν τρόπο ἀντιμετωπίσεως τοῦ κορωνοϊοῦ.
. - - - - - - - - - . Ἄλλοι διακρίνονται ἀπό τόν φόβο τοῦ θανάτου. Εἶναι φοβερό αἴσθημα νά βλέπη κανείς τόν θάνατο νά ἔρχεται. Καταρρέουν τά πάντα, ὄνειρα, ἐπιδιώξεις, ἐπιτεύγματα. Ὁ ἄνθρωπος γίνεται τό πιό ἀνίσχυρο ὄν. Ἐμφανίζεται κάτι πού προηγουμένως δέν εἶχε καθόλου σκεφθῆ. Ὅλη ἡ σύγχρονη παιδεία προϋποθέτει ὅτι θά κάνη τούς ἀνθρώπους ἀθάνατους ἐπί τῆς γῆς. Τρέμει μπροστά στόν θάνατο, ἄν καί ὁ Πλάτων θεωροῦσε τήν φιλοσοφία ὡς «μελέτη θανάτου». Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι πού δέν βλέπουν τήν ζωή πέρα ἀπό τόν θάνατο περιπίπτουν στήν κατάθλιψη. Ἀντίθετα, ὁ Χριστιανός πού πιστεύει, θεωρεῖ τόν θάνατο ὡς τήν μετάβαση στήν οὐράνια Ἐκκλησία καί τήν συνάντηση μέ τόν Χριστό, τήν Παναγία καί τούς Ἁγίους.
. - - - - - - - - - . Ἄλλοι διακρίνονται ἀπό ἕναν «ναρκισσιστικό παλληκαρισμό». Ἀδιαφοροῦν γιά τούς κινδύνους πού ὑπάρχουν νά τελειώση κανείς τήν ζωή του μέ τρόπο μαρτυρικό, μέ ὀδυνηρή ἀσφυξία, γιατί θεοποιοῦν τούς ἑαυτούς τους, τίς δυνάμεις τους, τά χαρίσματά τους. Αὐτό εἶναι μιά ψυχοπαθολογική κατάσταση. Φαίνεται σάν νά κάνουν μονόλογο μέ τόν ἑαυτό τους.
. - - - - - - - - - . Ὑπάρχουν καί ἄλλοι πού ζοῦν καί τά δύο. Εἶναι ἡ λεγόμενη διπολική διαταραχή, πού σημαίνει ὅτι ζοῦν μέ διαρκεῖς ἐναλλαγές μεταξύ καταθλιπτικῶν καί μανιακῶν ἐπεισοδίων, καί αὐτοί βρίσκονται σέ χειρότερη κατάσταση.
. - - - - - - - - - . Ἔτσι, εἶναι σημαντικό νά δοῦμε πῶς μποροῦμε νά ἀντιμετωπίσουμε τά θέματα πού σχετίζονται μέ τόν ἰό. Ἔδωσαν διάφορα ὀνόματα στόν συγκεκριμένο ἰό. Τόν εἶπαν κορωνοϊό, λόγῳ τοῦ ὅτι στήν ἐπιφάνειά του φαίνονται μερικά ἐξογκώματα ὡς κορώνα. Τόν εἶπαν covid-19. Ἕνας ἁγιορείτης μοῦ εἶπε ὅτι ἐμεῖς τόν ὀνομάσαμε «ἰό ἡσυχαστή». Γιατί; Ἀπό τά ἀποτελέσματα πού δημιουργεῖ.
. - - - - - - - - - . Μένουμε σέ μιά ἀπομόνωση, αὐτοαπομόνωση, αὐτοπεριορισμό. Αὐτό μᾶς ὁδηγεῖ στό ἐσωτερικό τοῦ ἑαυτοῦ μας. Ὁ βερμπαλισμός καί ὁ ἀκτιβισμός διασπᾶ τήν προσοχή μας, τήν στρέφει πρός τά ἔξω, οἱ συνεχεῖς δραστηριότητες μᾶς κάνουν νά ξεχνοῦμε τά ἐσωτερικά, ὑπαρξιακά ζητήματα τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, πού σχετίζονται μέ τά ἐρωτήματα γιά τό ποιό εἶναι τό νόημα τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου, ποιοί εἴμαστε, ποιός εἶναι ὁ σκοπός τῆς ζωῆς μας. Κάνουμε τραγικό μονόλογο μέ τόν ἑαυτό μας καί τώρα μᾶς δίνεται ἡ δυνατότητα νά κάνουμε λυτρωτικό διάλογο μέ τόν Θεό καί τούς ἀνθρώπους πού μᾶς περιβάλλουν.
. - - - - - - - - - . Ἔτσι, βλέπουμε τήν οἰκογένειά μας, καταλαβαίνουμε τήν ἀξία της, μελετοῦμε, προσευχόμαστε, ζοῦμε τό «ἔνδον βλέπε», εἰσερχόμαστε τό «ταμιεῖό μας», πού λέγει ὁ Χριστός, στήν καρδιά μας, βλέπουμε ὅτι δέν ἀπολυτοποιεῖται ἡ βιολογική ζωή.
Καί αὐτό εἶναι μεγάλη ὠφέλεια, ἀφοῦ «νοῦς ἀποστάς τοῦ Θεοῦ ἤ δαιμονιώδης γίνεται ἤ κτηνώδης». Ὁ νοῦς ἔρχεται στόν χῶρο του. Βλέπουμε τά λάθη μας καί τήν προοπτική μας.
. - - - - - - - - - . Καί ὕστερα ἀπ’ ὅλα αὐτά ἀφήνουμε τόν ἑαυτό μας στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ καί στά χέρια τῶν ἰατρῶν καί τοῦ νοσηλευτικοῦ προσωπικοῦ, ἀφοῦ δέν εἴμαστε ἀθάνατοι πάνω στήν γῆ. Πράγματι εἶναι ἄφρων «ὁ μή γνούς ὅτι ζωῆς μέτρα παρά μόνῳ τῷ Θεῷ καί οὐκ αὐτός τις ἕκαστος ἑαυτῷ ὁριστής τῆς ζωῆς» (ἱερός Θεοφύλακτος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀχρίδος).

,

Σχολιάστε

ΔΥΟ ΑΚΡΑΙΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ («χρειαζόμαστε ἰσορροπημένους ἀνθρώπους»)

Δύο ἀκραῖες καταστάσεις
τοῦ Μητροπολ. Ναυπάκτου καὶ Ἁγ. Βλασίου Ἱεροθέου
(ἀπὀσπασμα ἀπὸ ἐκτενέστερο ἄρθρο
ὑπὸ τὸν τίτλο:

«Ἑπτά ξηροί καρποί τῆς ἐποχῆς τοῦ κορωνοϊοῦ»
(parembasis.gr)


. - - - - - - - - - . Κάθε δυσκολία καί κάθε πειρασμός ἀναδεικνύει τό πρόβλημα πού ὑπάρχει μέσα μας. Ἔτσι καί στήν περίπτωση τῆς σύγχρονης πανδημίας, φανερώθηκαν οἱ ἀδυναμίες τῆς κοινωνίας μας καί τῶν ἀνθρώπων πού ζοῦν σέ αὐτήν, πού σημαίνει ὅτι φάνηκαν δύο ἀκραῖες καταστάσεις.
. - - - - - - - - - . Ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι μόνον ἡ ἰατρική ἐπιστήμη θά μᾶς βοηθήση νά ἀντιμετωπίσουμε τό πρόβλημα. Φυσικά, εἶναι μεγάλο ἀγαθό ἡ ἰατρική ἐπιστήμη, προσφέρει πολλά, κανείς δέν μπορεῖ νά τό ἀμφισβητήση αὐτό. Ἀλλά δέν εἶναι ἡ μόνη. Ἡ ἰατρική ἐπιστήμη παλεύει μέ τόν θάνατον, ἀλλά τελικά δέν μπορεῖ νά τόν νικήση, ἀλλά τελικά θά νικηθῆ ἀπό αὐτόν.
. - - - - - - - - - . Δυστυχῶς, σήμερα πολλοί βλέπουν τήν ἰατρική ἐπιστήμη μέσα ἀπό τρεῖς ἀρχές τοῦ διαφωτισμοῦ. Ἡ μία εἶναι ὅτι «ἡ βιολογική ζωή εἶναι τό ὕψιστο ἀγαθό». Ὅμως ὑπάρχουν καί ἄλλα ἀγαθά, ὅπως ὁ ἀλτρουϊσμός, τό νά θυσιάζη κανείς τήν ζωή του. Ἡ ἄλλη εἶναι «ἡ θεώρηση τοῦ ἀνθρώπου ὡς μιᾶς ζωντανῆς μηχανῆς». Καί ἡ τρίτη εἶναι «ἡ θεοποίηση τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσης».
. - - - - - - - - - . Ὅμως, ἡ ὑπαρξιακή φιλοσοφία ἔχει δείξει ὅτι πέρα ἀπό αὐτά πού φαίνονται, ὑπάρχουν καί ἐκεῖνα πού δέν φαίνονται.
. - - - - - - - - - . Οἱ ἄνθρωποι τῆς κατηγορίας αὐτῆς διαλαλοῦν σέ ὅλους τούς τόνους ὅτι «πρέπει νά κάνουμε ὅ,τι ποῦν οἱ εἰδικοί», καί ἐννοοῦν τούς λοιμωξιολόγους, τούς ἐπιδημιολόγους. Φυσικά, τούς τιμᾶμε ὅλους αὐτούς, καί μάλιστα στήν παροῦσα πανδημία εἶναι πολύτιμοι καί ἡ γνώμη τους πρέπει νά εἰσακούεται. Ὅμως ὑπάρχουν καί ἄλλοι εἰδικοί, ὅπως οἱ ψυχολόγοι, οἱ κοινωνιολόγοι, οἱ πάσης εἰδικότητας ἐπιστήμονες, οἱ θεολόγοι, οἱ Κληρικοί. Ἐννοῶ ὅτι δέν πρέπει νά βλέπουμε τήν πανδημία μόνον μέσα ἀπό αὐτούς πού ἀσχολοῦνται μέ τήν ὑγεία τοῦ σώματος, ἀλλά καί αὐτούς πού ἀσχολοῦνται μέ τήν ψυχική ὑγεία τοῦ ἀνθρώπου, ἀφοῦ ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι ἁπλῶς μιά «ἔμψυχη μηχανή».
. - - - - - - - - - . Ἄλλοι λένε ὅτι θά βοηθήση μόνον ὁ Θεός. Φυσικά, ὁ Θεός ἐπεμβαίνει στήν ζωή μας καί κάνει θαύματα σέ αὐτούς πού πιστεύουν πραγματικά καί ὄχι σέ αὐτούς πού πιστεύουν μαγικά! Ἀλλά ὁ Θεός ἐνεργεῖ καί μέσα ἀπό τούς ἰατρούς ἐπιστήμονας, καί ὅταν αὐτοί ἀδυνατοῦν νά βοηθήσουν, τότε βοηθᾶ αὐτούς πού πιστεύουν, ἐνεργεῖ μέσα ἀπό τά φάρμακα, τίς τροφές, ἀφοῦ παντοῦ ὑπάρχουν «οἱ λόγοι τῶν ὄντων». Ὁ Θεός δέν ἀρνεῖται τήν ἀνθρώπινη προαίρεση – ἐπιλογή.
. - - - - - - - - - . Χρειάζεται συνεργασία μεταξύ πίστεως καί ἐπιστήμης. Αὐτό λέγεται συνέργεια. Δέν εἶναι δυνατόν, ἐν ὀνόματι τῆς πίστεως νά ἀρνούμαστε τήν ἐπιστήμη, οὔτε ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης νά ἀρνούμαστε τήν πίστη. Δέν πρέπει μέ κανέναν λόγο νά ἐπιστρέψουμε στόν Μεσαίωνα, κατά τόν ὁποῖον συγκρούσθηκε ἡ δυτική σχολαστική θεολογία μέ τήν τότε ἀναδυόμενη στήν Δύση ἐπιστήμη.
. - - - - - - - - - . Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός κάνει διάκριση. Ἄλλο εἶναι «τά ἐφ’ ἡμῖν», αὐτά πού ἐξαρτῶνται ἀπό ἐμᾶς, καί ἄλλο εἶναι «τά οὐκ ἐφ’ ἡμῖν», τά ὁποῖα δέν ἐξαρτῶνται ἀπό ἐμᾶς, ἀλλά ἀπό τόν Θεό. Καί οἱ ἅγιοι χρησιμοποιοῦν τήν ἰατρική ἐπιστήμη καί μετά ἀφήνουν τόν ἑαυτό τους στόν Θεό.
. - - - - - - - - - . Θεωρῶ ὅτι εἶναι πολύ ἐπικίνδυνοι ὅσοι διακρίνονται ἀπό τήν «μονοδιάστατη» ἀντιμετώπιση τῶν προβλημάτων τοῦ ἀνθρώπου. Γι’ αὐτό, αἴτημα τῶν ἡμερῶν μας εἶναι ὅτι χρειαζόμαστε ἰσορροπημένους ἀνθρώπους, πού θά κινοῦνται μεταξύ τῶν δύο ἄκρων.

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΦΟΒΟ καὶ ΣΤΟΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΟ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΣΜΟ

,

Σχολιάστε

Η ΕΝΟΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας
τοῦ Μητροπ. Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr


. ––– ––– ––– . Ἕνα ἀπό τά βασικότερα θέματα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἶναι ἡ ἑνότητά της, ἡ ἑνότητα μεταξύ Χριστιανῶν καί Κληρικῶν, καί αὐτό ἔχει σχέση μέ τό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας πού δέν εἶναι ἁπλῶς δημοκρατικό, οὔτε θεοκρατικό, ἀλλά συνοδικό καί ἱεραρχικό.
. ––– ––– ––– . Πολλοί σήμερα κάνουν λόγο γιά τήν ἑνότητα πού πρέπει νά ἐπικρατῆ μεταξύ Χριστιανῶν, μοναχῶν καί Κληρικῶν, μεταξύ Κληρικῶν καί Ἱεραρχῶν. Ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι ἕνας ἀνθρωποκεντρικός ὀργανισμός, ἀλλά Θεανθρώπινος Ὀργανισμός, εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί ὁ Χριστός εἶναι ἡ κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας. Ὅπως στό σῶμα τοῦ ἀνθρώπου ὑπάρχει ἑνότητα καί ἱεράρχηση μεταξύ τῶν μελῶν, ἔτσι πρέπει νά γίνεται καί στήν Ἐκκλησία. Ἔτσι, ὑπάρχει συνοδικότητα καί ἱεραρχικότητα σέ ὅλα τά ἐπίπεδα τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, ἀπό τίς Μητροπόλεις μέ τίς Ἐνορίες καί τά Μοναστήρια, μέχρι τήν Σύνοδο τῶν Προκαθημένων τῶν κατά τόπους Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν. Οὔτε ἐν ὀνόματι τῆς συνοδικότητας πρέπει νά καταργῆται ἡ ἱεράρχηση, οὔτε ἐν ὀνόματι τῆς ἱεραρχήσεως πρέπει νά καταργῆται ἡ συνοδικότητα.
Μερικές βασικές σκέψεις γιά τό πῶς πρέπει νά λειτουργῆ ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας στήν ἐποχή μας, πού διακρίνεται γιά πολλά προβλήματα, δημοσίευσα σέ ἕνα ἄρθρο στό Περιοδικό τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λαρίσης καί Τυρνάβου πού τιτλοφορεῖται «Ἀχιλλίου Πόλις» (τεῦχος 3), στό ὁποῖο ἑρμηνεύω τό ἐκκλησιαστικό πολίτευμα μέσα ἀπό τήν χαρισματική ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας καί ὄχι μέσα ἀπό πολιτειοκρατικές ἀπόψεις. Καί αὐτό εἶναι τό ζητούμενο.

1.Συνοδικό καί ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας
. ––– ––– ––– . Τό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι αὐτό πού ἐκφράζει τήν ἑνότητά της, καί, βεβαίως, γιά νά εἶναι πραγματικό πολίτευμα, πρέπει νά εἶναι συνοδικό καί ἱεραρχικό. Τό συνοδικό εἶναι ἀπό ὅλους κατανοητό, ὅτι, δηλαδή, συνερχόμαστε ὅλοι μαζί γιά νά ἐπιλύσουμε ἕνα θέμα, ἀλλά τό ἱεραρχικό δέν θέλουν πολλοί νά τό κατανοήσουν.
. ––– ––– ––– . Ἄς λάβουμε ὡς παράδειγμα τήν συγκρότηση τῆς Πολιτείας. Ἡ ἑνότητα σέ μιά Πολιτεία καί σέ ἕναν διοικητικό ὀργανισμό διαπνέεται καί ἀπό τήν συνοδικότητα, ἀφοῦ συνέρχονται ὅλα τά μέλη ἀπό κοινοῦ γιά νά ἀποφασίσουν, ὅπως στήν Βουλή τῶν Ἑλλήνων, ἀλλά συγχρόνως διαπνέεται καί ἀπό τήν ἱεραρχικότητα, ἀφοῦ διαφορετικοί εἶναι οἱ ρόλοι κάθε μέλους τοῦ Κοινοβουλίου, ἤτοι τοῦ Προέδρου, τοῦ Ἀντιπροέδρου κλπ. ἤ ἑνός διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἔτσι, ἡ συνοδικότητα δέν καταργεῖ τήν ἱεραρχικότητα, γιατί τότε θά ἦταν ἕνας λαϊκισμός, οὔτε ἡ ἱεραρχικότητα καταργεῖ τήν συνοδικότητα, γιατί αὐτό θά ἦταν μιά ἀπολυταρχία.
. ––– ––– ––– . Αὐτός ὁ συντονισμός καί ἡ συνύπαρξη μεταξύ συνοδικότητας καί ἱεραρχικότητας συγκροτεῖ τήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας. Σέ τοπικό ἐπίπεδο ὑπάρχει ἡ συνοδικότητα, ἀφοῦ ὅλοι οἱ Κληρικοί, μοναχοί, λαϊκοί πού ἔχουν βαπτισθῆ στό ὄνομα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ἀνήκουν σέ μιά τοπική Ἐκκλησία, συμμετέχουν ὅλοι στήν θεία Λειτουργία, προσεύχονται, κοινωνοῦν τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά διατηρεῖται καί ἡ ἱεραρχικότητα, ἤτοι εἶναι ὁ Μητροπολίτης, ὁ Πρωτοσύγκελλος, οἱ Ἱεροκήρυκες, οἱ Ἱερεῖς, οἱ Διάκονοι, οἱ Μοναχοί, οἱ ἐπίτροποι, οἱ ἱεροψάλτες, οἱ νεωκόροι, οἱ κατηχητές, οἱ κατηχούμενοι, τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Κανείς δέν ἀντικαθιστᾶ κάποιο ἄλλο μέλος, καί ἔτσι ὑπάρχει ἁρμονία μέσα στήν θεία Λειτουργία.
. ––– ––– ––– . Αὐτό ἐπεκτείνεται καί στήν Διοίκηση κάθε Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Κεφαλή της εἶναι ὁ Μητροπολίτης, ἕπονται ἱεραρχικά, ὁ Πρωτοσύγκελλος, οἱ Ἱεροκήρυκες, οἱ Ἐφημέριοι, τά Ἡγουμενοσυμβούλια κλπ. Ὅλοι συμμετέχουν στό ἑνιαῖο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ (συνοδικότητα) καί ὁ κάθε ἕνας βρίσκεται σέ μιά ἱεραρχική διαβάθμιση. Αὐτό τονίζεται ἀπό ὅλους τούς Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας.
Ἔτσι, ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας στηρίζεται σέ αὐτήν τήν καλή σχέση μεταξύ συνοδικότητας καί ἱεραρχικότητας. Μέ τόν τρόπο αὐτόν ἀποφεύγεται τόσο ἡ Ρωμαιοκαθολική ἀπολυταρχία, ὅσο καί ἡ Προτεσταντική ἀναρχία.
* * *
«Ἐκκλησία συστήματος καί συνόδου ἐστιν ὄνομα»
. ––– ––– ––– . Τό χωρίο «Ἐκκλησία συστήματος καί συνόδου ἐστιν ὄνομα», πού ἔθεσα ὡς ἐπικεφαλίδα στό κείμενό μου αὐτό, τό ὁποῖο ἔγραψα κατά παράκληση τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Λαρίσης καί Τυρνάβου κ. Ἱερωνύμου, ἀνήκει στόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο, ἕναν μεγάλο Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας, ὁ ὁποῖος δίδασκε, παρά τίς ἐκκλησιαστικές περιπέτειες πού περνοῦσε, ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὄνομα πού δηλώνει σύστημα καί σύνοδο.
. ––– ––– ––– . Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας εἶναι μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ὅπως σέ ἕνα σῶμα ὅλα τά μέλη, παρά τήν ποικιλία τῶν λειτουργιῶν τους, ἔχουν ἑνότητα μέ τά ἄλλα μέλη, ὁπότε ἰσχύει ἡ ποικιλία ἐν τῇ ἑνότητι καί ἑνότητα ἐν τῇ ποικιλίᾳ, τό ἴδιο ἰσχύει καί μέ τήν Ἐκκλησία. Πολλά εἶναι τά μέλη της, μία εἶναι ἡ κεφαλή της, ὁ Χριστός, τά ὁποῖα μέλη ζοῦν σέ ἑνότητα μεταξύ τους, γι’ αὐτό καί τό ὄνομα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι «σύστημα» καί «σύνοδος».
. ––– ––– ––– . Δέν εἶναι καθόλου τυχαῖο ὅτι ἡ θεία Λειτουργία, κατά τόν ἱερό Χρυσόστομο, εἶναι «σύνοδος οὐρανοῦ καί γῆς», ἀφοῦ ὅλοι συνερχόμαστε σέ μιά ἑνότητα μεταξύ μας γιά νά συμμετάσχουμε σέ αὐτήν, ἤτοι κληρικοί, μοναχοί, ἱεροψάλτες, ἐπίτροποι, νεωκόροι, ἱερόπαιδες, λαός. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι χρησιμοποιοῦμε τούς ὅρους Ἱερά Σύνοδος, Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί Διαρκής Ἱερά Σύνοδος, Συνοδικές Ἐπιτροπές κλπ. Ἀνήκουμε σέ ἕνα Σῶμα, τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μέ ἰδιαίτερα καθήκοντα καί ἁρμοδιότητες.
. ––– ––– ––– . Αὐτός ὁ τρόπος λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας συγκροτεῖ τήν ἑνότητά της, ἡ ὁποία μπορεῖ νά εἶναι καί ἐξωτερική, ἀλλά κυρίως συγκροτεῖται ἀπό τήν χαρισματική ἐσωτερική ἑνότητα, δηλαδή τήν ἑνότητα στήν πίστη καί στήν μυστηριακή ζωή.
. ––– ––– ––– . Αὐτό εἶναι σημαντικό γιά τήν ἑνότητα, γιατί σήμερα μερικοί ὁμιλοῦν γιά ἑνότητα στήν Ἐκκλησία, ὥστε νά μήν ὑπάρχη δῆθεν διάσπαση, καί μέ αὐτό στήν πραγματικότητα ἐννοοῦν μιά «διπλωματική» καί ἐξωτερική ἑνότητα πού λειτουργεῖ σέ βάρος τῆς ἐσωτερικῆς-χαρισματικῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας.
. ––– ––– ––– . Ποιά, λοιπόν, εἶναι τά στοιχεῖα ἐκεῖνα πού συγκροτοῦν τήν ἑνότητα τῶν μελῶν στήν Ἐκκλησία; Στήν συνέχεια θά τονισθοῦν κάποια στοιχεῖα πού ἀποτελοῦν τήν βάση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.

2.Ἡ Ἱεραρχία κατά τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη
. ––– ––– ––– . Ὁ ἅγιος Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης ἔχει γράψει, μεταξύ τῶν ἄλλων, δύο σημαντικά ἔργα, μέ τίτλο «περί οὐρανίας Ἱεραρχίας» καί «περί ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας». Τά ἔργα αὐτά εἶναι πολύ σημαντικά γιά τήν λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας καί τήν ἑνότητά της, γι’ αὐτό ἔχουν ἐπηρεάσει πολύ τόσο τούς μεταγενεστέρους Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας ὅσο καί ὅλη τήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ μεγάλος αὐτός Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας γιά νά περιγράψη τήν σχέση μεταξύ τοῦ Θεοῦ καί τῶν δημιουργημάτων, στά ὁποῖα δημιουργήματα συγκαταλέγεται καί ὁ ἄνθρωπος, πού εἶναι ὁ μικρόκοσμος μέσα στόν μεγαλόκοσμο ὅλης τῆς δημιουργίας, νοητῆς καί αἰσθητῆς, χρησιμοποιεῖ τήν εἰκόνα τοῦ ἡλίου.
. ––– ––– ––– . Ὁ Θεός εἶναι ὁ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης πού στέλλει τίς ἀκτίνες Του σέ ὅλη τήν δημιουργία, εἶναι ἡ Θεαρχία, δηλαδή «ἡ ἀρχή τῆς θεώσεως». Ὁ Θεός ἔχει πολλά ὀνόματα, μεταξύ αὐτῶν εἶναι τό «ἀγαθός» καί τό «καλός». Μέ τό ὅτι εἶναι «ἀγαθός» κινεῖται πρός τήν κτίση, σκορπώντας τίς ἐνέργειές του, καί μέ τό ὅτι εἶναι «καλός» ἑλκύει ὅλη ἡ κτίση στόν Ἑαυτό Του διά τοῦ κάλλους, τῆς ὀμορφιᾶς Του. Αὐτό ἔχει σχέση μέ τό ὅτι ὁ Θεός εἶναι «ἔρως» καί «ἐραστόν», καί ὡς ἔρως κινεῖται πρός τόν ἄνθρωπο καί ὡς ἐραστό ἑλκύει στόν Ἑαυτό Του τά δεκτικά τοῦ ἔρωτος.
. ––– ––– ––– . Μετά τόν Θεό πού εἶναι ἡ «Θεαρχία», ἤτοι «ἡ ἀρχή τῆς θεώσεως», ὑπάρχουν οἱ «Θεωνυμίες», ἤτοι τά ὀνόματα τοῦ Θεοῦ, οἱ ἐνέργειές Του, καί ὑπάρχουν οἱ «Ἱεραρχίες», δηλαδή ἡ μετοχή στίς «θεωνυμίες», τόσο ἡ οὐράνια Ἱεραρχία, οἱ τάξεις τῶν ἀγγέλων, ὅσο καί ἡ ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία, οἱ τάξεις τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖες μετέχουν κατά διαφόρους βαθμούς τῆς θεώσεως.
Ὁ Θεός ὡς «ἀγαθός» στέλλει τίς ἀκτίνες τῆς δόξης Του στήν οὐράνια καί ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία καί σέ ὅλη τήν κτίση, καί ὡς «καλός», ἑλκύει ὅλους, διά τοῦ κάλλους Του, σέ Αὐτόν. Ἔτσι γίνεται ἡ κίνηση τοῦ Θεοῦ πρός τόν κόσμο καί ἡ ἐπιστροφή ὅσων ἀνταποκρίνονται διά τοῦ κάλλους Του στόν Θεό, καί ἔτσι ἐπέρχεται ἡ ἑνότητα τοῦ Θεοῦ σέ ὅλη τήν κτίση.
. ––– ––– ––– . Στήν «οὐράνια καί ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία» ὑπάρχει «ἱερά τάξη», καί ἡ κάθε τάξη δέχεται ἀναλόγως τήν ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ. Ἀκόμη ὑπάρχει καί «ἡ ἱερά ἐπιστήμη», δηλαδή ἡ θεία γνώση πού ἀποκτᾶ κανείς κατά μέθεξη καί κατά ἀναλογία μέ τήν «τάξη» στήν ὁποία βρίσκεται. Ἐπί πλέον ἡ «ἱερά ἐνέργεια», δηλαδή ἡ θεία Χάρη πού ἐνεργεῖ ἀνάλογα σέ κάθε τάξη, ἄλλους καθαρίζει, ἄλλους φωτίζει καί ἄλλους τελειώνει, καί αὐτή ἡ ἐνέργεια λέγεται καθαρτική, φωτιστική καί τελειοποιός.
. ––– ––– ––– . Ἔτσι, κάθε «ἱερά τάξη» στήν «οὐράνια καί ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία» κατά ἀναλογία συνδέεται μέ τήν «ἱερά ἐπιστήμη», ἤτοι τήν «ἱερά γνώση» καί «τήν μέθεξη τῆς ἐνεργείας» κατά ἀναλογία, ὁπότε ὑπάρχει ἡ κάθαρση, ὁ φωτισμός καί ἡ τελείωση-θέωση τῶν μελῶν τῆς οὐράνιας καί ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας. Ὅσοι δέν θέλουν νά μετάσχουν σέ αὐτήν τήν διαδικασία, βρίσκονται ἔξω ἀπό τήν ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία, ὅπως καί τά πονηρά πνεύματα εἶναι ἔξω ἀπό τήν οὐράνια Ἱεραρχία.
. ––– ––– ––– . Τό σημαντικό εἶναι ὅτι ὁ Θεός κινεῖται πρός τόν ἄνθρωπο καί τήν κτίση καί προκαλεῖ θαυμασμό, ὁπότε ἑλκύει πρός τόν Ἑαυτό Του ἀναλογικά καί ἱεραρχικά κάθε τάξη καί ἔτσι διατηρεῖται ἡ ἑνότητα τῶν κτιστῶν, καί πρός τά ἄνω καί πρός τά πλάγια.
. ––– ––– ––– . Πολλοί μιλᾶνε γιά ἑνότητα στήν Ἐκκλησία, ἀλλά αὐτή ἡ ἑνότητα δέν εἶναι ἐξωτερική, κατά κάποιον τρόπο σωματειακοῦ τύπου, ἀλλά εἶναι χαρισματική, ὅταν λειτουργῆ ἡ «ἱερά τάξη», «ἡ ἱερά ἐπιστήμη» – «ἡ ἱερά γνώση» καί «ἡ ἱερά μέθεξη», καί ὅταν τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας δέχονται τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ καθαρτικῶς, φωτιστικῶς καί τελειωτικῶς, καί ἀνέρχονται πρός τόν μόνον «καλόν κἀγαθόν», τόν Τριαδικό Θεό, ὁ Ὁποῖος εἶναι ἡ «Θεαρχία», ἤτοι ἡ «ἀρχή τῆς θεώσεως».

3.Ἀποκάλυψη καί μέθεξη τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ
. ––– ––– ––– . Μέχρι τώρα σημειώθηκε ὅτι ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας προέρχεται ἀπό τήν ἐσωτερική ζωή της καί ἐπεκτείνεται καί ἐξωτερικά. Γιά νά γίνη αὐτό κατανοητό πρέπει νά δοῦμε τό μυστήριο τῆς Ἱερωσύνης ἀπό ἄνω πρός τά κάτω, ὅπως δόθηκε ἀπό τόν Θεό.
Τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς οἱ Ἀπόστολοι ἔλαβαν τό Ἅγιον Πνεῦμα, ἔγιναν μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ, ἔφθασαν στήν θέωση. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς διδάσκει ὅτι συνδέεται στενά ἡ ὅραση τοῦ θείου Φωτός, μέ τήν ἕνωση καί κοινωνία μέ τόν Θεό καί τήν πνευματική γνώση τοῦ Θεοῦ. Στήν συνέχεια οἱ Ἀπόστολοι χειροτόνησαν τούς Διακόνους καί τούς Πρεσβυτέρους, καί καθόρισαν τίς ἁρμοδιότητές τους στήν Ἐκκλησία, πράγμα πού καθορίσθηκε ἀπό τήν Ἐκκλησία καλύτερα στούς ἑπόμενους αἰῶνες μέ τίς Τοπικές καί Οἰκουμενικές Συνόδους.
. ––– ––– ––– . Σήμερα ἡ Ἱερωσύνη κατανοεῖται περισσότερο ἀπό τά κάτω πρός τά ἄνω, δηλαδή πρῶτα γίνεται κανείς Διάκονος, ἔπειτα Πρεσβύτερος καί στήν συνέχεια Ἐπίσκοπος γιατί ἔτσι φανερώνεται εὐκρινέστατα ἡ μύηση στό μυστήριο τῆς Ἱερωσύνης, ἀφοῦ, κατά τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη οἱ τρεῖς βαθμοί τῆς Ἱερωσύνης, ἤτοι τοῦ Διακόνου, τοῦ Πρεσβυτέρου καί τοῦ Ἐπισκόπου, συνδέονται στενά μέ τά μυστήρια τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θεώσεως. Ἔτσι, ἡ ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ δίδεται στούς θεουμένους καί αὐτοί τήν διατυπώνουν μέ κτιστά ρήματα, νοήματα καί εἰκονίσματα στά πνευματικά τους παιδιά γιά νά ἀνέλθουν καί αὐτοί μέ διαφόρους βαθμούς στήν θεοπτία.
. ––– ––– ––– . Μελετώντας κανείς προσεκτικά τά κείμενα τῶν ἁγίων Πατέρων, καταλαβαίνει ὅτι ὑπάρχει μιά λεπτή καί οὐσιαστική διάκριση μεταξύ δογμάτων καί ὅρων. Τό δόγμα εἶναι ἡ ἀποκάλυψη του Θεοῦ στούς Προφήτας στήν Παλαιά Διαθήκη ἀσάρκως καί στούς Ἀποστόλους τῆς Καινῆς Διαθήκης ἐν σαρκί, καί στούς Πατέρας διά μέσου τῶν αἰώνων ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Αὐτό τό δόγμα, τό ὁποῖο εἶναι ἡ Ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ στούς φίλους Του, διατυπώνεται μέ ὅρους, μέ «κτιστά ρήματα» γιά νά τεθοῦν τά ὅρια μεταξύ δόγματος-ἀποκαλύψεως καί στοχασμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπόρροια τῆς φιλοσοφίας.
. ––– ––– ––– . Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς στήν ἀρχή τοῦ «Ἁγιορειτικοῦ Τόμου» κάνει τήν διάκριση μεταξύ τῶν κηρυττομένων δογμάτων, πού ἦταν γενικῶς παραδεκτά καί ἀπό ὅλους ἀναγνωρισμένα καί ἦταν μυστήρια τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου, καί βλέπονταν μόνον ἀπό τούς προφήτας ἐν πνεύματι, καί τοῦ μυστηρίου τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας, πού εἶναι τά ἐπηγγελμένα ἀγαθά στούς ἁγίους στόν μέλλοντα αἰώνα, τά ὁποῖα δίδονται καί προορῶνται διά τούς ἀξίους νά βλέπουν, καί αὐτά τά βλέπουν μετρίως ὡσάν σέ ἀρραβῶνα. Δόγματα, λοιπόν, εἶναι οἱ ἀποκαλύψεις τοῦ Θεοῦ στούς φίλους Του, τούς Προφῆτες, τούς Ἀποστόλους καί τούς Ἁγίους.
. ––– ––– ––– . Ἡ ἐμπειρία τῆς Πεντηκοστῆς εἶναι ἐμπειρία τῆς θεώσεως καί αὐτοί πού μετέχουν τῆς θεοποιοῦ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ χαρακτηρίζονται θεούμενοι. Αὐτοί πού μετέχουν τῆς Ἀποκαλύψεως ἀπέκτησαν ἐμπειρική γνώση τοῦ δόγματος, πού εἶναι ἡ φανέρωση τῆς ἀκτίστου δόξης τοῦ Θεοῦ, τῆς ἀκτίστου Βασιλείας Του, καί στήν συνέχεια καθορίζουν ἐν Συνόδῳ τά ὅρια μεταξύ ἀληθείας καί ψεύδους, πού γίνεται μέ τούς ὅρους.
. ––– ––– ––– . Κατά συνέπεια ἡ Ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ πού δίνεται στούς θεουμένους δείχνει ὅτι ὑπάρχει ταυτότητα ἐμπειριῶν στούς Προφήτας, Ἀποστόλους καί Πατέρας, ἀλλά αὐτή ἡ ταυτότητα ἐμπειριῶν διατυπώνεται διαφορετικά ἀπό τόν καθένα, ἀνάλογα μέ τά ἰδιαίτερα χαρίσματά του. Ὅμως, ὅταν οἱ θεούμενοι συνέλθουν σέ μιά Τοπική ἤ Οἰκουμενική Σύνοδο, τότε θέτουν τά ὅρια μεταξύ ἀληθείας καί πλάνης καί ἀποκτοῦν καί ταυτότητα ὁρολογίας. Ἔτσι μποροῦμε νά καταλάβουμε τήν διάκριση μεταξύ τοῦ δόγματος, πού εἶναι ἡ ἀποκάλυψη τῆς ἀκτίστου δόξης τοῦ Θεοῦ στούς θεόπτας, καί τῶν ὅρων, πού εἶναι ἡ διατύπωση τοῦ δόγματος μέ κτιστούς ὅρους.

4.Ὀρθοδοξία καί αἱρέσεις
. ––– ––– ––– . Ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας διασφαλίζεται ἀπό τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ διά τῶν θεουμένων ἁγίων μέ συγκεκριμένες πράξεις. Στό βιβλίο τῶν «Πράξεων τῶν Ἀποστόλων» ὑπάρχουν πολλά παραδείγματα. Σέ ἕνα χωρίο γράφεται: «Ἦσαν δέ προσκαρτεροῦντες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων καί τῇ κοινωνίᾳ καί τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου καί ταῖς προσευχαῖς. Ἐγένετο δέ πάσῃ ψυχῇ φόβος, πολλά τε τέρατα καί σημεῖα διά τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο. πάντες δέ οἱ πιστεύοντες ἦσαν ἐπί τό αὐτό καί εἶχον ἅπαντα κοινά» (Πρ. β΄, 42-44).
. ––– ––– ––– . Στό χωρίο αὐτό, πού παρουσιάζει τήν ζωή τῆς Ἐκκλησίας μετά τήν Πεντηκοστή, φαίνεται ὅτι τά στοιχεῖα τῆς ἑνότητας τῶν Χριστιανῶν ἦταν ἡ διδαχή τῶν Ἀποστόλων, ἡ κοινωνία μεταξύ τους, ἡ κλάση τοῦ ἄρτου-θεία Εὐχαριστία καί οἱ προσευχές. Δέν ἦταν μόνον ἡ θεία Εὐχαριστία τό κέντρο τῆς ἑνότητας, ὅπως ἰσχυρίζονται μερικοί στίς ἡμέρες μας, ἀλλά καί ἡ διδαχή τῶν Ἀποστόλων, ἡ κοινωνία μεταξύ τους καί οἱ προσευχές. Συγχρόνως, οἱ πρῶτοι Χριστιανοί ἔβλεπαν «πολλά τε τέρατα καί σημεῖα» πού γίνονταν ἀπό τούς Ἀποστόλους, καί οἱ πιστεύοντες ζοῦσαν μαζί σέ ἕναν τόπο καί εἶχαν τά πάντα κοινά.
. ––– ––– ––– . Μέ ἄλλα λόγια ἡ πρώτη Ἐκκλησία λειτουργοῦσε, ὅπως σήμερα λειτουργοῦν τά ὀργανωμένα Μοναστήρια, στά ὁποῖα γίνεται τό μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας, οἱ μοναχοί προσεύχονται διαρκῶς στόν Θεό, ἔχουν κοινωνία μεταξύ τους, ἀκοῦν θεόπνευστη διδαχή καί ἔχουν ὅλα τά ὑλικά κοινά.
. ––– ––– ––– . Ἡ ἑνότητα, λοιπόν, τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι ἁπλῶς ἐξωτερική, ἀλλά ἐσωτερική-χαρισματική. Αὐτό καταγράφηκε ἔντονα στίς εὐχές τῆς θείας Εὐχαριστίας, τῶν Μυστηρίων καί τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν. Εἶναι τό lex credendi (κανόνας πίστεως), πού στηρίζεται στήν Ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ στούς Ἁγίους, καί τό lex orandi (κανόνας προσευχῆς), πού ἐκφράζεται στήν προσευχή τῆς Ἐκκλησίας. Ἀποκάλυψη καί προσευχή, πίστη καί μυστήρια, σφυρηλατοῦν τήν ἑνότητα τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ διχοτόμηση μεταξύ τοῦ lex credendi καί τοῦ lex orandi διασπᾶ καί τήν ἴδια τήν ἑνότητα τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας.
. ––– ––– ––– . Ἐπίσης, ἡ ἑνότητα τῶν Χριστιανῶν συγκροτεῖται μέ τόν συνδυασμό μεταξύ theologia gloriae (θεολογία τῆς δόξης) καί theologia crucis (θεολογία τοῦ σταυροῦ). Ἡ θεολογία τῆς δόξης εἶναι ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ, καί ἡ θεολογία τοῦ σταυροῦ δείχνει καί τίς προϋποθέσεις γιά τήν ἀνάβαση στήν Πεντηκοστή, ἀλλά καί τήν διαφύλαξη αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας. Ὅταν κανείς θέλη νά μετέχη τοῦ μυστηρίου τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, χωρίς τό μυστήριο τοῦ σταυροῦ, δέν ἔχει ἀληθινή ὀρθόδοξη ζωή καί ἐπιφέρει τήν διάσπαση τῆς ἑνότητος. Βίωση τῶν Μυστηρίων, χωρίς τίς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις, δηλαδή χωρίς τήν βίωση τοῦ σταυροῦ, ὡς καθάρσεως, φωτισμοῦ καί θεώσεως, εἶναι διάσπαση τῆς ἑνότητος τῶν Χριστιανῶν.
. ––– ––– ––– . Ἀπό αὐτήν τήν διάσπαση μεταξύ τοῦ lex credendi καί τοῦ lex orandi καί μεταξύ τῆς theologia gloriae καί τῆς theologia crucis δημιουργοῦνται οἱ αἱρέσεις καί τά σχίσματα πού διασποῦν τήν ἑνότητα τῶν Χριστιανῶν καί ὄχι τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί δέν διασπᾶται ποτέ, ἀλλά οἱ αἱρετικοί ἀπομακρύνονται ἀπό αὐτήν.

5.Οἱ Ἱεροί Κανόνες
. ––– ––– ––– . Τά ὅσα ἐγράφησαν ἕως τώρα δείχνουν τήν χαρισματική ἑνότητα πού ὑπάρχει, καί πρέπει νά ὑπάρχη στήν Ἐκκλησία καί μέ αὐτήν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἑνότητα τῶν μελῶν της.
. ––– ––– ––– . Ὅμως, ἡ ἁμαρτία τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας τούς ἀπομακρύνει ἀπό τόν Ἥλιο τῆς δικαιοσύνης, τόν Χριστό, πού εἶναι ἡ κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας, ὁπότε οἱ τελοῦντες ἐν ἁμαρτίᾳ καί μή μετέχοντες τῆς καθαρτικῆς, φωτιστικῆς καί θεοποιοῦ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ διασπῶνται ἀπό αὐτήν τήν ἑνότητα, οὔτε δέχονται τήν ἐνέργεια τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, οὔτε ἑλκύονται ἀπό τό κάλλος Του. Πρόκειται γιά τήν ἀπομάκρυνση ἀπό τήν ἐκκλησιαστική Ἱεραρχία, κατά τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη. Ὁ κόσμος πού βρίσκεται ἔξω ἀπό τήν Ἱεραρχία δέν μετέχει στήν Θεοείδεια, στόν Θεό, ὁπότε βρίσκεται στό σκοτάδι.
. ––– ––– ––– . Αὐτό σημαίνει ὅτι οἱ ἄνθρωποι πού ἔχουν σκοτασμό τοῦ νοῦ, πρέπει νά ἐπιστρέψουν, διά τῆς μετανοίας, στήν «Ἱεραρχία» καί τήν «Θεαρχία». Αὐτό τό ἔργο κάνει ἡ Ἐκκλησία μέ τό μυστήριο τῆς μετανοίας. Καί ἐπειδή ἡ μετάνοια δέν εἶναι κάτι ἰδεατό καί ἰδεολογικό, γι’ αὐτό ἡ Ἐκκλησία ἔχει θεσπίσει τούς Ἱερούς Κανόνας γιά τήν καλή συγκρότηση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας.
. ––– ––– ––– . Οἱ Ἱεροί Κανόνες πρέπει νά ἑρμηνεύονται μέσα ἀπό αὐτήν τήν ἐκκλησιαστική προοπτική, ὅτι, δηλαδή, συγκροτοῦν τό συνοδικό καί τό ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας, θέτουν τίς ἁρμοδιότητες στά μέλη της, ἀναφέρονται στήν καλή διοργάνωση τῶν Ἐκκλησιῶν, θεραπεύουν τά σχίσματα, ἐπαναφέρουν στήν Ἐκκλησία τούς αἱρετικούς πού ἔχουν ἀπομακρυνθῆ ἀπό αὐτήν, καί τελικά θεραπεύουν τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας, μέ τήν μέθεξη τῆς καθαρτικῆς, φωτιστικῆς καί τελειοποιοῦ ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ.
. ––– ––– ––– . Εἶναι σημαντικό νά σημειωθῆ ὅτι οἱ θεοφόροι Πατέρες τῶν Τοπικῶν καί Οἰκουμενικῶν Συνόδων πού θέσπισαν τούς ἱερούς Κανόνες ἐκινοῦντο ἀπό τήν φωτιστική ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, γι’ αὐτό οἱ Κανόνες δέν εἶναι νομικά κείμενα, παρά τήν νομοτεχνική διατύπωσή τους, ἀλλά εἶναι καρπός τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀφ’ ἑνός μέν γιά νά διακρατοῦν τούς Κληρικούς, Μοναχούς καί Χριστιανούς στήν χαρισματική ἑνότητα, ἀφ’ ἑτέρου δέ γιά νά ἐπαναφέρουν τούς ἐκτροχιασθέντας στό συνοδικό καί ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτό φαίνεται καθαρά στόν 102ο Κανόνα τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου, καί ὅταν τόν διαβάση κανείς, βλέπει ποιό εἶναι τό ἔργο τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν Ποιμένων της.
. ––– ––– ––– . Ἡ μέθοδος τῆς Ἰατρικῆς Ἐπιστήμης καί ἡ ὅλη ὀργάνωση ἑνός Νοσοκομείου, ὅπως καί τά φάρμακα καί οἱ ἄλλες ἐνέργειες πού χρησιμοποιοῦν οἱ Ἰατροί ἀποβλέπουν στήν ἴαση καί τήν θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου καί τήν ἴαση τοῦ σώματός του. Κατά παρόμοιο τρόπο καί ἡ μέθοδος τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας καί ἡ ὅλη ὀργάνωση τῆς Ἐκκλησίας ἀποβλέπει στήν ἴαση τῶν μελῶν της, ὥστε νά διασφαλίζεται ἡ καλή ὀργάνωσή της μέ σκοπό τήν κατά διαφόρους βαθμούς μέθεξη τῆς ἀκτίστου Χάριτος τοῦ Θεοῦ.
. ––– ––– ––– . Ἀπό ὅλα αὐτά συμπεραίνεται ὅτι τό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι συνοδικό καί ἱεραρχικό· ἡ ἱεραρχία εἶναι χαρισματική κατάσταση, ὅπως ἀναλύεται ἀπό τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη· τά δόγματα εἶναι οἱ Ἀποκαλύψεις τοῦ Θεοῦ στούς ἁγίους καί οἱ ὅροι εἶναι ἡ καταγραφή τῆς Ἀποκαλύψεως· ὑπάρχει στενή σχέση μεταξύ τοῦ lex credendi καί τοῦ lex orandi καί μεταξύ τοῦ theologia gloriae καί theologia crusis· καί τέλος οἱ ἱεροί Κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἑρμηνεύονται θεολογικά καί ἐκκλησιολογικά συγκροτοῦν τήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας.
. ––– ––– ––– . Νομίζω ὅτι ὅλη ἡ θεωρία τοῦ ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτη περί «Θεαρχίας» καί «Ἱεραρχίας», «περί οὐρανίας καί ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας», περί καθάρσεως, φωτισμοῦ καί τελειώσεως-θεώσεως, εἶναι ἡ μόνη ἀποτελεσματική διδασκαλία γιά τήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας. Κάθε ἄλλη θεωρία ἑνότητας πού στηρίζεται σέ ἐξωτερικές διεργασίες εἶναι στήν οὐσία διασπάσεις καί ἀλλοιώσεις, γιατί ἑνότητα μποροῦν νά ἔχουν καί οἱ αἱρετικοί καί οἱ σχισματικοί μεταξύ τους καί ὅλοι οἱ παράνομοι. Ἡ σχέση μεταξύ Θεοῦ καί ἀνθρώπου, μεταξύ Κληρικῶν, Μοναχῶν καί Λαϊκῶν πρέπει νά στηρίζεται στό χαρισματικό στοιχεῖο, δηλαδή στήν διδασκαλία «Περί ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας» τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου.–

, ,

Σχολιάστε

«ΠΑΡΑΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΙΟΙ» Οἱ Χριστιανοί δέν μποροῦν νά διακρίνουν τό ὀρθόδοξο ἀπό τό αἱρετικό, τό ἐκκλησιαστικό ἀπό τό παρεκκλησιαστικό, τό θεολο­γικό ἀπό τό ψυχολογικό

Ὀρθόδοξη θεολογία καί «παραθεολογικοί ἰοί»

Toῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.                     Ἡ ὀρθόδοξη θεολογία εἶναι ἡ ζωή καί ἡ διδασκαλία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὡς Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Ἄσαρκος Λόγος στήν Παλαιά Διαθήκη πού ἐσαρκώθη καί εἶναι ὁ Σεσαρκωμένος Λόγος στήν Καινή Διαθήκη καί τήν Ἐκκλησία, ἀπεκάλυψε στούς Προφῆτες, τούς Ἀποστόλους καί τούς Πατέρας διά μέσου τῶν αἰώνων ὅλες τίς ἀλήθειες γιά τόν Θεό καί τόν ἄνθρωπο καί πῶς μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ἑνωθῆ μέ Αὐτόν καί νά ζῆ αἰωνίως μαζί Του.
.                     Αὐτή ἡ θεολογία, ὡς ἀποκάλυψη στούς ἁγίους διά μέσου τῶν αἰώνων εἶναι ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας καί ἡ ἀναπνοή της.

1.Lex credendi καί lex orandi

.                     Ἡ ἀποκάλυψη αὐτή πού δόθηκε στούς Προφῆτες, τούς Ἀποστόλους καί τούς Πατέρας διά μέσου τῶν αἰώνων –κατά τήν ὁμολογία τοῦ Ἀδελφοθέου Ἰούδα «παρακαλῶν ἐπαγωνίζεσθαι τῇ ἅπαξ παραδοθείσῃ τοῖς ἁγίοις πίστει» (Ἰούδα γ΄, 3)– καταγράφηκε στήν Ἁγία Γραφή καί τίς ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί στήν συνέχεια πέρασε μέσα στήν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας.
.                     Εἶναι αὐτό πού γράφει ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκι, τό lex credendi (νόμος πίστεως) καί τό lex orandi (νόμος προσευχῆς). Αὐτό σημαίνει ὅτι ὑπάρχει ἑνότητα καί σχέση μεταξύ τῶν ἀποφάσεων τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας.
.                     Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, τόν 8ο αἰώνα μ.Χ., κατέγραψε τίς ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων σέ κείμενά του, ἰδιαιτέρως τό περίφημο κείμενο «Ἔκθεσις ἀκριβής τῆς ὀρθοδόξου πίστεως», καί ἀκόμη τίς πέρασε μέσα στήν ἱερά ὑμνογραφία τῆς Ἐκκλησίας, ὁπότε ὑπάρχει ἄριστος συνδυασμός καί μεγάλη ἑνότητα μεταξύ τοῦ lex credendi καί lex orandi.
.                     Ἔτσι, ἡ θεολογία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι ἐγκεφαλική, ἀλλά εἶναι καρπός τῆς ἐμπειρίας τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων, οἱ ὁποῖοι πέρασαν μέσα ἀπό τήν κάθαρση καί τόν φωτισμό τοῦ νοῦ στήν θεωρία-θεοπτία καί γνώρισαν τόν Θεό μέσα στήν δόξα Του, καί, ἑπομένως, ἀπέκτησαν κοινωνία μαζί Του.
.                     Αὐτό σημαίνει ὅτι οἱ ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων πρέπει νά συνδυασθοῦν μέ τήν ὅλη ἡσυχαστική παράδοση, πού ἐξέφρασε ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς καί οἱ Φιλοκαλικοί Πατέρες μέχρι τῶν ἡμερῶν μας. Ἡ Ἐκκλησία δέν ὁμιλεῖ μόνον γιά τό τί εἶναι ὁ Θεός, ἀλλά καί τό πῶς θά γνωρίση κανείς τόν Θεό, δέν ὁμιλεῖ ἁπλῶς γιά τό τἰ εἶναι ἅγιος, ἀλλά καί πῶς θά γίνη κανείς ἅγιος. Αὐτό τό «τί» εἶναι οἱ ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ἀλλά τό «πῶς» εἶναι ὁ ὀρθόδοξος ἡσυχασμός. Ὁ συνδυασμός μεταξύ τοῦ «τί» καί τοῦ «πῶς» εἶναι ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας μας.

2. Ἡ παραθεολογία

.                     Ἐκτός ἀπό τήν ὀρθόδοξη θεολογία, ἡ ὁποία ἀναδεικνύει ἁγίους, μέσα στούς αἰώνας παρατηρήθηκε καί μιά παραθεολογία, ἡ ὁποία διέσπασε τήν σχέση μεταξύ τοῦ lex credendi (νόμος τῆς πίστεως) καί τοῦ lex orandi (νόμος τῆς προσευχῆς-λατρείας).
.                     Ἔτσι, μέσα στήν πορεία τῶν αἰώνων, ἄλλοτε ἀλλοιώθηκε τό lex credendi ἀποδεσμευόμενο ἀπό τό lex orandi καί ἄλλοτε ἀλλοιώθηκε τό lex orandi ἀποδεσμευόμενο ἀπό τό lex credendi.
.                     Ὁπότε, ἄλλοτε παρατηρήθηκε μιά παραθεολογία πού ἐκφράζεται μέσα ἀπό τήν φιλοσοφία, ὅπως εἶναι ἡ σχολαστική θεολογία, ἡ ὁποία παρέκαμψε τήν θεολογία τῶν Πατέρων ὡς κατώτερη ἀπό τήν φιλοσοφοῦσα θεολογία, καί ἄλλοτε ἐμφανίσθηκε μιά ἄλλη παραθεολογία πού ἐκφράσθηκε ὡς ἠθικισμός καί ἀποκοπή τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τήν θεολογία τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων.
.                     Ἐπί πλέον ἡ ὀρθόδοξη θεολογία τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων, διά μέσου τῶν αἰώνων, συνδέθηκε καί μέ μιά πολιτειοκρατία, ἡ ὁποία ἐκφράζεται μέ ἐξωτερικά νομικά σχήματα.
.                     Βεβαίως, κανείς δέν μπορεῖ νά παραθεωρήση τούς νόμους τῆς Πολιτείας καί τούς Κανονισμούς, μέ τούς ὁποίους εἶναι ὑποχρεωμένη νά κινῆται ἐξωτερικά ἡ Ἐκκλησία, ἀλλά δέν εἶναι δυνατόν μέ αὐτά τά ἐξωτερικά νομικά σχήματα νά ἀλλοιώνεται ὁ πυρήνας τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας, γιατί αὐτό σαφῶς λέγεται πολιτειοκρατία.
.                     Μπορεῖ ἡ Ἐκκλησία νά συμφωνῆ μέ τήν Πολιτεία γιά τόν τρόπο πού θά συνυπάρχουν καί οἱ δύο στήν κοινωνία, ἀλλά ἐσωτερικά ἡ Ἐκκλησία ἔχει τήν δική της ζωή, τήν δική της ἀναπνοή. Συμβαίνει ὅ,τι μέ τόν ἀνθρώπινο ὀργανισμό, ὁ ὁποῖος μπορεῖ νά προσαρμόζεται στίς συνθῆκες τοῦ περιβάλλοντος καί νά τηρῆ τούς ἐξωτερικούς νόμους, ἀλλά ὅμως ἔχει ἕναν ἐσωτερικό δικό του ρυθμό.
.                     Ὅ,τι γίνεται μέ τόν ἀνθρώπινο ὀργανισμό, γίνεται καί μέ τήν Ἐκκλησία, ὅπως ἐκφράσθηκε ἀπό τήν πρός Διόγνητον ἐπιστολή, πού εἶναι ἕνα κείμενο τοῦ 2ου αἰῶνος μ.Χ. Σύμφωνα μέ αὐτό, οἱ Χριστιανοί «πατρίδας οἰκοῦσι ἰδίας, ἀλλ’ ὡς πάροικοι· μετέχουσι πάντων ὡς πολῖται, καί πάνθ’ ὑπομένουσιν ὡς ξένοι· πᾶσα ξένη πατρίς ἐστίν αὐτῶν καί πᾶσα πατρίς ξένη». Καί συνεχίζει τό κείμενο ὅτι οἱ Χριστιανοί «ἐπί γῆς διατρίβουσιν, ἀλλ’ ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται. Πείθονται τοῖς ὁρισμένοις νόμοις, καί τοῖς ἰδίοις βίοις νικῶσι τούς νόμους».
.                     Τό περιεχόμενο αὐτοῦ τοῦ κειμένου εἶναι καταπληκτικό καί δείχνει πῶς ζοῦν οἱ Χριστιανοί μέσα στήν κοινωνία, πῶς συμμετέχουν σέ ὅλα τά κοινωνικά δρώμενα, ἀλλά ὁ νοῦς τους ἔχει ἄλλα ἐνδιαφέροντα. Εἶναι αὐτό πού ἐκφράζει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος: «Ἡμῶν γὰρ τό πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει» (Φιλιπ. γ΄, 20) καί «οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν» (Ἑβρ. ιγ΄, 14). Τό χαρακτηριστικό γνώρισμα τῶν ἁγίων εἶναι ὅτι δέν περιορίζονται στήν «μένουσαν πόλιν», ἀλλά ἀναζητοῦν τήν «μέλλουσαν».
.                     Ἐάν οἱ Χριστιανοί, καί μάλιστα οἱ Ὀρθόδοξοι, δέν ζοῦν κατ’ αὐτόν τόν τρόπο, ἀλλά ἀναμειγνύουν τήν ὀρθόδοξη θεολογία μέ τήν φιλοσοφία, τήν κοινωνική ἠθική καί τήν πολιτειοκρατία, τότε αὐτό λέγεται ἐκκοσμίκευση καί ἀλλοίωση τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας.

3. Κυκλοφοροῦν πολλοί «παραθεολογικοί ἰοί»

.                     Πρίν μερικά χρόνια σχεδόν ἀπουσίαζαν οἱ ἀπόψεις Ἱεραρ­χῶν καί Κληρικῶν ἀπό τόν ἔντυπο τύπο, ἐννοῶ τίς Ἐφη­μερίδες καί τά Περιοδικά. Κάποτε-κάποτε δημοσιεύονταν ἄρθρα μερικῶν Μητροπολιτῶν γιά ἐπίκαιρα ἐκκλησιαστικά ζητήματα, ὅταν, βέβαια, ἐγ­κρίνονταν ἀπό τίς διευθύνσεις τῶν Ἐφημερίδων πανελλα­δικῆς ἐμβέ­λειας. Ἡ ἐκκλησιαστική ζωή ἐκινεῖτο μέσα στήν θεία Λει­τουργία καί τίς ἱερές Ἀκολουθίες, καί τά κηρύγματα πού ἀκού­γονταν ἀφοροῦσαν κυρίως τούς ἐκκλησιαζομένους.
.                    Στίς ἡμέρες μας τά πράγματα ἄλλαξαν πρός τήν ἀντίθετη κατεύθυνση. Ἡ πληθώρα τῶν ἠλεκτρονικῶν μέσων ἐνημέρωσης (ἠλεκτρονικό ταχυδρομεῖο, ἱστοσελίδες, προσωπικές ἱστοσελίδες, διαδικτυακή τηλεόραση, μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης κλπ) φέρνουν τόν λόγο κάθε Κληρικοῦ παντός βαθμοῦ, κάθε μονα­χοῦ καί λαϊκοῦ στήν ἐπικαιρότητα καί ὁ κάθε Χριστιανός ἔχει τήν δυνατότητα νά βλέπη εἰκόνες ἀπό κάθε Ἐνορία καί κάθε χωριό καί νά ἀκούη συγκροτημένο ἤ πρόχειρο λόγο μέ ποικίλες συν­θη­ματικές φράσεις ὅτι «ὁ Χριστός εἶναι Θεός», «ἡ Ἐκκλησία σώζει» κλπ.
.                     Ἔτσι, φθάσαμε στό ἄλλο ἄκρο. Ἐνῶ προηγουμένως παρε­τη­ρεῖτο βραχυλογία ἤ καί ἀφωνία, τώρα παρατηρεῖται πολυλογία καί ἀλογία! Ὅλοι μιλοῦν γιά ὅλα, μερικοί μποροῦν νά παραπλανοῦν ὅλους ἤ τούς εὐπίστους, πολλοί συμμετέχουν σέ ἕνα παιχνίδι ἐντυ­πώσεων, κρίσεως καί κατα­κρίσεως, ἀλλά καί παρερμηνείας βιβλικῶν καί πατερικῶν κειμένων. Ἡ μυστική ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἔγινε εἴδηση, ὁ εἰδικός λόγος σέ συγκεκριμένο ἐκκλησίασμα, ἔγινε λόγος παγκόσμιος, καί ὁ κάθε Κληρικός ξεπερνᾶ τά ὅρια τῆς Ἐπισκο­πῆς του καί τῆς Ἐνορίας του. Μᾶς κατέκλυσε μία κυριολεκτικῶς πανδημία λόγου!
.                     Τό σημαντικότερο, ὅμως, εἶναι ὅτι ὁ ἐκκλησιαστικός λόγος ἔχει ἐκκοσμικευθῆ σέ μεγάλο βαθμό, οἱ ἐκκλησιαστικές συνει­δή­σεις ἔχουν ἀμβλυνθῆ, ἐπικρατεῖ μιά σύγχυση στόν ἐκκλησια­στικό καί θεολογικό λόγο, μεταφέρονται διάφοροι «παρα-θεολογικοί ἰοί», ἀφοῦ μερικοί χρησιμοποιοῦν ἀκόμη καί πατερικά κείμενα μέ στοχαστικές ἑρμηνεῖες πού τά ἀλλοιώνουν. Κυριο­λεκτικά ἐπικρατεῖ μιά παραθεολογική καί παρεκκλησιαστική πανδημία μέ ἐπικίνδυνους «παρα-θεολογικούς ἰούς».
.                     Ὅπως οἱ ἰοί, καί ὁ κορωνοϊός, εἰσέρχονται μέσα στόν ὀργανισμό τοῦ ἀνθρώπου καί ἰδιαιτέρως μέσα στά κύτταρά του καί χρησιμοποιοῦν τήν δομή τῶν κυττάρων γιά νά ἀναπτυχθοῦν, νά σκοτώσουν τά κύτταρα καί νά προσβάλουν τά ὄργανα τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, ἔτσι λειτουργοῦν καί οἱ «παρεκκλησιαστικοί καί παραθεολογικοί ἰοί» μέσα στήν Ἐκκλησία.
.                     Αὐτό σημαίνει ὅτι οἱ «ἰοί» αὐτοί χρησιμοποιοῦν τήν δομή τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς γιά νά μεταφέρουν τήν πνευματική ἀσθένεια στά μέλη τῆς Ἐκκλησίας, καί ἔτσι δημιουργεῖται μεγάλο πρόβλημα. Πρόκειται γιά σκέψεις, ἰδέες, λόγια, πράξεις πού εἶναι ἀντίθετες μέ τό φρόνημα τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων καί, φυσικά, τήν διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ.
.                     Μοῦ λένε πολλοί ἄνθρωποι: «Τί εἶναι αὐτά πού ἀκούγονται ἀπό Κληρικούς καί θεολόγους; Γιατί ὑπάρχει τέτοια ἐκκλησιαστική καί θεολογική ἀντιφατικότητα καί σύγχυση; Ποιόν τελικά νά πιστεύσουμε;».
.                    Νομίζω ὅτι τό πρόβλημα εἶναι πολύ βαθύτερο. Ἡ ἐλεύθερη καί ἀσύδοτη διακίνηση τοῦ λόγου ἔφερε στήν ἐπικαιρότητα τήν ἔκπτωση τοῦ ὀρθοδόξου ἐκκλησιαστικοῦ καί θεολογικοῦ λόγου, τήν «θεολογική φτώχεια» καί κυρίως τήν θεο­λο­γική σύγχυση, ἀλλά καί τήν φοβερή παρερμηνεία του.
.                     Στίς ἡμέρες πού ζοῦμε ἔχουν γραφεῖ πάμπολλα κείμενα γιά τήν ἀντιμετώπιση τῆς πανδημίας τοῦ covid-19, ἀπό ἐκκλησιαστικῆς καί θεολογικῆς πλευρᾶς. Ὅμως, ἐκπλήττομαι ἀπό τά κηρύγματα καί ἀπό τά κεί­με­να τῶν Κληρικῶν ὅλων τῶν βαθμῶν, πού δείχνουν ὄχι ἁπλῶς μιά θεολογική φτώχεια, ἀλλά καί μιά ἀφέλεια μεγίστου βαθμοῦ, μιά θεολογική ἀπαιδευσία, καί θά ἔλεγα μιά θεολογική γύμνια, γιά νά ἐφαρμόζεται ὁ λόγος τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ὅτι οἱ ἄνθρωποι «τεχνολογοῦσι καί οὐ θεολογοῦσι».
.                     Ἁλιεύω συχνά φράσεις ἀπό κείμενα πού δημοσιεύονται, οἱ ὁποῖες δείχνουν τήν θεολογική σύγχυση πού ἐπικρατεῖ στήν ἐκκλησιαστική μας ζωή. Ἀκόμη καί θεολόγοι ἑνός «ὑψηλοῦ ἐπιπέδου» στοχάζονται προκλητικά πάνω στά πατερικά κείμενα καί αὐθαιρετοῦν στά συμπεράσματά τους. Δέν κάνουν κειμενική ἀνάλυση τῶν Πατέρων, ἀλλά στοχαστικές εἰσπηδήσεις μέσα στό νόημα τῶν πατερικῶν κειμένων.
.                     Θά μποροῦσα νά παρουσιάσω τά «μαργα­ριτάρια» αὐτά, ἀλλά δέν θά τό κάνω, γιατί, δυστυχῶς, οἱ περισσότεροι ἀφήνουν τήν οὐσία τοῦ θέματος καί ἀσχολοῦνται «ἐπί προσωπικοῦ», καί μάλιστα προσβάλλονται αὐτοί πού προσβάλ­λουν τήν Ὀρθόδοξη θεολογία μας.
.                     Πολλές τέτοιες φράσεις προέρχονται ἀπό τήν σχολαστική θεολογία, τίς ποικίλες προτεσταντικές ἀπόψεις, τήν ρωσική θεολογία, τόν Διαφωτισμό, τόν ἄθεο ὑπαρξισμό, τόν γερμανικό ἰδεαλισμό, τίς ἀρχαῖες καί νεώτερες φιλοσοφίες, τήν μεταπα­τε­ρική θεολογία, τήν σύγχρονη ὑπαρξιακή ψυχολογία κλπ. καί παρουσιάζονται ὡς ὀρθόδοξη θεολογία.
.                     Καί ἀνα­στενάζω μέ πικρία: «Τόση ἄγνοια καί φτώχεια! Τόση σύγχυση καί ἀφέλεια! Πῶς εἶναι δυνατόν φράσεις πού ἐκφράζουν ἄλλες θεολογικές παραδόσεις νά χρησιμοποιοῦνται ἀπό λεγόμενους συντηρητικούς καί παραδοσιακούς Κληρικούς καί θεολόγους ὡς ὀρθόδοξες διδασκαλίες; Δέν ἔχουν συνείδηση τί λέγουν καί πράττουν; Δέν ἔχουν ἀνοίξει κάποια σοβαρά βιβλία γιά νά δοῦν τήν ἔννοια τοῦ λόγου πού χρησιμοποιοῦν;».
.                     Ἡ Ὀρθόδοξη θεολογία, ὅπως προαναφέρθηκε, εἶναι σαφέστατη, ἐκφράζεται μέ καθαρό λόγο πού ἔχει καταγραφῆ στά Πρακτικά τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί εἶναι διατυπωμένη στούς ὕμνους τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας. Καί εἶναι λυπηρό αὐτό πού γίνεται σήμερα, νά συμμετέχουμε στήν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας ἡ ὁποία μοσχομυρίζει ἀπό ὀρθόδοξη δογματική θεολογία, καί τό κήρυγμα στόν ἴδιο χῶρο νά ἀποτελῆ παραφωνία, ἀφοῦ εἶναι σχολαστικό, προτεσταν­τικό, ψυχολογικό, κοινωνιολογικό, μεταπατερικό καί τελικά μετα­ορ­θό­δοξο.
.                     Καί ἐπειδή δέν διδάσκεται ὁ καθαρός θεολογικός ὀρθόδοξος λόγος, γι’ αὐτό καί ἐπικρατεῖ σύγχυση καί ὡς πρός τά κριτήρια τῆς θεολογίας. Οἱ Χριστιανοί δέν μποροῦν νά διακρίνουν τό ὀρθόδοξο ἀπό τό αἱρετικό, τό ἐκκλησιαστικό ἀπό τό παρεκκλησιαστικό, τό θεολο­γικό ἀπό τό ψυχολογικό.
.                     Ἔλεγε ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης ὅτι ἀκούει κανείς ἕναν λόγο ἀπό ὀρθόδοξο Κληρικό καί θεολόγο καί σκέπτεσαι: Ἀπό ποῦ κόλλησε αὐτόν τόν «παραθεολογικό ἰό»; Ἔπειτα ἰχνηλατεῖ τούς ἀνθρώ­πους μέ τούς ὁποίους συναναστρέφεται καί καταλαβαίνει ἀπό ποῦ κόλλησε αὐτόν τόν «παραθεολογικό ἰό». Τόν κόλλησε ἀπό κάποιον Καθη­γητή θεολογίας, ἐκεῖνος ἀπό κάποιον Καθηγητή τοῦ ἐξωτερικοῦ ἤ τοῦ ἐσωτερικοῦ. Καί μεταφέρεται αὐτή ἡ παρεκκλησιαστική καί παραθεολογική πανδημία στούς κόλπους τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

4. Τί δέον γενέσθαι

.                     Τό ἐρώτημα εἶναι τί πρέπει νά γίνη σέ τέτοιες περιπτώσεις σάν αὐτές πού συμβαίνουν στίς ἡμέρες μας, πού ὁ καθένας αὐτοσχεδιάζει, πού Κληρικοί εἴτε φανατίζονται εἴτε ἐλευθεριάζουν, πού μοντέρνοι Κληρικοί λειτουργοῦν σάν Προτεστάντες ψυχολόγοι, ἀλλά συγχρόνως ἀναμειγνύουν τό Γεροντικό μέ τά πάθη τους, τόν ἅγιο Πορφύριο μέ τόν ἐμπαθῆ ἑαυτό τους. Καί ὄχι μόνον αὐτοσχεδιάζουν θεολογικά, ἀλλά καί αὐτοαποσχηματίζονται καί καυχῶνται γι’ αὐτό, σάν νά εἶναι μιά θαρραλέα πράξη, σάν νά εἶναι ἕνας ἄλλος δρόμος πρός τό Φῶς, χωρίς νά ξέρουν τί εἶναι ρασοφορία, τί εἶναι μοναχός, τί εἶναι ἱερωσύνη, τί εἶναι θεολογία, ὄχι ἀπό πολιτειοκρατικῆς ἀπόψεως, ἀλλά ἀπό καθαρά ὀρθοδόξου προοπτικῆς.
.                     Ὅμως, τί πρέπει νά γίνη, ὅταν παρερμηνεύονται κείμενα τῶν ἁγίων Πατέρων καί μεταφέρονται στήν σημερινή ἐποχή μέ ἄλλο νόημα καί ἄλλη προοπτική;
.                     Νομίζω, αὐτήν τήν ἐποχή, τήν δύσκολη καί ἐπικίνδυνη, πού ψευτοδιδάσκαλοι παραπλανοῦν τά πρόβατα τοῦ Χριστοῦ, χρειάζεται νά μελετᾶμε τήν καθαρή θεολογία τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί τῶν Φιλοκαλικῶν Πατέρων μας. Οἱ Οἰκουμενικές Σύνοδοι δείχνουν τά ὅρια τοῦ «ὀρθοδόξως θεολογεῖν», καί οἱ Φιλοκαλικοί Πατέρες καθορίζουν τίς καθαρές προϋποθέσεις τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας.
.                    Καί, βεβαίως, πρέπει νά ὑπακούουμε στήν φωνή τῆς Ἐκ­κλη­σίας, ὅπως ἐκφράζεται ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἱερός Χρυσόστομος παρατηρεῖ: «Μή τοίνυν, τῶν τελειοτέρων ἐπανατρέχωμεν, μηδέ ἡμέρας καί καιρούς καί ἐνιαυτούς παρατη­ρῶμεν, ἀλλά πανταχοῦ τῇ Ἐκκλησίᾳ μετ’ ἀκριβείας ἐπώμεθα, τήν ἀγάπην καί τήν εἰρήνην προτιμῶντες ἁπάντων. Εἰ γάρ καί ἐσφάλλετο ἡ Ἐκκλησία, οὐ τοσοῦτον κατόρθωμα ἀπό τῆς τῶν χρόνων ἀκριβείας ἦν, ὅσον ἔγκλημα ἀπό τῆς διαιρέσεως καί τοῦ σχίσματος τούτου».
.                    Γενικά, πρέπει νά ἀκολουθοῦμε τίς ἀποφάσεις τῆς Ἐκκλησίας, προτιμώντας ἀπό ὅλα τήν ἀγάπη καί τήν εἰρήνη, ὥστε νά ἀποφεύγονται οἱ διακρίσεις καί τά σχίσματα.
.                     Ἔχουμε, λοιπόν, τήν Ἐκκλησία στήν ὁποία θά κάνουμε ὑπακοή, καί δέν θά ἀκοῦμε κάθε Κληρικό, θεολόγο, διδάσκαλο πού εἰσάγει στήν ἁγία μας Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ξένες παραδόσεις, ξένα ἤθη, ξένες διδασκαλίες, ἀτομικές ἑρμηνεῖες, ξένους καί ἐπικίνδυνους «παρεκκλησιαστικούς καί παραθεολογικούς ἰούς».
.                     Τελικά, ἡ σωτηρία μας εἶναι τόσο μεγάλη πού δέν μποροῦμε νά τήν ἐμπιστευθοῦμε στόν καθένα μέ τίς ὁποιεσδήποτε αὐταπάτες του καί μέ τήν θεολογική του ἀνεπάρκεια πού παρουσιάζεται ὡς αὐθεντία.

, ,

Σχολιάστε

ΡΩΜΗΟΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ

Ρωμηοί καί Μουσουλμάνοι

τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.            Ἡ τρίτη Ἅλωση τῆς «Ἁγια-Σοφιᾶς», μέ τήν μετατροπή της ἀπό Μουσεῖο σέ Τζαμί, στίς 24 Ἰουλίου 2020, μέ τήν ἀνοχή, δυστυχῶς, ἡγετῶν μεγάλων Χριστιανικῶν καί Ὀρθοδόξων Κρατῶν, ἀποτελεῖ μιά πρόκληση ἐναντίον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τῆς ὁποίας κέντρο εἶναι ἡ Ἁγία Σοφία καί, δευτερευόντως, ἐναντίον ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος.
.                   Ὁ Τοῦρκος Πρόεδρος τόν τελευταῖο καιρό ἔκανε συνεχῶς λόγο γιά τόν Μωάμεθ τόν Πορθητή καί καθόλου γιά τόν ἱδρυτή τοῦ Ἰσλάμ, Μωάμεθ, ὁ ὁποῖος, παρά τίς θρησκευτικές του ἰδέες, ἔδειχνε μιά ἄλλη συμπεριφορά ἔναντι τῶν Ὀρθοδόξων Ρωμηῶν, ὅπως θά δοῦμε στήν συνέχεια.
.                Μέχρι τόν 16ο αἰώνα ἡ Αὐτοκρατορία μέ ἕδρα τήν Κωνσταντινούπολη λεγόταν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία ἤ Ρωμανία, οἱ δέ κάτοικοί της λέγονταν Ρωμαῖοι ἤ Ρωμηοί. Κείμενα τοῦ 14ου αἰῶνος, πού ἔχω ὑπ᾿ ὄψη μου ἀπό τήν αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ στήν Μικρά Ἀσία, χαρακτηρίζουν τούς Ὀρθοδόξους ὡς Ρωμαίους. Τό δέ γένος δέν λεγόταν Ἑλληνικό ἤ Βυζαντινό, ἀλλά γένος τῶν Ρωμαίων. Πρώτη φορά στήν ἱστορία ὀνομάσθηκε ἡ Αὐτοκρατορία Βυζαντινή τόν 16ο αἰώνα καί ἐκεῖνος πού τήν «βάπτισε» μέ αὐτό τό ὄνομα εἶναι ὁ Ἱερώνυμος Βόλφ τό 1562 μ.Χ.
.           Ἡ Χριστιανική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία καθ’ ὅλη τήν διάρκεια τῆς ἱστορικῆς της διαδρομῆς εἶχε νά ἀντιμετωπίση διάφορα προβλήματα ἀπό τούς Πέρσες κατ’ ἀρχάς καί τούς Ἄραβες στήν συνέχεια καί τελικά ἀπό τούς Ὀθωμανούς.

1. Ἄραβες, Μωάμεθ καί Χριστιανισμός

.                      Ἄραβες λέγονται οἱ κάτοικοι τῆς Ἀραβικῆς χερσονήσου πού εἶναι ἡ πλέον ἐκτεταμένη χερσόνησος στόν κόσμο καί περιλαμβάνει σήμερα τά Κράτη: Σαουδική Ἀραβία, Ὑεμένη, Ὀμάν, Ἀσκάτ, Κουβέϊτ, Κατάρ, Ἀκτή Πειρατῶν, Νήσους Μπαχρέϊν καί Ἄντεν. Ἐπίσης Ἄραβες λέγονται γενικότερα ὅσοι προέρχονται ἀπό τόν λαό αὐτό ἤ ὅσοι φέρουν τήν σφραγίδα τοῦ πολιτισμοῦ τῶν λεγομένων σήμερα Ἀραβικῶν Χωρῶν πού βρίσκονται στήν Ἐγγύς Ἀνατολή καί τήν Βόρειο Ἀφρική. Στούς Ἄραβες συγκαταλέγονται καί οἱ ἐξαραβισθέντες πού ἀνήκουν σέ ἄλλους λαούς.
.                     Ἡ ἀραβική ἱστορία χωρίζεται στήν προϊσλαμική περίοδο, ἡ ὁποία συνήθως ἀπό μουσουλμανικά κείμενα τιτλοφορεῖται ὡς «Χρόνος ἀγνωσίας», «Ἀμαθείας», «Βαρβαρότητας», καί τήν ἰσλαμική περίοδο. Στήν Ἀραβία κατά τήν προϊσλαμική περίοδο παρατηροῦμε πολυθεϊστικά στοιχεῖα, καθώς καί διείσδυση τοῦ Χριστιανισμοῦ μέ τήν μορφή τοῦ Ἀρειανισμοῦ, Νεστοριανισμοῦ καί Μονοφυσιτισμοῦ. Ὁ Μωάμεθ ἐπέτυχε τήν ἑνότητα τῶν Ἀράβων καί ἀπό αὐτόν ἀρχίζει ἡ ἔναρξη καί ἡ ἐπέκταση τῆς Ἀραβικῆς Αὐτοκρατορίας (Ἀριστείδης Πανώτης).
.                     Κατά συνέπεια, ὁ Μωαμεθανισμός πού ἐμφανίσθηκε τόν 7ο μ.Χ. αἰώνα στά ἀνατολικά μέρη τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, στήν Ἀραβία, εἶχε ἐπηρεασθῆ σημαντικά ἀπό παραδόσεις ἰουδαϊκές, χριστιανικές –κυρίως ἀρειανικές, νεστοριανικές– καί ἀπό διάφορα γηγενῆ στοιχεῖα. Ἔτσι, ὅταν ἐμφανίσθηκε ὁ Μωαμεθανισμός, θεωρήθηκε ἀπό τούς θεολόγους τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὡς μιά αἵρεση χριστιανική, ἀκριβῶς γιατί εἶχε προσλάβει μερικά χριστιανικά στοιχεῖα, ἔστω καί μέ αἱρετική μορφή.
.                     Ὁ Καθηγητής Δημήτριος Πάλλας παρατηρεῖ ὅτι ἡ ὀρθόδοξη πίστη συνδέθηκε μέ τήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατατορία, τό λεγόμενο Βυζάντιο, ἐνῶ οἱ αἱρετικές ἀποκλίσεις ἀπό τήν Ὀρθοδοξία ὁδηγήθηκαν πρός τήν περιφέρεια τῆς Αὐτοκρατορίας. Ἔτσι, ὁ ἀρειανισμός περιορίσθηκε στούς Γότθους καί βγῆκε ἀπό τά ὅρια τοῦ Βυζαντίου, πρός δυσμάς, ἐνῶ οἱ μονοφυσιτικές τάσεις ἐπικράτησαν στίς ἀνατολικές περιφέρειες τῆς Αὐτοκρατορίας «καί τελικά τό μεγαλύτερο μέρος ἀπό τούς μονοφυσίτες προσχώρησε στό Ἰσλάμ», καί ὅπως παρατηρεῖ «τό ἰσλαμικό «Ἴλ Ἀλλάχ» – «Ἕνας Θεός»- ἦταν ὁ ἀλαλαγμός «Εἷς Θεός» τῶν μονοφυσιτῶν».
.                     Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός στό ἔργο του «Περί αἱρέσεων» κατέταξε τόν Μουσουλμανισμό –τούς ὀνομάζει Ἰσμαηλίτες– στίς αἱρέσεις τοῦ Χριστιανισμοῦ, μαζί μέ τούς Μονοθελῆτες καί γράφει: «Ἔστι δέ καί ἡ μέχρι τοῦ νῦν κρατοῦσα λαοπλάνος θρησκεία τῶν Ἰσμαηλιτῶν, πρόδρομος οὖσα τοῦ Ἀντιχρίστου. Κατάγεται δέ ἀπό Ἰσμαήλ, τοῦ ἐκ τῆς Ἄγαρ τεχθέντος τῷ Ἀβραάμ, διόπερ Ἀγαρηνοί καί Ἰσμαηλῖται προσαγορεύονται. Σαρρακηνούς δέ αὐτούς καλοῦσιν, ὡς ἐκ τῆς Σάρρας κενούς. . .».
.                     Στήν συνέχεια γράφει ὅτι αὐτοί οἱ Ἀγαρηνοί –ἐννοεῖ προφανῶς τούς Ἄραβες– ἔγιναν εἰδωλολάτρες και προσκύνησαν τό φωτεινό ἀστέρι Ἀφροδίτη, ὁπότε «ἕως μέν, οὖν τῶν Ἡρακλείου χρόνων προφανῶς εἰδωλολάτρουν», μετά ὅμως τήν ἐμφάνιση τοῦ «Μαμέδ», δηλαδή τοῦ Μωάμεθ, ὁ ὁποῖος μελέτησε τήν Παλαιά καί τήν Καινή Διαθήκη «ὁμοίως δῆθεν Ἀρειανῷ προσομιλήσας μοναχῷ, ἰδίαν συνεστήσατο αἵρεσιν». Στήν συνέχεια ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἀναφέρεται στήν διδασκαλία τοῦ Κορανίου γιά τόν Θεό, τόν Χριστό, τήν Μαρία, τήν ἀδελφή τοῦ Μωϋσῆ, τόν Ἀαρών καί τήν Παναγία καί σχολιάζει καί ἄλλες ἀπόψεις τοῦ Κορανίου.
.                     Εἶναι γνωστόν ὅτι ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός (675-740 μ.Χ.) ἔζησε τήν περίοδο τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Μωαμεθανισμοῦ καί ἐπειδή ζοῦσε στήν Δαμασκό ἦλθε σέ ἄμεση ἐπαφή μέ τούς Ἄραβες καί γνώρισε τό Κοράνιο, γι’ αὐτό καί χρησιμοποιεῖ τμήματά του.
.                         Ἀργότερα δέ τόν 9ο αἰώνα μ.Χ. ὁ Μωαμεθανισμός, πού προσέλαβε μέ τόν σουφισμό ἀρχαιοελληνικά καί ὀρθόδοξα μοναχικά στοιχεῖα, πλησίασε περισσότερο πρός τόν Χριστιανισμό.
.                        Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων κ. Ἀναστάσιος στό εἰδικό σύγγραμμά του γιά τό Ἰσλάμ καταλήγει στήν διαπίστωση, ἀπό διάφορες μελέτες, ὅτι οἱ ρίζες τοῦ Ἰσλάμ βρίσκονται σέ τρία βασικά θρησκευτικά στρώματα τά ὁποῖα ἔπαιξαν σημαντικό ρόλο στήν διαμόρφωση τοῦ Ἰσλαμισμοῦ.
.                       Τό πρῶτο στρῶμα ἀπό τό ὁποῖο ἀντλήθηκαν στοιχεῖα ἦταν ἡ ἀραβική θρησκεία πού ὑπῆρχε στόν χῶρο τῆς Ἀραβίας καί διακρίνονταν ἀπό τά πολυθεϊστικά στοιχεῖα μέ μερικές «ἑνοθεϊστικές καί μονοθεϊστικές τάσεις». Τό δεύτερο βασικό θρησκευτικό στρῶμα ἦταν ἡ Ἰου δαϊκή θρησκεία καί παράδοση καί προέρχονταν ἀπό τούς Ἰουδαίους πού δραστηριοποιοῦνταν στήν χερσόνησο τῆς Ἀραβίας. Τό τρίτο βασικό θρησκευτικό στρῶμα πού ἐπηρέασε τόν Ἰσλαμισμό ἦταν, ὅπως ὑποστηρίχθηκε καί πιό πάνω, «ὁ χριστιανισμός εἰς παρεφθαρμένην κυρίως μορφήν», καί ἐννοοῦνται οἱ Χριστιανικοί πληθυσμοί τῆς Συρίας καί τῆς Μεσοποταμίας πού εἶχαν ἐπηρεασθῆ ἀπό τόν μονοφυσιτισμό καί τόν νεστοριανισμό, ἀφοῦ στούς Ἄραβες ἀνέπτυξαν ἱεραποστολική δραστηριότητα οἱ Μονοφυσίτες καί οἱ Νεστοριανοί.
.                         Μάλιστα τόν 6ο αἰώνα μ.Χ. στό νότιο τμῆμα τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ὁλόκληρες ἀραβικές φυλές ἀσπάσθηκαν τόν Χριστιανισμό «καί ἵδρυσαν δύο χριστιανικά ἀραβικά κράτη». Τό ἕνα ἦταν τό κράτος τῶν Γασανιδῶν πού βρισκόταν ἀνατολικά τῆς Παλαιστίνης καί δέχθηκε τόν μονοφυσιτισμό, καί τό ἄλλο ἦταν τό κράτος τῶν Λαχμιδῶν, πού βρισκόταν κοντά στόν Εὐφράτη καί προσχώρησε στόν νεστοριανισμό.

2. Τό Κοράνιο γιά τούς Ρωμηούς

.                         Τό ἐνδιαφέρον εἶναι ὅτι ὁ Μωάμεθ εἶχε καλή ἄποψη γιά τούς Ρωμηούς, δηλαδή τούς Χριστιανούς τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας – Βυζαντίου. Μάλιστα στό Κοράνιο καί συγκεκριμένα στό 30ό κεφάλαιο ὁ Μωάμεθ γράφει γιά τήν προσωρινή πτώση τῶν Ρωμαίων στούς Πέρσες, στήν Μέση Ἀνατολή, καί «προφητεύει» τόν τελικό θρίαμβό τους, γιά τόν ὁποῖον θά χαροῦν οἱ ὀπαδοί του. Στό συγκεκριμένο κεφάλαιο γράφεται:
.                      «Ἐν ὀνόματι τοῦ οἰκτίρμονος καί ἐλεήμονος Θεοῦ. Ἀλέφ, Λάμ, Μίμ. Ἐνικήθησαν οἱ Ἕλληνες (ὁ Γεράσιμος Πεντάκης τήν φράση τοῦ Κορανίου «Γούλιπατ- ἐρ-῾Ρούμ», δηλαδή «Ἐνικήθησαν οἱ Ρωμαῖοι- Ρωμηοί», τήν μεταφράζει ὡς «Ἐνικήθησαν οἱ Ἕλληνες»). Ἔν τινι χώρᾳ ἐγγύς τῆς ἡμετέρας. Πλήν μετά τήν ἧτταν ταύτην, καί οὗτοι θά νικήσωσιν, ἐντός ὀλίγων ἐτῶν. Τά πράγματα, εἴτε πρίν, εἴτε μετά, ἐξαρτῶνται παρά τοῦ Θεοῦ. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ οἱ πιστοί ἀγαλλιάσονται, διά τήν νίκην, ἥτις τελεσθήσεται τῇ βοηθείᾳ τοῦ Θεοῦ. Οὗτος συντρέχει ὅν βούλεται, ὤν κραταιός καί πολυέλεος. Αὕτη ἐστιν ἡ ἐπαγγελία τοῦ Θεοῦ, οὗτος δέν ἀρ  νεῖται τάς ἑαυτοῦ ἐπαγγελίας, ἀλλ’ οἱ πιστοί οὐκ οἴδασι τοῦτο. Κατανοοῦσιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ὅ,τι ὑποπίπτει εἰς τάς αἰσθήσεις, πλήν δέν σκέπτονται περί τῆς μελλούσης ζωῆς» (Κοράνιον, κεφ. Λ΄, στ. 1-6).
.                       Σημαντικά εἶναι τά ὅσα ὑποστηρίζει ὁ Ἀλύ Νούρ στήν διδακτορική διατριβή του μέ τίτλο «Τό Κοράνιο καί τό Βυζάντιο». Ἑρμηνεύοντας αὐτό τό κεφάλαιο τοῦ Κορανίου πού ἀναφέρεται στούς Ρούμ, συγκριτικά μέ τό πρωτότυπο Κοράνιο στήν ἀραβική γλώσσα καί τήν ὅλη ἀτμόσφαιρα στήν ὁποία γράφηκε, ἀναλύει γιατί γράφηκε ἀπό τόν Μωάμεθ αὐτό τό κεφάλαιο καί κυρίως σέ ποιούς πιστούς ἀναφέρεται, δηλαδή ποιοί εἶναι οἱ πιστοί. Θά δοῦμε συνοπτικά μερικές ἑρμηνευτικές ἀπόψεις του.
.                          Κατ’ ἀρχάς ἡ ἐπικεφαλίδα τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ τοῦ Κορανίου εἶναι «Ἀρρούμ». Τό «ἀρ» προέρχεται ἀπό τό ἀραβικό ἄρθρο «ἀλ» καί τό «Ρούμ» ἀναφέρεται στούς Ρωμηούς, ὁπότε «Ἀρρούμ» σημαίνει οἱ Ρωμηοί. Σημειώνεται ὅτι οἱ Ἄραβες, καί πρίν τό Ἰσλάμ, γιά νά δηλώσουν τούς κατοίκους τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, χρησιμοποιοῦσαν τήν λέξη Ρούμ καί γιά νά δηλώσουν ὅλην τήν Αὐτοκρατορία χρησιμοποιοῦσαν τήν λέξη Ρωμανία. Ὁ Μασουντί (10ος αἰών) θεωρεῖται ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος Ἄραβας ἱστορικός πού διέκρινε τούς Ρωμαίους σέ «Ἰουνάν» (ἐθνικοί, Ἕλληνες) καί «Ρούμ» (Ρωμαῖοι ἤ βυζαντινοί Χριστιανοί).
.                    Ἀκόμη, ὅπως σημειώνει ὁ Ἀλύ Νούρ, ἡ μετάφραση τοῦ Κορανίου ἀπό τόν Πεντάκη δέν ἀποδίδει πλήρως τό ἀρχικό κείμενο τοῦ Κορανίου, ἀφοῦ ὑπάρχουν λεπτά σημεῖα τά ὁποῖα συγχέονται στήν μετάφραση.
.                   Πάντως, τό σημαντικό εἶναι ὅτι μέ τό κεφάλαιο αὐτό τοῦ Κορανίου δηλώνεται ὅτι νικήθηκαν μέν οἱ Ρωμηοί, ἀλλά σέ λίγο θά νικήσουν πάλι μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ καί τήν ἡμέρα ἐκείνη οἱ πιστοί θά χαροῦν. Μέ τόν ὅρο πιστοί ἐννοοῦνται οἱ Ἄραβες Μουσουλμάνοι.
.                    Γιά νά ἑρμηνευθῆ τό κορανικό αὐτό χωρίο, θά πρέπη νά κατανοηθῆ ὅτι ἀναφέρεται στίς πολεμικές διενέξεις μεταξύ Ρωμηῶν καί Περσῶν καί οἱ Ἄραβες διάκεινται εὐμενῶς μέ τούς Ρωμηούς.
.                       Σέ ἄλλο κεφάλαιο τοῦ Κορανίου, καί συγκεκριμένα στό 106ο κεφάλαιο, γίνεται λόγος γιά τούς Κορεϊχίτες τῆς Μέκκας. Πρόκειται γιά τήν ἡγετική ἀραβική φυλή πού εἶχε πολλές σχέσεις μέ τό Βυζάντιο. Ἀπό τήν ἀραβική αὐτή φυλή προερχόταν καί ὁ Μωάμεθ, ὁ ὁποῖος ἐπισκεπτόταν τήν Συρία, ἡ ὁποία βρισκόταν κάτω ἀπό τήν Ρωμαϊκή – Βυζαντινή διοίκηση, καί ἄλλα μέρη τοῦ Βυζαντίου. Ὅταν, λοιπόν, οἱ Πέρσες ἀπειλοῦσαν τήν Κωνσταντινούπολη, οἱ Κορεϊχίτες εἶχαν στενές σχέσεις μέ τό Βυζάντιο καί διατηροῦσαν τήν γραμμή Συρία – Ὑεμένης, μεταφέροντας τά ἀγαθά τῆς Ἀνατολῆς στό Βυζάντιο. Οἱ Κορεϊχίτες, κάτοικοι τῆς Μέκκας, παρέμειναν εἰδωλολάτρες γιά νά ἐξασφαλίσουν τήν οὐδετερότητα ἔναντι τῶν ὑποστηρικτῶν τῶν Νεστοριανῶν Περσῶν καί τοῦ Ὀρθοδόξου Βυζαντίου.
.                       Στήν Μέκκα ζοῦσαν πολλοί ξένοι, ἤτοι Ρωμαῖοι – Βυζαντινοί, Πέρσες, Αἰθίοπες καί πολλές φυλές Ἀράβων. Τόσο οἱ Ρωμαῖοι – Βυζαντινοί ὅσο καί οἱ Πέρσες ἀνέπτυξαν στήν Μέκκα ἐλεύθερα τούς κοινωνικούς καί οἰκονομικούς στόχους τους. Ὅμως, οἱ Κορεϊχίτες τῆς Μέκκας εἶχαν περισσότερες σχέσεις μέ τούς Ρωμηούς – Βυζαντινούς καί «ἀπετέλουν τότε τόν κύριον φορέα τοῦ βυζαντινοῦ ἐμπορίου ἀλλά καί ἐπεῖχον τήν θέσιν τοῦ φορέως τοῦ βυζαντινοῦ πνεύματος». Ὁ Μωάμεθ συμπαθοῦσε τούς Χριστιανούς Αἰθίοπες τῆς Μέκκας καί πολλοί μέ ὀνόματα ἑλληνικά ἦταν φίλοι τοῦ Μωάμεθ. Μάλιστα λέγεται ὅτι ὁ διδάσκαλος τοῦ Μωάμεθ ἦταν ὁ βυζαντινός δοῦλος τῆς Μέκκας Γκάμπρ (πιθανῶς Γαβριήλ).
.                       Ἡ ἧττα τῶν Ρωμηῶν θά σήμαινε καί ριζική ἀλλαγή στήν τύχη τῆς Μέκκας, ἡ ὁποία ἀσκοῦσε τό ἐμπόριο τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας πρός ἀνατολάς. Καί παρά τό ὅτι ἡ Μέκκα ὡς ἐμπορικό κέντρο, μετά τήν ἧττα τῶν Ρωμηῶν καί τήν ἅλωση τῆς Ἀλεξάνδρειας ἀπό τούς Πέρσες, δέχθηκε περσική ἐπίδραση, ἐν τούτοις ὁ Μωάμεθ διά τοῦ Κορανίου δήλωνε διά τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ κεφαλαίου τήν στάση του ὑπέρ τῶν Ρωμηῶν. Ἄλλωστε, ὁ Μωάμεθ μέ τό Κοράνιο κατέπνιξε τήν ἀραβική εἰδωλολατρία.
.                     Στό ἐρώτημα, λοιπόν, ποιοί ἦταν οἱ πιστοί, οἱ ὁποῖοι θά χαίρονταν γιά τήν νέα νίκη τῶν Ρωμηῶν, ἡ ἀπάντηση εἶναι ὅτι οἱ Ἄραβες Μουσουλμάνοι. Ἀσφαλῶς οἱ πιστοί δέν ἦταν οἱ Κορεϊχίτες εἰδωλολάτρες, οὔτε ὅσοι ἦταν ὑπέρ τῶν Περσῶν. Ἄλλωστε, στήν κοινωνία τῆς Μέκκας ἐχθροί τοῦ Βυζαντίου – Ρωμανίας θεωροῦνταν «οἱ Πέρσαι, οἱ Ἑβραῖοι, οἱ Νεστοριανοί καί ἄλλοι ἀσήμαντοι, εἴτε εἰδωλολάτραι εἴτε πιστοί εἰς ἀντίθετα συμφέροντα». «Μόνον οἱ Ὀρθόδοξοι, οἱ Αἰθίοπες, οἱ Μουσουλμάνοι καί ἄλλοι τινές πιστοί ἄνθρωποι ἦσαν πράγματι ὑπέρ τοῦ Βυζαντίου». Ἑπομένως, οἱ πιστοί Μουσουλμάνοι Ἄραβες ἐννοεῖται ὅτι θά χαροῦν μέ τήν νίκη τῶν Ρωμαίων ἐναντίον τῶν Περσῶν. Ὅπως σημειώνεται ἀπό τόν Ἀλύ Νούρ, ἐπαληθεύθηκε ἡ «προφητεία», ἀφοῦ «ὁ μέν Ἡράκλειος νικήσας τούς Πέρσας ἔστησεν τόν τίμιον Σταυρόν, ὁ δέ Μωάμεθ νικήσας τούς Ἄραβας εἰδωλολάτρας μετέτρεψε τήν Καάβαν εἰς Ναόν τοῦ Θεοῦ».
.                     Εἶναι φανερόν ὅτι τό κεφάλαιο αὐτό τοῦ Κορανίου δείχνει τήν σχέση τήν ὁποία εἶχαν ὁ Μωάμεθ καί οἱ ὀπαδοί του μέ τούς Ρωμηούς καί τήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία καί ὄχι μέ τούς Πέρσες.
.                     Γενικά, οἱ Ἄραβες Μουσουλμάνοι ἔτρεφαν ἕναν θαυμασμό πρός τούς Ρωμηούς, τούς κατοίκους τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καί ἤθελαν νά τούς μιμοῦνται καί ἐπεδίωκαν ἀπό θαυμασμό νά κατακτήσουν τήν περιοχή τους. Προσέλαβαν τόν πολιτιστικό τρόπο ζωῆς τους, πῆραν ἀπό τούς Ρωμηούς τήν μουσική, τά τραγούδια, τούς χορούς καί ἄλλες πολιτιστικές παραδόσεις. Γι᾿ αὐτό παρατηροῦμε ὅτι ὑπάρχουν κοινά πολιτιστικά  στοιχεῖα μεταξύ τῶν Ρωμηῶν καί τῶν Μουσουλμάνων. Ὅποιος ἐπισκέπτεται τίς μουσουλμανικές χῶρες τῆς Ἀνατολῆς θά διαπιστώση ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι τρέφουν μιά συμπάθεια πρός τούς Ρωμηούς καί Γιουνάν (Ἴωνες).
.                     Ὅμως, στήν πορεία τοῦ χρόνου εἰσῆλθε μέσα σέ μερικούς Ἄραβες Μουσουλμάνους μιά ἐχθρότητα ἐναντίον τοῦ Χριστιανισμοῦ. Πῶς ἐξηγεῖται αὐτό;

3. Ἡ ἐχθρότητα τῶν Μουσουλμάνων πρός τόν Χριστιανισμό

.                 Ἡ Nadia Maria El Cheikh σέ μελέτη της μέ τίτλο «Τό Βυζάντιο θεωρούμενο ἀπό τούς Ἄραβες», μεταξύ τῶν σημαντικῶν σημείων πού ἀναπτύσσει, εἶναι καί τό πῶς ἄλλαξε ἡ στάση τῶν Ἀράβων ἔναντι τῶν Ρωμηῶν, δηλαδή πῶς ἀναπτύχθηκε ἡ ἐχθρότητα τῶν Μουσουλμάνων πρός τόν Χριστιανισμό.
.             Προηγουμένως εἶχα ἀναφερθῆ στό 30ό κεφάλαιο τοῦ Κορανίου, στό ὁποῖο γίνεται λόγος γιά τήν ἧττα καί τήν ἐκ νέου νίκη τῶν Ρωμηῶν, γιά τήν ὁποία νίκη θά χαροῦν οἱ πιστοί. Ἡ Nadia Maria El Cheikh παραθέτει τό χωρίο αὐτό καί καταγράφει τίς δύο ἑρμηνεῖες πού δόθηκαν ἀπό ἑρμηνευτές τοῦ Κορανίου στό χωρίο αὐτό σέ διάφορες ἐποχές.
.                Ἡ πρώτη ἑρμηνεία, πού εἴδαμε προηγουμένως, θεωρεῖται αὐθεντική καί κυριαρχοῦσε μέχρι τόν 11ο αἰώνα. Σύμφωνα μέ αὐτήν στό κεφάλαιο αὐτό τοῦ Κορανίου ὁ Μωάμεθ ἀναφέρεται στούς Βυζαντινο-Περσικούς πολέμους τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἡρακλείου. Σέ αὐτό φαίνεται ὅτι οἱ Πέρσες νίκησαν τούς Ρούμ καί οἱ πιστοί Μουσουλμάνοι εἶναι στενοχωρημένοι, γι’ αὐτό ἐπειδή ἀγαποῦσαν τούς Ρωμηούς. Ἀντίθετα οἱ πολυθεϊστές στήν Μέκκα (οἱ Κορεϊχίτες) χαίρονταν ἐπειδή οἱ Πέρσες λατρεύουν τά εἴδωλα. Ἔτσι, «οἱ Μουσουλμάνοι ἔκλιναν πρός τούς Ρούμ διότι εἶναι καί αὐτοί λαός τῆς Βίβλου». Σύμφωνα μέ τήν ἑρμηνεία αὐτή οἱ Ρωμηοί καί οἱ Μουσουλμάνοι βρίσκονταν στήν ἴδια πλευρά ἐναντίον τῶν εἰδωλολατρῶν Περσῶν.
.                Ἡ δεύτερη ἑρμηνεία πού ἐπικράτησε στήν διάρκεια τοῦ 11ου αἰῶνος εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετη ἀπό τήν πρώτη. Σύμφωνα μέ αὐτήν οἱ Μουσουλμάνοι εἶναι μέ τό μέρος τῶν Περσῶν καί ὄχι μέ τό μέρος τῶν Ρούμ καί ὅτι οἱ πιστοί Μουσουλμάνοι θά χαροῦν γιά τήν νίκη τῶν Περσῶν ἐναντίον τῶν Ρούμ. Ἡ δεύτερη αὐτή ἑρμηνεία δέν μπορεῖ νά ἀναιρέση καί νά ἀντικαταστήση τήν πρώτη, μάλιστα γιά ἕνα διάστημα καί οἱ δύο αὐτές ἑρμηνεῖες συνυπάρχουν. Ἡ δεύτερη αὐτή ἑρμηνεία πού μετέτρεψε τούς Ρούμ σέ ἐχθρούς ὀφείλεται στήν ἀνταγωνιστική δράση τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας – Βυζαντίου πρός τό Ἰσλαμικό Κράτος στήν Ἀραβία καί στήν ἄμυνα τῶν Μουσουλμάνων κατά τόν 10ο καί 11ο αἰώνα.
.                      Φαίνεται, λοιπόν, ὅτι στήν ἀλλαγή αὐτῆς τῆς ἐξηγηματικῆς ἑρμηνείας τοῦ 30οῦ κεφαλαίου τοῦ Κορανίου ἔπαιξε μεγαλύτερο ρόλο τό ὅτι οἱ Πέρσες ἐξισλαμίσθηκαν καί ἔτσι τό ἐθνικό μίσος τῶν Περσῶν ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων καί Ρωμηῶν εἰσῆλθε μέσα στό Ἰσλάμ. Μέ αὐτήν τήν προοπτική μποροῦμε νά δοῦμε τήν ἀλλαγή ἑρμηνείας τοῦ χωρίου αὐτοῦ τοῦ Κορανίου τόν 11ον αἰώνα, χωρίς βέβαια, νά παραμερίση τήν πρώτη αὐθεντική καί γνήσια ἑρμηνεία τῶν προηγουμένων αἰώνων.
.                  Ὁ π. Ἰωάννης Ρωμανίδης ἀποδέχεται αὐτήν τήν ἄποψη γιά τό πῶς εἰσῆλθε τό μίσος τῶν Ἰσλαμιστῶν ἐναντίον τῶν Χριστιανῶν, γι’ αὐτό ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ πρῶτοι Ἄραβες ὀπαδοί τοῦ Μωάμεθ εἶχαν μεγάλο σεβασμό στόν ἑλληνικό πολιτισμό τους. Μάλιστα προσέλαβαν πολλά στοιχεῖα ἀπό τόν πολιτισμό τῶν Ρωμαίων καί ἀναδείχθηκαν ἐφάμιλλοι στόν πολιτισμό μέ αὐτούς. Στό Κοράνιο ἀνευρίσκονται πολλά στοιχεῖα γιά τόν Χριστό, τήν Παναγία καί τούς Προφῆτες.
.                    Διερωτώμενος, πῶς μπορεῖ νά ἐξηγηθῆ ἡ μετατροπή τῆς ἀγάπης τῶν Ἀράβων πρός τούς Ρωμαίους σέ ἔχθρα, γράφει ὅτι μέρος τῆς ἀπαντήσεως αὐτῆς φαίνεται νά εἶναι ὅτι αὐτό ὀφείλεται στούς συνεχεῖς πολέμους μεταξύ τῶν Ρωμαίων καί τῶν Ἀράβων. Ὅμως, δέν μποροῦν νά ἐξηγηθοῦν δύο σημεῖα: πρῶτον, ἡ θρησκευτική καί θεολογική στροφή τῶν Ἀράβων ἐναντίον τῆς Ὀρθοδοξίας τῶν Ρωμαίων καί δεύτερον ἡ ἐγκατάλειψη ἀπό τούς Ἄραβες τῶν ἀπόψεων τοῦ Μωάμεθ γιά τήν Ρωμηοσύνη.
.                   Ὁ ἴδιος ἰσχυρίζεται ὅτι γιά νά ἀπαντηθῆ τό ἐρώτημα αὐτό πρέπει νά ἐρευνηθῆ ἡ «ἐπίδραση τῶν ἐξισλαμισθέντων Περσῶν εἰς τήν καλλιέργειαν τῆς ἀντιρωμαϊκῆς στροφῆς τῶν Ἀράβων, ἀφοῦ εἶναι γνωστόν ὅτι οἱ Πέρσαι εἶχαν ἔντονον μῖσος διά τούς ἑλληνοφώνους Ρωμαίους ἐξ αἰτίας 1) τῶν κατακτήσεων τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, 2) τῶν συνεχῶν πολέμων μέ τούς Ρωμαίους καί 3) κυρίως τῆς ὁλοκληρωτικῆς καταστροφῆς τοῦ κράτους των ὑπό τοῦ βασιλέως τῶν Ρωμαίων Ἡρακλείου ὡς προεφήτευσεν ὁ Μωάμεθ».
.                     Ἐπίσης, ἰσχυρίζεται ὅτι πρέπει νά ἐρευνηθῆ ἡ ὅλη ἐπίδραση τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ τῶν Ρωμαίων στούς Ἄραβες καί τούς Τούρκους. Γράφει: «Δέν εἶναι τυχαῖον τό γεγονός ὅτι ἡ ρωμαίϊκη γλῶσσα παρέμεινεν ἐπί 100 ἔτη ἡ διοικητική γλῶσσα τῶν Ἀράβων μετά  τήν ὑπ’ αὐτῶν κατάκτησιν τῆς συριακῆς καί τῆς αἰγυπτιακῆς Ρωμανίας. Ὑπάρχουν πάμπολλα τά μαρτυροῦντα τήν ἐπίδρασιν αὐτήν ἀπό τούς ἰδίους ἀρχαιοτέρους Ἄραβας ἱστορικούς. Ἡ ἀραβική καί τουρκική μουσική π.χ. βασίζεται ἐπί τό πλεῖστον ἐπί τῆς ρωμαίϊκης ὀκτωήχου, ἡ ὁποία διατηρεῖται μέχρι σήμερον εἰς τά τραγούδια καί τούς χορούς τῶν Ἀράβων καί Τούρκων».
.                      Ὅλα αὐτά, ὅπως γράφει, καθώς ἐπίσης καί οἱ ἀπόψεις τοῦ Μωάμεθ γιά τούς Ρούμ, «δύνανται νά ἀποτελέσουν μίαν σταθεράν βάσιν εἰς τάς σχέσεις μεταξύ τῶν δύο λαῶν (Ρωμαίων- Ἑλλήνων καί Ἀράβων). Τό ἴδιον ὅμως ἰσχύει διά τάς σχέσεις μεταξύ Τούρκων καί Ρωμαίων».
.                          Ἑπομένως, ἡ ἔνταση μεταξύ Ἀράβων καί Ρωμαίων δέν ὀφείλεται πρωτίστως σέ θρησκευτικά καί πολιτιστικά αἴτια, ἀλλά κυρίως καί πρό παντός σέ ἐθνικά καί πολιτικά αἴτια, ἀφοῦ, ὅταν ἐξισλαμίσθηκαν οἱ Πέρσες, τότε τό διαχρονικό ἐθνικό μίσος τῶν Περσῶν ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων καί τῶν Ρωμαίων πέρασε καί στούς Μουσουλμάνους. Δυστυχῶς, τό ἐθνικό μίσος ἐπηρεάζει τίς πολιτιστικές καί θρησκευτικές σχέσεις μεταξύ τῶν δύο λαῶν. Δέν εὐθύνονται οἱ θρησκεῖες γιά ὅλες τίς διαφορές καί ἐντάσεις μεταξύ τῶν λαῶν.
.                     Σέ κείμενα ἱστορικῶν παρουσιάζεται αὐτή ἡ σχέση μεταξύ Βυζαντίου, Περσῶν καί Ἀράβων (Βλ. «Βυζάντιο-Ἰράν-Ἄραβες», εἰς «Ἑπτά Ἡμέρες», ἐφημ. Καθημερινή, 30-1-2005).
.                        Οἱ Πέρσες ἦταν ἕνας ἰνδοευρωπαϊκός λαός πού προέρχονταν ἀπό τήν Νότια Ρωσία καί τόν Καύκασο καί ἐγκατεστάθηκαν στά ἀνατολικά τοῦ Περσικοῦ κόλπου τόν 8ο αἰώνα π.Χ.15 καί μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου ἀναδείχθηκαν σέ μεγάλη στρατιωτική καί πολιτική δύναμη στήν περιοχή. Ὁ Ζωροαστρισμός ἦταν ἡ ἐπίσημη θρησκεία τῆς Περσίας. Ἡ διάδοση τοῦ Μανιχαϊσμοῦ  καί τοῦ Βουδισμοῦ προσέκρουε «στίς ἰσχυρές κοινωνικές καί διοικητικές δομές τῆς ζωροαστρικῆς θρησκείας». Στήν Περσία διαδόθηκε καί ὁ Χριστιανισμός ἀπό τά πρῶτα χρόνια, ἀλλά οἱ Χριστιανοί δέχθηκαν τόν διωγμό ἐκ μέρους τοῦ θρησκευτικοῦ καί πολιτικοῦ κατεστημένου τῆς Περσίας καί κατέφυγαν σέ περιοχές κοντά στά σύνορα μέ τήν ρωμαϊκή ἐπικράτεια. «Οἱ περισσότεροι Πέρσες Χριστιανοί ἀσπάσθηκαν τόν Νεστοριανισμό καί ἐπῆλθε ὁριστική ρήξη μέ τήν γραμμή τῆς Κωνσταντινούπολης» (Κατερίνα Καραπλῆ – Χρήστος Σπανουδάκης).
.                       Οἱ Ἕλληνες ἀντιμετώπισαν τήν ἐπιθετικότητα τῶν Περσῶν καί εἶναι γνωστές οἱ μάχες στήν Σαλαμίνα, τίς Πλαταιές καί τόν Μαραθώνα. Εἶναι ἀκόμη γνωστή ἡ νικηφόρα πορεία τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου πρός τήν Περσία καί ἡ κατάκτησή της. Οἱ Βυζαντινοί – Ρωμαῖοι εἶχαν πολλά συμφέροντα στήν περιοχή αὐτή, γι’ αὐτό καί συνεχεῖς ἦταν οἱ ἐχθροπραξίες μεταξύ Βυζαντινῶν καί Περσῶν. «Ἡ ἐγκαθίδρυση μιᾶς ἰσχυρῆς συγκεντρωτικῆς ἐξουσίας μέ αὐστηρή ἱεραρχική τάξη καί ἐχθρικῆς πρός τόν ἑλληνορωμαϊκό κόσμο, ἡ δημιουργία ἑνός καλά ἐκπαιδευμένου στρατοῦ, ἡ προσήλωση στήν ἀρχαία θρησκεία (μαζδαϊσμό- ζωροαστρισμό), ἐπέτρεψαν στήν ἀναγεννημένη Περσία νά ἀποβεῖ ἰσχυρός ἀντίπαλος τῶν Ρωμαίων καί τοῦ Βυζαντίου στή συνέχεια».
.                         Μεταξύ Ρωμαίων- Βυζαντινῶν καί Περσῶν ὑπῆρξαν συνεχεῖς ἐχθροπραξίες, ἀλλά κατά διαστήματα ἐπικρατοῦσαν καί ἀγαθές σχέσεις μεταξύ τους. Ἔτσι, ὑπῆρξαν καί ἀμοιβαῖες ἐπιρροές. Οἱ ἀνώτερες τάξεις τοῦ Βυζαντίου πού ἔρρεπαν στήν πολυτέλεια ἐπηρεάσθηκαν ἀπό τόν περσικό πολιτισμικό πλοῦτο, ἀλλά καί οἱ Βυζαντινοί ἐπηρέασαν τήν Περσία στά γράμματα καί τίς τέχνες (Εὐάγγελος Βενέτης).
.                      Στίς ἀρχές τοῦ 7ου αἰῶνος μ.Χ. ἐμφανίσθηκαν στό προσκήνιο οἱ Ἄραβες. Τήν 31η Μαΐου τοῦ ἔτους 637 «οἱ Ἄραβες τοῦ χαλίφη  Ὀμάρ συνέτριψαν τόν περσικό στρατό στήν Καδεσία». Οἱ Ἄραβες κατέλαβαν τήν Περσία καί ἄρχισε ὁ ἐξισλαμισμός. Στήν ἀρχή οἱ Ἄραβες ἀντιμετώπισαν τούς Χριστιανούς καί τούς Ἰουδαίους, πού συνάντησαν στήν Περσία, ὡς «ἀνθρώπους τῆς Βίβλου», ὅμως ἀργότερα ἐπέβαλαν περιορισμούς καί διακρίσεις.
.                    Τό σημαντικό εἶναι ὅτι οἱ Πέρσες εἶχαν μιά πολιτιστική ὑπεροχή ἔναντι τῶν Ἀράβων, γι’ αὐτό καί «ἄσκησαν καταλυτική ἐπίδραση στόν σχηματισμό τοῦ ἰσλαμικοῦ κόσμου ἀπό τή στιγμή πού αὐτός εἶχε πλέον ὁριστικοποιηθεῖ ἐδαφικά». Ἀκόμη σταδιακά ἐπικράτησε καί ἡ «νεοπερσική γλώσσα» πού «ἀντικατέστησε τήν ἀραβική ὡς ἐπίσημο γλωσσικό ὄργανο στά ἐδάφη πού κατακτοῦνταν ἀπό Πέρσες καί εὐρύτερα Ἰρανίους, δηλ. ἀπό τόν Τίγρη μέχρι τήν Κεντρική Ἀσία καί τόν Ἰνδό ποταμό» (Γεώργιος Κουρπαλίδης).

4. Συμπέρασμα

.                Ἀπό τήν σύντομη αὐτή παρουσίαση ἐξηγεῖται πῶς οἱ Ἄραβες ἐστράφησαν ἐναντίον τῶν Βυζαντινῶν-Ρωμηῶν. Φαίνεται ὅτι ἡ καλή διάθεση πού εἶχαν οἱ Ἄραβες ἔναντι τῶν Ρωμηῶν Χριστιανῶν μετατράπηκε σέ μίσος καί ἐπιθετικότητα ἀπό τήν ἐπίδραση τῶν Περσῶν, ὅταν οἱ Πέρσες ἐξισλαμίστηκαν, ὁπότε τό ἐθνικό μίσος τῶν Περσῶν ἐναντίον τῶν Ρωμηῶν εἰσῆλθε καί στήν θρησκεία καί ἐπηρέασε τούς λαούς. Ἔτσι ἐξηγεῖται καί ἡ ἀλλαγή ἑρμηνείας τοῦ 30οῦ κεφαλαίου ἀπό τόν 11ο αἰώνα, πού ἀναφέρεται στούς Ρωμηούς, ὅπως παρουσιάσθηκε προηγουμένως.
.                   Μέσα ἀπό μιά τέτοια ἑρμηνεία μποροῦμε νά δοῦμε γιατί μερικοί Μουσουλμάνοι διάκεινται εὐμενῶς πρός τούς Ρωμηούς, ἐνῶ μερικοί ἄλλοι ἔχουν διαφορετική στάση. Ἄλλωστε, μέσα στόν Ἰσλαμισμό ὑπάρχουν διάφορες τάσεις, ὅπως καί σέ ὅλες τίς θρησκεῖες. Σέ αὐτό δέν ἔχουν εὐθύνη τόσο οἱ θρησκεῖες, ὅσο οἱ ἐθνικές καταβολές, ἀλλά καί οἱ πολιτικές σκοπιμότητες. Δυστυχῶς τό ἐθνικό μίσος εἰσέρχεται μέσα στίς θρησκεῖες καί προσλαμβάνει ἕνα θρησκευτικό προσωπεῖο.
.                    Βεβαίως, μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου αὐτό τό μίσος τῶν Ἀράβων- Μουσουλμάνων πρός τόν Χριστιανισμό αὐξήθηκε λόγῳ τῶν Σταυροφοριῶν, ἀφοῦ οἱ δυτικοί Χριστιανοί μέ τίς Σταυροφορίες τους ἔκαναν μεγάλα ἐγκλήματα καί ἐναντίον τῶν Ρωμηῶν καί ἐναντίον τῶν Μουσουλμάνων. Αὐτό φαίνεται ἀπό τό  ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι τῶν περιοχῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς κάνουν τήν διάκριση μεταξύ δυτικῶν Χριστιανῶν καί Ρωμηῶν.
.                       Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι οἱ Ὀρθόδοξοι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας καί Ἱεροσολύμων ὀνομάζονται τουρκιστί καί ἀραβιστί ἀκόμη καί σήμερα Ρούμ Πατρίκ, δηλαδή Πατριάρχες τῶν Ρωμαίων, ἐνῶ οἱ λεγόμενοι στήν Ἑλλάδα Ρωμαιοκαθολικοί ἐκεῖ λέγονται Λατίνοι καί Φράγκοι.
.                     Ἐπίσης, στήν συνέχεια οἱ Σελτζοῦκοι Τοῦρκοι, μιά Μογγολική φυλή, ὅταν πῆγαν στήν Περσία, υἱοθέτησαν τόν περσικό τρόπο ζωῆς καί τόν πολιτισμό τους, καί μετά εἰσέρρευσαν στήν Μικρά Ἀσία, ὕστερα ἀπό τήν μάχη τοῦ Ματζικέρτ (1071 μ.Χ.). Ἡ Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία, πού ἱδρύθηκε ἀπό τό Τοῦρκο φύλαρχο Ὀσμάν Α΄, μέ τόν Μωάμεθ τόν Πορθητή κατέλυσε τήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία, πού τότε εἶχε συρρικνωθῆ σημαντικά, κατέλαβε τήν Κωνσταντινούπολη καί τήν Ἁγία Σοφία καί στήν συνέχεια πέρασε στήν Εὐρώπη μέ τήν κατάκτηση τῶν Βαλκανίων.
.                      Ὅλα αὐτά δείχνουν πόσο κακό εἶναι ὅταν τό ἐθνικό μίσος, ἀλλά καί οἱ πολιτικές σκοπιμότητες εἰσέρχωνται μέσα στόν ἱερό χῶρο τῆς θρησκείας, καί πόσο κακό εἶναι ὅταν ἡ θρησκεία μετατρέπεται σέ ἕνα δεκανίκι τοῦ κάθε ἐθνικισμοῦ, ὅπως τό βλέπουμε σήμερα ἐντονώτερα σέ διάφορα Κράτη ὅπου κυριαρχεῖ ὁ Ἰσλαμισμός-Μουσουλμανισμός. Ἔτσι πρέπει νά ἑρμηνευθοῦν καί ὅσα συμβαίνουν σήμερα στήν Τουρκία.–

, , ,

Σχολιάστε

Ο ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ὁ ΠΑΛΑΜΑΣ καὶ οἱ ΟΘΩΜΑΝΟΙ

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς καὶ οἱ Ὀθωμανοί

τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.                           Ἡ ἐποχή μας χαρακτηρίζεται, ἐκτός τῶν ἄλλων, καί γιά τίς θρησκευτικές συγκρούσεις, ἰδίως μεταξύ τοῦ Χριστιανισμοῦ καί τοῦ Ἰσλάμ, καί σέ πολιτικό ἐπίπεδο. Παρά τόν διάλογο πού γίνεται κατά καιρούς μεταξύ τῶν θεολόγων τόσο τοῦ Χριστιανισμοῦ ὅσο καί τοῦ Ἰσλάμ, συγχρόνως διεξάγονται πόλεμοι μεταξύ Μουσουλμάνων καί Χριστιανῶν. Παρατηροῦμε ἀκόμη ὅτι τό Ἰσλάμ χρησιμοποιεῖται κυρίως ἐναντίον Ὀρθοδόξων λαῶν.
.                           Ἔχει, λοιπόν, μεγάλο ἐνδιαφέρον νά μελετήσουμε τίς διαφορές μεταξύ Ὀρθοδοξίας καί Ἰσλάμ στά θεολογικά ζητήματα καί νά δοῦμε τίς κοινωνικές, ἐθνικές καί πολιτικές συνέπειές τους. Εἶναι γνωστόν ὅτι δέν μπορεῖ κανείς νά μελετήση τά θεολογικά ζητήματα, ἄν δέν ἐξετάση τά κοινωνικά καί ἱστορικά δεδομένα τῆς ἐποχῆς τους, οὔτε ἐπίσης νά ἀναλύση τά ἱστορικά φαινόμενα, ἄν δέν ἐξετάση καί τήν θεολογία πού τά διαμόρφωσε. Γι᾿ αὐτό εἶναι πάντοτε ἀνάγκη νά ἐξετάζεται ἡ θεολογία μαζί μέ τήν ἱστορία.
.                           Παρατηρεῖται σήμερα ἀπό πολλούς ὅτι ἀνέρχεται ἡ δύναμη τοῦ Ἰσλαμισμοῦ μέ συνταρακτικές συνέπειες γιά τόν Χριστιανισμό καί κυρίως τήν Ὀρθοδοξία. Αὐτό, βέβαια, δέν εἶναι ἀνεξάρτητο ἀπό τίς πολιτικές σκοπιμότητες, ἀλλά καί τά διεθνῆ συμφέροντα. Μερικές φορές συμβαίνει αὐτό, γιατί ταυτίζεται ἡ Θρησκεία μέ ἕνα Ἔθνος ἤ χρησιμοποιεῖται γιά τήν προώθηση τῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων δυνάμεων. Ὑπῆρχαν ἐποχές κατά τίς ὁποῖες οἱ σοσιαλιστικές θεωρήσεις τῆς κοινωνίας ἀνέπτυξαν τήν ἐθνική συνείδηση τῶν λαῶν πού διαπνέονταν ἀπό τό Ἰσλάμ. Σήμερα ἴσως ἡ πτώση τῶν σοσιαλιστικῶν θεωριῶν διαμορφώνει ἄλλες καταστάσεις. Μέσα στά πλαίσια αὐτά πρέπει νά δοῦμε καί τήν ἄνοδο τοῦ Ἰσλαμισμοῦ στήν ἐποχή μας.
.                           Νομίζω ὅτι ἡ ἐποχή μας θυμίζει ἔντονα τόν 14ο αἰώνα, πρίν τήν Ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό τούς Ὀθωμανούς. Τότε οἱ Ὀρθόδοξοι Ρωμαῖοι ἀντιμετώπισαν διαφόρους κινδύνους ἀπό τρεῖς παράγοντες.
.                           Πρῶτον, ἀπό τούς δυτικούς Φράγκους, πού ἤθελαν νά ὑποδουλώσουν τόν ἀνατολικό τμῆμα τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ὅπως καί τελικά ἔγινε μέ τήν Δ΄ Σταυροφορία τό 1204.
.                           Δεύτερον, ἀντιμετώπιζαν κίνδυνο ἀπό τούς Σέρβους καί συγκεκριμένα ἀπό τόν Στέφανο Δουσάν, πού εἶχε καταλάβει ὁλόκληρη τήν Μακεδονία, ἐκτός ἀπό τήν Θεσσαλονίκη, καθώς ἐπίσης τήν Ἤπειρο, τήν Θεσσαλία καί μέρος τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καί ἐπεδίωκε νά καταλάβη καί τήν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Στέφανος Δουσάν πέθανε τό 1355, πρίν κατορθώση νά ἱκανοποιήση τήν ἐπιθυμία του, νά ἐκστρατεύση ἐναντίον τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί νά κληρονομήση τήν Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία.
.                           Τρίτον, ἀντιμετώπιζαν κίνδυνο ἀπό τούς Ὀθωμανούς, οἱ ὁποῖοι εἶχαν κυριεύσει στά μέσα τοῦ 14ου αἰῶνος ὁλόκληρη τήν Μικρά Ἀσία καί ἔκαναν πολλές εἰσβολές στήν Θράκη.
.                           Εἶναι γνωστοί οἱ θεολογικοί του ἀγῶνες γιά τήν ἀντιμετώπιση τοῦ Βαρλαάμ καί τῶν ὀπαδῶν του, οἱ ὁποῖοι προσπάθησαν νά εἰσαγάγουν στήν Ὀρθοδοξία τόν σχολαστικισμό τῆς δυτικῆς θεολογίας. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος διεῖδε τόν μεγάλο κίνδυνο ἀλλοιώσεως τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Ἄν ἐπικρατοῦσαν οἱ ἀπόψεις τοῦ Βαρλαάμ, οὐσιαστικά τῶν σχολαστικῶν θεολόγων τῆς Δύσεως, τότε θά ὑπῆρχε σοβαρός κίνδυνος νά καταλήξουμε ἤ στόν ἀγνωστικισμό ἤ στόν πανθεϊσμό ἤ καί σέ αὐτήν τήν Οὐνία, δεδομένου ὅτι ὁ Βαρλαάμ ἦταν ἕνας πραγματικός οὐνίτης μοναχός.
.                           Ἐπίσης, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀντιμετώπισε καί μεγάλο πειρασμό ἀπό τόν ἀρχηγό τῶν Σέρβων Στέφανο Δουσάν. Ὅταν ὁ ἅγιος ἐξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καί οἱ Θεσσαλονικεῖς Χριστιανοί δέν τόν δέχθηκαν, ὁ ἀρχηγός τῶν Σέρβων Στέφανος Δουσάν, πού τήν ἐποχή ἐκείνη εἶχε καταλάβει μεγάλο τμῆμα τῆς Μακεδονίας προσπάθησε νά τόν προσεταιρισθῆ. Φυσικά, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀρνήθηκε αὐτήν τήν πρόταση. Ἕνα, μάλιστα, διάστημα ὁ Στέφανος Δουσάν πολιορκοῦσε τήν Θεσσαλονίκη. Τήν τελευταία στιγμή ἀποτράπηκε ἡ ὑποδούλωσή της μέ τήν ἔλευση τοῦ Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ.
.                           Ὁπωσδήποτε, ὅμως, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀντιμετώπισε καί τόν κίνδυνο τόν προερχόμενο ἀπό τούς Τούρκους οἱ ὁποῖοι τήν ἐποχή ἐκείνη εἶχαν καταλάβει ὁλόκληρη τήν Μικρά Ἀσία καί ἔκαναν ἐπιδρομές πρός τήν Θράκη.
.                           Στήν συνέχεια θά δοῦμε ἀναλυτικότερα τήν σύλληψη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἀπό τούς Τούρκους, τήν αἰχμαλωσία του ἀπό αὐτούς καί τόν διάλογο πού εἶχε μαζί τους γιά σοβαρά θεολογικά ζητήματα, γιατί εἶναι πολύ σύγχρονα τά θέματα αὐτά.

1. Τό χρονικό τῆς αἰχμαλωσίας του στούς Τούρκους

.                           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς εἶχε ἀποδεχθῆ τήν πρόταση τοῦ Ἰωάννου τοῦ Παλαιολόγου νά μεσολαβήση γιά νά ἐπέλθη ἡ εἰρήνη μεταξύ αὐτοῦ καί τοῦ πεθεροῦ του Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ. Καίτοι ἡ ὑγεία του ἦταν ἐπισφαλής, ἀνέλαβε νά ταξιδεύση στήν Κωνσταντινούπολη, γιατί ὡς γνήσιος ἡσυχαστής ἤθελε νά δῆ τήν εἰρήνη νά ἐπικρατῆ στήν ἐναπομείνασα τότε αὐτοκρατορία. Κατά τήν διάρκεια τοῦ ταξειδίου αὐτοῦ συνελήφθη αἰχμάλωτος ἀπό τούς Τούρκους.
.                           Ὅλα τά γεγονότα πού συνέβησαν κατά τήν αἰχμαλωσία του θά τά ἀντλήσουμε ἀπό τήν ἐπιστολή πού ἀπέστειλε ὁ ἅγιος Γρηγόριος στήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐπίσης ὑπάρχει καί μιά ἄλλη ἐπιστολή μέ τίτλο «ὅτε ἑάλω», ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπό τμῆμα τῆς πρώτης ἐπιστολῆς.
.                           Πέρα ἀπό αὐτές τίς δύο ἐπιστολές, πού εἶναι ἐπιστολές τῆς αἰχμαλωσίας, ὑπάρχει καί «διάλεξις» τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ «πρός ἀθέους χιόνας συγγραφεῖσα παρά ἰατροῦ τοῦ Ταρωνείτου, παρόντος καί αὐτηκόου γεγονότος».
.                           Θεωρῶ ὅτι αὐτά τά κείμενα εἶναι σημαντικά, γιατί ἀφ᾿ ἑνός μέν μᾶς περιγράφουν τίς ταλαιπωρίες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ τίς ἀπόψεις του γιά τούς Ὀθωμανούς. Αὐτό τό σημεῖο εἶναι ἀρκετά ἐνδιαφέρον, γιατί, ὅπως ἔχουμε ἀναφέρει, ἡ ἐποχή αὐτή εἶναι πολύ κρίσιμη γιά τήν αὐτοκρατορία.
.                           Λίγες ἡμέρες μετά ἀπό τόν φοβερό σεισμό τῆς 2ας Μαρτίου τοῦ ἔτους 1354 μ.Χ. ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ συνοδεία δικῶν του ἀνθρώπων βρισκόταν στήν Τένεδο. Λόγῳ τρικυμίας ἤθελαν κάπου νά προσεγγίσουν. Ἐπειδή ὅμως πληροφορήθηκαν ὅτι οἱ Τοῦρκοι μέσα στήν παραζάλη ἀπό τόν σεισμό εἶχαν καταλάβει τήν Καλλίπολη, παρέμειναν στά ἀνοιχτά τῆς θαλάσσης. Τό πρωΐ τῆς ἄλλης ἡμέρας οἱ Τοῦρκοι κατέλαβαν τό πλοῖο ὅπου βρισκόταν ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ τήν συνοδεία του, ὕστερα ἀπό μάχη. Ἔτσι ἀρχίζει ἡ αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου στούς Τούρκους.
.                           Οἱ αἰχμάλωτοι μεταφέρθηκαν στήν Λάμψακο, ἀφοῦ ταλαιπωρήθηκαν πολύ. Οἱ Χριστιανοί ἔδειξαν ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιά τόν ἅγιο Γρηγόριο καί προσέφεραν χρηματικά ποσά γιά νά τόν ἐλευθερώσουν. Ὅμως οἱ Τοῦρκοι, ἐπειδή πληροφορήθηκαν γιά τήν μεγάλη προσωπικότητα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, αὔξαιναν τό ποσό καί ἔτσι ἦταν παντελῶς ἀδύνατον νά εὑρεθοῦν τά χρήματα καί νά ἐλευθερωθῆ.
.                           Μετά ἀπό μερικές ἡμέρες τόν ἔφεραν «εἰς τάς Πηγάς» μέ μεγάλη ταλαιπωρία. Καί στήν συνέχεια τόν ὁδήγησαν στήν Προῦσα, πού τότε ἦταν Πρωτεύουσα τοῦ Ὀρχάν. Ἐκεῖ εἶχε καί θεολογικές συζητήσεις, μία μέ τόν ἐγγονό τοῦ ἐμίρη, τόν Ἰσμαήλ, καί τήν ἄλλη μέ τούς Χιόνας, τό περιεχόμενο τῶν ὁποίων θά ἀναλύσουμε πιό κάτω.
.                          Μέ τήν παρέμβαση τοῦ ἰατροῦ Ταρωνείτη τόν ὁποῖο ἀποκαλεῖ «φιλοθεώτατον» καί «θεοφιλέστατον» ὁδηγήθηκε στήν Νίκαια. Ἐκεῖ τό κλίμα ἦταν πιό κατάλληλο. Ἀπό τήν παραμονή του στήν πόλη αὐτή διασώζεται καί μιά τρίτη θεολογική συζήτηση πού εἶχε μέ τούς Ὀθωμανούς.
.                           Τελικά, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἐλευθερώθηκε τήν ἄνοιξη τοῦ 1355 μέ τήν παρέμβαση τοῦ Ἰωάννου Καντακουζηνοῦ, ὁ ὁποῖος προσέφερε τό ἀνάλογο χρηματικό ποσόν πού ζητοῦσαν οἱ Τοῦρκοι. Τό ποσόν αὐτό συγκεντρώθηκε μέ ἔρανο «μέ τήν φροντίδα τοῦ Καντακουζηνοῦ καί μετεφέρθη εἰς τόν Ὀρχάν ἀπό Σέρβους ἐμπόρους».
.                           Ἡ αἰχμαλωσία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου στούς Τούρκους διήρκεσε περίπου ἕνα χρόνο, ἀπό τόν Μάρτιο τοῦ 1354 μέχρι τήν ἄνοιξη τοῦ 1355. Κατά τό διάστημα αὐτό οἱ Ὀθωμανοί εἶχαν κυριεύσει τήν Καλλίπολη καί ἄλλες πόλεις τῆς Θράκης.

 2. Ἐνδιαφέροντα σημεῖα ἀπό τήν περίοδο τῆς αἰχμαλωσίας

.                           Τό χρονικό τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, ὅπως διασώζεται στίς ἐπιστολές του, δέν παρουσιάζει ὅλες τίς δυσκολίες πού συνάντησε ἐκεῖ. Πρέπει νά δοῦμε μερικά ἐνδιαφέροντα σημεῖα, ὅπως τά διηγεῖται ὁ ἴδιος, γιατί φανερώνουν καί τόν χαρακτήρα τῶν Τούρκων.
.                           Τό πρῶτο σημεῖο εἶναι ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος εἶχε σαφῆ συνείδηση ὅτι ἀνῆκε στό γένος τῶν Ρωμαίων. Κάνει λόγο γιά τήν ἐγκατάλειψη «τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς γένους» ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ. Δέν πρόκειται ἁπλῶς γιά τό ἑλληνικό γένος, ἀλλά γιά τό ρωμαϊκό, πού ἔχει ἑλληνικό πολιτισμό καί ὀρθόδοξη πίστη. Πολλές φορές στό κείμενο τῆς ἐπιστολῆς του κάνει λόγο γιά τούς κατοίκους τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καί τούς ἀποκαλεῖ Ρωμαίους. Γίνεται ἀντιδιαστολή μεταξύ τῶν Ρωμαίων καί τῶν βαρβάρων καί μέ αὐτήν τήν λέξη ἐννοοῦνται οἱ Τοῦρκοι.
.                           Τό δεύτερο σημεῖο εἶναι ὅτι περιγράφει τήν φρικτή δοκιμασία τῶν Ρωμαίων κατοίκων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἀπό τήν αἰχμαλωσία τους στούς Τούρκους. Κάπου λέγει ὅτι εἶδε νά ζοῦν μαζί Χριστιανοί καί Τοῦρκοι: «Ἄγοντας, ἀγομένους ὁρῶν». Οἱ Χριστιανοί ἦταν ἀγόμενοι, ἐνῶ οἱ Τοῦρκοι ἄγοντες. Μέ τήν φράση αὐτή πολλά μπορεῖ κανείς νά ὑπονοήση. Πάντως εἶναι γεγονός ὅτι οἱ Τοῦρκοι χρησιμοποιοῦσαν τούς Χριστιανούς σκληρά.
.                           Σέ ἄλλο σημεῖο τῆς ἐπιστολῆς περιγράφεται ἡ προσέλευση τῶν Χριστιανῶν πρός αὐτόν πού τόν ρωτοῦσαν, ἐκτός τῶν ἄλλων, καί γιά τήν αἰτία τῆς ἐγκαταλείψεώς τους ἀπό τόν Θεό.
.                           Κατά τήν μεταφορά του «εἰς τάς Πηγάς», συνάντησε ἐκεῖ Ἐκκλησία, γύρω ἀπό τήν ὁποία ζοῦσαν μοναχοί καί κοσμικοί. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁμιλοῦσε στήν Ἐκκλησία καί παρηγοροῦσε, ἀφ᾿ ἑνός μέν τούς αὐτόχθονες, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ «τούς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας ἐκεῖ συναγομένους Χριστιανούς». Αὐτό σημαίνει ὅτι στόν τόπο ἐκεῖνο ἦταν συγκεντρωμένοι πολλοί αἰχμάλωτοι Χριστιανοί, ἐστερημένοι τῶν πάντων καί ἔχοντες ἀνάγκη παρηγοριᾶς.
.                           Τό τρίτο σημεῖο εἶναι ὅτι τήν κατάληψη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπό τούς Τούρκους ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς θεωρεῖ ὡς οἰκονομία καί παιδεία τοῦ Θεοῦ γιά τά ἁμαρτήματα τῶν Ρωμαίων. «Ἅμα δέ καί πρός μικράν ἔκτισιν τῶν πολλῶν εἰς Θεόν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων». Μάλιστα δέ καί ἄλλα γεγονότα, ὅπως τόν σεισμό, θεωρεῖ ὅτι εἶναι εἴτε παιδευτικές ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ εἴτε ἐγκαταλείψεις. Δέν τό δέχεται αὐτό μοιρολατρικά, ἀλλά πραγματικά, ἀφοῦ βλέπει τήν ἱστορία μέσα ἀπό τήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ. Αὐτό δέν σημαίνει ὅτι ἀδιαφοροῦσε γιά τήν ἐλευθέρωσή τους ἤ τήν ἐλευθερία τοῦ Γένους τους, ἀλλά ἤξερε νά ἑρμηνεύη τήν ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου νά ξεπεράση τούς πειρασμούς καί τά προβλήματα.
.                           Τό τέταρτο σημεῖο πού βλέπουμε στίς ἐπιστολές του αὐτές εἶναι ὅτι περιγράφεται ὅλη ἡ ταλαιπωρία του κατά τήν φρικτή δοκιμασία τῆς αἰχμαλωσίας του. Εἶχε ξεκινήσει ἀπό τήν Θεσσαλονίκη μέ ἐπισφαλῆ ὑγεία καί ἐξαναγκάστηκε νά περάση ὅλη αὐτή τήν πειρασμική δοκιμασία. Σέ πολλά σημεῖα τῶν ἐπιστολῶν του φαίνεται ἡ ταλαιπωρία πού πέρασε. Θά ἀναφέρω μερικές χαρακτηριστικές φράσεις.
.                           Περιγράφοντας τά γεγονότα τῆς συλλήψεώς του λέγει: «Καί πολέμου συγκροτηθέντος… ἐλεεινῶς ἥλωμεν αἰχμάλωτοι γεγονότες». Ἔγινε μάχη μέσα στό πλοῖο καί συνελήφθησαν ἐλεεινῶς αἰχμάλωτοι. Ἀμέσως μετά τήν αἰχμαλωσία ἀντιμετώπισε ποικίλα προβλήματα. Ὁμιλεῖ γιά γύμνωση, γιά στέρηση τῶν ἀναγκαίων, γιά παντοδαπῆ κάκωση τοῦ σώματος πού προερχόταν ἀπό ἔξω, προφανῶς ἐδῶ ὑπονοεῖ μαστιγώσεις, καθώς ἐπίσης γιά καχεξία τῶν σπλάγχνων, γιά σύντηξη τῆς σαρκός καί παράλυση τμήματος τῶν μελῶν. Ἡ εἰκόνα τοῦ αἰχμαλώτου, ἄν προσαρμοσθῆ στήν περίπτωση τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μπορεῖ νά δείξη τήν δοκιμασία του. Ἐπίσης, οἱ πολλοί ἔπαινοι τῶν Ρωμαίων ἐνεργοῦσαν ἀρνητικά, γιατί οἱ Τοῦρκοι, ἀντιλαμβανόμενοι ὅτι αἰχμαλώτισαν ἕνα σημαντικό πρόσωπο τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, ζητοῦσαν περισσότερα λύτρα γιά νά τόν ἀπελευθερώσουν.
.                           Τόν περιέφεραν στίς πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας μέ μεγάλη ταλαιπωρία, ὥστε ὁ ἴδιος νά γράψη ὅτι, ὅταν ἔφθασαν «εἰς τάς Πηγάς», ἦταν ταλαιπωρημένοι πολύ ἀπό τήν ὁδοιπορία καί ἀπό ὅσα συνέβησαν κατ᾿ αὐτήν, καί μάλιστα τότε τούς ἄφησαν νά διημερεύσουν στό ὕπαιθρο. Ὁπότε, ὅταν ὁ κοινοτάρχης τῆς πόλεως τούς φιλοξένησε, τότε «ὑπό στέγην ἤγαγε καί γυμνούς ὄντας ἐνέδυσε καί πεινῶντας ἔθρεψε καί διψῶντας ἐπότισε».
.                           Ὅταν διάβασα γιά πρώτη φορά αὐτό τό κείμενο συγκινήθηκα βαθειά. Ἔβλεπα ἕναν ὁμολογητή τῆς Ὀρθοδοξίας, ἕναν θεούμενο πού ἔπλεε μέσα στό φῶς τοῦ Θεοῦ, νά γυμνώνεται καί νά ἐξευτελίζεται ἀπό τούς βαρβάρους Τούρκους. Καί στήν Προῦσα, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος, «περιστοιχοῦντες ἦσαν ἡμᾶς οἱ βάρβαροι».
.                           Κατά τόν πρῶτο θεολογικό διάλογο πού εἶχε μέ τόν Ἰσμαήλ, ἐγγονό τοῦ Ὀρχάν, ἔβρεξε πάρα πολύ, ὥστε ὁ συνομιλητής του νά φύγη δρομαῖος, ἐνῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ τούς ἄλλους αἰχμαλώτους παρέμεινε κάτω ἀπό τήν βροχή. Λέγει: «Ἐγώ δέ… μετ᾿ ἐκείνων ὕπαιθρος· τόν ὑετόν ὑφιστάμενος».
.                           Πρός τό τέλος τῆς ἐπιστολῆς του πρός τήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης ὑπάρχει καί μιά ἄλλη χαρακτηριστική φράση πού δείχνει τήν τραγική κατάσταση στήν ὁποία βρισκόταν ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. Γράφει: «Τάδ᾿ ἐν ταῖς ἑξῆς γράφειν ὁ μέν λογισμός ἐθέλει, ἡ δέ χείρ οὐκ ἰσχύει». Αὐτή ἡ φράση εἶναι σημαντική, γιατί δείχνει ὅτι, παρά τήν ἐπιθυμία του νά γράφη, δέν ἀνταποκρινόταν τό χέρι του ἀπό τίς ταλαιπωρίες. Ἄν συνδέσουμε αὐτόν τόν λόγο μέ τόν ἄλλο πού γράφει γιά τήν πάρεση μικροῦ μέλους τοῦ σώματος, διαπιστώνουμε ὅτι μᾶλλον εἶχε ὑποστῆ μιά μικρή παραλυσία ἀπό τίς κακουχίες πού περνοῦσε.
.                           Τό πέμπτο σημεῖο ἀπό τήν ἐπιστολή πού μελετᾶμε εἶναι ὅτι σέ αὐτήν χαρακτηρίζεται ἡ νοοτροπία καί ὁ χαρακτήρας τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι τόν κρατοῦσαν αἰχμάλωτο, ἀλλά καί τό ἦθος μέ τό ὁποῖο τούς ἐμπότιζε ἡ θρησκεία τους. Πολλές φορές στήν ἐπιστολή τούς ὀνομάζει βαρβάρους, καί μάλιστα «τοῖς πάντων βαρβάρων βαρβαρωτάτοις». Σέ ἀντιπαράθεση μέ τό εὐσεβές γένος τῶν Ρωμαίων αὐτοί ἀποτελοῦν «τό δυσεβές καί θεομισές καί παμμίαρον τοῦτο γένος». Οἱ Τοῦρκοι δέν ἀκολούθησαν τόν Χριστό, ἀλλά «ἀνθρώπῳ ψιλῷ τε καί θνητῷ καί τεθαμμένῳ, Μωάμεθ οὗτος». Γι᾿ αὐτό ὁ Θεός τούς παρέδωσε σέ ἀδόκιμο νοῦ καί πάθη ἀτιμίας «ὥστε βιοῦν αἰσχρῶς καί ἀπανθρώπως καί θεομισῶς». Καί παρά τούς φόνους καί τίς ἀκολασίες νομίζουν ὅτι ἔχουν τόν Θεό συνευδοκοῦντα. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος αἰσθάνεται ὅτι ὁδηγεῖται ἀπό χέρια ἄνομα. Ὅλοι αὐτοί οἱ χαρακτηρισμοί δείχνουν τήν κατάσταση τῶν Τούρκων καί πῶς αἰσθανόταν ὁ καθαρότατος καί ὁ ἁγιότατος Γρηγόριος, εὑρισκόμενος μέσα στήν σαρκολατρική καί ἐμπαθῆ ἀτμόσφαιρα τῶν Ὀθωμανῶν.
.                           Μέ ὅλα αὐτά φαίνονται οἱ δυσκολίες τοῦ ἁγίου Γρηγορίου κατά τήν ἐνιαύσιο αἰχμαλωσία του στούς Τούρκους. Μετά ἀπό τόσους ἀγῶνες καθάρσεως πού ἔκανε στό Ἅγιον Ὄρος, μετά ἀπό τίς ἐμπειρίες τοῦ ἀκτίστου Φωτός, μετά ἀπό τούς ἀγῶνες γιά τήν ὀρθόδοξη πίστη, περιέπεσε αἰχμάλωτος στούς Τούρκους. Καί ὅλα αὐτά ἦταν μέσα στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ γιά νά ἁγιασθῆ ἀκόμη περισσότερο ὁ ἴδιος, καί νά δοξασθῆ τό Ὄνομά Του.

3. Οἱ τρεῖς θεολογικοί διάλογοι τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μέ τούς Ὀθωμανούς

.                           Κατά τήν διάρκεια τῆς ἐνιαυσίου αἰχμαλωσίας του ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς εἶχε καί τρεῖς θεολογικούς διαλόγους, ὅπως εἴδαμε προηγουμένως. Θά κάνουμε μιά σύντομη ἀνάλυση τῶν διαλόγων αὐτῶν, παρουσιάζοντας τά κεντρικά τους σημεῖα, γιατί δέν εἶναι εὔκολο νά ἀναλυθοῦν ὅλες οἱ πλευρές τους.
.                           Ὁ πρῶτος διάλογος ἔγινε στήν Προῦσα, ἡ ὁποία τότε ἦταν ἡ Πρωτεύουσα τῶν Ὀθωμανῶν, μέ τόν Ἰσμαήλ, ἐγγονό τοῦ ἐμίρη Ὀρχάν. Κάθησαν στό ἔδαφος καί παρευρίσκονταν μερικοί ἄρχοντες. Παρετέθησαν στόν Ἰσμαήλ κρέατα καί στόν ἅγιο Γρηγόριο φροῦτα, ἐπειδή ἦταν καλοκαίρι. Στήν ἀρχή ἡ συζήτηση περιστράφηκε στό γιατί δέν τρώγει κρέας ὁ ἅγιος. Στήν συνέχεια ὁ λόγος προχώρησε στήν ἐλεημοσύνη, ἐπειδή τήν ὥρα ἐκείνη κάποιος ἔφθασε καί ἀνήγγειλε ὅτι ἐξετέλεσε τήν ἐντολή τοῦ μεγάλου ἀμηρᾶ γιά τήν ἐλεημοσύνη τῆς Παρασκευῆς. Ὁ Ἰσμαήλ ρώτησε τόν ἅγιο ἄν καί οἱ Χριστιανοί ἐξασκοῦν τήν ἀρετή τῆς ἐλεημοσύνης. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι γέννημα καί καρπός τῆς ἀληθινῆς πρός τόν Θεό ἀγάπης, ὁπότε αὐτός πού ἀγαπᾶ πολύ τόν Θεό εἶναι ἐλεήμων.
.                           Ἴσως τό περιστατικό αὐτό νά ἦταν σκηνοθετημένο γιά νά συζητήσουν περί τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Μωάμεθ. Πράγματι, ὁ Ἰσμαήλ ρώτησε τόν ἅγιο Γρηγόριο ἄν οἱ Χριστιανοί ἀγαποῦν τόν Προφήτη τους Μωάμεθ. Ἡ ἀπάντηση τοῦ ἁγίου ἦταν ἀρνητική. Ἡ ἑπόμενη ἐρώτηση τοῦ Ἰσμαήλ ἦταν, γιατί ἀγαποῦν ἕναν ἐσταυρωμένο Θεό καί πῶς προσκυνοῦν τό ξύλο καί τόν σταυρό. Ὁ ἅγιος ἀνέλυσε καί τό ἑκούσιο καί τήν δόξα τοῦ πάθους, ἀλλά καί τό ἀπαθές τῆς θεότητος, καί ὅτι ὁ σταυρός εἶναι τό τρόπαιο καί σημεῖο τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ὁ ἄρχοντας ἔχει διάφορα διακριτικά ἐμβλήματα καί ἀπαιτεῖ τήν τιμή τῶν ἄλλων. Στήν συνέχεια, θέλοντας ὁ Ἰσμαήλ νά εἰρωνευθῆ τήν χριστιανική πίστη, εἶπε ὅτι, ἐπειδή οἱ Χριστιανοί διδάσκουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι υἱός τοῦ Θεοῦ, σημαίνει ὅτι ὁ Θεός Πατήρ ἔχει καί γυναίκα, διά τῆς ὁποίας τόν ἐγέννησε. Ἡ ἀπάντηση τοῦ ἁγίου Γρηγορίου ἦταν ἀποστομωτική. Χρησιμοποιώντας τήν διδασκαλία τῶν Μουσουλμάνων ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Λόγος τοῦ Θεοῦ καί ὅτι γεννήθηκε ἀπό τήν Παρθένο Μαρία, προχώρησε γιά νά πῆ ὅτι ἄν ἡ Μαρία γέννησε τόν Χριστό κατά σάρκα καί δέν εἶχε ἀνάγκη ἀνδρός, πόσο μᾶλλον ὁ Θεός πού εἶναι ἀσώματος γέννησε τόν λόγο του ἀσωμάτως καί θεοπρεπῶς καί ἑπομένως δέν εἶχε ἀνάγκη ὑπάρξεως γυναικός.
.                           Ἡ συζήτηση σταμάτησε στό σημεῖο αὐτό, δέν εἶχε δέ ἄλλη ἐξέλιξη, οὔτε διατέθηκε ἄγρια ὁ Ἰσμαήλ πρός τόν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ. Μάλιστα σέ αὐτήν τήν φάση τῆς συζητήσεως ἔπεσε πολύ βροχή, ὁπότε ἔφυγε δρομαῖος ὁ Ἰσμαήλ ἀπό τόν χῶρο ἐκεῖνο καί ὁ ἅγιος Γρηγόριος παρέμενε στήν βροχή. Ἐν τῷ μεταξύ εἶχε ἤδη βραδυάσει.
.                           Ὁ δεύτερος διάλογος ἔγινε μέ τούς Χιόνας. Πρίν παρακολουθήσουμε τά κεντρικά σημεῖα τοῦ διαλόγου νομίζω πρέπει νά σημειωθοῦν μερικά γιά τό τί ἦταν αὐτοί οἱ Χιόναι, γιατί πολλά ἐλέχθησαν γιά τό πρόσωπό τους καί τήν ἀποστολή τους. Ἡ προέλευση τῶν προσώπων αὐτῶν εἶναι μυστηριώδης.
.                           Ὁ M. Jugie ἰσχυρίζεται ὅτι «εἶναι παλαιοί ἰουδαῖοι προσηλυτισθέντες εἰς τό Ἰσλάμ». Ὁ Meyendorff «φρονεῖ ὅτι ἦσαν Χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν τόν Ἰουδαϊσμό, διά νά πλησιάσουν τούς Τούρκους κατακτητάς καί ἀποφύγουν διώξεις».
.                           Ὁ ἅγιος Φιλόθεος ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ Χιόναι ἦταν Χριστιανοί καί ἔγιναν Μωαμεθανοί. Οἱ ἀπόψεις αὐτές παρουσιάζουν μιά ὁμάδα ἀνθρώπων «οἱ ὁποῖοι κινοῦνται μεταξύ Χριστιανισμοῦ, Ἰουδαϊσμοῦ καί Μωαμεθανισμοῦ, χωρίς νά διευκρινίσουν ποῦ εὑρίσκονται τώρα».
.                           Ὁ καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ Χιόνες ἦταν Ἕλληνες. Τό ὄνομά τους (Χιόνες) εἶναι οἰκογενειακό καί ὄχι θρησκευτικό. Πρόκειται ἀσφαλῶς γιά μιά συγκρητιστική ὁμάδα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι γιά νά ἀποφύγουν τίς διώξεις, λόγῳ τῶν σκληρῶν συνθηκῶν πού ἐπικρατοῦσαν στήν Μικρά Ἀσία ἀπό τήν εἰσβολή τῶν Τούρκων, ἀπέστησαν ἀπό τήν χριστιανική πίστη, μποροῦσαν νά ἐμφανίζωνται καί ὡς Τοῦρκοι καί ὡς Ἰουδαῖοι καί εἶχαν ἥσυχη τήν συνείδησή τους ὅτι διατηροῦσαν μέρος τῆς πίστεως, ὡς κρυπτοχριστιανοί. Ὁ Ὀρχάν χρησιμοποιοῦσε «τά ἐπίλεκτα μέλη τῆς οἰκογενείας αὐτῆς εἰς τό ὑπανάπτυκτον ἐκπαιδευτικόν σύστημά του».
.                           Οἱ ἴδιοι οἱ Χιόναι κατά τήν ἀρχή τοῦ διαλόγου ὁμολόγησαν: «Ἡμεῖς ἠκούσαμεν δέκα λόγους, οὕς γεγραμμένους κατήγαγεν ὁ Μωϋσῆς ἐν πλαξί λιθίναις, καί οἴδαμεν ὅτι ἐκείνους κρατοῦσιν οἱ Τοῦρκοι· καί ἀφήκαμεν ἅπερ ἐφρονοῦμεν πρότερον καί ἤλθομεν καί ἐγενόμεθα καί ἡμεῖς Τοῦρκοι». Ὁ ἅγιος, ὅμως, Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀπό ὅσα ἄκουσε ἀπό αὐτούς ὁμολογεῖ ὅτι περισσότερο εἶναι Ἑβραῖοι καί ὄχι Τοῦρκοι. Καί ἀπό αὐτόν τόν λόγο φαίνεται ὅτι πρόκειται γιά συγκρητιστική ὁμάδα, ἡ ὁποία ἔδειχνε αὐτήν τήν διαγωγή γιά νά ἐπιζήση ἐκείνη τήν δύσκολη ἐποχή. Ἄλλωστε γι᾿ αὐτό καί ἀποκαλοῦνται «ἄθεοι».
.                           Τήν συζήτηση διοργάνωσε ὁ ἴδιος ὁ Ὀρχάν. Ρώτησε τόν ἰατρό Ταρωνείτη: «Τίς ποτε καί οἷός ἐστιν ὁ καλόγηρος οὗτος;». Καί ὅταν ὁ ἰατρός τοῦ ἔδωσε τά στοιχεῖα τῆς προσωπικότητός του, ἐκεῖνος ἀπάντησε: «Ἔχω σοφούς καί ἐλλογίμους κἀγώ, οἵτινες αὐτῷ διαλέξονται». Μετά ἀπό αὐτό ἔγινε ἡ συζήτηση τῶν Χιόνων μέ τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ.
.                           Ἀφοῦ οἱ Χιόναι στήν ἀρχή ὁμολόγησαν ὅτι ἔγιναν Τοῦρκοι, οἱ παρόντες ἄρχοντες εἶπαν στόν ἅγιο Γρηγόριο νά δώση τήν δική του ἀπολογία. Ὁ ἅγιος ἐκφράζει τόν δισταγμό του νά ἀπολογηθῆ, καί διότι αἰσθάνεται ὅτι εἶναι μηδέν πρός τό ὕψος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, καί διότι οἱ ἄρχοντες παρευρίσκονται καί ὡς κριταί καί συμμαχοῦν μέ τούς ἀντιδίκους –ἑπομένως δέν εἶναι καλό νά παρουσιασθοῦν τά δικαιώματα τῆς εὐσεβείας– ἀλλά καί διότι πρέπει νά μιμηθῆ τόν Χριστό, ὁ ὁποῖος ὅταν παραδόθηκε δέν ἀποκρινόταν. Ὅμως στήν συνέχεια ὁμολογεῖ τήν πίστη καί δέν ἀπολογεῖται πρός τούς Χιόνας. Ἔτσι, ἀναλύει τό δόγμα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, καταλήγοντας ὅτι «ὁ Θεός τρία, καί τά τρία ταῦτα εἷς ἐστί Θεός καί δημιουργός». Σέ αὐτήν τήν θέση συνεφώνησαν καί οἱ παρόντες Τοῦρκοι ἴσως ἀπό λόγους τακτικῆς.
.                           Ἡ συζήτηση ἔπειτα περιστράφηκε στό ἐρώτημα τῶν Χιόνων, γιατί οἱ Χριστιανοί ὁμολογοῦν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Θεός, ἀφοῦ εἶναι ἄνθρωπος καί γεννήθηκε ὡς ἄνθρωπος. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀνέπτυξε τό θέμα τῆς ἁμαρτίας τοῦ Ἀδάμ καί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ γιά νά σώση τόν ἄνθρωπο. Οἱ Τοῦρκοι ἔκαναν θόρυβο, λέγοντας, πῶς γεννήθηκε ὁ Θεός καί τόν ἐχώρεσε μήτρα γυναικός. Ὁ ἅγιος ἀπάντησε ὅτι ὁ Θεός, ἐπειδή εἶναι ἀσώματος, μπορεῖ νά εἶναι πανταχοῦ καί πάνω ἀπό τό πᾶν καί σ᾿ ἕναν τόπο. Οἱ Χιόναι πάλι τόν διέκοψαν γιά νά ποῦν: «Εἶπεν ὁ Θεός καί ἐγένετο καί ὁ Χριστός». Μέ αὐτό ἤθελαν νά δείξουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι κτίσμα καί ὄχι Θεός. Ὁ ἅγιος μεταξύ τῶν ἄλλων χρησιμοποίησε τήν διδασκαλία τοῦ Μωαμεθανισμοῦ, ὅτι ὁ Χριστός χαρακτηρίζεται Λόγος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό σημαίνει ὅτι δέν μπορεῖ ὁ ἕνας Λόγος νά γίνη ἀπό τόν ἄλλο Λόγο καί νά μήν εἶναι συνάναρχος μέ τόν Θεό. Ἄλλο εἶναι ἡ δημιουργία τοῦ ὑλικοῦ κόσμου καί ἄλλο ἡ γέννηση τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, πού λέγεται καί Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ὁ Χριστός εἶναι Θεός, ἀλλά γιά τήν σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου προσέλαβε τήν ἀνθρώπινη φύση.
.                           Στό σημεῖο αὐτό παρενεβλήθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ὀρχάν Παλαπᾶνος, πού προήδρευε καί ρώτησε τόν Παλαμᾶ, γιατί δέν δέχονται τόν δικό τους Προφήτη, τόν Μωάμεθ, ἐνῶ οἱ Μουσουλμάνοι δέχονται τόν Χριστό ὡς Λόγο τοῦ Θεοῦ καί τήν μητέρα του πλησίον τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι δέν μπορεῖ κανείς νά ἀγαπᾶ τόν διδάσκαλο, ἄν δέν πιστεύση στά λόγια του. Ἐπειδή ὁ Χριστός δέν μᾶς εἶπε νά δεχθοῦμε κανένα Μωάμεθ, γι᾿ αὐτό δέν ἀγαπᾶμε τόν Μωάμεθ. Μᾶς εἶπε δέ, ὅπως λέγουν καί οἱ Ἀπόστολοι, νά μή δεχθοῦμε κανέναν ἄλλο, γιατί Αὐτός θά ἔλθη νά κρίνη τόν κόσμο.
.                           Στήν συνέχεια οἱ Χιόναι μαζί μέ τούς ἄλλους Τούρκους τόν ρώτησαν γιατί δέν περιτέμνονται οἱ Χριστιανοί, ἀφοῦ καί αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Χριστός περιτμήθηκε. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπήντησε ὅτι στήν Παλαιά Διαθήκη ὁρίζονταν πολλά, ὅπως τό ἑβραϊκό Πάσχα, ὁ σαββατισμός, οἱ θυσίες, τό θυσιαστήριο μέσα στόν Ναό καί τό καταπέτασμα, τά ὁποῖα καί αὐτοί οἱ Τοῦρκοι δέν τά ἀκολουθοῦν. Ἤθελε ὅμως νά συνεχίση καί νά ἀναφέρη τούς Προφήτας οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσαν γιά τήν μετάθεση τοῦ νόμου, πού θά γινόταν ἀπό τόν Χριστό, ἀλλά τόν διέκοψαν οἱ Χιόναι γιά νά τόν ρωτήσουν γιά τίς εἰκόνες, τίς ὁποῖες ἀπαγορεύει ἡ Παλαιά Διαθήκη. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπάντησε ὅτι ἀπαγορεύθηκε ἡ προσκύνηση τῶν ὁμοιωμάτων στήν Παλαιά Διαθήκη γιά νά μήν λατρεύωνται ὡς Θεοί. Ἐπαινοῦμε καί ἐμεῖς τά κτίσματα, «ἀλλ᾿ ἀναγόμεθα δι᾿ αὐτῶν εἰς τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ». Δέν θεοποιοῦμε τά κτίσματα τοῦ Θεοῦ.
.                          Κάπου στό σημεῖο αὐτό περατώθηκε ὁ διάλογος μεταξύ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ καί τῶν Χιόνων – Τούρκων. Ἀλλά μέ τό τέλος τοῦ διαλόγου συνέβησαν δύο πράγματα. Τό ἕνα γεγονός εἶναι ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἄρχοντες σηκώθηκαν «καί ἀπεχαιρέτησαν μετ᾿ εὐλαβείας τόν Θεσσαλονίκης καί ἀπήρχοντο». Φαίνεται θαύμασαν τήν σοφία, τήν διακριτικότητα, ἀλλά καί τά χαρίσματα πού εἶχε. Τό ἄλλο εἶναι ὅτι ἕνας ἀπό τούς Χιόνας παρέμεινε λίγο καί «ὕβρισε τόν μέγαν τοῦ Θεοῦ ἀρχιερέα αἰσχρῶς καί ὁρμήσας ἐπάνω αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτῷ πληγάς κατά κόρρης», δηλαδή τόν ὕβρισε καί τοῦ ἔδωσε γροθιές στό πρόσωπο. Ὅμως ἄλλοι Τοῦρκοι τόν ἐκράτησαν, τόν κατηγόρησαν καί τόν ὁδήγησαν πρός τόν Ὀρχάν.
.                           Καί ὁ σεβασμός τῶν Τούρκων, ἀλλά καί ἡ ἀντίδραση τοῦ ἑνός συζητητοῦ δείχνουν τήν μεγάλη νίκη πού κατήγαγε ὁ ἅγιος Γρηγόριος καί τά ἀτράνταχτα ἐπιχειρήματα πού χρησιμοποίησε. Ὅπως φαίνεται ἀπό τούς εἰσαγωγικούς του λόγους ὁμίλησε μέ ἔμπνευση ἀπό τόν Θεό, φωτιζόμενος ἀπό τήν ἄκτιστη Χάρη Του, ἀλλά ὅμως καί μέ θαυμαστή διάκριση καί σοφία.
.                           Ὁ τρίτος θεολογικός διάλογος τοῦ ἁγίου Γρηγορίου μέ τούς Μωαμεθανούς ἔγινε ὅταν βρισκόταν στά μέρη τῆς Νίκαιας. Ξεκίνησε ἀπό ἕνα περιστατικό πού εἶδε. Κάποια ἡμέρα βγῆκε ἔξω ἀπό τήν πόλη. Λίγο ἔξω ἀπό τήν ἀνατολική πύλη εἶδε ἕναν κύβο κατασκευασμένο ἀπό μάρμαρο καί εὐπρεπισμένο γιά κάποια χρήση. Ρώτησε σέ τί χρησίμευε ὁ κύβος αὐτός. Τήν ὥρα πού κάποιος τοῦ ἐξηγοῦσε, ἄκουσε φωνές καί κραυγές πού προέρχονταν ἀπό τήν ἔξοδο τῆς πόλεως. Διαπίστωσε ὅτι ἔρχονταν Τοῦρκοι ἔχοντας νεκρό γιά νά τόν ἐνταφιάσουν. Τότε ἀπομακρύνθηκε λίγο, ὥστε νά εἶναι δυνατόν νά δῆ καί νά ἀκούση ὅσα θά λεχθοῦν καί θά γίνουν. Οἱ Τοῦρκοι τοποθέτησαν τόν νεκρό στόν κύβο καί ἔχοντας στό μέσον τόν τασιμάνη, τόν ὑπεύθυνο, δηλαδή, γιά τήν μουσουλμανική λατρεία, προσευχήθηκαν. Σήκωνε ὁ τασιμάνης τά χέρια του προσευχόμενος καί τό ἴδιο ἔκαναν καί οἱ παρόντες. Αὐτό ἔγινε τρεῖς φορές. Μετά τόν ἐνταφιασμό συνάντησε ὁ ἅγιος Γρηγόριος τόν τασιμάνη καί εἶχε μαζί του μιά συζήτηση μέ τήν βοήθεια διερμηνέως.
.                           Κατ᾿ ἀρχάς ὁ ἅγιος Γρηγόριος τόν ρώτησε νά μάθη τί ἔλεγαν κατά τήν προσευχή τους στόν Θεό. Ὅταν τοῦ ἐξήγησαν ὅτι τόν παρακαλοῦσαν νά συγχωρήση τά σφάλματα τῆς ψυχῆς τοῦ νεκροῦ, ὁ ἅγιος ἀποκρίθηκε ὅτι, ἐπειδή καί αὐτοί πιστεύουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι κριτής τῶν ἀνθρώπων καί Λόγος τοῦ Θεοῦ, σημαίνει ὅτι προσεύχονταν στόν Χριστό. Ἐπειδή ὁ τασιμάνης εἶπε ὅτι ὁ Χριστός εἶναι δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ὁ ἅγιος ἀπάντησε ὅτι δέν μπορεῖ νά εἶναι δοῦλος αὐτός πού εἶναι Λόγος τοῦ Θεοῦ καί θά κρίνη τούς ἀνθρώπους, ὅπως τό ὁμολογοῦν ὅλοι οἱ Προφῆτες.
.                           Ὁ τασιμάνης βρέθηκε σέ δυσκολία. Πολλοί Χριστιανοί καί Τοῦρκοι πλησίασαν γιά νά ἀκούσουν τόν διάλογο. Τότε ὁ Τοῦρκος ρώτησε τόν ἅγιο Γρηγόριο γιατί οἱ Χριστιανοί δέν δέχονται τόν Προφήτη Μωάμεθ καί τό εὐαγγέλιό του, πού κατέβηκε ἀπό τόν οὐρανό, ἐνῶ οἱ Τοῦρκοι δέχονται καί τούς Προφήτας καί τόν Χριστό καί τά τέσσερα εὐαγγέλια, ἕνα ἀπό τά ὁποῖα εἶναι καί τό εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἀπάντησε ὅτι δέν παραδεχόμαστε τίποτε οὔτε τό θεωροῦμε ὡς ἀλήθεια, ἄν δέν ὑπάρχουν μαρτυρίες. Ἀπό ὅλους τούς Προφήτας τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἔχουμε μαρτυρίες γιά τόν Χριστό, γι᾿ αὐτό καί πιστεύουμε σέ αὐτόν καί τό εὐαγγέλιό Του. Ὅμως δέν πιστεύουμε στόν «Μεχούμετ», γιατί οὔτε μαρτυρεῖται ἀπό τούς Προφήτας, ἀλλά οὔτε καί ἔπραξε κάτι παράδοξο.
.                           Τότε ὁ τασιμάνης κατηγόρησε τούς Χριστιανούς ὅτι ἀπέκοψαν τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἀπό τό εὐαγγέλιο, ὅπου ἦταν γραμμένο. Ἐπίσης εἶπε ὅτι καί ὁ Μωάμεθ ἔκανε μεγάλα πράγματα, ἀφοῦ μέ τήν δύναμη αὐτοῦ τοῦ Προφήτη κυριάρχησαν οἱ Τοῦρκοι ἀπό τήν ἀνατολή ἕως τήν δύση.
.                           Ἀπαντώντας ὁ ἅγιος Γρηγόριος στό πρῶτο ἐπιχείρημα εἶπε ὅτι κανείς Χριστιανός δέν ἀπέκοψε τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ ἀπό τό εὐαγγέλιο, γιατί τιμωρεῖται ἐκεῖνος πού θά ἀφαιρέση κάτι ἀπό τήν Ἁγία Γραφή. Ἄλλωστε, ὅπου μεταφράστηκε τό εὐαγγέλιο πουθενά δέν ἀναφέρεται τό ὄνομα τοῦ Μωάμεθ. Ἀκόμη καί οἱ αἱρετικοί, πού χρησιμοποιοῦν τήν ἴδια Ἁγία Γραφή, δέν ἔχουν αὐτό τό ὄνομα. Ὅλοι ἀπέθαναν, ἀλλά μόνον ὁ Χριστός ἀναστήθηκε, ἀναλήφθηκε καί θά κρίνη τήν οἰκουμένη. Ὅσον ἀφορᾶ τό ἐπιχείρημα ὅτι μέ τήν δύναμη τοῦ Μωάμεθ κυρίευσαν ὅλο τόν κόσμο, ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ θάρρος εἶπε, ὅτι αὐτό ἔγινε μέ τήν δύναμη τοῦ διαβόλου, μέ πόλεμο καί μαχαίρι, μέ λεηλασίες, καί ἀνδραποδισμούς καί φόνους. Καί ὁ Ἀλέξανδρος ἀπό τήν δύση πορεύθηκε πρός τήν ἀνατολή καί τήν κυρίευσε, ἀλλά αὐτό δέν εἶναι ἀπόδειξη θεότητος, οὔτε σέ αὐτόν ἐμπιστεύθηκαν οἱ ἄνθρωποι τίς ψυχές τους. Ὁ Μωάμεθ, χρησιμοποιώντας τήν βία καί τήν ἡδονή, δέν προσεταιρίσθηκε οὔτε ἕνα μέρος τῆς οἰκουμένης, ἐνῶ ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ, καίτοι συνιστᾶ σκληρό βίο καί ἄσκηση, ἐν τούτοις κυριαρχεῖ καί στούς πολεμίους της καί σέ ὅλη τήν οἰκουμένη, χωρίς βία.
.                           Στό σημεῖο αὐτό οἱ παρευρισκόμενοι Τοῦρκοι κινήθηκαν μέ ὀργή. Βλέποντας οἱ Χριστιανοί τίς διαθέσεις τους, ἔκαναν νεῦμα στόν ἅγιο Γρηγόριο νά περατώση τόν λόγο. Τότε ὁ ἅγιος μέ ἱλαρότητα καί ὑπομειδίαμα τούς εἶπε: «Εἴ γε κατά τούς λόγους συνεφωνοῦμεν ἑνός ἄν καί ἦμεν καί δόγματος». Ἦταν μιά ἔξυπνη ἀπάντηση γιά νά τούς καθησυχάση. Εἶπε, δηλαδή, ὅτι δικαιολογεῖται κάποια διαφορά, διότι ἀλλιῶς δέν θά ἀνῆκαν σέ διαφορετικά δόγματα.
.                           Τότε κάποιος ἀπό τούς Τούρκους εἶπε: «Ἔσται ποτε ὅτε συμφωνήσομεν ἀλλήλοις». Καί γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος: «Καί ἐγώ συνεθέμην καί ἐπευξάμην τάχιον ἤκειν τόν καιρόν ἐκεῖνον», δηλαδή συμφώνησε καί εὐχήθηκε νά ἔλθη γρήγορα ὁ καιρός πού θά συμφωνήσουν μεταξύ τους. Ὅπως σημειώνει ὁ ἅγιος Γρηγόριος, τό εἶπε αὐτό ἐνθυμηθείς τόν λόγο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου: «Τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει καί πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι κύριος Ἰησοῦς Χριστός εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός». Φυσικά αὐτό, ὅπως λέγει ὁ ἅγιος, θά συμβῆ στήν Δευτέρα Παρουσία τοῦ Χριστοῦ.
.                           Ὁ τρίτος αὐτός διάλογος ἔγινε τόν Ἰούλιο τοῦ 1354, λίγους μῆνες μετά τήν ἀρχή τῆς αἰχμαλωσίας του. Δεδομένου ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος παρέμεινε ἕνα χρόνο αἰχμάλωτος στούς Τούρκους, ὁπωσδήποτε θά εἶχε καί ἄλλες συνομιλίες μαζί τους. Ὅμως ἐδῶ τελειώνει ἡ ἐπιστολή καί δέν ἔχουμε ἄλλες μαρτυρίες. Τό γεγονός εἶναι ὅτι δόθηκε ἡ εὐκαιρία ἀπό τόν Θεό καί στούς Τούρκους νά μετανοήσουν τήν κρίσιμη ἐκείνη ἐποχή, πρίν καταλύσουν τό Ρωμαϊκό Κράτος.
.                           Σχολιάζοντας καί τούς τρεῖς αὐτούς διαλόγους μποροῦμε νά καταλήξουμε σέ μερικά συμπεράσματα.
.                           Τό ἕνα συμπέρασμα εἶναι ὅτι τό κεντρικό θέμα τῶν συζητήσεων ἦταν τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ καί τό πρόσωπο τοῦ Μωάμεθ. Τό θεμέλιο τῆς ὀρθοδόξου διδασκαλίας εἶναι ὁ Θεάνθρωπος Χριστός. Φαίνεται ὅτι ὁ ἅγιος ὁδηγοῦσε πρός τό σημεῖο αὐτό τήν συνομιλία.
.                           Τό ἄλλο συμπέρασμα εἶναι ὅτι ὁ ἅγιος Γρηγόριος διακρίνεται γιά τήν μεθοδικότητα τῆς συζητήσεως. Ξέρει πῶς νά χειρισθῆ τό θέμα. Ἀρχίζει ἀπό τίς μαρτυρίες τοῦ Κορανίου γιά τόν Χριστό καί προχωρεῖ στήν ἀνάπτυξη τῆς σκέψεώς του. Δέν εἶναι ἀπό τήν ἀρχή ἐπιθετικός, οὔτε ἀλλοιώνει τήν πίστη. Χρησιμοποιεῖ δικές τους μαρτυρίες, χωρίς νά ἀλλοιώνη τήν ἀποκεκαλυμμένη ἀλήθεια, ἔχοντας μεγάλο θάρρος, καίτοι εἶναι αἰχμάλωτος.
.                           Τό τρίτο συμπέρασμα εἶναι ὅτι διακρίνεται γιά τήν σύνεσή του. Ξέρει πῶς νά ἀρχίση καί ποῦ νά σταματήση. Ὅταν αἰσθάνεται ὅτι δέν ὠφελεῖ τούς συνομιλητάς του, τότε σταματᾶ μέ τρόπο, σοφία καί ἐξυπνάδα. Μερικές φορές χρησιμοποιεῖ καί διφορούμενες ἐκφράσεις, σέ μή οὐσιώδη θέματα, γιά νά περατώση ἤρεμα καί ἥσυχα τήν συζήτηση. Ἔτσι συζητᾶ ἕνας θεούμενος, ἕνας ἅγιος.

4. Παροτρύνσεις περί τῆς πίστεως

.                           Νομίζω ὅτι τό θέμα δέν θά εἶναι ὁλοκληρωμένο ἄν δέν δοῦμε καί πῶς καταλήγει αὐτή ἡ ἐπιστολή του, πού ἀπέστειλε ὁ ἅγιος Γρηγόριος στήν Ἐκκλησία τῆς Θεσσαλονίκης. Δέν ἐκθέτει μόνον τίς ταλαιπωρίες του ἀπό τήν ἐξορία, οὔτε τούς διαλόγους του πού εἶχε μέ τούς Τούρκους, ἀλλά προχωρεῖ καί στόν τονισμό τῶν ὑποχρεώσεων πού ἔχουν οἱ Χριστιανοί. Εἶναι μιά καταπληκτική ποιμαντική ἐπιστολή, καί ὄχι ἕνα χρονογράφημα, γιατί ὁ ἅγιος αἰσθανόταν Ποιμήν. Ὅπως ὅταν βρισκόταν στήν Θεσσαλονίκη δίδασκε μέ θυσία καί παρρησία τήν ὁδό τῆς σωτηρίας, ἔτσι κάνει καί τώρα πού βρίσκεται σέ μεγάλο πειρασμό.
.                          Οἱ Χριστιανοί δέν πρέπει νά ξεχνοῦν ποτέ ὅτι ἔχουν ζωντανό καί ἀληθινό Θεό, πού μαρτυρεῖται ἀπό τόν Πατέρα, τούς Προφῆτες καί ἀπό τά ἔργα τους. Αὐτός εἶναι ὁ Χριστός. Ἀλλά καί ὁ Χριστός ἀπαιτεῖ ζωντανή καί ἀληθινή πίστη πού νά μαρτυρῆται ἀπό τόν Θεό, τούς διδασκάλους τοῦ Θεοῦ καί τά ἔργα. Οὐσιαστικά πρόκειται γιά τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ.
.                           Χρειάζεται ζωντανή πίστη. Ἄν δέν ὑπάρχουν τά ἔργα, ἡ πίστη εἶναι νεκρά. Αὐτός πού ἔχει νεκρά πίστη, «διά τῆς τῶν ἀγαθῶν ἀπραξίας», εἶναι νεκρός, ἀφοῦ δέν ζῆ ἐν τῷ Θεῷ. Ἡ πίστη πού δέν μαρτυρεῖται ἀπό τά ἔργα τῆς σωτηρίας δέν εἶναι πίστη καί ὁμολογία, ἀλλά ἀπιστία καί ἄρνηση.
.                           Οἱ Χριστιανοί δέν πρέπει νά πάθουν κάτι παρόμοιο μέ τούς Μουσουλμάνους, στό θέμα τῆς πολιτείας καί ὄχι τῆς θεοσεβείας. Γιατί οἱ Μουσουλμάνοι, ἐνῶ πιστεύουν ὅτι ὁ Χριστός εἶναι Λόγος καί πνοή τοῦ Θεοῦ καί ὅτι γεννήθηκε ἀπό Παρθένο, ἐν τούτοις «ὡς μή Θεόν ὄντα τοῦτον φεύγουσι φρενοβλαβῶς καί ἀθετοῦσιν». Τό ἴδιο μποροῦν νά πάθουν καί οἱ Χριστιανοί, ὅταν ὁμολογοῦν ὅτι οἱ ἐντολές τοῦ Θεοῦ εἶναι δίκαιες καί ἀγαθές, ἀλλά στήν συνέχεια τίς ἀθετοῦν διά τῶν ἔργων.
.                           Εἶναι ἀδύνατον κάποιος ἄπιστος νά ἐμπιστευθῆ τόν Χριστιανό, ὅταν πιστεύη μέν στόν Χριστό πού γεννήθηκε ἀπό παρθένο Πατέρα ἀχρόνως καί ἀπό παρθένο Μητέρα ἐν χρόνῳ, ὅμως δέν ἀσκεῖ τήν παρθενία καί τήν σωφροσύνη, ἀλλά ζῆ τήν ἀκολασία. Εἶναι ἀδύνατον νά γίνη κανείς υἱός κατά Χάριν τοῦ Θεοῦ, ὅταν ὁ μέν Χριστός νήστευε, νομοθέτησε τήν ἐγκράτεια, διέταξε νά κρίνουμε δίκαια, ταλάνιζε τούς πλουσίους, ἔδειχνε συμπάθεια πρός τούς πταίοντας, ἀλλά καί μακροθυμία, πραότητα, ἀνεξικακία καί ταπείνωση, ὁ δέ Χριστιανός κάνει ἐντελῶς τά ἀντίθετα ἀπό ἐκεῖνα πού ἔκανε καί δίδασκε ὁ Χριστός.
.                           Στό τέλος τούς προτρέπει νά κάνουν αὐτοί τήν ἀρχή καί τότε θά βοηθήση ὁ Θεός. «Δός σύ τήν ἀρχήν ταύτης, ὁ δέ Θεός παράσχηται τήν τελείωσιν». Οἱ Χριστιανοί πρέπει νά ζητοῦν ὄχι μόνο τήν ἀνθρώπινη ἀρετή, ἀλλά καί τήν θεϊκή. Αὐτό σημαίνει ὅτι πρέπει νά ἐπιτύχουν τήν θέωση. Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τήν κακία, ἡ ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς, ἡ ἀνάληψη τῶν ἔργων τῆς μετανοίας καί ἡ ἀναμονή τοῦ Θεοῦ, ὁδηγεῖ τόν ἄνθρωπο στήν πρόσκτηση τῶν θεϊκῶν ἀρετῶν «διά τῆς τοῦ θείου πνεύματος ἐνοικήσεως». Ἐδῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος συνιστᾶ τήν μέθοδο τῆς θεώσεως. Δέν ἀρκεῖται στόν τονισμό μόνον τῆς ἀπομακρύνσεως ἀπό τήν κακία, ἀλλά τονίζει καί τήν πορεία πρός τήν θέωση, τήν ἔλευση τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ στήν καρδιά. Ἔτσι ἑρμηνεύεται ἡ ἐνοίκηση τοῦ θείου πνεύματος ἐντός μας. Μέ αὐτόν τό τρόπο «θεοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος».
.                           Οἱ Χριστιανοί πρέπει νά δείξουν τήν ἀληθινή πίστη ἀπό τά ἔργα τῆς προσωπικῆς τους ζωῆς. Καί καταλήγει αὐτήν τήν θαυμάσια ἐπιστολή ὁ θεῖος Γρηγόριος: «Οὕτω γάρ θεοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος. Ὁ γάρ κολλώμενος διά τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς τῷ Θεῷ ἕν πνεῦμα μετά τοῦ Θεοῦ γίνεται διά τῆς τοῦ θείου Πνεύματος χάριτος, ἥτις μετά πάντων ὑμῶν εἴη πάντοτε, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.».
.                           Ἡ ἐπιστολή αὐτή τοῦ ἁγίου Γρηγορίου εἶναι ὑπόδειγμα ποιμαντικοῦ λόγου. Δέν ἐξαντλεῖται σέ μιά ἀπολογία καί μιά γνωσιολογική ἐνημέρωση, ἀλλά προχωρεῖ καί στήν ποιμαντική καθοδήγηση τῶν Χριστιανῶν πρός τήν θέωση, πού εἶναι ὁ τελικός σκοπός τοῦ ἀνθρώπου. Δείχνει πῶς καί ἐμεῖς πρέπει νά ἀντιμετωπίζουμε τίς αἱρέσεις. Πρέπει νά διαφωτίζουμε τούς Χριστιανούς, ἀλλά καί νά τούς κατηχοῦμε, καί κυρίως νά τούς ποιμαίνουμε πρός τήν κοινωνία τους μέ τόν Θεό.
.                           Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μέ τόν θεολογικό διάλογο πού ἔκανε μέ τούς Ὀθωμανούς ἔδειξε τήν διαφορά πού ὑπάρχει μεταξύ τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας μέ τόν ἰσλαμισμό, τόσο στήν θεωρητική διδασκαλία ὅσο καί στήν πρακτική πού χρησιμοποιοῦν οἱ μουσουλμάνοι γιά νά ἐπικρατήσουν στόν κόσμο. Καί μέ αὐτόν τόν τρόπο ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἀποτελεῖ ὑπόδειγμα Πατρός καί θεολόγου γιά τό πῶς πρέπει νά ἀντιμετωπίζουμε τόν Ἰσλαμισμό, ἀλλά καί πῶς νά φροντίζουμε νά ζοῦμε τήν ὀρθόδοξη πίστη μας.
.                           Αὐτός ὁ διάλογος εἶναι ἐπίκαιρος, ἰδίως στίς ἡμέρες μας, πού ὁ Πρόεδρος τῆς Τουρκίας ἐπιδιώκει νά ἀνασυστήση τήν Ὀθωμανική Αὐτοκρατορία, μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται.–

, ,

Σχολιάστε

Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ

Ἡ Ἁγία Σοφία καί οἱ Ὀθωμανοί

Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.               Μεγάλη θλίψη κατέλαβε τήν ψυχή μας μέ τήν μετατροπή τῆς Ἁγίας Σοφίας σέ τζαμί, πού εἶναι ἕνας ἐκκλησιαστικός καί πολιτιστικός βιασμός, καί μάλιστα στήν ἐποχή μας πού χαρακτηρίζεται ὡς ἐποχή ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καί σεβασμοῦ τῶν θρησκευτικῶν ἐλευθεριῶν. Αὐτό δείχνει τόσο τήν νοοτροπία τῶν Τούρκων ὅσο καί τήν ὑποκρισία αὐτῶν πού τούς στήριξαν στήν ἀπόφασή τους αὐτή, γιατί δέν νομίζω ὅτι προχώρησαν σέ τέτοιες κινήσεις χωρίς κάποια συμπαράσταση ἀπό μερικούς μεγάλους ἡγέτες Κρατῶν.P

.                  Πάντως, ἡ Ἁγία Σοφία δέν ἔχει καμμιά σχέση μέ τούς Τούρκους Ὀθωμανούς, ἐκτός καί ἄν τήν θεωρήσουν ὡς ἕνα λάφυρο μιᾶς ἐξακολουθητικῆς κατάκτησης τῆς Πόλης-Βασιλεύουσας ἀπό τό ἔτος 1453 μέχρι σήμερα. Ὅμως ἡ ἱστορία δέν παραγράφεται οὔτε ἀποσιωπᾶται οὔτε παρερμηνεύεται. .                  Ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκι, ἕνας μεγάλος Ρῶσος Θεολόγος τοῦ 20οῦ αἰῶνος σέ κείμενό του μέ τίτλο «Οἱ Ἐκκλησίες τῆς Ἁγίας Σοφίας», γράφει ὅτι ἡ λέξη Σοφία εἶναι ἕνα βιβλικό ὄνομα, πού μεταξύ δύο ἄλλων, δηλαδή τήν Δύναμη καί τήν Εἰρήνη, ἀναφέρεται ἀπό τόν Ἀπόστολο Παῦλο στόν ἐνυπόστατο Λόγο τοῦ Θεοῦ, τόν Χριστό.

.                   Μάλιστα, γράφει, ὅτι ὁ πρῶτος Ναός στήν Κωνσταντινούπολη πού ἀφιερώθηκε στό ὄνομα τῆς Ἁγίας Σοφίας πιθανόν σχεδιάστηκε ἀπό τόν Μέγα Κωνσταντῖνο, ἐγκαινιάσθηκε τό 360 ἐπί Κωνσταντίου καί ἀργότερα κτίσθηκε μέ τήν σημερινή του μορφή ὡς «ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία» ἐπί τοῦ Ἰουστινιανοῦ.

.                    Αὐτό σημαίνει ὅτι τό ὄνομα «Ἁγία Σοφία» ἦταν ἐπιβεβαίωση τῆς θεολογίας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, πού κατήρτισε τό Σύμβολο τῆς Πίστεως, στό ὁποῖο ὁμολογοῦμε τόν Χριστό ὡς «Φῶς ἐκ Φωτός, Θεόν ἀληθινόν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, γεννηθέντα οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί δι’ οὗ τά πάντα ἐγένετο», ὅτι Αὐτός εἶναι ὁ Λόγος καί ἡ Σοφία τοῦ Θεοῦ Πατρός.

.                         Μέσα σέ αὐτήν τήν προοπτική ὑπῆρξαν πολυάριθμες Ἐκκλησίες στήν τότε Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία μέ τό ὄνομα «Ἁγία Σοφία», ἀκόμη καί στούς σλαυικούς λαούς.

.                   Διερωτῶμαι: Πῶς θά χρησιμοποιηθῆ ὁ Ναός αὐτός ὡς Τζαμί μέ τό ὄνομα «Ἁγια-Σοφιά», πού ἀναφέρεται στόν Χριστό ὡς Θεό, ὅταν τό Κοράνιο, ὅπως τό ἀναλύει ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων καί Πάσης Ἀλβανίας Ἀναστάσιος στό τεκμηριωμένο βιβλίο του «Ἰσλάμ», ἀρνεῖται τήν πατρότητα τοῦ Θεοῦ, δηλαδή ὅτι ὁ Θεός δέν ἔχει Υἱό καί δέν εἶναι Πατήρ, ἀπορρίπτει τήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, ἀφοῦ ὁ Μωάμεθ προσέλαβε στοιχεῖα ἀρειανισμοῦ καί νεστοριανισμοῦ, καί ἀρνεῖται τόν Σταυρό καί τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ; Τί σχέση ἔχει ἡ Ὀρθόδοξη Ἁγία Σοφία πού ἀναφέρεται στήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ μέ τό Κοράνιο καί τήν ἰσλαμική θρησκεία πού τήν ἀρνεῖται;

.                  Συγχρόνως θέλω νά ὑπενθυμίσω, ὅτι τόν 14ο αἰώνα, λίγο πρίν τήν Ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπό τούς Ὀθωμανούς, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἔκανε τρεῖς διαλόγους μέ τούς ἐκπροσώπους τῶν Ὀθωμανῶν πάνω στό βασικό θέμα ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι ἀρνοῦνται τήν θεότητα τοῦ Χριστοῦ καί ὑποστήριζε ὅτι ὁ ὁ Μωαμεθανισμός ἐπεκτάθηκε στόν κόσμο μέ τήν δύναμη τοῦ διαβόλου, μέ τόν πόλεμο, τό μαχαίρι, τίς λεηλασίες, τούς ἀνδραποδισμούς καί τούς φόνους, ὁ δέ Μωάμεθ χρησιμοποίησε τήν βία καί τήν ἡδονή.

.            Ἐπέμεινα στό θεολογικό αὐτό σημεῖο, γιά νά φανῆ ἡ μεγάλη διαφορά μεταξύ τῆς Ὀρδοδόξου Ἐκκλησίας καί τοῦ Ἰσλαμισμοῦ καί γιά νά τονίσω ὅτι ἡ Ἁγία Σοφία εἶναι ἕνας Ναός μέ βαθειά θεολογία, ὅπου ἐτελεῖτο γιά χίλια περίπου χρόνια ἡ θεία Λειτουργία, καί δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα πολιτιστικό ἀγαθό οὔτε ἁπλῶς ἕνα μνημεῖο μεγάλης πολιτιστικῆς παγκόσμιας κληρονομιᾶς, πολύ δέ περισσότερο εἶναι πρόκληση νά γίνη χῶρος προσευχῆς ἀλλοθρήσκων καί ἀλλοπίστων.

.                    Ὅταν ἀλλάζη ὁ σκοπός τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ναοῦ, τότε αὐτό συνιστᾶ θρησκευτικό βιασμό. Ἡ Ἁγία Σοφία εἶναι ἀναπόσπαστο τμῆμα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, τό ὁποῖο ὀνομάζεται Μεγάλη Ἐκκλησία λόγῳ τῆς Ἁγίας Σοφίας πού εἶναι ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία.

.                      Ὅμως χάριν τῆς ἀληθείας πρέπει νά ὑπογραμμισθῆ ὅτι αὐτόν τόν ἐκκλησιαστικό καί θεολογικό μεγάλο θησαυρό, καί δευτερευόντως πολιτιστικό θησαυρό, δέν σεβάστηκαν οὔτε οἱ δυτικοί Φράγκοι πού τόν κατέλαβαν τό 1204 οὔτε οἱ Ὀθωμανοί πού τόν κατέχουν ὡς λάφηρο ἀπό τό 1453 καί ἐντεῦθεν. Ἴσως αὐτό γίνεται ἐπειδή ὑπάρχουν κοινές θεολογικές ἀρχές μεταξύ δυτικοῦ Χριστιανισμοῦ καί τοῦ Ἰσλαμισμοῦ, ὡς πρός τό πρόσωπο τοῦ Θεοῦ, τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, τόν μυστικισμό, τόν κοινωνικό καί ψυχικό εὐδαιμονισμό, τόν θεοκρατικό ὁλοκληρωτισμό κλπ. Αὐτό ὅμως εἶναι ἄλλο μεγάλο θέμα.

.                 Αὐτό τόν τελευταῖο καιρό σκέπτομαι ἔντονα. Ὁ πρόεδρος Ἐρντογάν ἔχει ἕνα ὅραμα, χωρίς βέβαια νά συμφωνῶ μέ αὐτό, καί προσπαθεῖ νά τό πραγματοποιήση μέ συμμετοχή μερικῶν βορείων ὀρθοδόξων λαῶν καί μερικῶν δυτικῶν κρατῶν. Ἐμεῖς ὅμως, ὡς Ἕλληνες καί Ρωμηοί τί ὅραμα ἔχουμε; Καί ἀπό ποῦ ἀναμένουμε βοήθεια; Εἶναι μιά ὑπόθεση ἐργασίας.

.                   Ἡ τρίτη ἅλωση τῆς Ἁγια-Σοφιᾶς (πρώτη ἡ Φράγκικη τό 1204, δεύτερη ἡ Ὀθωμανική τό 1453) πού ἔγινε μέ τήν μετατροπή της σέ τζαμί πρέπει νά ἐνεργοποιήση ὄχι ἁπλῶς τό πολιτιστικό καί οἰκουμενικό ἀνοσιοποιητικό σύστημά μας, ἀλλά καί τό ἐκκλησιαστικό-θεολογικό σύστημα τοῦ ὀργανισμοῦ μας, καί νά ἀναπτυχθῆ ἐπί τέλους τό ρωμαΐικο φιλότιμό μας. Σέ αὐτό τό σημεῖο πρέπει νά ὑπάρξη στενή συνεργασία μεταξύ τῆς Κυβέρνησης καί τῆς Ἐκκλησίας μας.

  1. .                Τελικά, πρέπει νά θυμηθοῦμε τόν λόγο τοῦ Νικηφόρου Βρεττάκου «οὐκ ἐάλω ἡ πόλις, οὐκ ἐάλω τό φῶς». Ἡ Ἁγια-Σοφιά εἶναι ἕνα ἐκτυφλωτικό φῶς, πού ἄλλους φωτίζει καί ἄλλους τυφλώνει.–

,

Σχολιάστε

ΜΕΤΑ-ΑΛΗΘΕΙΑ καὶ ΜΕΤΑ-ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΡΕΑΛΙΣΜΟΥ καὶ ΠΙΣΤΕΩΣ («Ὅλα τά “μετά” ἔγιναν μιά δυναμίτιδα»)

Ρεαλισμός καί πίστη

τοῦ Ν.Ι.
περιοδ. «Ἐκκλησιαστικὴ Παρέμβαση»,
ἀρ. τ. 287/ Ἰούνιος 2020

.                  Παρατηρώντας τά γεγονότα τῆς ἱστορίας καί τῆς κοινωνίας, διαπιστώνουμε ὅτι ἡ ἀνθρωπότητα πέρασε τό μοντέρνο ὡς σχέση μέ τόν ὀρθολογισμό, τήν σκέψη, τήν ἐπιστήμη, τήν πρόοδο κλπ. καί μετά ἦλθε τό μεταμοντέρνο, πού ἀμφισβήτισε ὅλες τίς βεβαιότητες, τά στέρεα θεμέλια, τήν ἀντικειμενικότητα κλπ.
.                   Σέ ἄρθρο στήν «Καθημερινή» ἡ Τασούλα Καραϊσκάκη τόνισε ὅτι ὁ σπόρος τῆς ἀμφιβολίας καί τῆς ἀμφισβήτησης, πού χαρακτηρίζει τήν ἐποχή μας ἔγινε «δυναμίτιδα πού διαμελίζει τά πάντα», «ἔγινε ὅπλο στά χέρια τῶν συνωμοσιολόγων καί λαϊκιστῶν, ψευδολόγων, δεισιδαιμόνων καί πάσης φύσεως ἀρνητῶν», οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν τά πάντα «τήν κλιματική ἀλλαγή, τή σφαιρικότητα τῆς γῆς, τήν ἀποτελεσματικότητα τῶν ἐμβολίων, τήν ὕπαρξη τοῦ κορωνοϊοῦ».
.                Στήν συνέχεια μέσα στήν προοπτική τοῦ μεταμορτέρνου ἀναφέρεται σέ δύο πραγματικότητες, δηλαδή τήν «μετα-ἀλήθεια» καί τό μετα-γεγονός».
.                 «Μετα-ἀλήθεια εἶναι ἡ ὑπέρβαση, ἡ περιφρόνηση τῆς ἀλήθειας. Δέν ἔχει νά κάνει μέ τό κλασικό ψεῦδος, δηλαδή μέ τήν ἀπόκρυψη τῆς ἀλήθειας, πού προϋποθέτει τήν ἀκριβῆ γνώση τοῦ τί εἶναι παραποιημένο καί τί πραγματικό, ἀλλά μέ τήν ἀνενδοίαστη ἀνεξέλεγκτη δημιουργία πλαστῶν, παντελῶς ἀνύπαρκτων δεδομένων, μέ τήν ἐλευθερία παράθεσης μυθευμάτων, χωρίς ἔγνοια γιά τίς συνέπειες.
.                Μετα-γεγονός δέν εἶναι τό διαστρεβλωμένο ἀλλά τό ἀπολύτως κατασκευασμένο συμβάν. Ἀμφότερα, καρποί τῆς κακόβουλης, τυχοδιωκτικῆς, χρησιμοθηρικῆς χρήσης τοῦ Διαδικτύου, ἀπό ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται μόνο γιά τά συναισθήματα πού θά προκαλέσουν δῆθεν γεγονότα, ἀδιαφορώντας πλήρως γιά τό περιεχόμενό τους».
.                        Πάντοτε ὁμιλοῦσα γιά τήν λεγόμενη μεταμοντέρνα ἐποχή καί περίμενα τό τί θά ἀκολουθήση, καί ἐκεῖνο πού διεπίστωσα εἶναι ὅτι φθάσαμε στήν «μετα-ἀλήθεια» καί τά «μετα-γεγονότα», ἀφοῦ ἀμφισβητοῦνται τά πάντα, καί μέσα σέ αὐτήν τήν ἀμφισβήτηση «ὅλα τά μετά, ἔγινε μιά δυναμίτιδα πού σκόρπισε τόν ὀρθολογισμό σέ χίλια κομμάτια», ἀκόμη καί ὅλα τά δεδομένα.
.                 Τό βλέπουμε αὐτό ἔντονα στόν κορωνοϊό καί στήν νοοτροπία πού καλλιεργεῖται σέ ὅλους τούς κύκλους τῶν ἀνθρώπων. Ἰδίως στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας αὐτά τά «μετά» μεγεθύνονται.
.                  Ἐμένα μοῦ ἀρέσει νά βλέπω τά πράγματα τῆς κοινωνίας μέ ρεαλισμό, καί νά τά ὑπερβαίνω, χωρίς νά τά δαιμονοποιῶ, καί χωρίς νά τά φαντασιοποιῶ, ἀλλά καί νά τά ὑπερβαίνω μέ πίστη στόν Θεό και τήν Πρόνοιά Του.
.                   Ὁ ἅγιος Σωφρόνιος ὁ ἁγιορείτης ἔλεγε: «Ἡ ζωή τοῦ κόσμου ὀργανώνεται γύρω ἀπό μερικά ἀνθρώπινα πάθη καί ἡ πνευματική ζωή βρίσκεται στό περιθώριο. Ὀφείλουμε νά ἀντιστρέψουμε τήν κατάσταση αὐτή τῶν πραγμάτων, νά τοποθετήσουμε τήν πνευματική ζωή στήν καρδιά τῆς ζωῆς μας» (Περί πνεύματος καί ζωῆς, σελ. 22).
Αὐτός εἶναι ἕνας συνδυασμός ρεαλισμοῦ καί πίστεως.

Ν.Ι.

Σχολιάστε

Ο ΝΕΟΣ ΑΓΙΟΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ, Μητροπολίτης Ἐδέσσης

Ὁ ἅγιος Καλλίνικος, Μητροπολίτης Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας

τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

ΠΗΓΗ: parembasis.gr

                     .               Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, κατά τήν Συνεδρίασή της τῆς 23η Ἰουνίου 2020, μέ πρόταση τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου, ὕστερα ἀπό τεκμηριωμένη εἰσήγηση τῆς Κανονικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, κατέταξε στό ἁγιολόγιο τῆς Ἐκκλησίας τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας Καλλινίκου, μιά ὁσία καί ἐξαγιασμένη μορφή τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.
.               Μέ ἀξίωσε ὁ Θεός νά ζήσω γιά δεκαπέντε (15) χρόνια στήν ἴδια στέγη, στό Ἐπισκοπεῖο, μέ ἕναν Ἐπίσκοπο πού εἶχε ὅλα τά κριτήρια καί τίς προϋποθέσεις τῆς ἁγιότητος. Πρόκειται γιά τόν μακαριστό Μητροπολίτη Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας Καλλίνικο. Τήν ἴδια μαρτυρία δίνει καί ὁ διάδοχός του στόν θρόνο τῆς Ἐδέσσης, ὁ νῦν Μητροπολίτης Ἰωήλ, ὁ ὁποῖος τόν γνώρισε ἀπό κοντά, ἀφοῦ καί οἱ δύο ἤμασταν Ἱεροκήρυκες συνεργάτες του, ἀλλά τό ἐπιβεβαιώνουν καί τά μέλη τοῦ ποιμνίου του, πού τόν γνώρισαν ἀπό κοντά.
.                                       Μετά τήν κοίμησή του, ἔγραψα τρία βιβλία μέ τίτλους «Μαρτυρία ζωῆς» (1985), «Κόσμημα τῆς Ἐκκλησίας» (1998), «Καλλίνικος, Μητροπολίτης Ἐδέσσης, μιά “ὁσιακή μορφή”» (2015). Πέραν αὐτῶν, κατά καιρούς ἔγραψα διάφορα ἄρθρα πού παρουσιάζουν τήν ἐκπληκτική μορφή του.
.              Τόν γνώρισα ἀπό μαθητής τοῦ Γυμνασίου στό Ἀγρίνιο, ὅταν ἦταν Πρωτοσύγκελλος τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως καί μέ ἐντυπωσίαζε ἡ ἀσκητική του ἐμφάνιση, ἡ μοναχική ἁπλότητά του, ὁ γλυκύτατος λόγος του, ἡ ὅλη φυσιογνωμία του. Ἐρχόταν στό Χριστιανικό Οἰκοτροφεῖο, ὅπου ἔμενα, καί ὅλοι θαυμάζαμε τόν προσεκτικό, εὐχάριστο, ἁπλό κληρικό.
.                 Ὅταν ἔγινε Μητροπολίτης Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας, τόν ἀκολούθησα στήν ἐπισκοπική διακονία του καί ἔμεινα μαζί του στό Ἐπισκοπεῖο, περίπου δυόμιση χρόνια ὡς λαϊκός καί ἔπειτα περίπου δεκατρία χρόνια ὡς Κληρικός, συνολικά δεκαπέντε χρόνια. Ἄκουγα σοφά λόγια, μυούμην στό ἐκκλησιαστικό φρόνημά του, ἔβλεπα ἕναν «ἀσκητή Ἐπίσκοπο». Δέν ἔβλεπα τίποτε πού νά μέ προβλημάτιζε. Ἐπειδή παράλληλα πήγαινα στό Ἅγιον Ὄρος, δέν τόν ξεχώριζα ἀπό ἕναν ἐξαγιασμένο ἁγιορείτη μοναχό.
.                 Εἶναι θαυμαστό πῶς προσπαθοῦσε νά μέ παιδαγωγήση ἐκκλησιαστικά. Ὅταν τοῦ ἐκμυστηρεύθηκα τόν πόθο μου νά γίνω Ἱερομόναχος, ἐκεῖνος μοῦ ἔδωσε νά μελετήσω τό «Συμβουλευτικό Ἐγχειρίδιο» τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, πού εἶναι ἡ περίληψη τῆς Φιλοκαλίας τῶν ἱερῶν Νηπτικῶν. Καί ὅταν ἄρχισα νά κηρύττω στούς Ναούς, μοῦ συνέστησε νά διαβάσω ἕνα ἄλλο κορυφαῖο ἔργο τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου μέ τόν τίτλο «Ἑορτοδρόμιον», στό ὁποῖο ὁ ἅγιος Νικόδημος, ἑρμηνεύοντας τούς Κανόνες τῶν Δεσποτικῶν ἑορτῶν, χρησιμοποιεῖ ὅλους τούς Πατέρας τῆς Ἐκκλησίας κάνοντας καταπληκτικά θεολογικά ἑρμηνευτικά σχόλια. Καί μόνον αὐτή ἡ πράξη του δείχνει τό ἐκκλησιαστικό φρόνημά του καί τόν τρόπο τῆς Ἐπισκοπικῆς του διακονίας. Νά σημειωθῆ ὅτι τά δύο αὐτά ἐκπληκτικά κείμενα τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, τά διάβαζε καί ὁ ἴδιος καί ἔτσι ἐντασσόταν στήν νηπτική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας.
.                 Ὡς αὐτήκοος καί αὐτόπτης μάρτυς παρακολούθησα ἀπό κοντά ὅλη τήν ἐπισκοπική του διακονία, τήν προσωπική του ζωή, τήν σεμνότητά του, τήν ἀφιλαργυρία του, τόν πόνο τῆς καρδιᾶς του ἀπό ὅσα ἐπληροφορεῖτο, τό σύννουν καί εὐχάριστο τοῦ χαρακτήρα του, τήν προσευχή του, τήν καθαρότητα τοῦ βίου του, τό ἐκκλησιαστικό φρόνημά του, τήν εὐφυΐα του καί πολλά ἄλλα, τά ὁποῖα ἔχω περιγράψει στά βιβλία πού ἐξέδωσα.
.                 Ἐκεῖ ὅμως πού εἶδα τό μεγαλεῖο του ἦταν ὁ τρόπος ἀντιμετωπίσεως τῆς ἀσθενείας του, μετά τήν ἐγχείριση στόν ἐγκέφαλο γιά τόν ὄγκο πού εἶχε δημιουργηθῆ (γλύωμα) μέχρι τήν κοίμησή του. Ἐξομολογήθηκε πρίν τήν ἐπέμβαση, κάτι πού ἔκανε συχνά∙ ὑπαγόρευσε τήν διαθήκη του σέ Συμβολαιογράφο, ὅπου ζητοῦσε τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ νά τόν συνοδεύη μετά τήν ἐκδημία τῆς ψυχῆς του∙ προσευχόταν ἀδιάλειπτα μέ τήν εὐχή «γενηθήτω τό θέλημά σου»∙ ἄφησε τόν ἑαυτό του στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ∙ ἔφθασε σέ μεγάλο βάθος αὐτομεμψίας καί ταπεινώσεως∙ πρόσεχε νά μή δεχθῆ κανέναν ἀπολύτως λογισμό, ὥστε νά παρουσιασθῆ καθαρός στό φοβερό βῆμα τοῦ Χριστοῦ∙ εἶδε τήν Παναγία τήν Προυσιώτισσα μέσα στό Φῶς καί πολλά ἄλλα.
.                 Μοῦ ἔδωσε ὁ Θεός τήν δωρεά νά δῶ τά τέλη ἑνός Ἀρχιερέως, ὡς ἑνός ἁγιορείτου ἀσκητοῦ, ἑνός πραγματικοῦ ἐρημίτου μοναχοῦ. Πάνω στό κρεβάτι τῆς ἀσθενείας του, ὅπου συνεχῶς δόξαζε τόν Θεό, ἔβλεπα ἕναν ὅσιο ἀσκητή καί μάρτυρα, μέ τόν τρόπο πού ἀντιμετώπιζε τήν ἀσθένειά του, καί ὄχι ἁπλῶς ἕναν Ἐπίσκοπο.
.                 Τό ἄλλο θαυμαστό πού αἰσθάνθηκα εἶναι ὅτι εἰρήνευε τούς ἀνθρώπους πού τόν πλησίαζαν καί εἶδα θαυματουργικές ἐπεμβάσεις. Καθόμουν δίπλα του στό κρεβάτι τοῦ νοσοκομείου, διαβάζοντας κυρίως τήν «Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν Νηπτικῶν» καί μέ τρόπο ἀνέκφραστο θεραπεύθηκα ἀπό μιά σωματική ἀσθένεια πού μέ ταλαιπωροῦσε ἐκεῖνον τόν καιρό. Ἀλλά καί κατά τήν ἐξόδιο ἀκολουθία του θεράπευσε ἀπό μιά πολυχρόνια ἀσθένεια μιά πνευματική του θυγατέρα, ἀπό τήν Αἰτωλοακαρνανία, ἡ ὁποία δέν μποροῦσε νά θεραπευθῆ ἀπό πολλούς ἰατρούς, τούς ὁποίους εἶχε ἐπισκεφθῆ.
.                 Οἱ θαυματουργικές του ἐπεμβάσεις εἶναι πολλές. Ἀκόμη ὅσο ζοῦσε ἐλευθέρωσε μέ τίς προσευχές του ἀνθρώπους ἀπό τά δαιμόνια πού τούς εἶχαν καταλάβει. Στά βιβλία, πού ἔγραψα, περιγράφω τέτοια θαυματουργικά σημεῖα. Μετά τήν κοίμησή του ἐμφανίζεται στόν ὕπνο πολλῶν ἀνθρώπων καί τούς βοηθᾶ ἀποτελεσματικά, ὅπως καί πολλοί ὁμολόγησαν ὅτι ὠφελήθηκαν ποικιλοτρόπως ἀπό τόν Καλλίνικο, ὅταν τόν ἐπικαλέσθηκαν ἤ ὅταν ἐπισκέφθηκαν τόν τάφο του.
.                 Ἡ ὅλη χαρισματική προσωπικότητά του καί τό ἦθος του φαίνεται καθαρά σέ τρία κείμενα, ἤτοι τόν λόγο του κατά τήν χειροτονία του σέ Ἐπίσκοπο, τόν λόγο του κατά τήν ἐνθρόνισή του, καί τήν διαθήκη του. Ἄν σέ αὐτά τά κείμενα προστεθῆ καί μιά ἀπό τίς τελευταῖες του ἀπομαγνητοφωνημένες προφορικές ὁμιλίες μέ τίτλο «τό ἔνδυμα τῆς ψυχῆς», τότε συμπληρώνεται ὅλη ἡ ἀτμόφαιρα αὐτοῦ τοῦ χαρισματικοῦ Ἐπισκόπου τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ.
.                 Σκέπτομαι ὄτι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τόν τελευταῖο καιρό, μέ πρωτοβουλία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καί εἰδικά τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Βαρθολομαίου πλούτισε τό ἁγιολόγιο τῆς Ἐκκλησίας μέ συγχρόνους ἁγίους, μέ ἀστέρια φωτεινά πού λάμπουν στό στερέωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὅλοι αὐτοί εἶναι ἱερομόναχοι ἤ μοναχοί, κανείς Ἐπίσκοπος.
.                 Ὅμως ὑπάρχουν λαμπροί καί ἐξαγιασμένοι Ἐπίσκοποι, μεταξύ τῶν ὁποίων ὁ Ἐδέσσης Καλλίνικος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τήν ἴδια χάρη ἁγιότητας, σέ συνδυασμό μέ τήν ἀρχιερωσύνη τους. Ὁ Θεός δίνει σέ ὅλους τήν Χάρη Του, κυρίως σέ Ἐπισκόπους γιά νά ἐκπληρώνουν τό ὕψος τῆς διακονίας τους. Ἡ ἁγιότητα δέν περιορίζεται μόνον σέ μοναχούς καί ἱερομονάχους, γιατί μιά τέτοια νοοτροπία συνιστᾶ ἔλλειμμα ἐκκλησιαστικοῦ φρονήματος καί ἐπεκτείνεται σέ ὅλο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας.
.                 Πάντως, ἀξιώθηκα ἀπό τόν Θεό νά γνωρίσω ἕναν ἐξαγιασμένο Ἐπίσκοπο καί ἡ μαρτυρία μου δέν εἶναι ὑποκειμενική, ἀλλά νομίζω ἀληθινή. Τήν ἴδια μαρτυρία δίνει καί ὁ «παραδελφός» μου, Μητροπολίτης Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας Ἰωήλ, ὁ ὁποῖος ἀξιώθηκε νά προσμετρηθῆ στούς διαδόχους του, καί πληθώρα Ἀρχιερέων, τῶν ὁποίων οἱ ἀπόψεις δημοσιεύθηκαν στά βιβλία μου.
.                   Ὁ Μητροπολίτης Ἐδέσσης Καλλίνικος, ὅταν τόν ἔβλεπε κανείς, ἰδίως στήν θεία Λειτουργία, ὅπως κάποιος παρατήρησε, ἦταν μιά «ζωντανή ἁγιογραφία». Καί κατά τόν μακαριστό π. Ἐπιφάνιο Θεοδωρόπουλο ἦταν «μία ὁσιακή μορφή τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος» καί «ἐδόξασε δι᾽ ὅλης αὐτοῦ τῆς ζωῆς, τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ καί ἐτίμησεν ὅσον ὀλίγοι, τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν», εἶχε «ὁσιακή βιοτή καί ὁσιακά τέλη». Καί ὁ ἅγιος Παΐσιος τόν χαρακτήριζε «Ἅγιο Ἐπίσκοπο». Κατά τήν μαρτυρία τοῦ πνευματικοῦ του τέκνου Ἱερομονάχου π. Παϊσίου, ὁ ἅγιος Παΐσιος «πολύ ἐξετίμησε τόν Καλλίνικο γιά τήν εὐλάβεια καί τήν ἀγάπη του στήν Ἐκκλησία. “Ἅγιος Ἐπίσκοπος” ἔλεγε καί εἶχε πεῖ ὅτι δέν ξαναεῖδε ἄλλον ἐπίσκοπον σάν τόν Καλλίνικο μέχρι τότε».
.                       Νά ἔχουμε τήν εὐχή του καί τίς πρεσβεῖες του.

 

 

,

Σχολιάστε

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΙΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΠΟΥ ΑΝΕΔΕΙΞΕ Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ (διαμάχη μεταξύ εἰκονομάχων καί εἰκονολατρῶν)

Συνέντευξη
τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου
στόν δημοσιογράφο Ἀνδρέα Λουδάρο («Orthodoxia Info»)

 ΠΗΓΗ: parembasis.gr

.                   1. Ἐρώτηση: Σεβασμιώτατε, ἀφοῦ σᾶς εὐχαριστήσω, θά ἤθελα νά ξεκινήσω μέ μιά ἐρώτηση πού ἀποτελεῖ ἀπορία πολλῶν. Τί φοβήθηκε περισσότερο ἡ Ἐκκλησία τήν περίοδο τοῦ lockdown καί δέχθηκε σχεδόν ἀδιαμαρτύρητα, σύμφωνα μέ ὁρισμένους τοὐλάχιστον, τό κλείσιμο τῶν Ναῶν; Ἦταν ὁ φόβος τῆς μετάδοσης τοῦ ἰοῦ ἤ μήπως ὁ φόβος τοῦ νά χρεωθῆ ἡ ἐκκλησιαστική κοινότητα τήν διασπορά του;

.                   Ἀπάντηση: Ἐγώ σᾶς εὐχαριστῶ γιά τήν πρόσκληση νά συζητήσουμε θέματα πρωτόγνωρα για τήν Ἐκκλησία μας, τοὐλάχιστον τά τελευταῖα χρόνια.
.                     Κατ’ ἀρχάς δέν νομίζω ὅτι φοβήθηκε ἡ Ἐκκλησία ἀπό τήν πρόσφατη ὑγειονομική κρίση, γιατί στήν ἱστορία της ἔχει περάσει πολλές κρίσεις, ἐξωτερικές καί ἐσωτερικές, καί γνώριζε πάντοτε νά τίς ἀντιμετωπίζη μέ πίστη καί θάρρος. Ἄλλωστε, ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι ἕνας ἀνθρώπινος ὀργανισμός, ἀλλά τό Θεανθρώπινο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ.
.                   Ἡ περίοδος τοῦ lockdown ἦταν πράγματι δύσκολη, γιατί ὄχι μόνον οἱ Χριστιανοί, ἀλλά καί οἱ Κληρικοί ἕνα διάστημα ἔμειναν ἀλειτούργητοι, οἱ Ναοί ἦταν κλειστοί καί ἕνα ἄλλο διάστημα γίνονταν οἱ ἀκολουθίες «κεκλεισμένων τῶν θυρῶν».
.                  Ὅμως, ἡ Ἐκκλησία δέν δέχθηκε αὐτή τήν κατάσταση ἀδιαμαρτύρητα. Νά σᾶς θυμίσω ὅτι μέ τήν ἀπόφαση τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 16ης Μαρτίου περιόρισε καί ἀνέστειλε ὅλες τίς ἐνέργειές της, ἀλλά κράτησε τήν θεία Λειτουργία πού θά γινόταν τήν Κυριακή τό πρωΐ, 7-8 ἡ ὥρα. Ὅμως καί τότε δέν ὑπῆρξε ἀδρανής. Γνωρίζω ὅτι γίνονταν πολλές ἐσωτερικές διεργασίες καί συζητήσεις μεταξύ Ἐκκλησίας καί Πολιτείας. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, ἐνῶ δέν φαινόταν αὐτό ἐξωτερικά, ἔκανε συνεχεῖς παρεμβάσεις στήν Κυβέρνηση, ὅπως αὐτό ἔκαναν καί ἄλλα μέλη τῆς Ἱεραρχίας.
.                   Ὁ φόβος μας ἦταν νά μή διασπαρῆ ὁ ἰός καί νά μή θεωρηθοῦμε ὡς ὑπεύθυνοι φόνου λόγῳ τοῦ συνωστισμοῦ. Νά σᾶς θυμίσω ὅτι ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στό Πηδάλιον κάνει ἕνα σημαντικό σχόλιο στόν ΞϚ΄ Ἀποστολικό Κανόνα: «Σημείωσε ὅτι ὡς φονεύς καταδικάζεται καί ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐν καιρῷ πανώλης ἠξεύρωντας ὅτι εἶναι μεμολυσμένος, ὑπάγει εἰς οἴκους, καί πολιτείας, καί μολύνει καί τούς ἄλλους, καί γίνεται πολλῶν φόνων αἴτιος».

.                   2. Ἐρώτηση: Βλέποντας πλέον τά πράγματα ἀπό τήν ἀπόσταση τῶν ἡμερῶν πιστεύετε πώς ἡ Ἐκκλησία χειρίστηκε σωστά τό θέμα; Κέρδισε ἤ ἔχασε ἐν τέλει ἀπό τήν στάση της;

.                   Ἀπάντηση: Στίς ὑπάρχουσες συνθῆκες καί δυνατότητες ἡ Ἱερά Σύνοδος ἔκανε τό καλύτερο πού μποροῦσε νά κάνη. Αὐτό τό πιστεύω πραγματικά. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερώνυμος εἶναι πολύπειρος σέ δύσκολες καταστάσεις, καθώς ἐπίσης οἱ Συνοδικοί Ἱεράρχες αὐτῆς τῆς περιόδου στάθηκαν στό ὕψος τῶν περιστάσεων, εἶναι ἱκανοί, διαθέτουν γνώση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ χώρου καί ἔχουν ἐκκλησιαστικό φρόνημα, καί νομίζω χειρίσθηκαν σωστά τό θέμα αὐτό, ὅπως φαίνεται καί ἀπό τό ἀποτέλεσμα.
.                   Βρεθήκαμε μπροστά σέ ἕναν ἰδιαίτερο καί ἀόρατο πόλεμο, ἐμφανίσθηκε ἕνας ἰός πού ταπείνωσε τήν ἀλαζονεία τοῦ ἀνθρώπου καί τῶν ἐπιστημόνων καί παρέλυσε ἰσχυρά Κράτη καί τίς οἰκονομίες τους. Τά ὅσα ἀκούγαμε καί βλέπαμε στίς γειτονικές μας χῶρες καί σέ ἄλλες πιό μακρινές, ἀκόμη καί στίς δυνατές καί ἰσχυρές Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς, ἔδειχναν τό πρόβλημα πού ὑπῆρχε.
.                   Ἄν κέρδισε ἤ ἔχασε ἡ Ἐκκλησία μας, θά τό δείξη ὁ χρόνος. Αὐτή τήν στιγμή νομίζω ὅτι κέρδισε, γιατί ἔδειξε τήν ἑτοιμότητά της στήν ἀντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων, τήν αἴσθηση τοῦ κινδύνου, τήν προστασία τῆς ὑγείας τῶν ἀνθρώπων, τήν συνεργασία της μέ τόν πολιτικό κόσμο, τήν εὐελιξία της στήν ἀντιμετώπιση τῆς καταστάσεως καί τήν ἀνάδειξη τοῦ ἡσυχαστικοῦ πνεύματος τῆς ὀρθοδόξου παραδόσεώς.
.                   Νομίζω ἀκόμη ὅτι τά ἀντανακλαστικά πού ἔδειξαν πολλοί Ποιμένες καί οἱ πρωτοβουλίες πού ἀνέλαβαν κατά τήν περίοδο αὐτῆς τῆς κρίσεως ἔδειξαν τήν δυναμικότητα τῆς Ὀρθοδόξου ἐκκλησιαστικῆς ποιμαντικῆς, ἐπειδή βοήθησαν πολλούς ἀνθρώπους πού ἦταν κλεισμένοι στά σπίτια, μέ τά διάφορα προβλήματα πού ἀνέδειξε αὐτός ὁ ἐγκλεισμός.

.                   3. Ἐρώτηση: Ὑπῆρξαν ὅμως καί ἐκεῖνοι, Ἱερεῖς ἀκόμη καί Ἀρχιερεῖς –λίγοι μέν ἀλλά ὑπῆρξαν– πού ἐγκάλεσαν τόν Ἀρχιεπίσκοπο καί τήν Σύνοδο γιά τήν στάση τους.

.                  Ἀπάντηση: Δέν νομίζω ὅτι ὑπῆρξαν Ἱερεῖς καί Ἀρχιερεῖς οἱ ὁποῖοι «ἐγκάλεσαν τόν Ἀρχιεπίσκοπο καί τήν Σύνοδο». Δέν θέλω νά τό πιστέψω αὐτό, ἀλλά μερικοί εἶχαν μιά διαφορετική ἄποψη ἀπό τήν ἀπόφαση τῆς Συνόδου, πού τήν ἐξέφρασαν ποικιλοτρόπως, ἀνάλογα μέ τίς θεολογικές καί ἐκκλησιολογικές ἀρχές πού τούς διέπουν καί μέ τόν ἰδιαίτερο χαρακτήρα τους.
.                   Νομίζω, ὅτι τελικά πρέπει νά σεβόμαστε τόν Συνοδικό θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, διότι διαφορετικά ζοῦμε μέ αὐτόνομο τρόπο μέσα στήν Ἐκκλησία, πράγμα τό ὁποῖο εἶναι ἀντιεκκλησιαστικό. Τό Ἅγιον Πνεῦμα συγκροτεῖ αὐτόν τόν θεσμό τῆς Ἐκκλησίας.
.                   Ὅταν, βέβαια, κάποιος ἔχει μιά διαφορετική ἄποψη ἀπό ἐκείνη τήν ὁποία ἐξέφρασε ἡ Σύνοδος, θά μπορῆ νά ἀποστείλη ἕνα ἔγγραφο στήν Ἰερά Σύνοδο ἤ νά συζητήση προφορικά μέ τόν Ἀρχιεπίσκοπο καί μέ τούς Συνοδικούς Ἀρχιερεῖς, ὥστε ἡ πρότασή του αὐτή νά ἀξιοποιηθῆ κατάλληλα. Ἔτσι, μέσα ἀπό τήν συνεργασία τῶν πολλῶν βελτιώνονται οἱ ἀποφάσεις. Αὐτό τό βλέπουμε σέ ὅλα τά Πρακτικά τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων.
.                   Μέσα στήν Ἐκκλησία ζοῦμε ὡς ἕνα Σῶμα πού ἔχει πολλά μέλη, σύμφωνα μέ τήν θεόπνευστη ἀνάλυση πού κάνει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στό 12ο κεφάλαιο τῆς Α΄ πρός Κορινθίους Ἐπιστολῆς του. Ἐκεῖ, μεταξύ ἄλλων γράφει, ὅτι στόν ἀνθρώπινο ὀργανισμό ἐνῶ ὑπάρχουν πολλά μέλη, ἕνα εἶναι τό σῶμα. Καί ὁ ὀφθαλμός δέν μπορεῖ νά πῆ στό χέρι ὅτι δέν σέ ἔχω ἀνάγκη, οὔτε ἡ κεφαλή νά πῆ στά πόδια ὅτι δέν σᾶς χρειάζομαι.
.                   Καί στήν συνέχεια ὁ Ἀπόστολος Παῦλος παρουσιάζει μέ ἐκπληκτικό τρόπο τόν συνοδικό καί ἱεραρχικό θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, μέσα ἀπό τά χαρίσματα πού ἔχει κάθε μέλος. Γράφει ὅτι ὁ Θεός ἔθεσε μέσα στήν Ἐκκλησία τόν καθένα σέ ὁρισμένη θέση «πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων, ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν» (Α΄ Κορ. ιβ΄)
.                   Ἔτσι, ὅταν ὑπάρχουν ἀντιπαραθέσεις μεταξύ μας καί παρουσιάζονται δυσαρμονίες μεταξύ τῶν χαρισματούχων, σημαίνει ὅτι δέν ἔχουμε τό συγκεκριμένο χάρισμα, ὅπως θά ἔπρεπε νά τό ἔχουμε μέ τίς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις πού τό ἔχουμε.
.                   Ὁπότε, εἶναι φανερόν ὅτι πρέπει νά δίνουμε ἰδιαίτερη σημασία στόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο κατέχει κανείς μιά θέση μέσα στήν Ἐκκλησία καί στίς ὀρθόδοξες προϋποθέσεις μέ τίς ὁποῖες ἐκφράζει τό ἰδιαίτερο αὐτό χάρισμά του.
.                   Σκοπός μας πρέπει νά εἶναι ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ καί ὁ ἔπαινος τῆς Ἐκκλησίας, καί νά μήν ἰσχύη αὐτό πού λέγει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος «εἰ δέ ἀλλήλους δάκνετε καί κατεσθίετε, βλέπετε μή ὑπ’ ἀλλήλων ἀναλωθῆτε» (Γαλ. ε´, 15). Στήν Ἐκκλησία ὑπάρχει ὁ λεγόμενος πνευματικός νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀδήριτος.

.                   4. Ἐρώτηση: Ὁρισμένοι ὑποστήριξαν πώς ὁ τρόπος διαχείρισης τῆς κατάστασης ἀπό τήν πλευρά τῆς Κυβέρνησης ἦταν μιά ἔμμεση παραδοχή τοῦ κινδύνου μετάδοσης τοῦ ἰοῦ μέσῳ τῆς Θείας Κοινωνίας. Τό ἐνστερνίζεστε ὡς γεγονός;

.                   Ἀπάντηση: Κατ’ ἀρχάς πρέπει νά πῶ ὅτι ἡ Κυβέρνηση σέ συνεργασία μέ τόν ἐπιστημονικό καί πολιτικό κόσμο ἔδειξε σοβαρότητα καί ὑπευθυνότητα στήν ἀντιμετώπιση τῆς ὑγεινονομικῆς κρίσεως, γι’ αὐτό θρηνήσαμε λιγότερα θύματα. Βέβαια, ἐκ τῶν ὑστέρων καί ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς μπορεῖ κανείς νά ἔχη διαφορετική ἄποψη, ἀλλά θά πονούσαμε πολύ ὡς Χώρα ἄν εἴχαμε πολλούς θανάτους. Τοὐλάχιστον πρέπει νά ἐκφράσουμε τήν εὐγνωμοσύνη μας σέ ὅσους χειρίσθηκαν τήν ὑγειονομική αὐτή κρίση.
.                   Ὄντως ὑπῆρξε ὁρατός ὁ κίνδυνος τῆς διασπορᾶς τοῦ ἰοῦ. Δέν ξύπνησε μιά ὡραία πρωΐα ὁ Πρωθυπουργός καί μέ τήν συνδρομή τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου καί ἀποφάσισε νά κλείση τά Σχολεῖα, τά Πανεπιστήμια, τά καταστήματα, τά γήπεδα, τά κέντρα πολιτισμοῦ, τά ξενοδοχεῖα, τά ἀεροδρόμια, τά σύνορα, γιά νά καταστρέψη τήν οἰκονομία τῆς χώρας, γιά νά κτυπήση τήν Ἐκκλησία καί νά κάνη τούς Χριστιανούς νά μήν κοινωνοῦν τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Χριστοῦ. Θεωρῶ ὅτι τέτοιες σκέψεις εἶναι παράλογες!
.                   Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καί ἡ Ἱερά Σύνοδος ἀπό τήν ἀρχή ἔκαναν τήν διάκριση ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ Μετάληψη τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Χριστοῦ, διά τῆς ὁποίας δέν μεταδίδονται μολυσμοί, καί ἄλλο εἶναι ὁ συνωστισμός, διά τοῦ ὁποίου γίνεται διασπορά τοῦ ἰοῦ. Καί ἐγώ ὠς ἐκπρόσωπος τύπου ἔκανα πολλές φορές αὐτήν τήν διάκριση.
.                   Κατά συνέπειαν, ἐπισήμως οὔτε ἡ Κυβέρνηση οὔτε ἡ Ἐπιτροπή Ἐμπειρογνωμόνων ἔθεσαν θέμα μετάδοσης τοῦ ἰοῦ μέσῳ τῆς θείας Κοινωνίας, ἀντίθετα μάλιστα προσωπικά θέλω νά εὐχαριστήσω τήν Ἐπιστημονική Ἐπιτροπή, ἡ πλειοψηφία τῆς ὁποίας ἀποτελεῖτο ἀπό ζωντανά μέλη τῆς Ἐκκλησίας, πού στάθηκε μέ πολύ σεβασμό ἀπέναντι στήν πίστη τῶν ἀνθρώπων καί τήν θεία Κοινωνία καί βοήθησε τήν Ἐκκλησία. Αὐτό τό γνωρίζω προσωπικά. Αὐτό μπορεῖ κανείς νά τό διακριβώση ἄν ἐξετάση τί ἔγινε σέ ἄλλες χῶρες.
.                   Βέβαια, μερικοί βρῆκαν εὐκαιρία νά ἐκδηλώσουν τίς ἰδεολογικές τους ἀπόψεις, ὡς πρός τήν θεία Κοινωνία, ὅμως ἐμεῖς ἀντισταθήκαμε σέ αὐτό, ὅπως τό ἔκανε καί ἡ ὁμάδα τῶν Ἐμπειρογνωμόνων.

.                   5. Ἐρώτηση: Μαζί μέ τήν ἔξαρση τοῦ ἰοῦ εἴχαμε καί ἔξαρση συνωμοσιολογίας. Πῶς τό εἴδατε ἐσεῖς ὅλο αὐτό;

.                   Ἀπάντηση: Ὁ κόσμος στόν ὁποῖο βρισκόμαστε, εἶναι ὁ κόσμος τῆς φθορᾶς, τῆς ἀπάτης, τόν ὁποῖο κυριαρχεῖ ὁ κοσμοκράτορας τοῦ κόσμου τούτου, πού εἶναι ὁ διάβολος. Βέβαια, ὁ διάβολος, κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ, δέν εἶναι ὁ κοσμοκράτωρ τοῦ κόσμου, ἀλλά εἶναι ὁ κυρίαρχος στόν κόσμο τῶν παθῶν καί τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ὑποτάσσονται σέ αὐτόν, διότι τελικά τόν κόσμο τόν διευθύνει ἡ ἄκτιστη προνοητική ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, δηλαδή ὁ ἴδιος ὁ Θεός. Ὅπως ὁ Θεός δημιούργησε τόν κόσμο ἐκ τοῦ μή ὄντος, ἔτσι καί τόν διευθύνει μέ τήν ἄκτιστη ἐνέργειά Του.
.                  Ἔπειτα, ὁ κόσμος τῆς φαντασίας καί τῶν φαντασμάτων, εἶναι ὁ κόσμος τῆς πλάνης, μέσα ἀπό τήν ὁποία ἐνεργεῖ ὁ ἀντίδικος, γι’ αὐτό καί ὅλοι οἱ Πατέρες μᾶς διδάσκουν νά μήν ζοῦμε μέ φαντασίες καί φαντασιώσεις, ἀλλά νά βλέπουμε τήν πραγματικότητα μέσα ἀπό τήν πίστη καί τήν ὑπακοή στήν Ἐκκλησία.
.                   Βέβαια, δέν ἀποκλείεται οἱ ἄνθρωποι τοῦ κόσμου νά θέλουν νά κυριαρχήσουν μέ διαφόρους τρόπους πάνω στόν κόσμο, χρησιμοποιώντας ποικίλες μεθόδους, ἀκόμη καί τήν ἐπιστήμη καί τήν ψευδοεπιστήμη.
.                   Ὅπως ἐπίσης δέν ἀποκλείεται καί ἡ ὕπαρξη, ἄν καί σπάνια, ἀνθρώπων πού ἔχουν τό προφητικό χάρισμα καί βλέπουν βαθύτερα καί οὐσιαστικότερα τά πράγματα, δηλαδή αὐτό πού λέγει ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, βλέπουν «τούς λόγους τῶν ὄντων», στήν ἱστορία καί στήν κτίση. Ὅμως ὁ προφήτης ἔχει ἐμπειρία Θεοῦ, ἀνεπτυγμένο τόν «ἔσω ἄνθρωπο», καί ἔτσι μπορεῖ νά διακρίνη τό ἄκτιστο ἀπό τό κτιστό, τό θεϊκό ἀπό τό δαιμονικό, διαφορετικά εἶναι ψευδοπροφήτης. Καί αὐτή ἡ διάκριση εἶναι τό μεγάλο χάρισμα τῆς θεολογίας.
.                   Ὅλα αὐτά πού εἶπα προηγουμένως ἰσχύουν κατά πάντα. Ἐμεῖς πού ζοῦμε στήν Ἐκκλησία γνωρίζουμε σαφέστατα ὅτι ἡ θεολογία μας συνδέεται στενά μέ τήν ἱστορία καί ὄχι μέ τόν χῶρο τῶν φαντασμάτων καί ἡ θεολογία στήν πραγματικότητα εἶναι θεολογία γεγονότων καί ὄχι παραθεολογία φαντασιοπληξίας, διότι, κατά τόν ἅγιο Μάξιμο τόν Ὁμολογητή, «δαιμόνων θεολογία ἡ δίχα πράξεως γνώσις». Ἄλλωστε, κατά τόν Ἀπόστολο Παῦλο, «καὶ πνεύματα προφητῶν προφήταις ὑποτάσσεται» (Α΄ Κορ. ιδ΄, 32) καί, βεβαίως, ὅλα τά χαρίσματα καί τά πνεύματα τῶν προφητῶν ἐνεργοῦν στόν ἱερό θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, διαφορετικά εἶναι «πνεύματα ψευδοπροφητῶν».
.                   Ἑπομένως, ἐμπιστευόμαστε τόν ἱερό θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, μέσα στόν ὁποῖο ἐνεργεῖ τό Ἅγιον Πνεῦμα, ἀγωνιζόμαστε ἐναντίον τῶν φαντασιώσεων πού φανερώνουν διάφορες ἀκόμη καί ψυχιατρικές ἀσθένειες, χρησιμοποιοῦμε τήν ἐπιστήμη, ὅπως τήν ἐκφράζουν οἱ πραγματικοί ἐπιστήμονες, ἀλλά ἔχουμε ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ.

.                   6. Ἐρώτηση: Ὡς ἐκπρόσωπος Τύπου τῆς Ἱεραρχίας ἐπί σειρά ἐτῶν ἔχετε σίγουρα μιά σημαντική ἐμπειρία. Ὡστόσο φαντάζομαι πώς αὐτό ἦταν κάτι διαφορετικό. Θέλω νά μοῦ πεῖτε ποιά ἦταν ἡ ἐμπειρία σας ἀπό αὐτή τήν σύντομη, ἀλλά φαντάζομαι δύσκολη, θητεία σας ὡς ἐκπρόσωπος Τύπου τῆς Ἐκκλησίας ἐν μέσῳ πανδημίας.

.                  Ἀπάντηση: Θεωρῶ τιμή πού διετέλεσα πολλά χρόνια ἐκπρόσωπος τύπου τῆς Ἱεραρχίας καί τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐπί Ἀρχιεπισκοπείας Χριστοδούλου καί Ἱερωνύμου. Καί ὅλα αὐτά τά 25 χρόνια πού εἶμαι Ἀρχιερεύς ἔλεγα καθαρά τίς θεολογικές καί ἐκκλησιολογικές ἀπόψεις μου, χωρίς νά κάνω ἀντιπολίτευση οὔτε στόν μακαριστό Χριστόδουλο οὔτε στόν Ἱερώνυμο, ἀλλά πάντοτε βοηθοῦσα καί βοηθῶ σέ ὅ,τι μοῦ ζητοῦσαν ἤ μοῦ ζητοῦν. Δέν ἐργάζομαι ὀπορτουνιστικά.
.                   Βρίσκω δέ τήν εὐκαιρία νά πῶ ὅτι μέ τόν μακαριστό Χριστόδουλο εἶχα ἄριστη συνεργασία, τοῦ ἔλεγα τίς ἀπόψεις μου καί τίς ἤκουε ἡδέως, ὅπως τό καταλάβαινα, ἀλλά μοῦ τό ἐπιβεβαιώνουν καί στενοί συνεργάτες του, καίτοι δέν τόν εἶχα ψηφίσει, γι’ αὐτό καί ἔχω ἀγαθές ἀναμνήσεις ἀπό τήν ἐπικοινωνία μου μαζί του. Ὁ ἴδιος του πολλές φορές σέ δύσκολες περιστάσεις μέ ἐρωτοῦσε γιά νά μάθη τήν γνώμη μου.
.                   Βέβαια, τήν ἴδια ἄριστη συνεργασία ἔχω καί μέ τόν Ἀρχιεπίσκοπο Ἱερώνυμο, καί πρίν γίνει Ἀρχιεπίσκοπος ἐδῶ καί τριάντα χρόνια.
.                    Πάντως, στό πρόσωπο τοῦ κάθε Ἀρχιεπισκόπου βλέπω τόν Πρόεδρο καί ἐκφραστή τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, δηλαδή τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἔτσι ἔχω μάθει ἀπό τόν μακαριστό Γέροντά μου Μητροπολίτη Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας κυρό Καλλίνικο, ὁ ὁποῖος μέ ἐμύησε στό ἐκκλησιαστικό φρόνημα καί στόν σεβασμό τοῦ συνοδικοῦ καί ἱεραρχικοῦ πολιτεύματος τῆς Ἐκκλησίας.
.                   Μέ τήν ἰδιότητά μου, λοιπόν, τοῦ ἐκπροσώπου τύπου πολλές φορές χειρίσθηκα μεγάλα ζητήματα, ὅπως τίς Ταυτότητες, τήν κρίση μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, τούς Ὀλυμπιακούς Ἀγῶνες, τίς ἐσωτερικές ἐκκλησιαστικές κρίσεις, τήν ἐκλογή δύο Ἀρχιεπισκόπων, τίς σχέσεις Ἐκκλησίας καί Πολιτείας, τίς σχέσεις τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μέ τόν λοιπό Χριστιανικό κόσμο, τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, τήν μισθοδοσία τῶν Κληρικῶν κλπ.
.                   Στήν περίπτωση γιά τήν ὁποία μέ ἐρωτᾶτε, δηλαδή τῆς ὑγειονομικῆς κρίσεως, κλήθηκα νά βοηθήσω καίτοι δέν ἤμουν Συνοδικός Ἀρχιερεύς. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καί οἱ Συνοδικοί ἀποφάσισαν νά μοῦ ἀναθέσουν αὐτό τό ἔργο-διακονία, χωρίς νά μέ ἐρωτήσουν, χωρίς νά τό θέλω, χωρίς νά τό ἐπιδιώξω. Μάλιστα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τό γνώριζε καλά ὅτι δέν τό ἤθελα.
.                   Βέβαια, ὅπως τό εἶπα μερικές φορές στίς συνεντεύξεις πού ἔδωσα, ὑπάρχουν ἄλλοι Ἀρχιερεῖς πού θά μποροῦσαν νά κάνουν τό ἔργο αὐτό καλύτερα ἀπό ἐμένα, γιατί μέσα στήν Ἱεραρχία ἔχουμε ἀξιόλογους Ἱεράρχες, ἀλλά ὁ κλῆρος ἔπεσε σέ μένα καί ἔπρεπε νά ὑπακούσω.
.                   Μερικοί πού μέ ἀγαποῦσαν μέ ἀπέτρεπαν νά ἀναλάβω αὐτό τό ἔργο, γιατί, ὅπως μοῦ ἔλεγαν, θά μέ ἔφθειρε. Ἐμένα ὅμως μέ ἐνδιαφέρει, πάνω ἀπό τό προσωπικό μου ὄφελος, ἡ θυσιαστική ὑπακοή μου στήν Ἐκκλησία. Ἔτσι ἔμαθα νά ζῶ. Δέν πρέπει νά βάζουμε πάνω ἀπό τήν Ἐκκλησία τίς ἀτομικές μας ἐπιδιώξεις.
.                   Αὐτή ἡ περίπτωση ἦταν ἀρκετά δύσκολη γιά μένα. Ἔπρεπε νά ἀνταποκρίνομαι στίς προσκλήσεις τῶν δημοσιογράφων νά ὑποστηρίζω τίς ἀποφάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καί νά μήν ἐκφεύγω τῶν ἁρμοδιοτήτων μου.
.                   Ἔπειτα, ἔπρεπε νά κινοῦμαι προσεκτικά μεταξύ τῆς Ἐκκλησίας, τῆς Πολιτείας, τῶν Ἐπιστημόνων, τῶν ἐμπείρων Δημοσιογράφων, τῶν Χριστιανῶν, τῶν Κληρικῶν καί τῶν Ἐπισκόπων καί κυριολεκτικά νά σχοινοβατῶ εὑρισκόμενος πάνω σέ κάποιο κενό. Μερικοί προσπαθοῦσαν νά πιάσουν μιά λέξη γιά νά κάνουν ἀρνητική κριτική, γιατί δυστυχῶς οἱ πιό πολλοί ξέρουν πολύ καλά νά κάνουν ἕνα παιχνίδι, δηλαδή νά εἶναι «θηρευτές λέξεων», γιά νά δημιουργοῦν προβλήματα.
.                   Ἦταν ὄντως δύσκολο ἔργο. Ἔπρεπε νά ἐνημερώνω γιά τίς ἀποφάσεις τῆς Συνόδου, νά τίς ὑποστηρίζω, νά βάζω τίς ἀπαραίτητες ὑποσημειώσεις καί νά ἀποφεύγω τούς σκοπέλους, ἀλλά καί νά προσέχω ἀπό ὅσους ἦταν ἕτοιμοι νά ἀσκήσουν κριτική. Νομίζω ὅτι αὐτό τό ἀξιολόγησε ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος. Ἀλάθητος δέν εἶναι κανένας, ἀλλά αὐτό πού μετράει εἶναι ἡ διάθεση. Ἀπέκτησα μεγάλη πείρα μέσα ἀπό αὐτήν τήν πυρά πού διῆλθα.

.                   7. Ἐρώτηση: Ἀρκετοί θεωροῦν πώς ἡ πανδημία αὐτή, ἀνέδειξε πολλά προβλήματα ἐντός τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι πώς εἰδικά τίς μέρες ἐκεῖνες ἀκούστηκαν πολλές διαφορετικές φωνές. Γιά παράδειγμα, ἄλλοι ἔλεγαν μήν φιλᾶτε τά χέρια τῶν ἱερέων, μήν προσκυνᾶτε τίς εἰκόνες, ἄλλοι ἀπαντοῦσαν πώς αὐτές οἱ προσεγγίσεις εἶναι ἀσεβεῖς καί ὀλιγόπιστες. Ἐσεῖς τί ἄποψη ἔχετε γι’ αὐτό;

.                   Ἀπάντηση: Εἶναι ἀλήθεια αὐτό, ὅτι ἡ πανδημία αὐτή ἀνέδειξε κάποιους ἄλλους ἰούς, πού κυκλοφοροῦν μεταξύ τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Στήν ἀρχή οἱ περισσότεροι ἦταν μουδιασμένοι καί φοβισμένοι ἀπό τόν covid-19 καί τίς συνέπειές του, καί προβληματισμένοι. Ὅμως, καθώς περνοῦσε ὁ κίνδυνος, τότε φάνηκαν ὅλες οἱ ἀδυναμίες πού ὑπάρχουν καί στόν ἐκκλησιαστικό μας χῶρο. Τό συνοδικό σύστημα εἶναι τό καλύτερο, ἀλλά ἔχει καί αὐτό τίς ἀδυναμίες του, ὅταν δέν συνδυάζεται μέ τήν ἱεραρχικότητα καί τόν σεβασμό τοῦ ἱεροῦ θεσμοῦ τῆς Ἐκκλησίας.
.                   Ὡς πρός τό ὅλο θέμα γράφονται καί λέγονται πολλά πού δέν μπορεῖ κανείς εὔκολα νά σχολιάση. Ὡς πρός τά θέματα πού θίγετε, δηλαδή τόν τρόπο προσεγγίσεως τῶν ἱερῶν ἀντικειμένων στούς Ναούς καί τήν προσέγγιση στούς Ἱερεῖς διατυπώθηκαν οἱ πιό ἀκραῖες ἀπόψεις, ἀπό ἀσεβεῖς καί ὀλιγόπιστες ἕως καί ζηλωτικές. Σέ ἕναν μικρό βαθμό εἴδαμε τήν διαμάχη μεταξύ εἰκονομάχων καί εἰκονολατρῶν. Ὅμως ἡ Ἐκκλησία στό παρελθόν τό ἔλυσε αὐτό τό θέμα θεολογικά.
.                   Νομίζω ὅμως ὅτι ἐκεῖνο πού ἀνέδειξε αὐτή ἡ πανδημία εἶναι οἱ ποικίλες θεολογικές καί ἐκκλησιολογικές ἀπόψεις μεταξύ τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία διά μέσου τῶν αἰώνων ἀντιμετώπισε τούς ἀρειανούς, τούς μονοφυσίτες, τούς μονοθελῆτες, τούς εἰκονομάχους, ἀλλά παρά ταῦτα ὅλοι αὐτοί οἱ θεολογικοί ἰοί κυκλοφοροῦν μεταξύ τῶν Χριστιανῶν, ἀκόμη καί μεταξύ τῶν Ὀρθοδόξων.
.                   Ὁ κάθε Κληρικός, κάθε βαθμοῦ φαίνεται ὅτι ἔχει τήν δική του θεολογία καί ἐκκλησιολογία, ὅπως τήν σχημάτισε ἀπό τό οἰκογενειακό του περιβάλλον, τόν πνευματικό του πατέρα, τίς θεολογικές του σπουδές, τήν θέση πού κατέχει στήν Ἐκκλησία. Θά μποροῦσα νά πῶ ὅτι σέ πολλούς Κληρικούς ὅλων τῶν βαθμῶν ὑπάρχει μιά θεολογική, ἐκκλησιολογική καί πνευματική αὐτονομία καί ἀνεπάρκεια.

.                  8.Ἐρώτηση: Ὑπάρχουν ἐνέργειες πού κατά τήν γνώμη σας θά ἔπρεπε νά γίνουν, πρωτοβουλίες πού θά πρέπει νά λάβη ἡ Ἐκκλησία ὥστε νά ἀξιοποιήση τήν ἐμπειρία πού ἀπέκτησε ἀπό τήν περίοδο αὐτή ὥστε νά ἀντιμετωπίση τά ζητήματα πού ἀναδείχθηκαν;

.                   Ἀπάντηση: Μετά ἀπό κάθε κρίση πρέπει μερικοί σοβαροί καί ὑπεύθυνοι ἄνθρωποι, κυρίως τά Συνοδικά ὄργανα τῆς Ἐκκλησίας νά κάνουν ἀνασκόπηση τῶν γεγονότων καί νά δοῦν τά θετικά καί τά ἀρνητικά, ὥστε ἡ πείρα αὐτή νά ἀποτελέση ὁδηγό γιά ἄλλες παρόμοιες ἤ ἴδιες κρίσεις, πού θά ἔλθουν στό μέλλον.
.                   Δέν ξέρω ἄν αὐτό γίνη στήν Ἐκκλησία μας. Ἔχω παρατηρήσει καί ἀπό ἄλλες κρίσεις πού περάσαμε στό παρελθόν ὅτι πολλοί ἀπό ἐμᾶς ὁμοιάζουμε μέ τούς ἐπιβάτες ἑνός αὐτοκινήτου πού κοιμώμαστε καί ὅταν γίνη κάποιο ἀτύχημα ἤ ἀπότομο φρενάρισμα ξυπνᾶμε, γιά νά κοιμηθοῦμε καί πάλι, ὅταν περάση ὁ κίνδυνος.
.                   Νομίζω ἄν εἶναι κάτι πού πρέπει νά μᾶς προβληματίζει ἀπό τήν ὑγειονομική αὐτή κρίση εἶναι ὅτι πρέπει νά σεβαστοῦμε πραγματικά τόν εὐλογημένο συνοδικό θεσμό τῆς Ἐκκλησίας, μέ τήν Ἱεραρχική του διαβάθμιση. Δέν πρέπει νά ὑποτιμοῦμε ἤ νά κρίνουμε ἤ νά χλευάζουμε τόν θεσμό τῆς Ἱερᾶς Συνόδου μέσα ἀπό τήν προοπτική ποιός εἶναι στήν θέση τοῦ Ἀρχιεπισκόπου καί ποιά εἶναι ἡ σχέση μας μαζί του.
.                   Ἄν κανείς δέν σέβεται τά Συνοδικά Ὄργανα τῆς Ἐκκλησίας, τότε ὁδεύει σέ ἐπικίνδυνους ἀτραπούς. Ὁ ἅγιος Πορφύριος ἔλεγε: «Προτιμῶ νά πλανῶμαι μέσα στήν Ἐκκλησία, παρά νά φύγω ἀπό τήν Ἐκκλησία». «Κι ἔλεγε ὅτι δέν θά ἤθελε νά σωθεῖ μόνος του, δίχως τήν Ἐκκλησία κι ὅτι δέν θά ἐγκατέλειπε τό πλοῖο τῆς Ἐκκλησίας, γιατί ἔπαθε ρωγμή ἤ γιατί κινδύνευε».

.                   9. Ἐρώτηση: Θεωρεῖτε πώς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ὑπῆρξε στόχος;

.                   Ἀπάντηση: Δέν μπορῶ νά φαντασθῶ ὅτι ἕνα μέλος τῆς Ἱεραρχίας εἶχε καί ἔχει ἐνσυνειδήτως στόχο τόν Ἀρχιεπίσκοπο. Ὁ ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπος ἐκλέγεται ἀπό τήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καί πρέπει νά γίνεται σεβαστός. Φυσικά, ὅπως τό κάνουνε ὅλοι, τοῦ λέμε γραπτῶς ἤ προφορικῶς τίς ἀπόψεις μας καί ἐκεῖνος ἐνεργεῖ ἀνάλογα.
.                   Ἑπομένως, δέν θέλω νά δεχθῶ ὅτι ὑπῆρχε μιά στόχευση στόν Ἀρχιεπίσκοπο γιά νά γίνη μιά ἀποσταθεροποίηση μέσα στήν Ἐκκλησία. Μιά τέτοια νοοτροπία εἶναι καθαρά κοσμική, ἴσως καί δαιμονική, πάντως ἀντιεκκλησιαστική.
.                   Ἀλλά καί ὅταν δημιουργῆται μιά κρίση μέσα στήν Ἐκκλησία, μπορεῖ νά ἑρμηνευθῆ ἀπό τήν ἄποψη ὅτι ὅσο ὁ ὀργανισμός εἶναι δυνατός, τόσο παράγει καί ὑψηλό πυρετό. Δηλαδή, ὡς ἀντίδραση στίς αἱρετικές ἀπόψεις διαφόρων Πρεσβυτέρων καί Ἐπισκόπων, ἡ Ἐκκλησία παρήγαγε μιά ὑψηλή θεολογία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό θεμέλιό μας καί τήν δόξα μας.
.                   Πάντως, ὅλοι μας πρέπει νά διακρινόμαστε ἀπό ἐκκλησιαστικό φρόνημα καί νά ἀποβλέπουμε στήν δόξα τοῦ Θεοῦ καί τόν ἔπαινο τῆς Ἐκκλησίας. Ἐάν ὅλοι οἱ Ἀρχιερεῖς διαβάζαμε προσεκτικά τό Συμβουλευτικόν Ἐγχειρίδιον τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, πού εἶναι ἕνα κείμενο πού ἔστειλε στόν ἐξάδελφό του Ἐπίσκοπο Εὐρίπου Ἱερόθεο, πού τοῦ τό ζήτησε, ὅπου γράφεται γιά τό ποιός πρέπει νά εἶναι ὁ Ἀρχιερεύς καί πῶς πρέπει νά συμπεριφέρεται μέσα τήν Ἐκκλησία, τότε θά ἐνεργούσαμε πάντοτε θεολογικά καί ἐκκλησιαστικά καί ὄχι ἀντιεκκλησιαστικά.

.                   10. Ἐρώτηση: Ὁλοκληρώνοντας θά ἤθελα νά σᾶς κάνω μιά ἐρώτηση, ἄν καί ἡ βασική ἀρχή τῆς Ἱστορίας ἀπαγορεύει τά «ἄν». Ἔχοντας πλέον τήν ἐμπειρία τῶν γεγονότων τί πιστεύετε πώς θά μποροῦσε νά εἶχε γίνει διαφορετικά ὥστε ἡ διαχείριση αὐτῆς τῆς κρίσης νά ἔπληττε λιγότερο τήν Ἐκκλησία;

.                   Ἀπάντηση: Συμφωνῶ ὅτι δέν μποροῦμε νά ἐργαζόμαστε μέ τό «ἄν», ἀλλά νά βλέπουμε τήν πραγματικότητα. Τό «ἄν» κρύβει πολλή φαντασία, ἐνῶ τό «νῦν καί ἀεί» κρύβει πολύ ρεαλισμό καί πίστη.
.                   Τό ἐρώτημά σας, στό ὁποῖο ὑπάρχει τό ρῆμα «ἔπληττε λιγότερο», δείχνει ὅτι ἐπλήγη, λιγότερο ἤ περισσότερο, ἡ Ἐκκλησία. Ἀσφαλῶς πιστεύω ὅτι ἐννοεῖτε τήν Ἱερά Σύνοδο ἤ τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας καί ὄχι τήν Ἐκκλησία ὡς Θεανθρώπινο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ πού δέν πλήττεται. Ἡ Ἐκκλησία ὡς Σῶμα Χριστοῦ ἔμαθε νά ζῆ σέ διωγμούς, σέ φυλακίσεις, σέ κατακόμβες, σέ αἰρετικές συρράξεις καί δέν ἔπαθε τίποτε, ἀφοῦ «καὶ πύλαι ἅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς» (Ματθ. ιϛ΄, 18). Οὔτε ὁ Ἅδης μπορεῖ νά κυριαρχήση στήν Ἐκκλησία, ἀφοῦ ὁ Χριστός, ἡ κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας κατέβηκε στόν Ἅδη καί τόν συνέτριψε.
.                   Δέν γνωρίζω τί θά γινόταν «ἄν» ἡ Ἱερά Σύνοδος λάμβανε ἄλλες ἀποφάσεις, ἴσως συγκρουσιακές. Ἀλλά μέ ποιόν νά συγκρουσθῆ; Μέ τόν ἰό; Μέ τήν Κυβέρνηση; Μέ τούς ἐπιστήμονες, μεταξύ τῶν ὁποίων ὑπῆρχαν δικά της, τῆς Ἐκκλησίας, μέλη; Μέ τόν κόσμο; Ἡ πραγματική σύγκρουση τῆς Ἐκκλησίας πρέπει νά εἶναι ἐναντίον τοῦ διαβόλου, τῆς ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου. Ὅταν ἀφήνουμε αὐτήν τήν σύγκρουση καί ἀσχολούμαστε μέ ἄλλες συγκρούσεις, ἀγνοοῦμε τόν ἐσωτερικό πυρήνα τῆς Ἐκκλησίας καί τόν σκοπό της.
.                   Ὁ Χριστός ἦλθε στόν κόσμο «ἵνα ζωὴν ἔχωσι καὶ περισσόν ἔχωσιν» (Ἰω. ι΄, 10). Διερωτῶμαι: Ἔχουμε αὐτήν τήν ζωή πού ἔφερε ὁ Χριστός καί μάλιστα τό περισσόν τῆς ζωῆς, ἤ κάνουμε τήν Ἐκκλησία σύνθημα, εἴδηση, γρανάζι αὐτοῦ τοῦ κόσμου; Μέσα σέ αὐτό τό ἐρώτημα δέν ἀντέχει τό ὑποθετικό «ἄν».

.                   Α.Λ. Σᾶς εὐχαριστῶ.

,

Σχολιάστε