Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Μαρία-Ἐλευθ. Γιατράκου

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1776 – 1831) Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Ο ΔΙΠΛΩΜΑΤΗΣ, Ο ΦΩΤΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΑΚΕΡΑΙΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ–1

ΜΑΡΙΑΣ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Γ. ΓΙΑΤΡΑΚΟΥ
Δρ. Ἱστορίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν

«ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
(1776 – 1831)
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Ο ΔΙΠΛΩΜΑΤΗΣ,
Ο ΦΩΤΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΑΚΕΡΑΙΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ,
Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ»
ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΑ 190 ΧΡΟΝΙΑ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΩΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ
ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.
[Α´ Μέρος]
ἀπὸ τὸ ὁμότιτλο βιβλίο, Ἀθῆναι 2017
Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

.           Στὶς δύσκολες ἡμέρες ποὺ διέρχεται ἡ πατρίδα μας καὶ ὁλόκληρος ὁ κόσμος μία μορφὴ χαρισματικὴ ἔρχεται νὰ μᾶς ἐμπνεύσει μὲ τὴν ἀρετή του, τὴν πίστη του στὸν Θεό, τὴν ἀσκητικὴ καὶ θυσιαστικὴ ζωή του, τὴν ἁγνότητα τῶν διαθέσεων καὶ πράξεών του, τὴν αὐτοθυσία του. Τὸ παρὸν πόνημα ἐγράφη μὲ ἀφορμὴ τὴν 190η ἐπέτειο τῆς ἐκλογῆς του ὡς Κυβερνήτη τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὴν 3η Ἐθνικὴ Συνέλευση τῆς Τροιζήνας Ἀργολίδας στὶς 14 Ἀπριλίου 1827, ἀπὸ τοὺς 173 πληρεξουσίους τῶν Ἑλλήνων.
.            Μὲ καταγωγὴ ἀριστοκρατικὴ ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας, μὲ εὐσέβεια καὶ πίστη, γλωσσομάθεια, εὐρυμάθεια, ἐπιτυχῆ πολυετῆ διπλωματικὴ σταδιοδρομία, βοήθησε τὴν Ἑλλάδα, τὴν Εὐρώπη καὶ τὸν κόσμο. Ἡ προσφορά του συνδυασμένη μὲ τὴ χριστιανική του πίστη, μᾶς ἐπιτρέπει νὰ τοῦ ἀποδώσουμε τὸ χαρακτηρισμό, ὡς «Ἁγίου τῆς πολιτικῆς». Χαρακτηριστικὰ τὰ λόγια τοῦ Κωνσταντίνου Παπαρ­ρηγόπουλου στὰ ἀποκαλυπτήρια τοῦ ἀνδριάντα τοῦ Κυβερνήτη στὴν Κέρκυρα: «ἦταν ἐξ ἐκείνων τῶν πολιτικῶν, ποὺ σὲ κρίσιμες περιστάσεις ἢ σώζουν τὴν πατρίδα ἢ πεθαίνουν… Ὁ Καποδίστριας καὶ ἔσωσε τὴν πατρίδα του καὶ δολοφονήθηκε…».
Τὸ ἔργο, ποὺ κληροδότησε στὴν Ἑλλάδα, στὴν Εὐρώπη καὶ στὸν κόσμο, ἀξίζει νὰ τὸ μελετᾶμε μὲ θρησκευτικὴ εὐλάβεια καὶ νὰ διδασκόμαστε. Στὸν Καποδίστρια προσιδιάζει ὁ στίχος: «φεύγουμε ἐμεῖς, τὸ ἔργο μας γιὰ τὴν πατρίδα μένει…»

, ,

Σχολιάστε

«Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ. Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»-2

«Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ.
Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ,
ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»

563 ὁλόκληρα χρόνια πέρασαν, ἀφ᾽ ὅτου ἡ Κωνσταντινούπολη,
ἡ Βασιλεύουσα,
ποὺ διέγραψε μία φωτεινὴ πορεία 1123 ἐτῶν καὶ 18 ἠµερῶν, ἔπεσε.

τῆς Δρ. Φιλ. Μαρίας – Ἐλευθερίας Γιατράκου

περιοδ. «ΚΑΜΠΑΝΕΣ»

Ἠλ. στοιχειοθ. «ΧΡΙΣΤ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»

Μέρος Α´:  «Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ. Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»

.             Ἰδανικὸ τοῦ κάθε βυζαντινοῦ πολίτη ἦταν ἡ µόρφωση. Τὴν ἀπαιδευσία, τὴν ἔλλειψη πνευµατικῆς καλλιέργειας, τὴ θεωροῦσαν οἱ Βυζαντινοὶ ἀτύχηµα καὶ συµφορά. Τὸ πρῶτο πράγµα ποὺ διδασκόταν ἕνα παιδί, ὅταν γινόταν ἕξι χρόνων, ἦταν ἡ γραµµατικὴ ἢ «τὸ ἑλληνίζειν τὴν γλώσσαν». Τὸν 11ο αἰώνα, ἐπὶ αὐτοκράτορα Ἀλεξίου Κοµνηνοῦ, τὰ σχολεῖα ἦταν ἀνοιχτὰ καὶ προσιτὰ σὲ ὅλα τὰ παιδιά, ἀνεξάρτητα ἀπὸ ἐθνικότητα καὶ κοινωνικὴ τάξη τῶν γονέων τους. Ὁ κορυφαῖος φιλόσοφος Μιχαὴλ Ψελλός, στὴν ἡλικία τῶν 14 ἐτῶν εἶχε τὴν ἱκανότητα νὰ ἀπαγγέλει Ἰλιάδα ἀπὸ µνήµης. Μὲ τὴ Γραµµατικὴ οἱ νέοι μαθαιναν ρητορική, φιλοσοφία, καὶ τέσσερις τέχνες, τὴν ἀριθµητική, τὴ γεωµετρία, τὴ μουσικὴ καὶ τὴν ἀστρονοµία. Μποροῦσαν ἐπίσης νὰ διδαχθοῦν νοµικά, ἰατρική, φυσικὴ καὶ ἀπὸ δασκάλους κληρικούς, θρησκευτικά. Οἱ µορφωµένοι καὶ λόγιοι κάτοικοι τῆς Κωνσταντινούπολης χρησιµοποιήθηκαν ποικιλοτρόπως ἀπὸ τὸ Ὀθωµανικὸ κράτος. Ἡ ἀναζωογονητικὴ πνευµατικὴ δύναµη τοῦ Βυζαντίου ἐµπνέει καὶ σήµερα τὴ ζωὴ µας22. Τὸ Βυζάντιο ἐκπολίτισε καὶ ἔβγαλε ἀπὸ τὴ βαρβαρότητα χῶρες ὁλόκληρες. Ἡ ἐπικαιρότητα τοῦ ἔργου τῶν Κυρίλλου καὶ Μεθοδίου διαφαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν «ἐς ἀεὶ» θεµελίωση τῆς χριστιανικῆς Θρησκείας καὶ γραφῆς. Οἱ Ἅγιοι αὐτοί, Κύριλλος καὶ Μεθόδιος, ἔφεραν τὴν κωνσταντινουπολίτικη ἀκτινοβολία ὣς τὴν κεντρικὴ Εὐρώπη, δηλαδὴ τὴ Μοραβία, ὣς τὰ βάθη τοῦ Πόντου (ἡ ἀναφορὰ ἐδῶ εἶναι, στὸ ἔργο τοῦ Κυρίλλου πρὸς τοὺς Χαζάρους καὶ γιὰ τὸν πρῶτο ἐκχριστιανισµὸ τῶν Ρώσων).
.             Ὁ Κύριλλος καὶ ὁ Μεθόδιος ἔδωσαν στοὺς Σλάβους τὰ χριστιανικὰ φῶτα καὶ πρῶτοι ἔφεραν τὰ σύνορα τῆς οἰκουµενικῆς ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως πέρα ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς τότε παγκόσµιας αὐτοκρατορίας τοῦ Βυζαντίου. Ἡ εὐόδωση τῆς προσπάθειας τοῦ Πατριάρχη Φωτίου πρὸς τοὺς λαοὺς τοῦ Πόντου, θὰ συµπληρωθεῖ ἕναν αἰώνα ἀργότερα ἀπὸ τὴν προσπάθεια ποὺ θὰ καταβάλει ὁ Πατριάρχης καὶ µαζὶ Ἀντιβασιλέας, Νικόλαος ὁ Μυστικός. Αὐτὸς ἑδραίωσε τὸν χριστιανισµὸ τῶν Ἀλανῶν καὶ Ἀβασγῶν, τῶν λαῶν δηλαδὴ ποὺ οἱ ἀπόγονοί τους ζοῦν στὶς παρυφὲς τοῦ Καυκάσου, καὶ σχηµατίζουν σήµερα µαζὶ μὲ τοὺς Ἀρµενίους τὸ ἀκραῖο προπύργιο τῆς Χριστιανοσύνης. Ἡ νοητὴ γραµµὴ ποὺ διασχίζει τὴν Ἀδριατικὴ θάλασσα, ἀπὸ τὶς Δαλµατικὲς ἀκτὲς καὶ κάτω ὣς τὴ μεγάλη Σύρτη, ὣς τὴν Κυρηναϊκή: Τὴν περιοχὴ δηλαδὴ ποὺ στάθηκε μὲ τὴ σειρά της ὣς τὴν ἀραβικὴ κατάκτηση (τέλος 7ου αἰώνα) ἀκραῖο φυλάκιο ἑλληνοσύνης καὶ ἐνδόξου βυζαντινισµοῦ, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Καβάφης23.
.             Ἡ Βενετία ἐδῶ καὶ πεντακόσια χρόνια εἶναι ἕνα ἄλλο Βυζάντιο, χάρη στοὺς Βυζαντινούς. Ἡ Εὐρώπη σὲ στιγµὲς αὐτοσυνειδησίας ὁµολογεῖ ὅτι ὀφείλει τὸν πολιτισµό της στὸ Βυζάντιο.
.             Ἡ ἀκτινοβολία τῆς Βασιλεύουσας μὲ τοὺς θόλους καὶ τὰ ἀετώµατα, τὶς χρωµατιστὲς ψηφίδες, ποὺ ἀποτελοῦν τὸ φόντο στὶς μικρογραφίες τῶν ἱστορηµένων χειρογράφων, µᾶς δίνουν μία εἰκόνα λαµπρή, ἂν καὶ οἱ Βυζαντινοὶ ἀρχιτέκτονες φύλαγαν τὶς ὡραιότερες δηµιουργίες τους γιὰ τὰ ἐσωτερικά24.
.             Ἀλλὰ ὅταν ἀκοῦµε γιὰ Κωνσταντινούπολη, ὁ νοῦς πάει στὸ αἰώνιο σύµβολό της, τὴν Ἁγιὰ Σοφιά, «τὸ μέγα µὀναστήρι, μὲ τὰ τετρακόσια σήµαντρα καὶ τὶς ἑξήντα δύο καµπάνες». Δὲν ὑπάρχει Ἕλληνας ἢ ἀλλοεθνὴς ποὺ νὰ ἔκρυψε τὴ συγκίνηση καὶ τὸ σεβασµό του στὸ ἄκουσµα τῶν δύο λέξεων: Ἁγιὰ Σοφιά. Ἕνας περιηγητὴς τοῦ 12ου αἰώνα γράφει: «Δὲν ὑπάρχει ἄλλη πολιτεία στὴ Γῆ ποὺ νὰ µπορεῖ νὰ συγκριθεῖ μὲ τὴν Κωνσταντινούπολη. Ἐδῶ βλέπει κανεὶς τὸν περίφηµο ναὸ τῆς Ἁγίας Σοφίας … Ὁ ἀριθµὸς τῶν ναῶν εἶναι ἴσος μὲ τὸν ἀριθµὸ τῶν ἠµερῶν τοῦ χρόνου. Οἱ θησαυροί, ὄµως, τῆς Ἁγίας Σοφίας εἶναι ἀναρίθµητοι … Κι ἔτσι ἔχει γίνει σπουδαῖος ναός, ποὺ δὲν ὑπάρχει ὄµοιός τοῦ στὸν κόσµο»25. Ὅµως ὁ Μάϊος, ὁ ὡραιότερος ἴσως μήνας τοῦ ἔτους, φέρνει στὴ σκέψη µνῆµες ὀδυνηρές, ἀφοῦ εἶναι ὁ μήνας τῆς Ἅλωσης τῆς «Βασιλίδος τῶν Πόλεων». Ὁ μήνας κατὰ τὸν ὁποῖο ὁ Μωάµεθ ὁ Β´ ἐξεπόρθησε βίαια τὴν Βασιλεύουσα, τὸ προπύργιο τοῦ Χριστιανισµοῦ, τοῦ Ἑλληνισµοῦ τὴν μεγάλη κοιτίδα, τὴν Κωνσταντινούπολη.
.             Ζούµε σὲ ἐποχὴ ἰδεοθύελλας, ἀνιδανισµοῦ.
.             Ὡς γνήσιοι Ἕλληνες, ἰδιαιτέρως ὅσοι ἔχουµε φύσει καὶ θέσει πνευµατικὴ εὐθύνη, ἄραγε προσφέρουµε στὴ νεότητα μας ἰδεοράµατα, διδάσκοντας τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια καὶ γιγαντώνοντας τὶς χρυσὲς ἐλπίδες της γιὰ τὴ Βασιλεύουσα; Ἀφόρµηση γι᾽αὐτὸ ποὺ λέγω μοῦ ἔδωσε ὁ ὑπέροχος πίνακας ποὺ ὑπάρχει στὸ Ἱστορικὸ Μουσεῖο τῆς Ἱστορικῆς καὶ Ἐθνολογικῆς Ἑταιρείας τῆς Ἑλλάδος, μὲ τίτλο «Τὸ Ὄνειρο στὴν Ἁγιὰ Σοφιά». Τὸ Ἑλληνόπουλο, γαλουχηµένο μὲ τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια γιὰ τὸ Βυζάντιο, τὴν Ἁγιὰ Σοφιά, τὴν Ἅλωση, ποιὸς ξέρει μὲ τί ἰδέες φορτισµένο ἀπὸ ἐνθουσιώδη δάσκαλο, διαβάζει τὶς λαµπρὲς σελίδες τῆς Βυζαντινῆς ἱστορίας, φθάνει στὴν Ἅλωση, καταπονηµένο ἀπὸ τὴν τραγικὴ στιγµὴ τῆς πτώσης κοιµᾶται πάνω στὰ βιβλία, κι ὀνειρεύεται, ὢ τί ὀνειρεύεται! Πὼς βρίσκεται μέσα στὸ ναὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας σὲ στιγµὲς θείας κατάνυξης, ἐνῶ τὸ κερὶ ἐξακολουθεῖ νὰ φωτίζει τὴν ὕπαρξή του μὲ τὴν ἄσβηστη φλόγα του.
.             Ὁ Κωνσταντῖνος, ὁ υἱὸς τῆς Ἑλένης, ἵδρυσε τὴν Κωνσταντινούπολη, καὶ πάλιν ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου, δυστυχοῦς βασιλέως, Ἑλένης υἱοῦ καὶ αὐτοῦ, «ἡ Πόλις ἑάλω καὶ εἰς ἐσχάτην δουλείαν τε καὶ κακοδαιµονίαν κατήχθη» κατὰ τὸν Κριτόβουλον τὸν Ἴµβριον.
.             Ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Παλαιολόγος ἦλθε στὸν κόσµο σὲ καιρὸ ποὺ τὸ Βυζάντιο ψυχορραγοῦσε καὶ δὲν ἦταν πιὰ στὶς δόξες του. Γιὸς τοῦ Μανουὴλ Παλαιολόγου καὶ τῆς Ἑλένης ἦταν ὁ πιὸ ἀγαπηµένος τοῦ λαοῦ μέσα στὰ τέσσερα ἀδέλφια του, γιατί ἦταν στολισµένος μὲ ἀρετὲς ὑψηλές. Καλόγνωµος καὶ μετρηµένος στὴ ζωή, ἀνδρεῖος, μὲ ταπείνωση, πράος μὲ θεοσέβεια, πονόψυχος, γλυκοµίλητος. Στολισµένος μὲ σεµνότητα καὶ ὑποµονὴ πολλή. Γι᾽αὐτὸ σύσσωµος ὁ λαὸς τὸν διάλεξε, ὅταν πέθανε ὁ Ἰωάννης Παλαιολόγος. Δὲν θέλησε νὰ γίνει ἡ στέψη του στὴν Ἁγιὰ Σοφιά, μὲ πανηγυρισµοὺς καὶ τυµπανοκρουσίες, γιατί οἱ καιροὶ ἦταν δύσκολοι καὶ τὸ βασίλειο εἶχε φτωχύνει. Στέφθηκε βασιλιὰς στὸν Ἅη-Δηµήτρη, στὸ Μυστρὰ καὶ σὰν ἔφθασε στὴν ἀγαπηµένη τοῦ Πόλη, ὕπνο δὲν ἔδωκε στὰ ματια του, στὰ τέσσερα χρόνια ποὺ βασίλεψε26.
.             Ὅσα λέγει εἰς ἀπάντησιν τῶν προτάσεων τοῦ Μωάµεθ νὰ παραδώσει τὴν Πόλη, συµπυκνώνονται στὴν ἡρωική του ἀπάντηση: « … τὸ τὴν πόλιν σοι δοῦναι οὔτ᾽ ἐµόν ἐστιν οὔτε ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ. Κοινῇ γὰρ γνώµῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόµεθα τῆς ζωῆς ἡµῶν» κατὰ τὸν ἱστορικὸν τῆς Ἁλώσεως Δούκαν.
.             Κατὰ τὸν ἴδιο ἱστορικό, νὰ πῶς πεθαίνει ὁ Κωνσταντῖνος, πραγµατοποιώντας ὅσα παρήγγειλεν εἰς τὸν Μωάµεθ: «ὁ βασιλεὺς οὖν ἀπαγορεύσας ἑαυτόν, ἱστάµενος βαστάζων σπάθην καὶ ἀσπίδα, εἶπε λόγον λύπης ἄξιον: “οὐκ ἔστι τὶς τῶν Χριστιανῶν τοῦ λαβεῖν τὴν κεφαλήν μου ἀπ᾽ ἐµοῦ;» – ἦν γὰρ µονώτατος ἀπολειφθείς. Τότε εἷς τῶν Τούρκων δοὺς αὐτῷ κατὰ πρόσωπον καὶ πλήξας, καὶ αὐτὸς τῷ Τούρκῳ ἑτέραν ἐχαρίσατο, τῶν ὄπισθεν δ᾽ ἕτερος καιρίαν δοὺς πληγήν, ἔπεσε κατὰ γῆς· οὐ γὰρ ἤδεισαν ὅτι ὁ βασιλεύς ἐστιν, ἀλλ᾽ ὡς κοινὸν στρατιώτην τοῦτον θανατώσαντες ἀφῆκαν». Ἀγωνίστηκε μέχρις ἐσχάτων «σὰν τὸν ποιµένα τὸν καλό», ποὺ θυσιάζει τὴν ψυχή του γιὰ τὰ πρόβατα.
.             Ὁ ἱστορικὸς Α. Α. Βασίλιεφ ἀναφέρει ὅτι ὁ Πατριάρχης, τὸ πλῆθος τῶν ἱερέων, ὁ Αὐτοκράτορας καὶ οἱ εὐγενεῖς παρακολούθησαν τὴν τελευταία χριστιανικὴ ἀκολουθία μέσα στὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Σοφίας. Ὁ Αὐτοκράτορας καὶ ἡ Ἀκολουθία του μετέλαβαν τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων καὶ ἀποχαιρέτησαν τὸν Πατριάρχη. Ἡ ἱερὴ Ἀκολουθία, στὴν πραγµατικότητα, ἦταν μία ἐπιθανάτια λειτουργία. Στιγµὴ ἀπὸ τὶς πιὸ τραγικές τῆς ἱστορίας.
.             Στὴ συνέχεια! Στιγµὴ φοβερή! Ὁ Κωνσταντῖνος ἀποκρούει ἐπὶ τέσσερις ὧρες μεγάλες ἐφόδους, πίστευε ὅτι θὰ κατισχύσει τῆς ἐπιµονῆς τοῦ Μεχµὲτ Β´, ὅταν βλέπει ἀπροσδόκητα τοὺς ἐχθροὺς νὰ εἰσβάλουν στὰ τείχη καὶ νὰ τὸν περικυκλώνουν ἀπὸ παντοῦ. Ὥρµησε ἡρωικὰ στὸ πυκνότερο στίφος τῶν ἀντιπάλων, ἀγωνιζόµενος ὡς ὁ ἔσχατος τῶν στρατιωτῶν27 καὶ τὸ «αἷµα ἔρρεε ποταµηδὸν ἐκ τῶν ποδῶν καὶ τῶν χειρῶν», λέγει ὁ Φραντζής. Ὁ Κωνσταντῖνος ἔπεσεν ἡρωικῶς µαχόµενος, ὅπως καὶ ἡ Πόλη. «Ἡ Κερκόπορτα» ἐκείνη τὴ στιγµή, ἕνας κόκκος ἄµµου, ἔκρινε τὴν ἱστορία τοῦ κόσµου». Στὶς 29 Μαΐου 1453 ἕνας πολιτισµὸς σαρώθηκε ἀµετάκλητα. Εἶχε βγάλει χῶρες ὁλόκληρες ἀπὸ τὴ βαρβαρότητα καὶ εἶχε δώσει σ᾽ ἄλλες τὴν ἐκλέπτυνση τῶν ἠθῶν28.
.             Στ᾽ αὐτιὰ φθάνει ὁ ἱστορικὸς ἀπόηχος τοῦ θρήνου, τοῦ αὐτόπτη ἱστορικοῦ της Ἁλώσεως, Δούκα: «Ὦ πόλις, πόλις, πόλις πόλεων πασῶν κεφαλή! Ὦ πόλις, πόλις, κέντρον τῶν τεσσάρων του κόσµου μερῶν! Ὦ πόλις, πόλις, Χριστιανῶν καύχηµα καὶ βαρβάρων ἀφανισµός! Ὦ πόλις, πόλις ἄλλη παράδεισος φυτευθεῖσα πρὸς δυσµάς, ποῦ σου τὸ κάλλος, παράδεισε; ποῦ σου ἡ χαρίτων τοῦ πνεύµατος εὐεργετικὴ ρῶσις ψυχῆς τε καὶ σώµατος; … »29. Ἔπεσε ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον ἰσχυρὰ προπύργια κατὰ τῆς βαρβαρότητος.
.             Κι ὁ ἄλλος αὐτόπτης μάρτυς τῆς Ἁλώσεως, ὁ ἱστορικὸς Γεώργιος Φραντζὴς ποὺ εἶδε ἀπὸ κοντὰ τὶς φρικιαστικὲς στιγµές, γράφει: «Τίς διηγήσεται τοὺς τότε κλαυθµοὺς καὶ θρήνους; εἰ καὶ ἐκ ξύλου ἄνθρωπος ἢ καὶ ἐκ πέτρας ἦν, οὐκ ἠδύνατο µὴ θρηνῆσαι». «Ὤ, φρίξον ἥλιε! Ὤ, στέναξον γῆ! Ἑάλω ἡ Πόλις … !»
.             Ὁ ἱστορικός τῆς Ἁλώσεως, Μιχαὴλ Κριτόβουλος ὁ Ἴµβριος, μᾶς ἔδωσε τὴ σκηνὴ τῆς εἰσόδου τοῦ Σουλτάνου Μωάµεθ Β´ τοῦ Πορθητῆ στὴν Πόλη, μετὰ τὴν κατάληψη καὶ καταστροφὴ της «ὁ δὲ βασιλεύς, γράφει, μετὰ ταῦτα εἰσελθὼν εἰς τὴν πόλιν, κατεθεᾶτο τὸ μέγεθος καὶ τὴν θέσιν αὐτῆς, τήν τὲ λαµπρότητα καὶ καλλονήν, τό τε πλῆθος καὶ μέγεθος καὶ κάλλος τῶν τε ναῶν καὶ τῶν δηµοσίων οἰκοδοµηµάτων, τῶν τε ἰδιωτικῶν οἰκιῶν καὶ κοινῶν καὶ τῶν ἐν δυνάµει ὄντων… Ἑώρα δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυµένων καὶ τὴν ἐρήµωσιν τῶν οἰκιῶν καὶ τὴν παντελῆ φθορὰν αὐτῆς καὶ τὸν ὄλεθρον καὶ οἶκτος αὐτὸν εὐθὺς ἐσήει καὶ μετάµελος οὐ μικρὸς τῆς ἀπώλειάς τε καὶ διαρπαγῆς, καὶ δάκρυον ἀφῆκε τῶν ὀφθαλµῶν, καὶ μέγα στενάξας τε καὶ περιπαθές, «οἵαν, ἔφη, πόλιν εἰς διαρπαγὴν καὶ ἐρήµωσιν ἐκδεδώκαµεν;» οὕτως ἔπαθε τὴν ψυχὴν»30.
.             Ἡ Πόλη καὶ στὴν ἔσχατη ταπείνωσή της εἶχε ὀµορφιά, ποὺ ἔκανε τοὺς νικητὲς νὰ λυποῦνται καὶ νὰ μεταµελοῦνται, γιατί ταπείνωσαν μία πολιτεία «καλλονή», γνωστὴ σ᾽ ἀνατολὴ καὶ δύση.
.            Ὅµως ἂς µὴ µείνουµε µόνο στὸ θρῆνο γιὰ τὴν Ἅλωση. Κανεὶς ἄλλωστε πραγµατικὸς Ἕλληνας δὲν πίστεψε ποτὲ ὅτι χάθηκε ἡ Πόλη. Μπορεῖ ἡ Παναγιὰ νά ᾽χει «ψηφιδωτὸ στὰ μάτια τὸν καηµὸ τῆς Ρωµιοσύνης», ὅµως ζοῦµε μὲ τὴ γλυκειὰ προσµονὴ τῆς ὑποσχέσεως τοῦ Ἀγγέλου, ποὺ ἀντήχησε στοὺς θόλους τῆς Ἁγια-Σοφιᾶς τὴν ὥρα τῆς Ἁλώσεως: «Σώπασε Κυρὰ Δέσποινα καὶ µὴν πολυδακρύζεις! Πάλι μὲ χρόνια μὲ καιρούς, πάλι δικά μας θά ᾽ναι … »
.             Καὶ τὸ δισκοπότηρο «τὸ ἀχτινοδεµένο» ἀπὸ τὸ ὁποῖο μετάλαβαν ὁ αὐτοκράτορας καὶ οἱ στρατιῶτες του στὴν τελευταία λειτουργία στὴν Ἁγιὰ Σοφιὰ δὲν χάθηκε. Ἔτσι μὲ τὴν «Θεία Κοινωνιὰ» εἶναι κρυµµένο στὴν πιὸ κρινόσπαρτη γωνιὰ τοῦ Παραδείσου. Καὶ ὁ λαὸς καρτερεῖ τὸν µαρµαρωµένο βασιλιὰ νὰ ξυπνήσει, νὰ ζωντανέψει, νὰ ξαναπάρουµε τὴν Πόλη καὶ τὴν Ἁγιὰ Σοφιά, ὅπως μουσικὰ τὸ τονίζει σὲ στίχους, ὁ Γ. Βιζυηνὸς

«Καιροὺς καιροὺς σηκώνει τὸ κεφάλι στὸν ὕπνο τὸ βαθύ του
καὶ βλέπει ἂν ἦρθεν ἡ στιγµὴ πόχ᾽ ὁ Θεὸς ὁρίσει
καὶ βλέπ᾽ ἂν ἦρθ᾽ ὁ ἄγγελος γιὰ νὰ τοῦ φέρει πάλι
τὸ κοφτερὸ σπαθί του»
«Καὶ ὅταν θάρθει, τί χαρὰ στὴ γῆ, στὴν οἰκουµένη
ἡ Πόλη κι ἡ Ἁγιὰ Σοφιὰ δική µας θὲ νὰ γένη»

.             Ἡ Πόλη ἐξακολουθεῖ νὰ ζεῖ μέσα μας. Τὴν ζωντανεύει ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας μας ποὺ διαιωνίζει τὸ Τυπικὸ τοῦ Βυζαντίου. Τὴν προβάλλει σ᾽ ὅλο τὸν κόσµο τὸ µαρτυρικὸ Οἰκουµενικὸ Πατριαρχεῖο. Ἡ βυζαντινὴ σηµαία μὲ τὸν δικέφαλο κυµατίζει σκορπώντας ρίγη στοὺς πιστούς, σ᾽ ὅλες τὶς ἑορτὲς τῆς Ὀρθοδοξίας.
.             Ἡ Βασιλεύουσα ζῆ! Ζῆ τὸ πνεῦµα της σ᾽ ὅλη τὴν Οἰκουµένη. Χιλιάδες οἱ Ἐπιστήµονες Βυζαντινολόγοι καὶ ἱστορικοὶ σ᾽ ὅλο τὸν πλανήτη μελετοῦν τὸν πολιτισµό της, τὰ πνευµατικά της δηµιουργήµατα. Ζῆ μὲ τὰ λογοτεχνικὰ καὶ ὑµνογραφικά της κείµενα, μὲ τὰ ψηφιδωτά, τὶς τοιχογραφίες, τὸν κοσµητικό της πλοῦτο. Ἀναρίθµητα τὰ βυζαντινολογικὰ συνέδρια σ Ἀνατολὴ καὶ Δύση, σὲ Βορρᾶ καὶ Νότο. Ἀπὸ τὸ Βόρειο Πόλο, ἀπὸ τὴ Φινλανδία, ὅπου οἱ Μονὲς Βάλαµο καὶ Λίντουλα ἀποτελοῦν κέντρα Βυζαντινῶν ἐρευνῶν, μέχρι τὴ Βενετία ποὺ εἶναι κατὰ γενικὴν ὁµολογία «ἕνα ἄλλο Βυζάντιο». Κι ἡ καρδιὰ τῆς Χίου μας, μὲ τὴ Νέα Μονή, χτυπᾶ βυζαντινά.
.             Ἐφ᾽ ὅσον μέσα μας θὰ κυλᾶ αἷµα ἑλληνικὸν καὶ θὰ προσκυνοῦµε τὸν Σταυρὸν τοῦ Κυρίου, «οὐκ ἐπιλησόµεθα»31.
.             Εἴθε νὰ µπορέσουµε νὰ ἀναµετρήσουµε κάποτε τὴ δόξα καὶ ἐπικαιρότητα τοῦ Βὺ ζαντίου ὄχι μὲ µνήµες τραγωδίας, ἀλλὰ ὅταν μας δοθεῖ τὸ χάρισµα νὰ ξαναζήσουµε τὰ ὑψηλὰ καὶ μεγάλα, σὰν τότε ποὺ ἡ «Παρθένα κράταγε ἀπὰ στὴν ἄβυσσο τὴν Πόλη» καὶ ὅπως ὅταν τὸ μεγάλο πουλὶ τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς «τὸν γκρεµό, χωρὶς νὰ γκρεµιστεῖ µποροῦσε νὰ διαβαίνει».
.              Κάποιοι χαρισµατικοὶ γέροντες τῶν καιρῶν μας, εἶπαν ὅτι ἡ Πόλη θὰ μᾶς δοθεῖ καὶ πάλι. Ὁ λόγος τους ἂς γλυκαίνει τὶς ψυχές, μέχρις ὅτου σηµάνουν ξανὰ τὰ τετρακόσια σήµαντρα καὶ οἱ ἑξήντα δυὸ καµπάνες. Μέχρι τότε, ἂς φροντίσουµε, ὥστε νὰ καίει λαµπρότερα μέσα μας τὸ φῶς τῆς πίστης καὶ ἐλπίδας, ὅτι πάλι μὲ χρόνια μὲ καιρούς, πάλι δικά μας θά ᾽ναι…

 

1.Βλ. Νικόλαος Π. Τωµαδάκης. Δούκα-Κριτοβούλου-Φραντζῆ-Χαλκοκονδύλη, Περὶ Ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως (1453). Θεσσαλονίκη 1993, σ. 130

2.Βλ. σχετικὰ Στῆβεν Ράνσιµαν. Βυζαντινὸς Πολιτισµὸς, μετάφραση Δέσποινας Δετζώρτζη, Ἀθήνα 1969, σ. 13-15.

3.Στῆβεν Ράνσιµαν, ὅ.π. σ. 31-33

4.Βλ. Ἑλένη Arweiller – Γλύκατζη. Παγκοσµιότητα καὶ ἐπικαιρότητα τοῦ Βυζαντίου, ἔκτακτος συνεδρία τῆς 29 Μαΐου 1992. Πρακτικὸ Ἀκαδηµίας Ἀθηνῶν, τ. 67 (1992) τεῦχ. 1 ἐν Ἀθήναις 1992. Σ. 453-454

5.Ἑλένη Arweiller – Γλύκατζη, ΟΠ σ. 454

6. Βλ. Περιοδικὸν «Η ΔΡΑΣΙΣ ΜΑΣ», τεῦχος 359. Ἰούνιος, Ἰούλιος, Αὔγουστος 1998, σ. 196

7.ὅ.π.

8.ὅ.π., σ. 196-197

9.Κωνσταντινούπολη ἡ Βασιλεύουσα. Ἡµερολόγιο 1997, ἐκδόσεις Μίλητος, Ἀθήνα 1997. χ.ασ.

10.ὅ.π.

11.Στῆβεν Ράνσιµαν. Βυζαντινὸς Πολιτισµός, ὅ.π., σ. 28-29

12.Στῆβεν Ράνσιµαν, ὅ.π., σ. 30

13.ὅ.π. σ. 31

14.Βλ. Κωνσταντινούπολη, ἡ Βασιλεύουσα, ὅ.π. σ. 454-455

15.ὅ.π.

16.Ἑλένη Αrweiller – Γλύκατζη, ὅ.π. σ. 454-455

ὅ.π. σ. 455

Κωνσταντινούπολη, ἡ Βασιλεύουσα, .ὅ.π., χ.α.σ.

19.Ἑλένη Arweiller – Γλύκατζη, ὅ.π., σ. 455

20.Ἑλένη Arweiller – Γλύκατζη, ὅ.π., σ. 457

21.Στῆβεν Ράνσιµαν. ὅ.π. καὶ τελευταῖο ἐξώφυλλο

22.Κωνσταντινούπολη. Ἡ Βασιλεύουσα, ο.π.

23.Ἑλένη Arweiller – Γλύκατζη,. ὅ.π., σ. 461-362

24.Κωνσταντινούπολη, Ἡ Βασιλεύουσα, ο.π.

Κ. Σιµόπουλος, Ξένοι ταξιδιῶτες στὴν Ἑλλάδα, τ.Α´, Ἀθήνα 1984. α 2251

Βλ. Νίκ. Τωµαδάκης, ὅ.π., ὅπου Κριτόβουλος ὁ Ἴµβριος. σ. 130

27.Κ.Παπαρρηγόπουλος. «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους». Βιβλίον ΙΓ, σελ.454-455
28. Στῆβεν Ράνσιµαν. Βυζαντινὸς Πολιτισµός. ὅ.π., σ. 337

29.Ν. Τωµαδάκης, ὅ.π., σ. 71

30.Βλ. Ν. Τωµαδάκης, ὅ.π., σ. 128

31.Νικ. Τωµαδάκης, ὅ.π., σ. 11

,

Σχολιάστε

«Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ. Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»

«Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ.
Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ,
ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»

563 ὁλόκληρα χρόνια πέρασαν, ἀφ᾽ ὅτου ἡ Κωνσταντινούπολη,
ἡ Βασιλεύουσα,
ποὺ διέγραψε μία φωτεινὴ πορεία 1123 ἐτῶν καὶ 18 ἠµερῶν, ἔπεσε.

τῆς Δρ. Φιλ. Μαρίας – Ἐλευθερίας Γιατράκου

περιοδ. «ΚΑΜΠΑΝΕΣ»

Ἠλ. στοιχειοθ. «ΧΡΙΣΤ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»

.           Ἑάλω τοίνυν ἐπὶ Κωνσταντίνου βασιλέως, ἑβδόµου Παλαιολόγων, ἐνάτῃ καὶ εἰκοστῇ φθίνοντος Μαΐου παρὰ Ρωµαίοις, ἑξήκοντος ἔτους τῶν ἀπ᾽ ἀρχῆς ἑνός τε καὶ ἑξηκοστοῦ παρὰ τοῖς ἐννακοσίοις τε καὶ ἑξακισχιλίοις, ἀπὸ δὲ κτίσεώς τε καὶ συνοικήσεως ταύτης ἔτεσι τέταρσι καὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν πρὸ τοῖς χιλίοις», ὅπως ἀναφέρει ὁ ἱστορικός τῆς Ἁλώσεως, Κριτόβουλος ὁ Ἴµβριος.
.               Τὸ εἶπαν προφητεῖες καὶ τὸ πίστεψαν λαοὶ ποὺ ἔκλαψαν, σὰν ἄκουσαν τὸ «Πάρθεν, πάρθεν ἡ πόλις, πάρθεν».
.               Τὸ ψιθύρισαν οἱ ταπεινωµένες γενιὲς τοῦ σκλαβωµένου ἔθνους, ποὺ θρήνησαν στὰ ἐρείπια: «τῆς οὕτω ἐλεεινῶς ἐφθαρµένης, καὶ πρώην καλλίστης τῶν ἐν τῇ γῇ πόλεων, τῆς μιᾶς καὶ κοινῆς πατρίδος τῷ ἑλληνικῷ γένει», ὅπως γράφει ὁ Πατριάρχης Γεννάδιος «ἐπὶ τῇ ἁλώσει τῆς Πόλεως». Λιτὰ τὰ λόγια αὐτὰ συµπληρώνουν καὶ ἐξηγοῦν τὰ τελευταῖα λόγια τοῦ δύστηνου αὐτοκράτορα, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου: «Ἡ πόλις ἁλίσκεται καί µοι ζῆν ἔτι περίεστιν;» Δὲν βρίσκεται ἕνας χριστιανὸς νὰ μοῦ πάρει τὸ κεφάλι: Λόγια τοῦ πρώτου νεοµάρτυρα τοῦ ἔθνους, ὅπως χαρακτηριστικὰ ὑπογραµµίζει ἡ σπουδαία ἱστορικὸς κ. ArweilΙer-Γλύκατζη, ποὺ περιµένει ἀκόµα µαρµαρωµένος, ν᾽ ἀναστηθεῖ ἀπὸ τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὸν Ἑλληνισµό. Κι ἐκφράζει τὴν εὐχή, ἡ ἴδια, ἡ Ἐκκλησία νὰ τιµήσει καὶ ἐπισήµως τὴ µνήµή του. Ἐκκλησία καὶ Ἔθνος νὰ ὁρίσουν τὴν 29η Μαΐου ὡς ἡµέρα θρησκευτικῆς περισυλλογῆς καὶ κατάνυξης, πανδήµου ἀγρυπνίας καὶ ἐθνικῆς ἐγρήγορσης.
.               Δύσκολη ἡ εὐθύνη τῆς τιµῆς, νὰ τολµήσει νὰ ἀσχοληθεῖ κανεὶς γιὰ ἕνα τέτοιο θέµα, τόσο σοβαρὸ καὶ τραγικὸ συνάµα, ποὺ ἄλλαξε τὴν τροχιὰ τοῦ κόσµου. Τὸ 657 πΧ. ναυτικοὶ ἀπὸ τὰ Μέγαρα, ὑπὸ τὸν Βύζαντα χτίζουν στὴν ἔσχατη ἄκρη τῆς Εὐρώπης τὸ Βυζάντιο, ἐκεῖ ὅπου ὁ Βόσπορος ἀνοίγει καὶ σχηµατίζει τὴ θάλασσα τοῦ Μαρµαρᾶ. Οἱ ἀκτὲς δὲν ἦταν ἄγνωστες στοὺς Ἕλληνες ἀποίκους. Ὁ Βόσπορος βρίσκεται στὸ σταυροδρόµι δύο ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους ἐµπορικοὺς δρόµους τῆς ἱστορίας. Ἡ σηµασία τῆς θέσης τοῦ Βυζαντίου δὲν ἀργεῖ νὰ γίνει ἀντιληπτή. Στὸν Πελοποννησιακὸ πόλεµο, ὅλοι ἔστρεψαν τὰ βλέµµατά τους πρὸς τὸ Βυζάντιο, γιατί ἐξουσίαζε τὴν εἴσοδο τῆς Μαύρης Θάλασσας, ποὺ οἱ βόρειες ἀκτές της ἦταν ὁ σιτοβολώνας τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ Φίλιππος ὁ Μακεδὼν καὶ ὁ γιός του ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος κατάλαβαν ὅτι ἡ κύρια πύλη τῆς Ἀσίας ἦταν τὸ Βυζάντιο. Ρωµαῖοι αὐτοκράτορες ἀντιθέτως εἶχαν καταλήξει νὰ βλέπουν τὴν κραταιὰ στρατηγική του θέση σὰν ἀπειλά.
.               Στὸ δεύτερο ὅµως Λικινικὸ πόλεµο τοῦ 322-323, ὅταν ὁ Λικίνιος χρησιµοποίησε τὸ Βυζάντιο γιὰ βάση ὅλης τῆς ἐκστρατείας του ἐναντίον τοῦ Κωνσταντίνου, ἔπαθε πανωλεθρία, ἔχασε τὸ στόλο του στὸ Ἑλλήσποντο καὶ τελικὰ ὁ στρατός του νικήθηκε στὴ Χρυσούπολη. Μετὰ τὴν παράδοσή του (μετὰ τὴν ἦττα του, θὰ ἔλεγα), δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ἀντισταθεῖ περισσότερο. Ὁ μεγάλος του ἀντίπαλος ὅµως, ὁ Κωνσταντῖνος, εἶχε προσέξει τὴ στρατηγική του θέση. Εἶδε ὅτι τὸ Βυζάντιο εἶχε πολλὲς ἄλλες δυνατότητες. Μόλις λοιπὸν τελείωσε ὁ πόλεµος, ἔφερε ἀµέσως τοπογράφους καὶ ἀρχιτέκτονες καὶ τὸ χτίσιµο ἀρχισε2.
.               Ἡ Κωνσταντινούπολη χτίστηκε σὲ παράλια ἑλληνόφωνα καὶ ἐνσωµάτωσε μία ἀρχαία ἑλληνικὴ πόλη. Ὁ Κωνσταντῖνος γιὰ νὰ δώσει ἔµφαση στὸν ἑλληνισµό του, φρόντισε ἡ νέα πρωτεύουσα τοῦ κράτους του νὰ ἀποτελέσει τὸ κέντρο τῶν Τεχνῶν καὶ τῶν Γραµµάτων. Τῆς ἔχτισε βιβλιοθῆκες, ποὺ τὶς γέµισε μὲ ἑλληνικὰ χειρόγραφα. Ἀκόµα περισσότερο τὴν κόσµησε μὲ Μουσεῖα ποὺ εἶχαν καλλιτεχνικοὺς θησαυροὺς ἀπ᾽ ὅλα τὰ μέρη τῆς ἑλληνικῆς Ἀνατολῆς. Καὶ στὶς 11 Μαΐου τοῦ 330, σὲ εἰδικὴ τελετὴ ἔγιναν τὰ ἐγκαίνια τῆς μεγάλης πόλης, τῆς «Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώµης», τὴν ὁποίαν ἀφιέρωσε στὴν Ἁγία Τριάδα καὶ στὴ Μητέρα τοῦ Θεοῦ3.
.              Ἀξίζει νὰ ἀναφέρουµε τὴν ἀφιέρωση τῆς Πόλης τὴν ὥρα τῶν ἐγκαινίων της, ὅπως ἀνέγραψεν ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος στὴν ἱδρυτικὴ στήλη τῆς Πόλης αὐτῆς: «Σοὶ Χριστέ, κόσµου Βασιλεῖ καὶ δεσπότῃ, σοὶ προτίθηµι τήνδε τὴν δούλην πόλιν καὶ σκῆπτρα τῆσδε καὶ τὸ πᾶν Ρώµης κράτος· φύλαττε ταύτην, σῶζε δ᾽ ἐκ πάσης βλάβης»4.
.               Ἀπὸ τὶς 11 Μαΐου τοῦ 330, ἀπὸ τὰ ἐγκαίνια τῆς Πόλης ὣς τὶς 29 Μαΐου τοῦ 1453 (τὴ μέρα ποὺ μὲ θέληση θεϊκὴ ἀνατράπηκε ἡ φυσικὴ τάξη) ὁριοθετοῦνται τὰ χρόνια τῆς μεγαλωσύνης τοῦ Μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισµοῦ. Ταυτόσηµο τὸ Βυζάντιο μὲ τὴν Κωνσταντινούπολη.
.               «Μέσα στὴν κατακερµατισµένη δυτικὴ μεσαιωνικὴ Εὐρώπη, ἡ Πόλη, ἡ Νέα Ρώµη-Κωνσταντινούπολη, ἔµεινε πάνω ἀπὸ 1000 χρόνια ἡ µοναδική, ἡ νόµιµη κληρονόµος τῆς Ρωµαϊκῆς παγκοσµιότητας. Ἀντιπροσωπεύοντας τὸ ἰδεῶδες τῆς πολιτικῆς καὶ πνευµατικῆς συνοχῆς ὑλοποιεῖ τὴν οἰκουµενικὴ ὑπόσταση τῆς αὐτοκρατορίας»5.
.               Ὁ Γάλλος φιλέλληνας καὶ λογοτέχνης Σατωβριάνδος, ποὺ γνώρισε τὴν Πόλη, σηµείωσε μὲ θαυµασµό. «Δὲν θά ᾽ταν καθόλου ὑπερβολὴ νὰ πεῖ κανεὶς ὅτι ἡ Κωνσταντινούπολις εἶναι ἡ πιὸ ὄµορφη πινελιὰ τοῦ σύµπαντος».
.               Ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦµε στὴν Πόλη καὶ στὶς καλλονές της γιὰ νὰ συνειδητοποιήσουµε τί σήµαινε καὶ τί σηµαίνει ἡ Ἅλωσή της.
.               Ὁ κοµψότατος ἐγκωµιαστής της, Μανουὴλ Χρυσολωρᾶς, σὲ πανηγυρικό του, ἀνάµεσα στὰ ἄλλα ἀναφέρει: «Ἂν καὶ τίποτε ἄλλο δὲν θὰ εἴχαµε νὰ ποῦµε, ὄµως θὰ θαυµάζαµε τὴ θέση της ἀνάµεσα στὶς δύο ἠπείρους, τὴν Εὐρώπη δηλαδὴ καὶ τὴν Ἀσία, ἀλλὰ καὶ ἡ ἕνωσις τῶν δύο θαλασσῶν, τῆς βορείας καὶ τῆς μεσηµβρινῆς, εἶναι θαυµαστή, ὥστε ἀπὸ τὴ μία μεριὰ διὰ τῶν ἠπείρων, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη διὰ τῶν θαλασσῶν, ἢ καλύτερα καὶ διὰ τῶν δύο, νὰ συνδέη σὰν μὲ ἕνα κοινὸν σύνδεσµον καὶ πάλι νὰ ἀποκλείη μεταξύ τους – σὰν νὰ στέκεται πάνω σὲ πύλες – τὴν οἰκουμένην καὶ τὰ ἔθνη ποὺ φέρει ἐπάνω της. Καὶ τοῦτο – ὅτι ἐξουσιάζει δύο ἠπείρους καὶ δύο θάλασσες δὲν εἶναι µόνον χρήσιµον καὶ ὡραῖον, ἀλλὰ δικαίως δὲν θὰ ἐνόµιζεν κανεὶς ὅτι εἶναι καὶ βασιλικὸν»6. Κι ὁ σπουδαιότερος ἐγκωµιαστής της, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ἔγραψε: «Ἡ νεώτερη Ρώµη, δηλαδὴ τὸ Βυζάντιον, ὑπερέχει τῶν ἄλλων πόλεων, ὅσον ὁ ἔναστρος οὐρανὸς ἀπὸ τὴν γῆν». «Ὁπλοτέρη Ρώµη ἡ προσφέρουσα πολήων ὀσσάτιον γαίης οὐρανὸς ἀστερόεις»7.
.               Ἀλλὰ ἂς παρακολουθήσουµε τὴ γραφίδα τοῦ Σκιαθίτη καλλιτέχνη τοῦ λόγου, τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη, νὰ µᾶς παρουσιάζει τὸ ἐξαίσιον θέαµα: «Τὴν εἶδον τόσαις φοραῖς. Τὴν εἶδον ἀπὸ τῆς γῆς, τὴν εἶδον ἀπὸ θαλάσσης. Καὶ τὴν ἐκαµάρωσα, ὡς καµαρώνουν οἱ νυµφαγωγοὶ τὴν νύµφην εἰς τὰς νήσους. Καὶ εἶναι ὄντως νύµφη ἡ Πόλις, Νύµφη τῆς Ἀνατολῆς, νύµφη τοῦ Γένους. Νύµφη τοῦ κύµατος καὶ τῶν ἀφρῶν, καὶ νύµφη τῶν κήπων καὶ τῶν λειµώνων. Ἐπάνω εἰς τοὺς ἀφροὺς καὶ ἐπάνω εἰς τὰ ἄνθη. Ἐκεῖ ὅπου, ὄπισθεν πλατάνων καὶ κυπαρίσσων, εἰς τὰ χλοερὰ ἐκεῖνα τσαΐρια, ἀνελίσσεται ὅλη τῶν ἀνθέων της ἡ ποικιλία, ἀπὸ τοῦ ναρκίσσου καὶ ὑακίνθου, μέχρι τοῦ γιασεµιοῦ καὶ τῶν ρόδων ἐκεῖ ὅπου ὁ δινήεις Βόσπορος σχηµατίζει τὰ παιγνιώδη ἐκείνη ἀναφορά του, ὅταν τὸ ρεῦµα τοῦ Εὐξείνου τὸ ὁλόδροσον ἔρχεται νὰ φιλήσει τοῦ Γένους τὴν νύµφην καὶ βασίλισσαν … Τὴν εἶδον ἀπὸ θαλάσσης τὴν εἶδον ἀπὸ ξηρᾶς ἀπὸ θαλάσσης ἀναπαυοµένην ὑπὸ τὰς ἀµφιλαφεῖς σκιᾶς αἰωνοβίων πλατάνων, μὲ ὑψηλοὺς μαύρους δορυφόρους κύκλῳ, τὴν ὑψιτενῆ παράταξιν τῶν σιωπηλῶν καὶ ἀκινήτων κυπαρίσσων. Καὶ ἀπὸ ξηρᾶς ἀναδυοµένην ἐκ τῶν κυµάτων, τὴν ὥραν τὴν γλυκείαν τῆς αὐγῆς, μὲ ἕνα βαθύχρουν τεφρὸν πέπλον σκεπασµένην, τὸν ὁποῖον σιγὰ-σιγὰ ἐπανεγείρει ἡ Ἀνατολὴ μὲ τὰς ροδίνους ἁβρὰς χεῖρας της, ἵνα ἀναφανῇ εἰς τὸν κόσµον τὸ ὑπερφυὲς θέαµα ναῶν καὶ παλατίων … ἀναµµένην θαρρεῖς, ἐν θεατρικῇ φωταγωγίᾳ ἑορτῆς, εἰς τὰ ὑαλώµατα καὶ τοὺς χρυσοὺς ὀρόφους, ἐπὶ τῶν ὁποίων προσήναψε πυρσοὺς χαρᾶς ὁ ἥλιος. Καὶ πλέουν τότε μέσα εἰς τὸ πέλαγος φωτός, ἐξαισίως πανηγυρικοῦ, συνοικισµοὶ ἀπέραντοι, λόφοι κεκαλυµµένοι μὲ κατοικίας, καὶ ἀκταὶ μὲ παλάτια βασιλικὰ καὶ μέγαρα ἀρχόντων. Πέλαγος οἰκιῶν καὶ κύµατα παλατίων καὶ ναῶν καὶ τζαµιῶν».
.             Καὶ προσθέτει ὁ Μωραϊτίδης: «Ἀφορµὴ τῆς κτίσεως ὑπῆρξεν ἓν ὄνειρον. Μία ὀπτασία. Καὶ ἓν ὄνειρον καὶ μίαν ὀπτασίαν ἐκληροδότησε, κτισθεῖσα εἰς τὸ Γένος. Ἄγγελοι τὴν ζωγράφησαν καὶ ἄγγελοι ἐχάραξαν τὸ σχέδιόν της, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ὑπάρχει χαραγµένον μὲ χρυσᾶς γραµµὰς εἰς τὰ φυλλοκάρδια τοῦ Γένους»8. «Ὅλες οἱ Πολιτεῖες θὰ χαθοῦν, µὰ ὅσο ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἡ Κωνσταντινούπολη θὰ µείνει ἀθάνατη», ἔγραφε τὸν 160 αἰώνα ὁ Γάλλος φυσιοδίφης Pierre Giles, ὅταν ἀντίκρισε τὴ Βασιλεύουσα9.
.           Τὸ ἄρθρο µας αὐτὸ ἀξίζει νὰ ἀποτελέσει ἕνα µήνυµα συγκερασµοῦ τῆς Χριστιανικῆς Ὀρθόδοξης πνευµατικότητας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύµατος, ποὺ καὶ τὰ δύο βασίζονται στὸ φῶς καὶ στὴν ἀγάπη τῆς ὀµορφιᾶς καὶ τῆς ἐλπίδας.
.           Μήνυµα ὀµορφιᾶς καὶ κάλλους, ὅπως τὸ ἐξέφρασεν μία Ἁγιὰ Σοφιά, ἕνα Ἱερὸν Παλάτιον, ἕνα Πανδιδακτήριον, ἕνας Ἱππόδροµος, μία µονὴ τῆς Χώρας, ἕνας Πορφυρογέννητος, ἕνας Ἰουστινιανός, μία Θεοδώρα, ἕνας Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, ἕνας Χρυσόστοµος.
.             Μήνυµα ἀνθρωπιᾶς καὶ πνεύµατος, ποὺ στηρίχθηκε στὴν ἀπέραντη ἀγάπη γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴ δύναµη τῶν ἐπιτευγµάτων καὶ τοῦ πολιτισµοῦ ποὺ δηµιούργησε. Ἡ παρουσία τοῦ Ξενώνα δίπλα στὴν Ἁγία Σοφία καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν Νοσοκοµείων, πτωχοκοµείων, γενικὰ τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, µποροῦν νὰ καταδείξουν τὸ μέτρο τῆς ἀγάπης ποὺ διέθεταν οἱ Βυζαντινοὶ γιὰ τὸν ἄνθρωπο, πλάι στὰ τόσα σπουδαστήρια τῆς ἀνθρώπινης σοφίας καὶ γνώσης, ποὺ κοσµοῦσαν τὴν Πόλη.
.             Ἡ διαρκὴς ἀγωνία στὰ χίλια καὶ πλέον χρόνια ζωῆς τῆς Βασιλεύουσας, ἦταν νὰ βρίσκονται στὸ πηδάλιο τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πολιτείας οἱ ἄριστοι, κάτω ἀπὸ τὸ βλέµµα τοῦ φωτοδότη Ἀφέντη Χριστοῦ. Κι αὐτὸς ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν ἐξεύρεση τῶν ἀρίστων δηµιούργησε τὸ θαῦµα τῆς κραταιᾶς τῶν Ρωµαίων Βασιλείας10.
.             Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος, στὴν πορεία του πρὸς νότο, ἐναντίον -τοῦ Μαξεντίου, ὅταν τὸ μέλλον του ἦταν σὲ κίνδυνο, αὐτὸς καὶ ὅλος ὁ στρατός του, εἶδαν ἕνα ὅραµα. Ἕνα λαµπρὸ σταυρὸ στὸν οὐρανό, μὲ τὴν ἐπιγραφή: «Ἐν τούτῳ νίκα». Τὴν ἴδια νύχτα ὁ Χριστὸς βεβαίωσε τὸ ὅραµα στὸ ὄνειρο τοῦ αὐτοκράτορα. Αὐτὸ συγκλόνισε τὸν Κωνσταντῖνο, ποὺ υἱοθέτησε γιὰ ἔµβληµά του τὸ λάβαρο μὲ τὸ σταυρὸ καὶ κάτω ἀπὸ αὐτὴ τὴ σηµαία ὁδήγησε τὸ στρατό του στὴ νίκη. Ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὰ νοµίσµατα καὶ τὰ διατάγµατά του, ὁ Κωνσταντῖνος εἶχε ταχθεῖ ἀναφανδὸν ὑπὲρ τοῦ Χριστιανισµοῦ καὶ ὑπερµαχοῦσε γι᾽ αὐτόν, ὅπως ἀποδείχθηκε καὶ σὲ περίοδο αἱρέσεων. Γι᾽ αὐτὸ θεωρήθηκε ἀπὸ ὅλους Ἰσαπόστολος, ὁ δέκατος τρίτος ἀπόστολος. Τὸ ἀποκορύφωµα τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Χριστιανισµοῦ ὑπῆρξεν ἡ ἀποστολὴ τῆς µητέρας του, Ἁγίας Ἑλένης, στὰ Ἱεροσόλυµα, ὅπου μὲ θαυµατουργικὴ βοήθεια, βρῆκε τὴν ἀκριβῆ θέση τοῦ Γολγοθᾶ, ἔβγαλε ἀπὸ τὴ γῆ τὸν Τίµιο Σταυρό, τοὺς σταυροὺς τῶν ληστῶν, τὴ λόγχη, τὸ σπόγγο, τὸν ἀκάνθινο στέφανο καὶ ὅ ,τι ἄλλο σχετίζεται μὲ τὰ Θεῖα Πάθη. Ἡ Χριστιανοσύνη σκίρτησε ἀπὸ τὰ εὑρήµατα τῆς ἀνασκαφῆς τῆς Ἁγίας Ἑλένης καὶ τὰ ὀνόµατα τοῦ Κωνσταντίνου καὶ τῆς µητέρας του ἔµειναν τὰ πιὸ σεβαστὰ στὴν ἱστορία τῆς βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας12. Ὁ Κωνσταντῖνος συνάθροισε πληθυσµὸ στὴ Βασιλεύουσα ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς αὐτοκρατορίας παρέχοντας πολλὰ προνόµιαl3. Κι ὁ βυζαντινὸς λαός, ζωηρός, χαρούµενος, μὲ ὅλα τὰ προσόντα κι ἐλαττώµατα τῆς ρωµέϊκης φυλῆς, ἐξέφραζε μέσα ἀπὸ τὰ τραγούδια του τὴ χαρά, τὸ φῶς, τὴν ἐλπίδα γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὴ διάθεση συγκερασµοῦ ἐσωστρέφειας καὶ ἐξωστρέφειας, δύο στοιχεῖα ποὺ τὸν συνόδευαν στὴ ζωή του, ἀπὸ τὴ διπλή του ἰδιότητα, νὰ εἶναι Ἕλληνας καὶ Ὀρθόδοξος14.
.                 Ὁ ὅρος «Βασιλεύουσα» δὲν χαρακτήριζε µόνο τὴν Κωνσταντινούπολη ὡς «ἕδρα τῆς Βασιλείας τῶν Ρωµαίων» , ἀλλὰ τὴν µόνη ποὺ βασίλευε κι ἀπ᾽ τὴν ὁποία ἐκπορευόταν ἡ τάξη, ἡ δικαιοσύνη, ἡ φιλανθρωπία. Ἡ «Βασιλεύουσα» ὑπῆρξεν ἡ ἕδρα τῆς φιλανθρωπίας, μὲ τὴ βαθύτερη σηµασία τοῦ ὅρου: Ἀγάπη γιὰ τὸν ἄνθρωπο.
.              Τὸ «Τυπικό» τοῦ Μιχαὴλ Ἀτταλειάτη εἶχε προβλέψει τὴν ἵδρυση ἀσύλου στὴ Ραιδεστὸ καὶ τὴ διανοµὴ ἀγαθῶν ὡς ἐλεηµοσύνη στοὺς φτωχούς τῆς Κωνσταντινούπολης. Στὴ µονὴ τοῦ Παντοκράτορος ἱδρύθηκε τὸ 12ο αἰώνα ἕνα νοσοκοµεῖο μὲ πενήντα κρεβάτια. Εἶχε ἰατρικὸ προσωπικὸ ἀπὸ ἑξήντα πρόσωπα, πέραν ἀπὸ τὸ διοικητικὸ καὶ βοηθητικὸ προσωπικό. Ὑπῆρχε αἴθουσα παροχῆς ἰατρικῶν συµβουλῶν μὲ πέντε τµήµατα, τὸ καθένα γιὰ διαφορετικὸ τύπο ἀσθενειῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψη ἰατρῶν καὶ βοηθῶν μὲ πλῆθος νοσοκόµων. Ἡ πολιτικὴ θεωρία τῶν Βυζαντινῶν γιὰ τὸ «φιλάνθρωπον» τοῦ αὐτοκράτορα καὶ τὸ «νοσοκοµεῖν τοὺς πάσχοντας» ἀποτελεῖ πρώτιστον καθῆκον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ φιλοσοφία, μὲ βάση τὴν ὁποία ὀργανώθηκαν καὶ λειτούργησαν ὅλα τὰ ἱδρύµατα τῆς Πόλης. Ἡ παράδοση συνεχίστηκε καὶ μετὰ τὴν Ἅλωση. Μέχρι σήµερα ἡ Ἐκκλησία τῆς Βασιλεύουσας ἐξακολουθεῖ νὰ «νοσοκοµεῖ τοὺς πάσχοντας»15.
.              Τὰ ἐξωτερικὰ ἐπίσης στοιχεῖα τοῦ αὐτοκρατορικοῦ μεγαλείου (κοσµήµατα περίτεχνα, ἐνδύµατα πολυτελῆ, εἰκόνες καὶ λάβαρα, σηµεῖα καὶ σύµβολα, ἡ πορφύρα, ὅλα προκαλοῦσαν σεβασµὸ καὶ δέοςl6.
.             Ἡ «σταυροπαγὴς κοσµοσφαίρα» μιλοῦσε γιὰ τὴν παγκοσµιότητα τῆς χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας, οἱ τόµοι ἀνεξικακίας καὶ ἡ «ἀκακία», συµβόλιζαν τὸ μάταιο τοῦ ὑλικοῦ κόσµου, ποὺ ὑπαγόρευαν τὴν αὐτοκρατορικὴ φιλανθρωπίαl7.
.             Ὁ Πατριαρχικὸς Θρόνος μὲ τὴ λήξη τοῦ ἔτους στέλλει δυναµικὸ μήνυµα ἀγάπης ποὺ ξεπηδᾶ ἀπ᾽ τὸ σπήλαιο τῆς Γέννησης. Κι ὁ αὐτοκράτορας τὴν ἡµέρα τῶν Χριστουγέννων σὲ μία ἀπὸ τὶς αἴθουσες ἀκροάσεως τοῦ Μεγάλου Παλατίου, µπροστᾶ σὲ συγκέντρωση ἐπισήµων, ἔδινε σὲ ἀξιωµατούχους τὰ «ὑπατικὰ δίπτυχα», δηλαδὴ διπλώµατα καὶ διακρίσεις σὲ ἐγχάρακτες πλάκες ἀπὸ ἐλεφαντόδοντο. Ἦταν μία κίνηση ποὺ συµβόλιζε τὴν κίνηση τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπο. Ὁ νεογέννητος Χριστὸς τιµᾶ μὲ τὴ σάρκωσή του τὸν ἄνθρωπο καὶ τοῦ δίνει τὴ διάκρισή του. Τοῦ δίνει τὴ δυνατότητα νὰ θεωθείl8.
.             Αὐτὸ τὸ ἴδιο τὸ αὐτοκρατορικὸ νόµισµα, χάρη στὸν ἀτόφιο χρυσό, ἀλλὰ κυρίως χάρη στὴν ἐπιγραφὴ καὶ τὶς παραστάσεις ποὺ τὸ κοσµοῦσαν, διαλαλοῦσε ἁπανταχοῦ τῆς γῆς (παγκόσµια ἦταν ἡ κυκλοφορία του), τὰ θεµελιώδη γνωρίσµατα τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας, τὸ θεοπρόβλητο δηλαδὴ τοῦ αὐτοκράτορα (στὸ νόµισµα εἰκονίζεται ὁ Χριστὸς ἢ ὁ ἄγγελός του νὰ στέφει τὸν βασιλέα) καὶ τὸ ἀπέραντο στὸ χῶρο καὶ στὸ χρόνο τῆς ἐξουσίας, ποὺ µόνο τὸ Βυζάντιο κληρονόµησε ἀπὸ τὴ Ρώµη. Ἡ ρήση «ὅπου αὐτοκράτορας ἐκεῖ ἡ Ρώµη» μεταφράζεται στὸ Βυζάντιο: ὅπου ἡ εἰκόνα τοῦ αὐτοκράτορα, ἐκεῖ ἡ ρωµαϊκὴ κυριαρχία. Στὰ μέσα τοῦ 7ου αἰώνα ἀναφερόµενος στὰ ὅρια τοῦ Βυζαντίου ὁ Ἰάκωβος ὁ Νεοφώτιστος γράφει: «Ἀπὸ τοῦ Ὠκεανοῦ τουτέστι τῆς Σκωτίας καὶ Βρεττανίας καὶ Φραγγίας … ἕως Περσίδος καὶ πάσης Ἀνατολῆς καὶ Αἰγύπτου καὶ Ἀφρικῆς καὶ ἄνωθεν, τὰ ὅρια τῶν Ρωµαίων ἕως σήµερον καὶ αἱ στῆλαι τῶν βασιλέων αὐτῶν διὰ χαλκῶν καὶ µαρµάρων φαίνονται … ». Τὸ βυζαντινὸ νόµισµα ταξίδεψε παντοῦ στὴ γῆ. Ἕναν αἰώνα πρὶν ἀπὸ τὸν Ἰάκωβο, ἕνας ἄλλος ἁπλὸς µοναχός, ὁ Κοσµᾶς ὁ Ἰνδικοπλεύστης (χρωστᾶ τὸ ὄνοµά του στὸ ταξίδι του στὸν Ἰνδικὸ ὠκεανό), δηλώνει γιὰ τοὺς Βυζαντινούς, ὅτι «ἐν τῷ νοµίσµατι αὐτῶν ἐµπορεύονται πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἐν παντὶ τόπῳ ἀπ᾽ ἄκρου γὴς ἕως ἄκρου γῆς δεκτόν ἐστι θαυµαζόµενον παρὰ παντὸς ἀνθρώπου»19. Ὀρθοδοξία καὶ αὐτοκρατορία, «Imperium καὶ Sacerdotium» ὑπῆρξαν οἱ καταβολὲς τῆς οἰκουµενικότητας καὶ παγκοσµιότητας τοῦ Βυζαντίου, ποὺ εἶχε οὐράνια διάσταση. Κατὰ τὸν τίτλο τῆς «Ἐπαναγωγῆς» ὁ αὐτοκράτορας ἦταν «τῶν ὄντων … ἡ φυλακὴ καὶ ἀσφάλεια, τῶν ἀπολωλότων ἡ ἀνάληψις, τῶν ἀπόντων ἡ ἀνάκτησις». Κι ἡ αὐτοκρατορικὴ ἀµφίεση, ὅπως γράφει ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Πορφυρογέννητος, δηλώνει ὅτι: «τούς τε µαγίστρους καὶ πατρικίους ἐν τύπῳ χρηµατίζων τῶν Ἀποστόλων, τόν τε χρηστὸν βασιλέα, κατὰ τὸ ἐφικτόν, ἀναλογοῦντα τῷ Θεῷ». Τὴ μίµηση Θεοῦ ἐπιδιώκουν συµπληρωµατικὰ καὶ κάποτε ἀντιµαχα στὸ Βυζάντιο, ὁ Αὐτοκράτορας καὶ ὁ Πατριάρχης, καθένας στὰ πλαίσια τῆς δικαιοδοσίας του (ὁ κόσµος τῶν σωµάτων γιὰ τὸν αὐτοκράτορα, ὁ κόσµος τῶν ψυχῶν γιὰ τὸν Πατριάρχη) ἕνα εἶδος «Χριστοτοποτηρητὴ»20. Ἔτσι ἔµεινε ἀθάνατη ἡ Ρωµανία, ποὺ σύµφωνα μὲ τὸ ποντιακὸ τραγούδι «καὶ πεθαµένη ἀκόµη ἀνθίζει». Αὐτὸ τὸ ἀέναο ἄνθισµα τῆς προσδίδει ἐπικαιρότητα καὶ καθιστᾶ ἐπιτακτικὸ τὸν πρωτεύοντα ρόλο τῆς Ὀρθοδοξίας, ποὺ ἀποτελεῖ στήριγµα στὴν ἀµηχανία τῶν καιρῶν.
.               Τὸ Βυζάντιο δηµιούργησε πολιτισµὸ ποὺ καταύγασε καὶ ἐκπολίτισε τὴν Οἰκουµένη. Μὲ ἀνώτερη καὶ ἀνώτατη παιδεία, μὲ ἄριστα ὀργανωµένο κρατικὸ µηχανισµό, μὲ οἰκονοµικὴ πολιτική, βιοµηχανία, ναυτιλία, ἐξωτερικὸ καὶ ἐσωτερικὸ ἐµπόριο, κοινωνικὴ πρόνοια, γράµµατα καὶ τέχνες21.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: «Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ. Η ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΥΚ ΕΑΛΩ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, ΟΥΚ ΕΑΛΩ ΤΟ ΦΩΣ»-2

, , ,

Σχολιάστε

ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε´, ΠΑΤΡ. ΚΩΝ/ΛΕΩΣ-4 «“Κύριε, Ἰησοῦ Χριστέ, δέξαι τὸ πνεῦμα μου”. Ὁ δήμιος πέρασε ἀπὸ τὸ σεβάσμιο κεφάλι του τὸν βρόχο».

 

Ἀπόσπασμα [Δ´] ἀπὸ τὸ βιβλίο

ΜΑΡΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Γ. ΓΙΑΤΡΑΚΟΥ 
Δρ. Ἱστορίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
«ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄
(1745-1821)
Ο ΠΡΩΤΟΚΑΘΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ»

ἐκδ. ΤΗΝΟΣ», Ἀθῆναι 2011,
σελ. 24-39

βλ. σχετ.: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/04/08/γρηγόριος-ε´-ὁ-πρωτοκάθεδρος-τῆς-ὀρθ/

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/10/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-1/
Β´ Μέρος: 
https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/11/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-2/

Γ´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/12/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-3/

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ceb3cf81ceb7ceb3-ceb5ce84

ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Ἡ θυσία τοῦ Ἁγ. Γρηγορίου τοῦ Ε´, πατρ. Κων/λεως εἶναι ἕνα σημαντικὸ ἱστορικὸ γεγονὸς μὲ βεβαιωμένες ἱστορικὲς ἀναφορὲς καὶ προεκτάσεις. Δὲν πρέεπι ὅμως νὰ περάσει ἀπαρατήρητη μιὰ τεκμηριωμένη καὶ μεμαρτυρημένη ἱστορικὴ «λεπτομέρεια» πολλαπλῆς σημασίας: «Κι ἐνῶ οἱ ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ θρηνοῦσαν τὸν ἀπαγχονισθέντα Πατριάρχη τους, οἱ Καθολικοὶ τοῦ Γαλατᾶ (παπικοὶ) ἐπέχαιρον γιὰ τὴν συμφορὰν τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ οἱ φράτορές τους ἔψαλλαν τὸ “Te Deum” (δοξολογία), μόλις ἔμαθαν ὅτι ἀπαγχόνισαν τὸν Πατριάρχη τῶν Γραικῶν[Ἀνωνύμου, «Βίος καὶ πολιτεία τοῦ Ἱερομάρτυρος Γρηγορίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως», Ἀθήνησι 1853, σ. 55]
.               Ἡ ἰσοπεδωτικὴ ἀγαπολαγνεία τῶν Ἐργολάβων τῆς θεολογικῆς καὶ ἱστορικῆς Ἀλλοτριώσεως ἀφανίζει μεθοδικὰ τέτοιες «μνῆμες».

.            Μετὰ τὴν θείαν Λειτουργίαν κάποιος ἐκ τῶν οἰκείων τὸν πληροφόρησε ὅτι ἡ Ἐπανάσταση στὴν Πελοπόννησο εἶναι γεγονὸς καὶ διερωτήθηκε τί θὰ γίνει; Κι ὁ Πατριάρχης ἀτάραχος ἀπάντησε: «Καὶ τώρα καὶ πάντοτε τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου γενέσθω».
.            Κατὰ τὴν 10ην πρωινὴν τῆς 10ης Ἀπριλίου 1821 ὁ Μέγας Διερμηνέας σπεύδει νὰ συναντήσει τὸν Γρηγόριον τὸν Ε´, διότι εἶχε λάβει ἤδη ἐντολὴν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν τῆς Πύλης γιὰ τὴν ἐκλογὴ νέου Πατριάρχη, τὴν ἔκπτωση τοῦ Γρηγορίου ὡς ἀπίστου καὶ ἐπιβούλου καὶ τὸν ἀπαγχονισμό του. Ὁ Μέγας Διερμηνέας μὲ δάκρυα ἔσπευσε νὰ συναντήσει τὸν Πατριάρχην. Μετ’ ὀλίγον ἔφθασαν στὸ Πατριαρχεῖο καὶ ὁ Κεσεδάρης τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ Τζουσλὰρ Ἐμινής, ποὺ συνήντησαν τὸν Πατριάρχην, ὁ ὁποῖος διετάχθη νὰ ἀκολουθήσει τὸν Μουσουλμάνον. Ὁ Κεσεδάρης τὸν ὁδήγησε στὸ κατὰ τὸ Βυζάντιο παράλιο Ἐξώστεγο (Γιαλὶ Κιόσκι) καὶ ἐν συνεχείᾳ στὰ ἐνδότερα τοῦ παλατιοῦ στὴν περιοχὴ τῶν οἰκημάτων τοῦ Βοστατζίμπαση (Ἀρχικηπουροῦ), ἕως ὅτου ἐκλεγεῖ ὁ νέος Πατριάρχης. Ἐκεῖ τοῦ ὑπέβαλαν ἐρωτήσεις ὑπὸ μορφὴν ἀνακρίσεως, τὸν βασάνισαν, τὸν ταπείνωσαν, τὸν προκαλοῦσαν νὰ ἀρνηθεῖ τὴν πίστη του. «Μὰ μὴν κοπιάζετε», ἀπάντησεν ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´. «Ὁ Πατριάρχης τῶν Χριστιανῶν ἀποθνήσκει Χριστιανός». Μετ’ ὀλίγον ὁ ἀρχηγὸς τῆς τουρκικῆς φρουρᾶς τὸν ὁδήγησε διὰ τοῦ παραλίου Ἐξωστέγου (Γιαλὶ – Κιόσκι) στὴν παραλία, ὅπου ἦταν προετοιμασμένος πολὺς ἀριθμὸς τρικώπων ἀκατίων. Διέταξαν τοὺς δικούς του νὰ ἀπομακρυνθοῦν. Κι ἐκεῖνοι πενθοῦντες καὶ δακρύοντες κρουνηδὸν κατησπάσθησαν τὴν δεξιά του καὶ αὐτὸς τοὺς εὐλογοῦσε μέχρις ὅτου μπῆκε στὸ προορισμένο γι’ αὐτὸν σκάφος. Μαζὶ μὲ αὐτὸν μπῆκε καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Στρεβλώσεων (Κοτσίμπασης) καὶ τὸν ὁδήγησαν στὸν τόπον τοῦ μαρτυρίου, ὅπου ἦταν συνηγμένο πλῆθος Ὀθωμανῶν. Ὅταν βγῆκε ἀπὸ τὸ ἀκάτιον ὁ Πατριάρχης, ἔκλινε τὰ γόνατα καὶ τὴν κεφαλὴν (ἕτοιμον πρὸς ἀποτομήν), ὁ δὲ Στρεβλωτάρχης τὸν ἔπληξε μὲ τὸ πόδι του καὶ τὸν ἀνάγκασε νὰ προχωρήσει. Ἀνέμεναν λίγο, γιὰ νὰ ὁλοκληρωθεῖ ἡ ἐκλογὴ τοῦ νέου Πατριάρχη καὶ τέλος τὸν ὁδήγησαν στὴν μέση Πύλη τῶν πατριαρχικῶν δωμάτων, προκειμένου νὰ τὸν ἀπαγχονίσουν. Ὁ Πατριάρχης ἐξέτεινε τὴν χεῖραν του εἰς εὐλογίαν τοῦ ὀρθοδόξου πληρώματος, τὰ δὲ ὄμματα εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀνεβόησεν: «Κύριε, Ἰησοῦ Χριστέ, δέξαι τὸ πνεῦμα μου». Ὁ δήμιος πέρασε ἀπὸ τὸ σεβάσμιο κεφάλι του τὸν βρόχο. Κι ἐκεῖνος πέταξε νικηφόρος εἰς τὴν ἐν οὐρανοῖς θριαμβεύουσαν Ἐκκλησίαν τῶν πρωτοτόκων. Ὁ Φρούραρχος ἀνήρτησεν ἐπὶ τοῦ στήθους του τὴν αἰτίαν τῆς καταδίκης του, ὅτι δηλαδὴ «ὄντας ὁ ἀποστάτης πρωταίτιος ἐγένετο καὶ συμμέτοχος καὶ συμπατριώτης τῶν ἐπαναστατῶν».

.            Κι ἐνῶ οἱ ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ θρηνοῦσαν τὸν ἀπαγχονισθέντα Πατριάρχη τους, οἱ Καθολικοὶ τοῦ Γαλατᾶ (παπικοὶ) ἐπέχαιρον γιὰ τὴν συμφορὰν τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ οἱ φράτορές τους ἔψαλλαν τὸ “Te Deum” (δοξολογία), μόλις ἔμαθαν ὅτι ἀπαγχόνισαν τὸν Πατριάρχη τῶν Γραικῶν.

.            Τὸ σῶμα τοῦ ἱερομάρτυρος Γρηγορίου τοῦ Ε´ ἔμεινε ἀνηρτημένον ἐπὶ τρεῖς ἡμέρες φρουρούμενον καὶ δὲν κατόρθωσε νὰ τὸ ἐξαγοράσει ἀντὶ μεγάλης ποσότητας χρημάτων ὁ τῆς πατριαρχίας διάδοχός του Εὐγένιος. Στὶς 13 Ἀπριλίου ὁ νεκρὸς τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ πουλήθηκε σὲ σπείρα Ἑβραίων τοῦ Γαλατᾶ, ποὺ τὸν ἔσυραν στοὺς δρόμους. Τελικὰ οἱ δήμιοί του τὸν μετέφεραν στὸ μέσον τοῦ Κερατίου Κόλπου καὶ τὸν ἔριξαν στὴ θάλασσα. Στὶς 16 Ἀπριλίου τὸ πτῶμα του, ποὺ ἐπέπλεε στὴν περιοχὴ τοῦ Γαλατᾶ, ἀνασύρθηκε ἀπὸ τὸν Κεφαλλονίτη πλοίαρχο Νικόλαο Σκλάβο καὶ μεταφέρθηκε στὴν Ὀδησσό, ὅπου ἔγινε μὲ μεγαλοπρέπεια ἡ κηδεία του, ὕστερα ἀπὸ ἐντολὴ τοῦ τσάρου, στὶς 19 Ἰουνίου 1821.
.            Τὸ πλοῖο, ποὺ μετέφερε τὸ σκήνωμα τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ καὶ κατευθυνόταν στὴν Ὀδησσό, εἶχε ρωσσικὴ σημαία. Ἀναχώρησε ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη στὶς 17 Ἀπριλίου καὶ ἔφθασε στὴν Ὀδησσὸ στὶς 5 Μαΐου. Ἡ σορὸς τοῦ ἱερομάρτυρος Πατριάρχου ἀναγνωρίσθηκε πρῶτα ἀπὸ τὸν Πρωτοσύγκελλό του, ὁ ὁποῖος, ὅταν τὸν εἶδε, θρηνώντας γοερὰ ἀνέκραξεν: «Ὁ Πατριάρχης μου, ὁ Πατριάρχης» κι ὅταν ἔφθασε στὴν Ὀδησσὸ ἡ σορός του, ἀναγνωρίσθηκε ἀπὸ τὸν λόγιο κληρικὸ Κωνσταντῖνο Οἰκονόμο, τὸν ἐξ Οἰκονόμων.
.            Τὸ γεγονὸς ἀναστάτωσε τὴν Ὀδησσό, στὴν ὁποία εἶχαν βρεῖ καταφύγιο τόσοι Ἕλληνες. Τὸ γεγονὸς ἔφθασε μέχρι τὴν Πετρούπολη, στὸ παλάτι τοῦ Τσάρου Ἀλεξάνδρου Α΄ (1801-18025), ὁ ὁποῖος ἀπέστειλε στὴν Ὀδησσὸ «μεγαλοπρεπεστάτην ἀρχιερατικὴν στολήν, μίτραν καὶ ἐγκόλπιον ἀδαμαντοκόλλητον» καὶ πραγματοποιήθηκε ἡ νεκρώσιμη ἀκολουθία στὸν μητροπολιτικὸ ναὸ τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος τῆς Ὀδησσοῦ στὶς 17 Ἰουνίου 1821. Τὸ λείψανο παρέμεινε στὸν μητροπολιτικὸ ναὸ μέχρι τὶς 19 Ἰουνίου 1821, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἐτελέσθη καὶ πάλιν ἡ Θεία Λειτουργία καὶ ἐξεφώνησε τὸν γνωστὸν ἐπικήδειον λόγον ὁ λόγιος κληρικός, Κων/νος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων. Τὴν ἴδια ἡμέρα μεταφέρθηκε τὸ λείψανο στὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Τριάδας, ὅπου ἔγινε ἡ ταφὴ «ἐν τῇ ἀριστερᾷ πλευρᾷ τοῦ ναοῦ», καὶ ὅπου ἀναπαύθηκε ἐκεῖ ἐπὶ πενήντα χρόνια. Τὸ 1871, ὕστερα ἀπὸ ἐνέργειες τῆς ἑλληνικῆς πολιτείας τὸ λείψανο μεταφέρθηκε στὸν μητροπολιτικὸ ναὸ Ἀθηνῶν, ὅπου βρίσκεται μέχρι σήμερα86.
.            Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἀνακήρυξε στὴν χορεία τῶν ἁγίων τὸν νεομάρτυρα Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριο τὸν Ε´.

, , ,

Σχολιάστε

ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε´, ΠΑΤΡ. ΚΩΝ/ΛΕΩΣ-3 «Ὁ Πατριάρχης στενάξας ρώτησε: “ποῖον λέγουσιν ἠπιώτερον θάνατον, τὸν τῆς καρατομίας ἢ τὸν τῆς ἀγχόνης;”»

Ἀπόσπασμα [Γ´] ἀπὸ τὸ βιβλίο

ΜΑΡΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Γ. ΓΙΑΤΡΑΚΟΥ 
Δρ. Ἱστορίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
«ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄
(1745-1821)
Ο ΠΡΩΤΟΚΑΘΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ»

ἐκδ. ΤΗΝΟΣ», Ἀθῆναι 2011,
σελ. 24-39

βλ. σχετ.: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/04/08/γρηγόριος-ε´-ὁ-πρωτοκάθεδρος-τῆς-ὀρθ/

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/10/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-1/
Β´ Μέρος: 
https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/11/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-2/

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ceb3cf81ceb7ceb3-ceb5ce84

.             Καὶ κατὰ τὸν βαθὺν ὄρθρον τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων βγῆκε ἀπὸ τὰ Σχολεῖα πλῆθος Τούρκων σπουδαστῶν ἀλλαλάζοντας καὶ ἔσπευσαν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν Ζωοδόχον Πηγήν, καὶ τὴν πυρπόλησαν. Ὁ Πατριάρχης κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν διένειμε κατὰ τὸ σύνηθες, τὰ βάϊα, κι ὅταν κάποιος τὸν εἰδοποίησε κρυφά, «ἐκεῖνος ἐξακολούθησε νὰ τὸ κάνει». Μετὰ τὸ πέρας τῆς λειτουργίας κοινοποίησε τὰ συμβάντα στοὺς Ἀρχιερεῖς ποὺ παρευρίσκονταν. Κι ὅταν ἐκεῖνοι ἔκπληκτοι ρωτοῦσαν τί συμβαίνει, ὁ Πατριάρχης ἀπάντησε: «Ἀρχαὶ ὠδίνων καὶ ταῦτα καὶ ἴσως ἥκει τὸ τέλος».

.            Ὕστερα ἀπὸ λίγο ἔφθασε διαταγὴ νὰ στείλει στὴν Πύλη τὴν κατάλογο τῶν γραικικῶν οἰκογενειῶν ποὺ κατοικοῦσαν στὸ Φανάρι καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἀρχοντικῶν μὲ τὸν ἀκριβῆ ἀριθμὸν τῶν προσώπων καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὴν πατρίδα τοῦ καθ’ ἑνός. Ὁ Πατριάρχης ἀπήντησεν ὅτι δὲν ὑπῆρχε τέτοιος κατάλογος καὶ ἐν συνεχείᾳ ἦλθε καὶ δεύτερη διαταγή, νὰ δώσει ὁ Πατριάρχης δύο ἐφημερίους ποὺ θὰ συνόδευαν τρεῖς γενιτσάρους, ἐκ τῶν ὁποίων δύο Κρητικοὶ ποὺ θὰ γνώριζαν τὰ Ἑλληνικά, γιὰ νὰ τοὺς δείχνουν οἱ Ἐφημέριοι τὶς οἰκίες τῶν ὑπηκόων, καὶ νὰ συγκαλοῦν ὅλα τὰ μέλη τῆς οἰκογενείας καὶ τοὺς ὑπηρέτες, οἱ δὲ Τοῦρκοι νὰ κάνουν τὴν καταγραφήν. Τὸ πρωὶ τῆς Μεγάλης Δευτέρας, 2 Ἀπριλίου, ἀποκεφαλίσθηκε πλησίον της Μεγάλης Πύλης τοῦ παλατιοῦ (Μπάϊ Χουμαϊούν) ὁ φιλογενέστατος καὶ ἔσχατος τῶν ἐξ ἡγεμονικῶν οἰκογενειῶν ἐκλεγομένων μεγάλων Διερμηνέων, Κωνσταντῖνος ὁ Μουρούζης. Ὅταν τὸ πληροφορήθηκε ὁ Πατριάρχης, ἐδάκρυσε καὶ διέταξε νὰ τελεσθεῖ ἡ συνήθης νεκρώσιμος ἀκολουθία καὶ ἐφεξῆς καὶ τὰ μνημόσυνά του καὶ παρήγγειλε νὰ ἀγοράσουν ἀπὸ τὸν δήμιο τὸ σῶμα καὶ νὰ τὸ θάψουν τὴ νύκτα, ὅπου μποροῦν. Τὴν ἴδια νύκτα ἐσφάγησαν ἢ κρεμάστηκαν καὶ ἄλλοι ἐπίσημοι, μάλιστα ὅσοι κατάγονταν ἀπὸ τὴν Πελοπόννησο.
.            Ὁ Σουλτάνος πάντοτε ὑποψιαζόταν τὸν Πατριάρχη, γι’ αὐτὸ κλήθηκε ὁ γιατρὸς τοῦ Πατριάρχη καὶ ἀρχιμανδρίτης, Πύρρος ὁ Θεσσαλός, νὰ δώσει πληροφορίες, ἂν ὁ πατριάρχης ἦταν φίλος τοῦ Ὑψηλάντη κι ἂν ἐγνώριζε τὸ κίνημα. Ἐκεῖνος διαβεβαίωσε ὅτι ὁ Πατριάρχης ἦταν ἁγιώτατος καὶ διαμαρτυρήθηκε γιὰ τὶς ὑπόνοιες ποὺ διατυπώθηκαν. Ὅπως γράφει στὴν αὐτοβιογραφία του ἐνημέρωσε τὸν Πατριάρχη γιὰ ὅσα ἔμαθε, προσθέτοντας: «Ὁ Παναγιώτατος… ἠδύνατο νὰ φύγῃ, πλὴν δὲν ἠθέλησε διὰ νὰ μὴ θυμώσουν οἱ Τοῦρκοι καὶ θανατώσουν τοὺς Χριστιανούς». Ὅ,τι ἔκανε ὁ Πατριάρχης τὸ ἔκανε μὲ πλήρη συνείδηση τῆς μεγάλης εὐθύνης καὶ τοῦ τρομεροῦ κινδύνου ποὺ ἀντιμετώπιζε τὸ Γένος. Ὁ ἴδιος ἐξ ἄλλου ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης σὲ ἄλλη περίπτωση, ποὺ ἐξέδωκεν ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ ἀφορισμὸν προκειμένου νὰ μὴ συμπράξουν οἱ Σουλιῶτες μὲ τὸν Ἀλὴ Πασά, ἔγραφεν πρὸς τοὺς Σουλιῶτες: «Ὁ Πατριάρχης βιαζόμενος ὑπὸ τῆς Πόρτας σᾶς στέλλει ἀφοριστικὰ καὶ ἐξάρχους, παρακινώντας σας νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὴν Πόρταν. Ἐσεῖς ὅμως νὰ τὰ θεωρεῖτε αὐτὰ ὡς ἄκυρα, καθότι γίνονται μὲ βίαν καὶ δυναστείαν καὶ ἄνευ θελήσεως τοῦ Πατριάρχου». Τὴν στιγμὴ ποὺ τὸ ἅγιο χέρι τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ ὑπέγραφε τὸν ἀφορισμό, εὐχόταν νὰ ἐπιτύχει ὁ ξεσηκωμὸς τῶν ραγιάδων. Γι’ αὐτὸ ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ παίρνοντας ἕξι συνοδικοὺς μαζί του, παίρνοντας μία λαμπάδα ἀπὸ τὴν Ἁγία Τράπεζα, ἀφοῦ βγῆκε ἡ κατάλληλη εὐχὴ ἀπὸ τὰ χείλη του, ἔκαψε τὸ μισητὸ ἔγγραφο.

.            Κατὰ τὸ Μέγα Σάββατο στέλλεται διαταγὴ στὸν Πατριάρχη νὰ παραγγείλει στοὺς Χριστιανοὺς νὰ συν­έλθουν κατὰ τὸ θρήσκευμά τους καὶ νὰ προσευχηθοῦν κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Πάσχα κι ἔπειτα ν’ ἀναχωρήσουν ἥσυχα καθ’ ἕνας γιὰ τὸ σπίτι του. Ὁ Πατριάρχης στράφηκε τότε πρὸς ἕναν τῶν παρακαθημένων Ἀρχιερέων: «Πληροῦται», τοῦ εἶπε, «τὸ προφητικόν». «Καὶ αἱ ἑορταὶ αὐτῶν εἰς πένθος μεταστραφήσονται».
.            Κατὰ τὸ δειλινὸ τοῦ Σαββάτου, νήστης καὶ ἐξουθενωμένος συζητοῦσε μὲ πρόσωπα καὶ μὲ μερικοὺς ἐκ τῶν οἰκείων του. Ἀναφέρθηκαν καὶ στὸν καρατομηθέντα Κων/νον Μουρούζη καὶ ὁ Πατριάρχης στενάξας ρώτησε: «ποῖον λέγουσιν ἠπιώτερον θάνατον, τὸν τῆς καρατομίας ἢ τὸν τῆς ἀγχόνης;» Ἐπειδὴ κανεὶς δὲν ἀπάντησε, ἐπανέλαβε τὴν ἴδια ἐρώτηση: «Ἀλλ’ ἐγώ, εἶπε κάποιος ἐξ αὐτῶν, δὲν γνωρίζω, ἀφοῦ δὲν δοκίμασα οὔτε τὸν ἕνα, οὔτε τὸν ἄλλον». «Συνετῶς ἀπεκρίθης», εἶπεν ὁ Πατριάρχης. «Ἀλλ’ ἐὰν ἐνθυμεῖσο τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρήσαντας, ὅτι καὶ ἐκαρατομήθησαν καὶ μυρία βίαιων θανάτων ὑπέστησαν ἤδη, δὲν ἤθελες φρίσσει πάρα πολὺ τὸ τοιοῦτον, ὡς μέγα τι κακόν».
.            Καθ’ ὅλην τὴν νύκτα ὁ Πατριάρχης ἄγρυπνος προσευχόταν στὸ δωμάτιό του. Κατὰ τὸ βράδυ τοῦ Μεγάλου Σαββάτου εἰδοποίησεν ὁ Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν τῆς Πύλης τὸν Μέγαν Διερμηνέα Σταυράκην τὸν Ἀριστάρχην, ὁ ὁποῖος ἀντικατέστησε τὸν καρατομηθέντα Κων/νον Μουρούζην, νὰ μεταβεῖ τὸ πρωὶ στὴν Πύλη γιὰ νὰ λάβει τὶς ἀναγκαῖες διαταγές.
.            10 Ἀπριλίου 1821. Ὁ Πατριάρχης δὲν νιώθει καλὰ τὶς δυνάμεις του. Ὅμως θὰ λειτουργήσει. Φρουρὰ τρισχιλίων στρατιωτῶν περιέζωσεν ἔξωθεν τὸ Πατριαρχεῖον. Ἀφοῦ φόρεσε τὴν στολήν του, προσῆλθεν εἰς τὴν προσκομιδὴν καὶ ἐμνημόνευσε ὅλα τὰ ὀνόματα, ποὺ διατηροῦσε στὸ ἀμάραντο μνημονικό του, ὅταν οἱ χοροὶ ἔψαλλαν τὸ «Ἀγαπήσω Σε Κύριε, ἡ ἰσχύς μου». Μὲ δάκρυα στὰ μάτια ἀσπαζόταν τὸν τελευταῖον ἀσπασμὸν τοὺς ἀρχιερεῖς. Ἀρχιερεὺς ποὺ συλλειτούργησε ἐκείνη τὴν φορὰ διηγεῖται: «Ἴσως ποτὲ ἕως τώρα ὁ Γρηγόριος δὲν ἦταν πιὸ ζωηρὸς καὶ δὲν ἔκανε λαμπρότερη, κατανυκτικώτερη, πιὸ ζωντανὴ καὶ πιὸ μεγάλη θεία Λειτουργία. Ἀπὸ τὰ μάτια του ἔβγαινε θεία φεγγοβολή. Ὁ Πατριάρχης μέσα σὲ μία ἀτμόσφαιρα χαρμολύπης εὐλογεῖ τὸ ἐκκλησίασμα, κι εὔχεται τὸ “Χριστὸς Ἀνέστη”. Μέσα του εὔχεται καὶ τὸ “Ἀναστήτω τὸ Ἔθνος”».

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/13/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-4/

,

Σχολιάστε

ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε´, ΠΑΤΡ. ΚΩΝ/ΛΕΩΣ-2 «Εἰ δὲ καὶ ἀποβήσεται ὑμῶν εἰς μαρτύριον, δὲν θέλω πάντως βραδύνει νὰ σᾶς ἀκολουθήσω κἀγώ».

Ἀπόσπασμα [Β´] ἀπὸ τὸ βιβλίο

ΜΑΡΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Γ. ΓΙΑΤΡΑΚΟΥ 
Δρ. Ἱστορίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
«ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄
(1745-1821)
Ο ΠΡΩΤΟΚΑΘΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ»

ἐκδ. ΤΗΝΟΣ», Ἀθῆναι 2011,
σελ. 24-39

βλ. σχετ.: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/04/08/γρηγόριος-ε´-ὁ-πρωτοκάθεδρος-τῆς-ὀρθ/

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/10/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-1/

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ceb3cf81ceb7ceb3-ceb5ce84

.            Μὲ «φετφὰ» τοῦ νέου σεϊχουλισλάμη Φεϊζιμάμη, ποὺ ἐπέτρεπε τὴν τιμωρία τῶν ὑπόπτων, ὁ σουλτάνος ἐξέδωσε φιρμάνι, μὲ τὸ ὁποῖο θὰ χορηγοῦσε ἀμνηστία, μόνον ἐφ᾽ ὅσον τὸ Πατριαρχεῖο ἀποδοκίμαζε τὴν ἐπανάσταση καὶ ἀφόριζε τὸν Ἀλέξανδρο Ὑψηλάντη, τὸν Μιχαὴλ Σοῦτσο καὶ τοὺς ὀπαδούς του. Συγχρόνως ἐκδίδεται διάταγμα, νὰ μετοικήσουν ἐντὸς τοῦ Φαναρίου ὅλες οἱ ἡγεμονικὲς καὶ ἀρχοντικὲς οἰκογένειες ποὺ κατοικοῦσαν στὸν Βόσπορο. Ὁ ἀκάματος Γρηγόριος προσπαθώντας νὰ οἰκονομήσει τὰ ἀνοικονόμητα, συγκροτεῖ συμβούλιον γιὰ νὰ συσκεφθεῖ μετὰ τῶν ἐγκρίτων τοῦ Γένους πῶς θὰ ἐνεργήσουν. Ἐγκρίθηκε λοιπὸν κατὰ τὴν συνέλευση αὐτὴ νὰ ὑποβάλουν ἀναφορὰ στὴν Πύλη, μὲ τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ πρόκριτοι θὰ ἐγγυόνταν ὑπὲρ ἀλλήλων στὴν Κωνσταντινούπολη, ὡς πιστοὶ ὑπήκοοι τῆς βασιλείας καὶ ὅτι θὰ συνέπρατταν γιὰ τὴν ἀποκατάσταση τῆς κοινῆς ἡσυχίας. Τὴν ἀλληλέγγυον αὐτὴν ἀναφορὰν πῆγε ὁ Πατριάρχης νὰ δώσει στὸν Βεζύρη στὶς 10 Μαρτίου 1821, Κυριακὴ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως ἀπουσίαζεν ὁ Βεζύρης, ἀναγκάσθηκε ὁ Πατριάρχης νὰ παρουσιασθεῖ στὸν Κεχαγιᾶν (Τοποτηρητὴν) τοῦ Ὑπουργοῦ, Ζανὴπ Ἐφέντην, τὰ μέγιστα χριστιανομάχον. Ὁ Πατριάρχης μὲ ἑτοιμότητα καὶ συγκινητικὴ προσπάθεια φρόντισε νὰ πείσει τὸν Κεχαγιὰ γιὰ τὴν ἀθωότητα τοῦ Γένους ἀλλὰ ὁ Βεζύρης προσπάθησε νὰ ἐνοχοποιήσει τὸν κλῆρον, ὅσον ἀφορᾶ στὰ γεγονότα τῆς Μολδοβλαχίας, ἐφ᾽ ὅσον ἔγινε γνωστὸν ὅτι τὸν Ὑψηλάντην «περιέζωσεν τὴν ρομφαίαν στὴν Ἐκκλησία ὁ Μητροπολίτης Μολδαυίας». Ὁ Πατριάρχης, Γρηγόριος ὁ Ε´ προσπάθησε νὰ πείσει τὸν Κεχαγιὰ ὅτι ὁ κλῆρος δὲν ἀναμιγνύεται σὲ ἀνάλογες ἐνέργειες, διότι τὸ θρήσκευμά μας καθαιρεῖ τοὺς ἐνόχους ἀπὸ τὸ ἐκκλησιαστικὸ ἀξίωμα καὶ ἡ ἐξουσία τοὺς τιμωρεῖ ὡς ἀποστάτες. Ὁ Πατριάρχης προσπάθησε νὰ πείσει τὸν ἐκπρόσωπο τῆς τουρκικῆς ἐξουσίας. Ἡ συνέχεια ὑπῆρξε ἀλγεινή. Ὁ Πατριάρχης διατάσσεται νὰ στείλει στὴν Πύλη τρεῖς ἐκ τῶν Ἀρχιερέων, τὸν Θεσσαλονίκης, τὸν Ἀδριανουπόλεως καὶ τὸν Τουρνόβου, ὡς ἐνέχυρα ἀσφαλείας. Ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ τοὺς κάλεσε σὲ γεῦμα καὶ συνέφαγε μαζί τους, τοὺς ἀνακοίνωσε τὴν θλιβερὴ εἴδηση, ὅτι δηλαδὴ θὰ σταλοῦν στὴν φυλακὴ ὡς ἐνέχυρα. Καὶ μετὰ τὴν θλιβερὴ ἀνακοίνωση ἔκλαυσε πικρῶς καὶ προσέθεσεν ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´: «Τί τὸ ἀποβησόμενον, καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς ἐμέ, Κύριος οἶδεν. Εἰ δὲ καὶ ἀποβήσεται ὑμῶν εἰς μαρτύριον, δὲν θέλω πάντως βραδύνει νὰ σᾶς ἀκολουθήσω κἀγώ». Συνεθρήνουν μετὰ τῶν Ἀρχιερέων καὶ οἱ παρεστηκότες. Καὶ προσ­ελθόντες οἱ Ἀρχιερεῖς ἐποίησαν μετὰ τοῦ Πατριάρχου τὸν τελευταῖον ἐπὶ γῆς ἐν Χριστῷ ἀσπασμὸν καὶ ἀφοῦ ἔκλιναν οἱ Ἀρχιερεῖς τὴν κεφαλὴν ὁδηγήθηκαν στὴν φυλακήν.

.            Κατὰ τὴν εἰκοστὴν τοῦ Μαρτίου ἡ Πύλη παραδίδει στὸν Μέγα Διερμηνέα Διάταγμα περὶ ἀμνηστίας, νὰ τὸ ἐξελληνίσει, γιὰ νὰ ἀναγνωσθοῦν καὶ τὰ δύο καὶ τὸ πρωτότυπον καὶ ἡ μετάφραση στὴν Ἐκκλησία, εἰς ἐπήκοον ὅλων. Συγχρόνως δὲ νὰ ἐκδώσει ἐξάπαντος ἀφορισμὸν κατὰ τοῦ Ὑψηλάντου καὶ αὐτῶν ποὺ ἀποστάτησαν μαζί του, νὰ συγχωρήσει τὸν ὅρκον τῶν Ἑταιριστῶν καὶ νὰ ἀποδέχεται μὲ προθυμία ὅσους προσέρχονται ἐπὶ μετανοίᾳ καὶ θὰ ἀπολαμβάνουν τὴν προσήκουσαν ἀσφάλειαν γιὰ τὴν εἰλικρινῆ καὶ πιστή τους ὑπηκοότητα. Διότι, ἔλεγεν ὁ Βεζύρης, ἡ ἐλπὶς τῆς ἐκ τοῦ τοιούτου γράμματος περιγενομένης ἡσυχίας ἀνέβαλεν τὸ κατὰ τῶν Ὑπηκόων Γραικῶν ἐπικρεμάμενον ξίφος τοῦ Σουλτάνου». Κι ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ ἀφοῦ ἔλαβε τὴν διαταγήν, διέταξε νὰ συνταχθεῖ τὸ ἀπαιτούμενο γράμμα, ὁ δὲ Μέγας Διερμηνεὺς φέρει τὸ Διάταγμα τῆς ἀμνηστίας καταρώμενον μὲν τοὺς περὶ τὸν Ὑψηλάντην ἀποστάτες, ἀμνηστεῦον δὲ τοὺς ἄλλους Ἐταιριστές, ὅσοι ἐπανέλθουν στὴν πρότερη ὑπακοή τους.
.            Στὶς 23 Μαρτίου λοιπὸν (Ε´ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν) ἀφοῦ συνῆλθαν στὴν Μεγάλη Ἐκκλησία ὅλοι οἱ πρόκριτοι τοῦ Γένους, καὶ Ἡγεμόνες καὶ οἱ δύο Διερμηνεῖς καὶ οἱ λοιποὶ ἄρχοντες καὶ Ἀρχιερεῖς, συμπαρόντος καὶ τοῦ Πατριάρχου τῶν Ἱεροσολύμων Πολυκάρπου, ἀναγνώσθηκε τὸ Διάταγμα ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος πρῶτον μὲν τουρκιστί, ἔπειτα δὲ ἑλληνιστὶ ὑπὸ Ἀρχιερέως, ὁ ὁποῖος στεκόταν κοντὰ στὸν θρόνο τοῦ Πατριάρχη. Ὕστερα ἀναγνώσθηκε καὶ τὸ διαταχθὲν ἀφοριστικόν, ἀφοῦ προηγουμένως ὑπεγράφη ἀπὸ τοὺς δύο Πατριάρχες, τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῶν Ἱεροσολύμων καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους Ἀρχιερεῖς πάνω στὴν Ἁγία Τράπεζα. Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔκανε μὲ πόνο ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´, προκειμένου νὰ ἀποφευχθεῖ ἡ γενικὴ σφαγὴ τῶν Χριστιανῶν τῆς Πόλης. Ἄρχισαν ὅμως μεμονωμένες θανατώσεις, ἐνῶ φυλακίστηκαν ἀρχιερεῖς καὶ ἐντάθηκαν οἱ διωγμοὶ ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων, κυρίως ὅταν ἔφτασε στὴν Κωνσταντινούπολη ἡ εἴδηση γιὰ ἐξέγερση στὴν Πελοπόννησο.
.            Παρόντες κατὰ τὴν ὑπογραφὴ τοῦ ἀφορισμοῦ ἦταν καὶ Τοῦρκοι Κρητικοί, ποὺ γνώριζαν καλὰ τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα, γιὰ νὰ παρατηρήσουν, ἂν ἐγράφησαν καὶ τὰ ἄλλα τὰ παραγγελθέντα, ἀκριβῶς σύμφωνα μὲ τὶς διαταγὲς τῆς ὀθωμανικῆς ἐξουσίας. Καὶ διετάχθησαν τρεῖς Ἀρχιερεῖς νὰ πᾶνε στὰ ὕποπτα μέρη τοῦ κράτους, δύο στὰ νησιά, ὁ τρίτος στὴν Ἑλλάδα, γιὰ νὰ κηρύξουν εἰρήνη καὶ νὰ ἀναγνώσουν τὸ διάταγμα τῆς ἀμνηστίας καὶ τὸ γράμμα τοῦ ἀφορισμοῦ καὶ ἐγκύκλιον συνοδικὴν ἐπιστολήν, ποὺ περιεῖχε νουθεσίες πρὸς τοὺς λαοὺς γιὰ εἰρήνη. Κατὰ τὸ βράδυ τοῦ Σαββάτου τοῦ Λαζάρου, 31 Μαρτίου 1821, ἔρχεται στὴν Πύλη ἡ εἴδηση τῆς Ἐπαναστάσεως στὴν Πελοπόννησο. Ἐπειδὴ ἡ Πύλη ὑπώπτευεν ὅτι καὶ στὴν Κωνσταντινούπολη ὑπῆρχε  πλῆθος Ἑταιριστῶν, προετοιμασμένων γιὰ Ἐπανάσταση,  προετοίμασε τὸν  ἐλλιμενιζόμενον στόλον καὶ στρατὸν τῶν Γενιτσάρων γιὰ σφαγὴ τῶν Χριστιανῶν.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/12/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-3/

,

Σχολιάστε

ΑΓ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε´, ΠΑΤΡ. ΚΩΝ/ΛΕΩΣ-1 «Αἱ ἡμέραι ἡμῶν ἐμετρήθησαν, γενηθήτω τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου, τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς εἰς τὴν σεμνοτάτην, ταύτην δοκιμασίαν, ἣν ὀφείλομεν καὶ μὲ τὸ ἴδιον ἡμῶν αἷμα νὰ ἐλαφρύνωμεν»

Ἀπόσπασμα [Α´] ἀπὸ τὸ βιβλίο

ΜΑΡΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Γ. ΓΙΑΤΡΑΚΟΥ 
Δρ. Ἱστορίας Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν
«ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο Ε΄
(1745-1821)
Ο ΠΡΩΤΟΚΑΘΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ»

ἐκδ. ΤΗΝΟΣ», Ἀθῆναι 2011,
σελ. 24-39

βλ. σχετ.: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/04/08/γρηγόριος-ε´-ὁ-πρωτοκάθεδρος-τῆς-ὀρθ/

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ceb3cf81ceb7ceb3-ceb5ce84.            Καὶ οἱ τρεῖς πατριαρχίες τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ συνέπεσαν σὲ κρίσιμη ἐποχὴ γιὰ τὸν Ἑλληνισμό. Ἰδιαιτέρως ἡ κήρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως στὶς παραδουνάβιες ἡγεμονίες ἔφερε τὸν Γρηγόριο καὶ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο σὲ δύσκολη θέση. Ὑπῆρχε φόβος ὅτι ἡ ἐκδικητικὴ μανία τῶν Τούρκων θὰ στρεφόταν, ὅπως εἶχε συμβεῖ καὶ στὰ Ὀρλωφικά, ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ Πατριαρχείου ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἡ ἀπόφαση τοῦ Γρηγορίου ἦταν νὰ παραμείνει στὴν πρωτεύουσα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ νὰ ἀποτρέψει, ὅσο ἦταν δυνατό, ἀντίποινα ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων, ὅπως τουλάχιστον μαρτυροῦν οἱ σύγχρονοι πρὸς τὰ γεγονότα Ἰωάννης Φιλήμων, Νικόλαος Σπηλιάδης, Μιχαὴλ Οἰκονόμου καὶ ἄλλοι.
.            Ὁ Πατριάρχης δὲν εἶχε ποτὲ φιλοτουρκικὴ διάθεση, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτρέψει σφαγὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Αὐτὸς εἶναι καὶ ὁ λόγος ποὺ δὲν ἦταν τυπικῶς ἔ­­στω ἐντεταγμένος στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία ἀλλὰ προσεποιεῖτο ὑπακοὴ στὸν Σουλτάνο. Εἶναι χαρακτηριστικὰ ὅσα εἶπεν ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ στὸν Ι. Φαρμάκη, ὅταν ἦταν ἐξόριστος στὸ Ἅγιον Ὄρος, ὅταν ὁ Φαρμάκης θέλησε νὰ τὸν μυήσει στὰ μυστικὰ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. «Ἐμένα, τοῦ εἶπε ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´, μ’ ἔχετε ποὺ μ’ ἔχετε· ἂν ποτὲ ἀποκαλυφθεῖ εἰς τὰ βιβλία τῆς Ἑταιρείας τὸ ὄνομά μου, εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ διακινδυνεύσει ἀπὸ τὸν τύραννον ὁλόκληρον τὸ ἑλληνικὸν Ἔθνος». Καὶ ἐν συνεχείᾳ συνέστησε στὸν Φαρμάκη: «Νὰ προσέξουσι πολὺ οἱ Ἑταῖροι, μήπως βλάψωσι ἀντὶ νὰ ὠφελήσωσι τὴν Ἑλλάδα». Ἐξ ἄλλου ἀπὸ τὴν ἀλληλογραφία τοῦ Παναγιώτη Σέκερη συνάγεται ὅτι ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ συνεργαζόταν μὲ τοὺς Φιλικούς. «Ἡ Ἐκκλησία ἀναγκάσθηκε νὰ τηρήσει αὐτὴν τὴν στάση γιὰ χάρη τῆς ἀσφαλείας τῶν ραγιάδων. Φανερὰ δὲν τολμοῦσε νὰ ἀναλάβει ἀγώνα ἐπαναστατικό, μυστικὰ ὅμως ὁρισμένοι κληρικοὶ καὶ συνεννοήσεις μετὰ ξένων ἰσχυρῶν ἡγεμόνων διεξῆγον καὶ ἐν τῇ σπουδῇ των ἀνεμίχθησαν ἐνεργῶς εἰς ἔνοπλα κινήματα…» γράφει χαρακτηριστικὰ ὁ Τάσος Ἀθ. Γριτσόπουλος.
.            Ἡ πραγματικὴ στάση τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ τῆς κηρύξεως τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως ἦταν στάση ἡρωισμοῦ καὶ αὐτοθυσίας. Εἶναι χαρακτηριστικὰ ὅσα ἀναφέρουν γιὰ τὴν στάση τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ε´ ὁ Μιχαὴλ Οἰκονόμου καὶ ὁ Νικόλαος Σπηλιάδης, ἄνδρες τοῦ Ἀγώνα καὶ οἱ δύο, ἐξιστορώντας σύσκεψη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ποὺ ἔγινε στὶς ἀρχὲς Μαρτίου, μὲ ἐντολὴ τῆς τουρκικῆς κυβέρνησης. Στὴν σύσκεψη προτάθηκε, νὰ ζητηθεῖ ἄδεια ἀπὸ τὴν ὀθωμανικὴ κυβέρνηση νὰ μεταβοῦν ὅλοι οἱ ἀρχιερεῖς στὶς ἐπαρχίες τους καὶ ὁ Πατριάρχης στὴν Πελοπόννησο, μὲ τὸν σκοπὸ νὰ ἐπηρεάσουν τοὺς χριστιανικοὺς πληθυσμούς, ὥστε νὰ ματαιωθεῖ ἡ Ἐπανάσταση. Ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ ὅμως μὲ παρέμβασή του ματαίωσε τὴν ἔγκριση τῆς προτάσεως αὐτῆς καὶ ἐξήγησε τοὺς λόγους, ὅπως γράφει ὁ Μιχαὴλ Οἰκονόμου στὸν συμπατριώτη του Δέρκων Γρηγόριο: «γνωρίζω μέν, ὅτι τὸ μέτρον, εἰ παρεδέχετο, ἦν σωτήριον διὰ τὰ ὀλίγων γερόντων ἁγίων ἄτομα· ἀλλ᾽ ἡ Ὑψηλὴ Πύλη δικαιολογίαν τῆς ὠμότητός της ἤθελ’ ἔχει τὴν ἰδικήν μας διαγωγήν. Αἱ ἡμέραι ἡμῶν ἐμετρήθησαν, Ἅγιε Δέρκων, γενηθήτω τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου, τοῦ καλέσαντος ἡμᾶς εἰς τὴν σεμνοτάτην, ταύτην δοκιμασίαν, ἣν ὀφείλομεν καὶ μὲ τὸ ἴδιον ἡμῶν αἷμα νὰ ἐλαφρύνωμεν… Τοῦτο συμφέρει εἰς τὸ ἔθνος». Λόγοι μεγάλου ἀνδρός, ἕτοιμου γιὰ αὐτοθυσία.
.            Ὁ Νικόλαος Σπηλιάδης, ἐξ ἄλλου, ἀφοῦ ἀναφέρει ὅτι ὁ Δέρκων μὲ τὴν πρότασή του ἀπέβλεπε στὸ νὰ ἐπιτύχει τὴν ἄδεια τῆς Πύλης γιὰ τὴν ἀναχώρησή του, ὅπως καὶ τοῦ Πατριάρχη ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ τὴν μετάβαση στὴν Πελοπόννησο, μὲ σκοπό, ὅταν θὰ ἔφθαναν ἐκεῖ, νὰ ἡγηθοῦν τῆς Ἐπαναστάσεως, παραθέτει τὴν ἀπάντηση τοῦ Πατριάρχη, ποὺ εἶχε τὴν γνώμη, ὅτι ἡ θέση του ἦταν στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἡ θυσία τους ἐκεῖ θὰ ἦταν κατὰ πολὺ ὠφελιμώτερη γιὰ τὸ ἔθνος: «Καὶ ἐγὼ ὡς κεφαλὴ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑμεῖς, ἡ Σύνοδος, ὀφείλομεν νὰ ἀποθάνωμεν διὰ τὴν κοινὴν σωτηρίαν. Ὁ θάνατος ἡμῶν θὰ δώση δικαίωμα εἰς τὴν Χριστιανωσύνην νὰ ὑπερασπίση τὸ ἔθνος ἐναντίον τοῦ τυράννου ἀλλ᾽ ἂν ὑπάγωμεν ἡμεῖς νὰ θαρρύνωμεν τὴν Ἐπανάστασιν, τότε θὰ δικαιώσωμεν τὸν Σουλτάνον νὰ ἐξολοθρεύσῃ ὅλον τὸ ἔθνος».
.            Λόγοι συνετοῦ καὶ στοργικοῦ Ἐθνάρχη ἀποφασισμένου νὰ θυσιασθεῖ προκειμένου νὰ μὴν ἐξολοθρεύσει ὁ Σουλτάνος ὁλόκληρο τὸ ἔθνος. Ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ ὡς Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης εἶχε συνείδηση τῆς ἀποστολῆς του καὶ τοῦ χρέους του ἔναντι τοῦ «Ὀρθοδόξου Ἐκκλησιαστικοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους», ὅπως πολὺ προσφυῶς τὸ χαρακτήρισε μὲ τὸν ὅρον αὐτὸν ὁ Διονύσιος Ζακυθηνός. Ἑνὸς ἔθνους ποὺ εἶχε ὡς κύρια χαρακτηριστικὰ τῆς ἰδιοπροσωπίας του τὴν πάτρια γλῶσσα, τὴν ἑλληνικὴ παιδεία καὶ τὴν ὀρθόδοξη χριστιανικὴ πίστη, στοιχεῖα γιὰ τὴν διατήρηση τῶν ὁποίων φρόντιζε ὁ Γρηγόριος ὁ Ε´ ὅσον οὐδεὶς ἄλλος.
.            Ἡ κήρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως στὶς Παραδουνάβιες Ἡγεμονίες ἔφερε τὸν Γρηγόριο καὶ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο σὲ δύσκολη θέση. Ὑπῆρχε φόβος, ἡ ἐκδικητικὴ μανία τῶν Τούρκων νὰ στρεφόταν, ὅπως εἶχε συμβεῖ καὶ στὰ Ὀρλωφικά, ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ Πατριαρχείου, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἡ ἀπόφαση τοῦ Γρηγορίου ἦταν νὰ παραμείνει στὴν πρωτεύουσα τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, γιὰ νὰ ἀποτρέψει ὅσο τοῦ ἦταν δυνατὸν τὰ ἀντίποινα ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων, ὅπως τουλάχιστον μαρτυροῦν οἱ σύγχρονοι πρὸς τὰ γεγονότα, Ἰωάννης Φιλήμων, Νικόλαος Σπηλιάδης, Μιχαὴλ Οἰκονόμου καὶ ἄλλοι.
.            Στὰ μέσα τοῦ Μαρτίου ὁ σουλτάνος ἀποφάσισε, ὑπὸ τὴν πίεση συμβούλων του καὶ φανατισμένων Μουσουλμάνων, τὴν σφαγὴ τῶν Ἑλλήνων τῆς Πόλης, ἦταν ὅμως ἀπαραίτητο νὰ ἐκδοθεῖ προηγουμένως «φετφὰς» τοῦ ἀνωτάτου θρησκευτικοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Ὀθωμανῶν, τοῦ «σεϊχουλισλάμη», Χατζῆ Χαλὴλ ἐφέντη. Σύμφωνα μὲ μία μεταγενέστερη μαρτυρία, ὁ Γρηγόριος, γιὰ νὰ σώσει τὸν ὀρθόδοξο πληθυσμὸ ἐπισκέφθηκε τὸν σεϊχουλισλάμη καὶ τὸν διαβεβαίωσε ὅτι τὸ Γένος ἦταν ἀμέτοχο στὴν ἐξέγερση τῶν Παραδουναβίων Ἡγεμονιῶν. Δεδομένου ὅτι τὸ Κοράνιο δὲν ἐπέτρεπε τιμωρία ἀθώων γιὰ πράξεις ἐνόχων συγγενῶν τους, ὁ Τοῦρκος θρησκευτικὸς ἡγέτης ζήτησε πειστήρια, γιὰ νὰ στηρίξει εἰσήγησή του στὸν σουλτάνο. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ὁ Γρηγόριος μὲ τὴν σύνοδο ὑπέγραψαν κείμενο ἀφορισμοῦ καὶ τὸ παρουσίασαν στὸ Χατζὴ Χαλὴλ ἐφέντη, ὁ ὁποῖος πράγματι δὲν ἐνέκρινε τὴν σφαγή, γεγονὸς ποὺ ὁδήγησε στὴν ἐξορία του καὶ τὴ θανάτωσή του.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/11/ἅγ-γρηγόριος-ε-πατρ-κωνλεως-2/

,

Σχολιάστε

H ΑΓΙΑ ΦΙΛΟΘΕΗ «ἡ Κυρὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἡ Μαΐστρα»: Φαινόμενο στὴν παγκόσμια ἱστορία τῆς παιδείας καὶ κoινωνικῆς προνοίας.

Μαρίας-Ἐλευθερίας Γιατράκου

 H ΑΓΙΑ ΦΙΛΟΘΕΗ

 Ἀπὸ τὸν τόμο:

50ό ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ:
«Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΓΙΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ»
,
(τοῦ συλλόγου Ὀρθοδόξου Ἱεραποστολικῆς Δράσεως
 «Ο ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ» – Τομεὺς Ἐπιστημόνων)
[ΑΘΗΝΑ 29 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2009, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2010,
ΠΑΤΡΑ 6-7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010]
σελ. 45-52 

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

EIΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Εὐτυχῶς … ποὺ ἠ προσωπικότητά της καὶ τὸ ἔργο της διδάσκονται στὰ «ὁραματικὰ» ἑλληνικὰ Σχολεῖα (τῆς Ντροπῆς , τοῦ Γραικυλισμοῦ, τῆς Προδοσίας, τῆς Ἀπανθρωπίας, καὶ τῆς Διαστροφῆς)! 

ΑΓΙΑ ΦΙΛΟΘΕΗ.                Στὴν χορεία τῶν Μεγάλων Διδασκάλων καὶ ἀναµορφωτῶν τοῦ Γένους, ἐντάσσεται καὶ ἡ Ἁγία Φιλοθέη, ἡ Ἀθηναία. Βρισκόµαστε στὸν δέκατο ἕκτο αἰώνα, ἴσως ἀπ᾽ τοὺς βαρύτερους γιὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἀθήνα εἰδικότερα. Ἡ γραφίδα τῶν περιηγητῶν περιγράφει µὲ τὰ µἐλανότερα χρώµατα τὴν κατάσταση: « … εἶναι χερσωµένη, µοιάζει μὲ σκλάβα … ποὺ τὴν ἀποκαλοῦσαν ἄλλοτε ἄνθος τοῦ κόσµου. Καὶ τὰ περίλαµπρα µνηµεία της καὶ τὰ κτίριά της σωριασµένα … ». Αὐτὰ συνέβαιναν τὸ 1530.
.                Ὁ ἴδιος περιηγητὴς καταγράφει τοὺς βαρύτατους φόρους ποὺ εἰσέπρατταν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες οἱ Τοῦρκοι κατακτητές. Ἀνάλογες παρατηρήσεις κάνει καὶ ὁ γραµµατικὸς τοῦ Γάλλου περιηγητῆ d᾽ Αramοn. Οἱ κάτοικοί της δὲν ξεπερνοῦσαν τὶς 6.000. Ἐνδεχοµένως οἱ Ἀθηναῖοι τούρκεψαν ἀπὸ βίαιο ἐξισλαµισµὸ καὶ ἡ Ἀθήνα δὲν µπόρεσε νὰ ἀποφύγει τὸ παιδοµάζωµα, ὅπως ἐξ ἄλλου, προκύπτει ἀπὸ τὸ χρονικὸ τοῦ Λάµπρου. Τὸ κακὸ ἐπιτείνεται ἀπὸ τὶς θεοµηνίες καὶ τὴν πανώλη ποὺ ξεκληρίζουν ὁλόκληρες οἰκογένειες. Ἀδιάψευστα τεκµήρια ἀποτελοῦν τὰ χαράγµατα στὶς κολῶνες τῶν ἀρχαίων µνηµείων ποὺ ἀναφέρονται στὰ ὀνόµατα τῶν ἀπαγχονισθέντων ἀπὸ τοὺς Τούρκους, καθὼς ἐπίσης ὀνόµατα ἄλλων ποὺ πέθαναν ἀπὸ λοιµούς. Παράλληλη µάστιγα, ἡ πειρατεία. Τὸ μορφωτικὸ ἐπίπεδο τῶν κατοίκων ἀνησυχητικό. Τὰ ἀνήσυχα πνεύµατα ἔφυγαν γιὰ τὴν Δύση. Ἡ γλῶσσα τῶν Ἀθηναίων ἀνεµείχθη μὲ τῶν Ἀρβανιτῶν, σύµφωνα μὲ τὶς πληροφορίες τοῦ Θεοδόση Ζυγοµαλᾶ. Δὲν ὑπάρχουν πληροφορίες γιὰ ὕπαρξη σχολείων. Πιθανῶς τὰ ἀρχοντόπουλα νὰ μορφώνονταν μὲ οἰκοδιδασκάλους ἢ ἀπὸ τὸν παπά, μὲ λίγα γράµµατα ἀπὸ τὸ Ψαλτήρι.
.                Μέσα σ᾽ αὐτὲς τὶς τραγικὲς συνθῆκες τῆς πρώτης Τουρκοκρατίας γεννιέται στὸ ἀρχοντικὸ τοῦ Ἄγγελου Μπενιζέλου καὶ µετὰ ἀπὸ πολλὲς προσευχὲς ἡ Παρασκευούλα – Ρεβούλα. Ὁ πατέρας της, ἕνας ἀπ᾽ τοὺς δηµογέροντες τῶν Ἀθηνῶν, κι ἡ µητέρα τῆς Συρίνα ἀπὸ τὴν οἰκογένεια τῶν Παλαιολόγων.
.                Ἡ µικρὴ Ρεβούλα ἀπέκτησε ἐπιµεληµένη μόρφωση κοντὰ σὲ ἰδιωτικὸ δάσκαλο, σπάνια περίπτωση γιὰ τὴν ἐποχή, ἀλλὰ κυρίως γιὰ τὰ κορίτσια. Κατὰ τὸ παράδειγµα τῆς µητέρας τῆς ἀγαποῦσε ἀπὸ µικρὴ τὶς ἐλεηµοσύνες. οἱ γονεῖς της τὴν ὑπάνδρευσαν σὲ ἡλικία 14 ἐτῶν, ἀπὸ τὸν φόβο τοῦ Κατακτητῆ, παρὰ τὶς δυσκολίες καὶ ἀντιδράσεις της καὶ σύµφωνα μὲ τὸ συναξάρι της «ἔστερξε καὶ ἀκουσίως συνεζεύχθη νοµίµῳ ἀνδρί, ὅστις μὲ τὸ νὰ ἔτυχε γνώµης σκληρᾶς καὶ σχεδὸν ἀπανθρώπου, τὴν ἔθλιβε καθηµερινῶς μὲ διαφόρους κακώσεις καὶ τιµωρίας». Σὲ ἡλικία 17 ἐτῶν µένει χήρα, ξαναγυρίζει στὸ πατρικὸ καὶ δὲν προχωρεῖ σὲ δεύτερο γάµο παρὰ τὴν παρακίνηση τῶν γονέων της.
.                Ἡ Ρεβούλα τώρα προσανατολίζεται πρὸς τὸν Θεὸ ἐξ ὁλοκλήρου καὶ πρὸς τὴν πτωχή, ἀνήµπορη, σκλάβα, ταλαιπωρηµένη καὶ παραστρατηµένη γυναίκα, πρὸς τὰ ὀρφανά, τοὺς αἰχµαλώτους, στὰ σκλαβοπάζαρα, ποὺ τοὺς αἰσθάνεται ν᾽ ἁπλώνουν τὸ χέρι καὶ νὰ ζητοῦν τὴν βοήθειά της.
.                Μετὰ τὸν θάνατο τῶν γονέων της κληρονοµεῖ τὴν ἀπέραντη περιουσία τους. Τὸ ἀρχοντικὸ τῶν Μπενιζέλων ποὺ σώζεται ἀκόµη στὴν Πλάκα καὶ πολλὰ κτήµατα στὰ Πατήσια, Περισσό, Καλογρέζα, Φιλοθέη, Ψυχικὸ καὶ ἀλλοῦ.
.                Ἡ ἀρχoντoπoύλα Ρεβούλα μὲ τὴν χάρη τοῦ Θεοῦ παίρνει τὴν γενναία ἀπόφαση νὰ δράσει στὴν Τουρκοκρατούµενη Ἀθήνα. Νὰ ἐλαφρύνει τὸν ἀνθρώπινο πόνο, νὰ µετριάσει τὴν σκλαβιά, νὰ καταπολεµήσει τὴν ἀµάθεια. Δὲν ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν προσωπική της ἡσυχία, ἀλλὰ γιὰ τὸν πόνο ποὺ ὑπάρχει γύρω της.
.                Μὲ πρῶτο ἀνθρώπινο πυρήνα τὶς γυναῖκες ποὺ ἐργάζονταν στὸ πατρικό της σπίτι χτίζει κοντὰ στὴν σηµερινὴ Μητρόπολη τῶν Ἀθηνῶν, στὸν περίγυρο τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα, τὸν Παρθενώνα της, γύρω στὸ 1571, στὸν ὁποῖο ἀφιερώνει τὴν περιουσία της. Ἡ σταυροπηγιακὴ αὐτὴ μονὴ συνδέεται ἀρρήκτως μὲ τὴν ἱστορία τοῦ τόπου ἐπὶ Τουρκοκρατίας, «οὐχὶ ἅπαξ καταδιωκοµένους ἐπροστάτευσε καὶ περιέσωσε καὶ φυγάδευσε, οὐχὶ ἅπαξ κατεστράφη ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ πρὶν καὶ ἀφοῦ ἡ ἱδρύσασα ταύτην ἔπεσε θύµα τοῦ ἱεροῦ καθήκοντός της». Μεγαλύτερη καταστροφή, θὰ ὑποστεῖ ἡ Μονὴ κατὰ τὴ Μοροζίνεια λαίλαπα τοῦ 1687.
.                Παρὰ τὶς ἄπειρες δυσκολίες ἡ «Κυρὰ τ᾽ Ἀγγέλου, ἡ Κυρὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἡ Μαΐστρα», ὅπως τὴν ἀποκαλοῦσαν, δὲν κάµπτεται. Τὸ Μοναστήρι χάρη σ᾽ αὐτήν, πλαισιωµένο ἀπὸ μοναχὲς καὶ τὶς μοναστηρίσιες, τὶς ἐξωτερικές, ὅπως τὶς ἔλεγαν, γίνεται κυψέλη ἐργασίας. Μὲ ἐργαστήρια καὶ ἀργαλειούς, μὲ κεντῆστρες, ράφτρες καὶ γυναῖκες ποὺ ἐργάζονταν γιὰ τὴν ἐπιβίωσή τους. Κι ἐνῶ οἱ μοναχὲς εἶχαν κανονικὰ κελλιά, ἡ Ἁγία εἶχε γιὰ τὸν ἑαυτό της ἕνα ἀσκηταριό, ποὺ κατέβαινε μὲ πολλὰ σκαλοπάτια.
.                Ἀλλά, ἡ Φιλοθέη δὲν φροντίζει μόνο γιὰ τὴν ἱκανοποίηση τῶν ὑλικῶν ἀναγκῶν τῶν ἐργαζοµένων. Ἐπιθυµεῖ νὰ κτυπήσει τὴν ἀµάθεια. Καὶ ἱδρύει τὸ πρῶτο Σχολεῖο Θηλέων στὴ νεώτερη Ἱστορία τῆς Ἑλλάδας καὶ τῆς Εὐρώπης, στὴν ἐρειπωµένη Ἀθήνα. Αὐτὸ θὰ εἶναι στὸ ἑξῆς ἡ ἐλπίδα τοῦ Γένους, ὕστερα ἀπὸ τὴν πτώση τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας, ποὺ θὰ προστατεύσει τὰ κορίτσια ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσία τῶν Τούρκων καὶ θὰ προφυλάξει τὸ Γένος ἀπὸ τοὺς ἐξισλαµισµούς, θὰ  δυναµώσει τὴν πίστη στὴν Θρησκεία καὶ στὸν Ἑλληνισµό. Θὰ φυλάξει ἕνα πλῆθoς πτωχὲς εὐκατάστατες κόρες στὴν μονή, στὰ µετόχια της σὲ συγγενικὰ σπίτια ἢ σὲ γύρω νησιά.
.                Πρωτοποριακὴ ἡ κίνηση τῆς Φιλοθέης στὸν χῶρο τῆς παιδείας, τῆς φιλανθρωπίας, τῆς κοινωνικῆς προσφορᾶς. Μία νέα Βασιλειάδα θὰ µποροῦσε νὰ χαρακτηριστεῖ τὸ παιδευτικὸ καὶ φιλανθρωπικό της συγκρότηµα. Μὲ Σχολεῖα, Γηροκοµεῖο, ἐργαστήρια καὶ χειροτεχνεῖα, Νοσοκοµεῖο, ξενώνα, γιὰ νὰ φιλοξενοῦνται οἱ περαστικοί, ὀρφανοτροφεῖο.
.                Ἔργο θαυµαστὸ γιὰ µιὰ ἐποχὴ δύσκολη στὴν Ἑλλάδα, ὅπως μαρτυροῦν ἀκόµη καὶ ξένοι καὶ ἑτερόδοξοι, ἀκόµη καὶ ὁ καθολικὸς ἐπίσκοπος Ζακύνθου Paulo Del Grasso, σὲ ἐπιστoλὴ ποὺ ἀπηύθυνε στὸν Δόγη τῆς Βενετίας. Φαινόµενο στὴν παγκόσµια ἱστορία τῆς παιδείας καὶ κoινωνικῆς προνοίας. Κι ὅλα αὐτά, ἀγνοώντας τὶς ἐπικρίσεις καὶ τοὺς ψιθυρισµούς. Συγκινητικὲς οἱ μαρτυρίες τῆς ἐπoχῆς. Κι ὅταν χάρη στὴν φιλανθρωπία τῆς Φιλοθέης ἄδειαζαν οἱ ἀποθῆκες καὶ τὰ κελλάρια τῆς Moνῆς, ἡ Φιλοθέη μὲ πίστη ἀντιµετώπιζε τοὺς γογγυσµοὺς τῶν μοναχῶν. Κι ἡ βoήθεια ἔρχεται ἀναπάντεχα ἀπὸ διάφορα µέρη ἀκόµη κι ἀπ᾽ τοὺς Ἕλληνες τῆς Βράϊλας τῆς Ρουµανίας, ποὺ ἐπισκέφθηκαν τὴν Μονή. Ἡ Φιλοθέη ἀναζωσµένη τὸ ράσo της τρέχει ἀσταµάτητα, ἀπὸ τὸν κατὴ στὸν βοεβόδα, κι ἀπ᾽ τὸν φλαµπουριάρη στὸν σούµπαση. Ἀγοράζει ἀπ᾽ τὰ σκλαβοπάζαρα παρθένες, βοηθάει αἰχµάλωτες νὰ δραπετεύσουν, δίνει µπαξίσια καὶ παίρνει χριστιανὲς ἀπὸ τὰ χαρέµια. Κι ὅλες τὶς φυγαδεύει μὲ ἀνθρώπους δικούς της στὰ νησιά, στὴν Ἄνδρο καὶ στὴν Τζιά, στὰ µετόχια ποὺ ἔκτισε γι᾽ αὐτὸ τὸν σκοπό. Κι ἀπὸ ἐκεῖ ἥσυχα τὶς στέλλει στὶς πατρίδες … τους.
.                Τὰ βενετικὰ Ἀρχεῖα μᾶς παρέχουν πολύτιμες ἱστορικὲς εἰδήσεις γιὰ τὴν φιλανθρωπικὴ δράση τῆς Ἁγίας. Οἱ προσπάθειες τῆς Ἁγίας σὲ ὅλους τοὺς τοµεῖς πρωτοποριακές. Ἤδη ἀπὸ τὸν 16ο αἰώνα ἡ Φιλοθέη εἶχε λύσει τὸ θέµα τῶν φυλετικών διακρίσεων, βοηθοῦσε ἀδιακρίτως Ἕλληνες καὶ Τούρκους, πιστοὺς καὶ ἀπίστους. Ἀκόµη καὶ Τουρκάλες κατέφευγαν στὸ Μοναστήρι της καὶ κάποιες ἀπὸ αὐτὲς ἔγιναν χριστιανὲς καὶ μοναχές, γεγονὸς ποὺ ἐξῆπτε περισσότερο τὴν μανία τῶν Τούρκων ἐναντίον της. Συλλαµβάνεται, φυλακίζεται, ὑφίσταται μαρτύρια. Ἡ ἴδια γράφει: « … καθ᾽ ἑκάστην ὥραν μὲ ἔδιδαν μαρτύριον νὰ γίνω τούρκισσα, ἐγώ τε καὶ οἱ ἀδελφὲς ἢ νὰ μὲ καύσουν». Γιὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν ὑποχρεώνεται νὰ δώσει στοὺς Τούρκους «ὀγδοήκοντα χιλιάδες ἄσπρα», γεγονὸς ποὺ ὁδήγησε τὸ μοναστήρι σὲ χρέος βαρύτατο.
.                Πιεσµένη ἀπὸ τὴν ἀνάγκη αὐτή, ἡ Φιλοθέη ἐπιτυγχάνει τοὺς σκοπούς της ἀναπτύσσοντας ὄχι ἁπλῶς δηµόσιες ἀλλὰ διεθνεῖς σχέσεις. Κι ἀπευθύνεται μὲ ἐπιστολή της στὸν Δόγη τῆς Βενετίας καὶ στὴν Γερουσία τῆς Βενετίας, ζητώντας βοήθεια γιὰ νὰ ἐξοφλήσει τὸ χρέος τῶν ἑξήντα χιλιάδων ἄσπρων, ποὺ χρεωστοῦσε ἡ Μονή. Ἡ ἐπιστολή της αὐτὴ σώζεται στὰ Ἀρχεῖα τῆς Βενετίας. Μετὰ ἀπὸ ἐξονυχιστικὴ ἐξέταση τοῦ θέµατος, ἡ Γερουσία τῆς Γαληνοτάτης Δηµοκρατίας ἀποφασίζει στὶς 7.8.1583 μὲ 147 ψήφους ὑπὲρ καὶ 2 κατὰ νὰ δοθεῖ ἐπιχορήγηση 200 χρυσῶν τζεκινίων κι ἔτσι ἡ Μονὴ ἀνακουφίστηκε ἀπὸ τὴν ἀγωνία τοῦ Τούρκου. Κι ὁ Μέγας Λογοθέτης Ἱέραξ, ὁ ὁποῖος ἐστάλη ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη στὴν Ἀθήνα, θαύµασε τὴν ἐργασία τῆς Φιλοθέης, τῆς σπουδαίας καὶ δυναµικῆς γυναίκας ποὺ κρυβόταν κάτω ἀπὸ τὸ ράσο. Βεβαίως, γιὰ τὸ γιγάντιο ἔργο της γνώρισε καὶ τὸν φθόνο, ἀκόµη κι ἀπὸ τοὺς συµπατριῶτες της, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὴν ἀκολουθία της:  «Οἱ ἀττικοὶ … τὰς µὲν ἀρετὰς µισοῦσιν τὰς δὲ κακίας φιλοῦσι … διὰ τοῦτο οὖν καὶ αὐτὴ σιωπῇ πολλὰς ὕβρεις ἀκούουσα, ὡς ἤχους θαλάττης, κλύδωνι µαινοµένης …». Αὐτός, δυστυχῶς, εἶναι πάντοτε ὁ φόρος τῶν µεγάλων ἰδανικῶν. Ἀλλά, κι οἱ Τοῦρκοι ποτὲ δὲν χώνεψαν τούτη τὴν καλόγρια, ποὺ εἶχε µετατρέψει τὸ μοναστήρι σὲ ἑστία ἐθνικῆς ἀκτινοβολίας. Ἡ αὐταπάρνηση καὶ οἱ θυσίες της ἦταν µιὰ πρόκληση γι᾽ αὐτούς. Ζητοῦσαν διαρκῶς εὐκαιρία νὰ τὴν ἐξοντώσουν. Ἔτσι, στὶς 2 Ὀκτωβρίου τοῦ 1588, παραµονὴ τῆς γιoρτῆς τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου, κατὰ τὴν ὁλονυκτία µπῆκαν πέντε Τοῦρκοι σὰν σίφουνας στὴν Ἐκκλησία, «ἥρπασαν τὴν Φιλοθέη καὶ ἀπὸ τὰς περισςὰς µάστιγας καὶ τὰ τραύµατα τὴν ἄφησαν σχεδὸν ἡµιθανῆ».
.            Ἔζησε ἡ Ἁγία µέχρι τὶς 19 Φεβρουαρίου 1589, µέρες μαρτυρικὲς καὶ ποτὲ δὲν συνῆλθε ἀπὸ τὶς φρικτὲς κακώσεις.
.            Πέρασε στὴν χορεία τῶν νεοµαρτύρων ποὺ πότισαν μὲ τὸ αἷµα τους τὸ δένδρο τῆς δικῆς μας ἐλευθερίας. Μετὰ τὸν θάνατό της εὐωδίασε ὁ τόπος, ὅπου τὴν εἶχαν ἀποθέσει, καὶ µετὰ ἕνα χρόνο βρέθηκε τὸ σῶµα της ἀκέραιο. Τὸ μοναστήρι συνέχισε τὴν δράση του µέχρι τὶς ἡµέρες τῆς Ἐπαναστάσεως μὲ δάσκαλο κάποιον καλόγηρο Παΐσιο.
.            Μετὰ ἀπὸ δέκα χρόνια τὸ Πατριαρχεῖο ἀνακήρυξε τὴν Φιλοθέη Ἁγία καὶ ὅρισε ἡµέρα τῆς µνήµης της τὴν 19η Φεβρουαρίου, «Ἵνα µὴ ὁ πανδαµάτωρ χρόνος λήθην τῶν ἀνδραγαθηµάτων αὐτῆς προξενήσῃ», ἀναφέρεται στὸ συνοδικὸ ἔγγραφο.
.            Ἡ Ἁγία Φιλοθέη λάµπρυνε μὲ τὴν προσωπικότητα, τὸ ἔργο, τὴν πνευµατική της ἀκτινοβολία ὁλόκληρο τὸν 16ο αἰώνα στὴν Ἀθήνα καὶ ἀναστήλωσε τοὺς γυρµένους ἀπὸ τὴν σκλαβιὰ Ἕλληνες.
.            Ἆραγε πόσες τέτοιες πρoσωπικότητες ἔχει νὰ ἐπιδείξει ἡ παγκόσµια Ἱστορία σὰν τῆς «Κυρᾶς τ᾽ ἀγγέλου τῆς Μαΐστρας», τῆς Φιλοθέης  Μπενιζέλου;

,

Σχολιάστε

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-2 «Ἡ ὅλη παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἀπὸ τὸν 4ον χρυσοῦν αἰώνα τῆς Ἐκκλησίας μέχρι σήµερα, ἡ ἔρευνα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τους, ἡ παρουσία τους στὴν Ἑλλάδα, στὴν Εὐρώπη καὶ σ᾽ ὁλόκληρο τὸν κόσµο, εἶναι ἕνα θαῦµα, ποὺ θὰ συγκλονίζει καὶ θὰ προβληµατίζει ὅλες τὶς γενιὲς τῶν ἀνθρώπων.

Ἀπὸ τὴν ἔκδοση

Δρ. Φιλ. Μαρίας – Ἐλευθερίας Γ. Γιατράκου

 ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ
Ἀθῆναι 2011

[Β´]

 Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

Μέρος πρῶτο: ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-1

https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/01/29/οἱ-τρεῖς-ἱεράρχεςκαὶ-ἡ-παρουσία-του/

ΤΡ. ΙΕΡΑΡΧ.

.         Γιὰ νὰ ἐπιτύχει ἕναν τέτοιο ἀντικειµενικὸ στόχο τὸ πρόγραµµα ἀπαιτεῖται διαπειθαρχικὴ / συντονισµένη ὀµάδα εἰδικῶν, ἱκανῶν νά:

ἐρευνήσουν τὰ χειρόγραφα καὶ νὰ ἐκδώσουν τὰ κείµενα σὲ ὅλες τὶς σχετικὲς γλῶσσες.

νὰ ἀναλύσουν τὴν γλῶσσα αὐτῶν τῶν κειµένων καὶ τὶς τεχνικὲς τῆς μετάφρασης ποὺ ὑπαινίσσονται, δηµιουργώντας τὰ κατάλληλα λεξικογραφικὰ ἐργαλεῖα ποὺ προϋποθέτουν τὴν χρήση ἠλεκτρονικοῦ ὑπολογιστῆ.

νὰ ἐξετάσουν τὴν ἀσυνήθη πρόοδο ἀφοµοίωσης καὶ ἐκπολιτισµοῦ, ποὺ προϋποθέτουν τὰ ἔργα τοῦ Ναζιανζηνοῦ μεταξὺ ὅλων τῶν χριστιανικῶν ἐκκλησιῶν τῆς Ἀνατολῆς.

νὰ συγκρίνουν τὰ ἀποτελέσµατα ποὺ ἐπιτυγχάνονται μὲ τὰ συµπεράσµατα, τὰ ὁποῖα θὰ µποροῦσαν νὰ ἐξαχθοῦν ἀπὸ τὴν σπουδὴ τῶν εἰκονογραφιῶν ποὺ συνοδεύουν τὰ κείµενα σὲ κάθε μία ἀπὸ τὶς μεταφράσεις τους.

.         Οἱ ἀντικειµενικοὶ στόχοι τοῦ τρέχοντος προγράµµατος εἶναι νὰ ἀναπτυχθεῖ σὲ διάφορα πεδία: κειµενικὴ ἱστορία, ἔκδοση καὶ μελέτη τῆς γλώσσας, ὕπαρξη σχολίων, μεταφράσεων, κυκλοφορία τῶν κειµένων καὶ τῶν ἰδεῶν, εἰκονογραφία.
.         Συγχρόνως, οἱ ἀντικειµενικοὶ στόχοι τοῦ προγράµµατος περιλαµβάνουν τὴ δηµιουργία τῶν τεχνικῶν ἐργαλείων ἀπαραίτητων γιὰ τὴν ἐπίτευξη αὐτῶν τῶν στόχων, ἡ διαφύλαξη τῆς εἰδικῆς βιβλιοθήκης φιλµ καὶ δηµιουργία ψηφιακῶν λεξικολογικῶν ἐργαλείων. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ποὺ τὸ προγραµµα ἀφιερώθηκε στὸ Γρηγόριο τὸ Ναζιανζηνὸ ἔχουν γίνει γιὰ τὸ Ἵδρυµα Ἀνατολικῶν Σπουδῶν, συλλογὲς καὶ microfilms καὶ φωτογραφίες ἑλληνικῶν καὶ ἀνατολικῶν χειρογράφων τῶν λόγων τοῦ Γρηγορίου.

.         Στὴν τρέχουσα περίπτωση, οἱ συλλογὲς περιλαµβάνουν 260.000 φωτογραφίες ἑλληνικῶν χειρογράφων καὶ 50.000 φωτογραφίες ἀνατολικῶν.
.         Ἐπιπλέον, μία συστηµατικὴ μελέτη τῶν κειµένων καὶ τῶν σχετικῶν γλωσσῶν προσαρµοσµένη σὲ ἕνα σµα ποὺ φθάνει περίπου τὸ µισὸ ἑκατοµµύριο λέξεων (ὅσον ἀφορᾶ στὴν γλῶσσα), ἀπαιτεῖ ἀκριβῆ καὶ περιεκτικὰ ἐργαλεῖα. Τὸ πρόγραµµα κινήθηκε πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνση τὰ τελευταῖα δέκα χρόνια.
.         Ἡ συνεργασία μὲ τὸ CETEDOC (Διευθυντής, Καθηγητὴς Ρ. Tombeur), ἔχει καταστήσει δυνατὴ τὴν δηµιουργία ἑνὸς εὑρετηρίου ψηφιακοῦ καὶ μὲ λήµµατα ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ κείµενο ὅλων τῶν ἔργων τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ. Τὸ Ἀρµενιακὸ εὑρετήριο ἀποτελεῖ θέµα συνεργασίας μὲ τὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Leiden. Ὅµοια ἐργαλεῖα πρέπει νὰ χρησιµοποιηθοῦν τὸ ἕνα κατόπιν τοῦ ἄλλου, καθὼς ἐµφανίζονται ἐκδόσεις ἀπὸ ἄλλες γλῶσσες, καὶ αὐτὸ θὰ ἔχει ὡς ἀποτέλεσµα νὰ δηµιουργηθοῦν πολυγλωσσικὰ ἐργαλεῖα (ἕνα ἐν μέρει Ἑλληνοαρµενικὸ εὑρετήριο προετοιµάζεται ἤδη), ἕνα διαδίκτυο σχηµατίσθηκε γιὰ νὰ δηµιουργήσει ἕνα διεθνὲς προγραµµα γιὰ τὴν κριτικὴ ἔκδοση τῶν ἐργασιῶν τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ.
.         Γιὰ περισσότερο ἀπὸ δέκα χρόνια, ἡ ἀρχικὴ ὁµάδα ἐπιστηµόνων συνεργάζεται μὲ Γερµανούς, Αὐστριακούς, Βρεττανούς, Γεωργιανούς, Ἕλληνες καὶ Ὀλλανδοὺς συνεργάτες. Ἰδιαιτέρως οἱ Αὐστριακοὶ ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες. Στενὴ ἐπίσης συνεργασία ὑπάρχει μὲ συνεργάτες στὶς Ἡνωµένες Πολιτεῖες, Γαλλία, Ἰταλία, Λίβανο κλπ. Τὸ Κέντρο Σπουδῶν τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ἀναγνωρίσθηκε ἀπὸ τὸ 1980 ἀπὸ τὸ UCL [24] καὶ συντονίζει τὴν ἐργασία διαφόρων ὀµάδων καὶ βεβαιώνει τὴν δηµοσίευση σὲ δύο συλλογές, ποὺ δηµιουργήθηκαν εἰδικὰ γιὰ τὸν  σκοπὸ αὐτό. Τὸ Corpus Nazianzenum (τὸ Ναζιανζήνειο Σῶµα), μὲ Διευθυντὲς τοὺς Καθηγητὲς Β. Coulie, J. Mossay, Μ. Sichere ἐντός τοῦ Corpus Christianorum.
.         Σειρὰ Ἑλληνικὴ (Trunhout, Brepols; ἐκδόθηκαν 3 τόµοι, ἕνας τόµος βρίσκεται στὸ τυπογραφεῖο) καὶ τὸ Forschungen zu Gregor von Nazianz (Δ/ντὲς J. Mossay, Μ. Sicherl), σχηµατίζει μέρος τοῦ Studien zur Geschichte und Kultur des Altertuns / Paderbom, Munich, Vienna und Ζürich, Schöningh. Ἐκδόθηκαν 12 τόµοι καὶ δύο βρίσκονται τὸ τυπογραφεῖο). Πολυάριθµα ἄρθρα ἔχουν δηµοσιευθεῖ σὲ διάφορα περιοδικὰ / ἐπιθεωρήσεις, κυρίως στὴν ἐπιθεώρηση ἀνατολικῶν σπουδῶν, Le Museon (Δ/ντὴς Β. Coulie).

Διευθυντὲς τοῦ προγράµµατος: Καθηγητὴς Bernard Coulie (U.C.L.) Professor Andrea Schmidt (U.C.L.)

.         Τὸ Πανεπιστήµιον λοιπὸν τῆς Leuven εἶναι τὸ κατ᾽ ἐξοχὴν ἐρευνητικὸ Κέντρο μελέτης τοῦ Γρηγορίου Ναζιανζηνοῦ (Προσωπικὴ ἐµπειρία στὴ Leuven). Ὀφείλω χάριτες στὸν Ἰσπανὸ Ἀκαδηµαϊκὸ Francisco R. Adrados καὶ στὸν εἰδικὸ Ἰσπανὸ ἐρευνητὴ τῶν Πατέρων καὶ εἰδικῶς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Καθηγητὴ Ramon Martinez, τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Pablona. Καὶ οἱ δύο ἔστειλαν σπουδαία βιβλιογραφία μὲ ἰδιαίτερη ἀναφορὰ στὴν ἐπιστολὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων».
.         Ὁ Ἀκαδηµαϊκὸς κ. Adrados, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐντρυφήσει ὡς κορυφαῖος γλωσσολόγος στὰ κείµενα τῶν Πατέρων καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, στὸ βιβλίο του, Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας ἀπὸ τὶς ἀπαρχές της ὣς τὶς μέρες μας [25], ἀναφέρει ὅτι «ἡ γλῶσσα τῶν συγγραµµάτων τῶν Πατέρων καὶ ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων διαφέρει μὲν τῆς ἁπλουστέρας “κοινῆς” καὶ ὁµιλουµένης γλώσσης τῆς Καινῆς Διαθήκης, τείνουσα, ἰδίᾳ διὰ τῆς μεγάλης µορφώσεως τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας τοῦ δ´ καὶ τοῦ πρώτου ἡµίσεως τοῦ ε´ αἰῶνος νὰ ἐγγίσει τὸ ὕψος τῆς ἀρχαίας ἀττικῆς ὑψηλοτέρας γλώσσης».
.         Καὶ συµπληρώνει ὁ Ἀκαδηµαϊκὸς Κ. Μπόνης, «Οἱ ἐν ἀµέσῳ ἐπαφῇ πρὸς τὸ πλήρωµα αὐτῶν τελοῦντες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἐν τῷ κατηχητικῷ καὶ κηρυκτικῷ αὐτῶν ἔργῳ ἐπιδιώκουσιν χρῆσιν ἁπλουστέρας καὶ περισσότερον νοουµένης γλώσσης, ὡς φερ᾽ εἰπεῖν ὁ ἱερὸς Χρυσοστοµος».
.         Λαµπρὲς ἐκδόσεις γύρω ἀπὸ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες στὸν περίφηµο ἐκδοτικό του Οἶκο «Credos», ἔχει κάνει ὁ ἄλλος διαπρεπὴς Ἰσπανὸς Ἑλληνιστής, Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Μαδρίτης, κ. Alfonso Martinez Diez.
.         Ὁ εἰδικὸς ἐρευνητὴς τῶν Πατέρων καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Ἰσπανὸς ἔγκριτος Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Pablona, κ. Ramon Martinez, παρεχώρησε ὅλη τὴν πλουσιωτάτη ἱσπανικὴ βιβλιογραφία γύρω ἀπὸ τὸ θέµα αὐτό.
.         Ἡ βιβλιογραφία αὐτὴ μὲ ποικιλία θεµάτων γύρω ἀπὸ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ἔχει μεταφραστεῖ στὰ Ἱσπανικὰ στὰ Καταλανικά. Ἐκτὸς τῶν μεταφράσεων ἐκτενὴς εἶναι ὁ ἱσπανικὸς βιβλιογραφικὸς κατάλογος μὲ πλῆθος μελετῶν γύρω ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν.
.         Ἀρκετὲς εἶναι οἱ μεταφράσεις καὶ στὴν Ἱσπανία ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἐπιστολὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους πὼς ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων [26]», ὅπως καὶ γιὰ ἄλλα θέµατα, ἀπὸ ὅλο τὸ ἔργο του. Ἐξ ἴσου πολλὲς εἶναι οἱ μεταφράσεις καὶ οἱ μελέτες γύρω ἀπὸ τὴν ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῶν δύο ἄλλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, γεγονὸς ποὺ µαρτυρεῖ τὸ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον τῶν Ἰσπανῶν γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες.
.         Τὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ἐπεκτείνεται καὶ στὴν Πορτογαλία καὶ στὴν Βραζιλία, σύµφωνα μὲ πληροφορίες ποὺ μᾶς παρέθεσεν ὁ διακεκριµένος Ἑλληνιστὴς Καθηγητὴς καὶ πρώην πρύτανης τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Coimbra, κ. Francisco de Oliveira. Ἂς σηµειωθεῖ ὅτι ὁ ἴδιος παρέσχε πληροφορίες γιὰ τὸ ἐνδιαφέρον ποὺ ἐπιδεικνύουν οἱ Ἑλληνιστὲς καὶ στὰ Πανεπιστήµια τῆς Βραζιλίας, συγχρόνως ἐκπονοῦνται διδακτορικὲς διατριβὲς πάνω σ᾽ αὐτὸ τὸ θέµα στὶς χῶρες αὐτές, ὅπως καὶ σὲ ὅλες τὶς εὐρωπαϊκὲς χῶρες.
.         Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες τιµῶνται καὶ στὴν Ρουµανία, στὰ πανεπιστηµιακὰ Τµήµατα, στὶς 30 Ἰανουαρίου, ὡς προστάτες τῆς Ὀρθόδοξης Θεολογίας, ὅπου μελετῶνται καὶ ἐκπονοῦνται ἀπὸ εἰδικοὺς ἐρευνητὲς διδακτορικὲς διατριβές.
.         Πληροφορίες μᾶς ἔδωσε ἡ Florence Bechet, Καθηγήτρια στὴν Ρουµανία καὶ ὁ Καθηγητὴς Octavian Gordon τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Βουκουρεστίου, ὅτι δηλαδὴ οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες θεωροῦνται καὶ ἐκεῖ προστάτες τῆς Παιδείας.
.         Κάθε χρόνο τὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Βουκουρεστίου ὀργανώνει στὶς 30 Ἰανουαρίου μεγάλη ἑορτή, μὲ Θεία Λειτουργία, διάλεξη γιὰ τὸ ἔργο τουλάχιστον ἑνὸς ἐκ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ µοὐσικὴ ἐκτέλεση ἀπὸ τὴ χορωδία τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστηµίου. Κάθε φορὰ ἡ ἐκδήλωση τελεῖ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Πατριάρχη Ρουµανίας.
.         Στὴν µοναστικὴ ζωή, ὁ Ἅγιος Βασίλειος, ὁ Μέγας τιµᾶται πολύ, καθὼς τὰ Μοναστικά του, «ὅροι κατὰ πλάτος καὶ ὅροι κατ᾽ ἐπιτοµήν», συχνὰ διαβάζονται ἀπὸ τοὺς µοναχοὺς κυρίως στὴν τράπεζα.
.         Ὅσον ἀφορᾶ στὶς μεταφράσεις τῶν ἔργων τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, σηµειώνεται ὅτι σύντοµα μετὰ ἀπὸ τὴν πρώιµη ἀρχὴ τῆς ρουµανικῆς φιλολογίας, ἡ ὁποία ἐπικυρώνεται ἀπὸ τὸ 1521 καὶ βασίζεται στὰ ὀρθόδοξα λειτουργικὰ βιβλία καὶ στὴ Βίβλο σὲ μετάφραση, ἡ μετάφραση τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας ὑπῆρξε κοινὴ δραστηριότητα, κυρίως ἀπὸ τὸν 18ο καὶ 19ο αἰώνα.
.         Βεβαίως, οἱ Τρεῖς μεγάλοι Θεολόγοι τῆς Ὀρθοδοξίας κατεῖχαν τὴν πρώτη θέση καὶ βεβαίως, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσοστοµος εἶναι ὁ περισσότερον μεταφρασµένος συγγραφέας.
.         Σὲ βιβλικὴ ἐξήγηση: Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστοµος θεωρεῖται ὅτι ἔχει τὴ μεγαλύτερη ἀναφορά.
.         Τὸ ἴδιο στὴν «Ὁµιλητική»: Ἡ βιβλιογραφία γι᾽ αὐτὰ ποὺ ἔγραψε εἶναι τεράστια στὴ Ρουµανία. Ἐκπονοῦνται πάνω σ᾽ αὐτὰ τὰ κείµενα πολλὲς διδακτορικὲς διατριβές, ἄρθρα σὲ περιοδικὰ καὶ βεβαίως βιβλία. Γιὰ παράδειγµα, ὅλες οἱ μεγάλες ἐκδόσεις, ὅλα τὰ μεγάλα θέµατα τῆς Θεολογίας (π.χ. ἡ Δογµατική, γραµµένη ἀπὸ τὸν Dumitru Staniloae, ἔχει μεταφραστεῖ στὴ Νέα Ἑλληνική. Ἐπίσης καὶ σ᾽ αὐτὴν γίνονται συνεχῶς ἀναφορὲς στοὺς Τρεῖς «Στύλους τῆς Ὀρθοδοξίας».
.         Τελευταίως ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ρουµανικῆς Ἐκκλησίας εἶχε καθιερώσει δύο μεγάλα γεγονότα:

1. Τὸ ἔτος 2009 ἦταν ἀφιερωµένο στὸ Μέγα Βασίλειο καὶ τοὺς ἄλλους Καππαδόκες (τὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸν Θεολόγο καὶ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Νύσσης) καὶ ἔλαβαν χώρα πολλὲς συναντήσεις, συνέδρια, ἀκόµη ἔγιναν μεταφράσεις τῶν ἔργων τους. Τρία χρόνια πρίν, γιόρτασαν ἕνα ἄλλο ἰωβηλαῖο. Τὰ 1.600 χρόνια ἀπὸ τὸν θάνατο τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόµου.

2. Τὸ περασµένο ἔτος, οἱ μεταφράσεις τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας στὰ Ρουµανικά, ξανάρχισαν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Πατριάρχου Ρουµανίας. Βεβαίως, τὸ ἔτος 2009, ὡς ἔτος ἀφιερωµατικό, ὁ Ἅγιος Βασίλειος ὁ Μέγας εἶχε προτεραιότητα. Προσωπικά, γράφει ὁ Καθηγητὴς Octavian Gordon ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἑρµηνεία τῶν Ἀσκητικῶν τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ τοὺς Λόγους τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, τοῦ Ναζιανζηνοῦ.

.         Ὁ ἴδιος Καθηγητὴς σηµειώνει ὅτι στὴν Ρουµανία ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ ἀπὸ φιλολογικῆς, φιλοσοφικῆς ἢ ἱστορικῆς ἀπόψεως.
.         Οἱ θεολόγοι τῆς Ρουµανίας, ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἑστιάζουν τὸ ἐνδιαφέρον τους στὸ πῶς οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ἀναφέρονταν στὴν παρουσία τοῦ Θεοῦ.
.         Στὴν Βουλγαρία, ἐπίσης, τιµοῦν τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες, ἀλλὰ προστάτες τῶν Γραµµάτων ἐκεῖ εἶναι οἱ Ἅγιοι Κύριλλος καὶ Μεθόδιος. Στὴ Σερβία τιµῶνται καὶ μελετῶνται οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ ὑπάρχουν σπουδαῖες μελέτες γι᾽ αὐτοὺς ἀπὸ διαπρεπεῖς λογίους, μὲ κορυφαῖο μελετητὴ τὸν Πατέρα (Ἅγιο) Ἰουστίνο Πόποβιτς.
.         Οἱ εἰδήσεις ἀπὸ τὴν Ρωσία ἀπὸ τὴν Ἑλληνίστρια Elena Ermolaeva εἶναι οἱ ἑξῆς: Ὑπῆρχε ἕνα χρονικὸ κενὸ στὴν ἐπιστηµονικὴ ἔρευνα, ὅσον ἀφορᾶ στοὺς Τρεῖς Ἁγίους Ἱεράρχες περίπου ἀπὸ τὸ 1930 ἕως τὸ 1980 κατὰ τὴν περίοδο ποὺ ἐπικρατοῦσαν οἱ Σοβιετικοί, ἀπὸ τὸ 1930 δηλαδὴ ἕως τὸ 1980, ἐποχὴ ποὺ χαρακτηρίσθηκε ὡς ἐποχὴ τοῦ ἐπισήµου ἀθεϊσµοῦ. Τότε, ἡ ὀρθόδοξη φιλολογία δὲν µποροῦσε νὰ δράσει ἐλεύθερα. Ὁ πρῶτος ποὺ εἶχε τὸ θάρρος νὰ σπάσει τὴ σιωπὴ τοῦ ἦταν ὁ V. Kolesov. Τὸ 1971 δηµοσιεύθηκε τὸ ἄρθρο του, μὲ τίτλο «Changing of the Nasal Vowels according to the Russian Manuscripts of ΧΙ century», ρ. 97 -115), δηλαδὴ «ἀλλαγὴ στὰ ρινικὰ φωνήεντα σύµφωνα μὲ τὰ ρωσικὰ χειρόγραφα τοῦ ΧΙ αἰώνα». Τὸ ἄρθρο αὐτὸ δηµοσιεύθηκε στὴν Πολωνικὴ ἐφηµερίδα «Studia Rossica Pasmaniensia 11». Ο Kolesov χρησιµοποίησε τότε ἕνα ἀπὸ τὰ παλαιότερα χειρόγραφά του Μεγάλου Βασιλείου ποὺ φυλασσόταν στὴν Ἐθνικὴ Ρωσικὴ Βιβλιοθήκη, στὴν Ἁγία Πετρούπολη.
.         Στὴ συνέχεια, ὁ D. Buramin χρησιµοποίησε τὰ ἴδια χειρόγραφά του 1977, ποὺ χρησιµοποίησε καὶ ὁ Koesov καὶ ἀφιέρωσε τὶς μελέτες του στὸ Μάξιµο τὸν Γραικό. Ἡ Ρωσικὴ βιβλιογραφία εἶναι ἐνδεικτική της θέσης ποὺ ἔχουν οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες στὴ χώρα αὐτή.
.         Ἡ ἐρευνήτρια L. Petrova, ἔχει ἐκπονήσει διδακτορικὴ διατριβὴ μὲ θέµα «Γλωσσολογικὲς καὶ κειµενικὲς σπουδὲς τῶν χειρογράφων του ΧΙ αἰώνα», ἡ ὁποία περιέχει ὀκτὼ ὀµιλίες τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ἔκδοση Πανεπιστηµίου τοῦ Λένινγκραντ, 1985. Ὅσον ἀφορᾶ γενικότερα τὶς σλαβικὲς χῶρες ἔχουµε μελέτη τοῦ λογίου Ε.Kozeva ἀπὸ τὴν Βουλγαρία, στὴν ὁποία ἀναφέρει μεθόδους γιὰ τὴν γλωσσολογικὴ κειµενολογική, παλαιογραφική, λαογραφικὴ ἔρευνα, ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν. Ἄλλοι λόγιοι, ὅπως ἡ G. Bara Barankova, δηµοσίευσε στὸ περιοδικὸ «Pa1aeobu1garica» (1990) περικοπὴ τῶν ἔργων τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου στὸ Svyatoslav TZBORNIK 1073.
.         Ἡ λογία ἐπίσης L. Petrova, δηµοσίευσε ἐργασία στὴ Μόσχα τὸ 1991 μὲ τίτλο «τὸ θέµα τῆς ἀρχαίας Σλαβονικῆς μετάφρασης τῶν ὀµιλιῶν τοῦ Μεγάλου Βασιλείου», στὴ σειρὰ τῶν Σοβιετοσλαβονικῶν Σπουδῶν IV. Τὸ 1991 ὁ S. Dyogter ἔκανε προσθήκη στὶς μελέτης τῆς Petrova, ἀσχολούµενος μὲ τὴν περικοπὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου «Ὁµιλία στὸ Ἅγιον Πάσχα» (ἀριθµ. 45) ὑπὸ Ἰωάννου Δαµασκηνοῦ. Ὑπάρχει μία ἐνδιαφέρουσα σύγκριση τῶν διαφορετικῶν τρόπων μεταβίβασης τῶν ἑλληνικῶν φιλοσοφικῶν ὅρων ὑπὸ διαφορετικῶν παραδόσεων (ὅσον ἀφορᾶ στὴν οὐσία, φύση, ὑπόσταση, τὸ εἶναι, κλπ.). Ἡ G. Bavankova, ἀσχολήθηκε στὸ Πανεπιστήµιον τῆς Ἁγίας Πετρούπολης τὸ 1996 μὲ τὴν «Ἑξαήµερο» τοῦ Μεγάλου Βασιλείου.Ὁ Ε. Ganstrem ἔγραψε μελέτη μὲ θέµα «Κατάλογος ὀµιλιῶν Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόµου στὴ Νοτιοσλαβονικὴ καὶ Ρωσικὴ Μεσαιωνικὴ Φιλολογία», ποὺ ἐξεδόθη στὴν Ἁγία Πετρούπολη τὸ 1998.
.         Ὁ Μ. Dolgushina ἀσχολήθηκε μὲ τὴ Σλαβονικὴ μετάφραση τῶν ΧΙΙΙ (ὀκτὼ ὀµιλιῶν τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου), ποὺ δηµοσιεύτηκε στὸ Nobosibirisk τὸ 2004.
.         Τέλος, μία µονογραφία τῶν Alessandro – Maria Bruni ἀναφέρεται στὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸ Θεολόγο, μὲ θέµα: «Οἱ ἀρχαῖοι Σλαβονικοὶ Κώδικες τῶν ὀµιλιῶν τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ καὶ τὰ βυζαντινά τους πρωτότυπα». Δηµοσιεύτηκε στὴν Ἁγία Πετρούπολη τὸ 2004. Αὐτὴ ἡ µονογραφία εἶναι ἀφιερωµένη στὶς διαφορετικὲς σλαβονικὲς μεταφράσεις τῶν ὀµιλιῶν τοῦ Γρηγορίου Ναζιανζηνοῦ.
.         Ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ὁ συγγραφέας συγκρίνει αὐτὲς μὲ τὶς ἀνατολικὲς μεταφράσεις, ὅπως ἐκεῖνες στὰ Ἀραβικά, Συριακά, Αἰθιοπικά, Ἀρµενικὰ καὶ Γεωργιανά. Ἡ μελέτη αὐτὴ θὰ µποροῦσε νὰ δηµοσιευθεῖ καὶ σὲ μελλοντικὴ ἔκδοση τοῦ «Corpus Nazianzenum» στὴ σειρὰ τοῦ Corpus Christianorum», Leuven, Βέλγιο.
.         Μᾶς ἐστάλησαν ἀπὸ τὴ Ρωσία σχόλια ἀπὸ Καθηγητή, ὁ ὁποῖος ἐξεπόνησε τὴ διδακτορική του διατριβὴ γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες σὲ κυριλλικὴ γραφή.
.         Γενικῶς, οἱ πληροφορίες ἀπὸ τοὺς Ρώσους λόγιους εἶναι ὅτι στὰ Γυµνάσια τῆς Ρωσίας, ὅπου διδάσκονται τὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ οἱ μαθητὲς βεβαίως εἶναι Ὀρθόδοξοι ἡ μελέτη τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἀπὸ τὸ πρωτότυπο ἀνήκει στοὺς πρωταρχικοὺς στόχους τῆς ἐκπαίδευσης.
.         Στὸ Πανεπιστήµιον τῆς Ἁγίας Πετρούπολης, ὑπάρχουν τὰ Τµήµατα Βίβλου καὶ Φιλολογίας, ὅπου οἱ φοιτητὲς μελετοῦν τὴ Βίβλο καὶ τὴν Καινὴ Διαθήκη καὶ τὰ ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ πρωτότυπο. Κατὰ τὸν A1exander ποὺ ἐκπονεῖ τὴ διδακτορική του διατριβή, σχετικὰ μὲ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες μελετῶνται στὸ Τµήµα Ρωσικῆς Γλώσσας στὰ Παλαιοσλάβικα, Π.χ. µελετοῦν τὴν «Ἑξαήµερο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου» ἢ τὸν «Λόγο εἰς τὸ Ἅγιον Πάσχα» τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου.
.         Ὑπάρχουν διδακτορικὲς διατριβὲς καὶ ἄρθρα ποὺ ἀναφέρονται στὴ σύγκριση τῶν πρωτοτύπων κειµένων τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ τῆς μετάφρασής τοὺς στὰ ρωσικά.
.         Ὑπάρχουν, ἐπίσης, κειµενολογικὲς μελέτες ἀφιερωµένες στὴ σύγκριση τῶν διαφορετικῶν χειρογράφων καὶ διαλέξεις πάνω σὲ διάφορα θέµατα.
.         Βεβαίως, στὶς Ἀκαδηµίες καὶ στὰ διάφορα Πανεπιστηµιακὰ Τµήµατα Θεολογίας καὶ Φιλολογίας στὴ Ρωσία σπουδάζουν τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ἀπὸ τὸ πρωτότυπο καὶ ἀπὸ τὶς μεταφράσεις τῶν ἔργων τους.
.         Ἡ ὅλη παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἀπὸ τὸν 4ον χρυσοῦν αἰώνα τῆς Ἐκκλησίας μέχρι σήµερα, ἡ ἔρευνα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τους, ἡ παρουσία τους στὴν Ἑλλάδα, στὴν Εὐρώπη καὶ σ᾽ ὁλόκληρο τὸν κόσµο, εἶναι ἕνα θαῦµα, ποὺ θὰ συγκλονίζει καὶ θὰ προβληµατίζει ὅλες τὶς γενιὲς τῶν ἀνθρώπων.
.         Τὸ ἔργο τους πολυσήµαντο καὶ πολυδύναµο, προερχόµενο ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς ὀρθόδοξης πνευµατικότητας θὰ ὁδηγεῖ σὲ ἀδιάβλητη ὑπαρξιακὴ γνησιότητα.
.         Καὶ οἱ Τρεῖς, ἐλεύθεροι ἀπὸ τὴν ἀγάπη γιὰ δύναµη, ὀπλισµένοι μὲ τὴ δύναµη τῆς ἀγάπης, εἶναι οἱ συνεχῶς καὶ ἀδιαλείπτως ζῶντες εἰς τὸ αἰώνιο καὶ διαρκὲς παρόν, ποὺ πραγµατοποιεῖται στὰ πλαίσια τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς.
.         Χάρη σ᾽ αὐτούς, ἡ ἑλληνικὴ ἰδιοφυία χαριτώνεται ἀπὸ τὸ κάλλος τῆς θεότητας. Οἱ Τρεῖς Ἅγιοι, οἱ κατὰ τὸν Ἰσίδωρον τὸν Πηλουσιώτην «πανταχοῦ τῷ φωτὶ τῆς ἑαυτῶν πολιτείας τὰ τῆς γῆς δαδουχήσαντες τέρµατα», ἂς στείλουν στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μας τὶς σωστικές τους ἀνταύγειες, ὥστε μαζί τους νὰ βιώνουµε καὶ νὰ ἀναφωνοῦµε τὸ τοῦ Ναζιανζηνοῦ: «Φῶς καὶ φῶς καὶ φῶς, ἀλλ᾽ ἓν φῶς, εἷς Θεός».

1 Βλ. The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University, τ. 1, σ. 285.

2 Βλ. ὅ.π.

3 Βλ. Διον. Ζακυθηνός, Βυζαντινὴ Ἱστορία, 324, 1071, σ. 4114, Ἀθήνα, 1972.

4 Βλ. Κάρλ Κρουµπάχερ, Ἱστορία Βυζαντινῆς Λογοτεχνίας, Ἀθῆναι 1900, τ. 30ς, σ. 697.

5 Σπυρίδων Λάµπρος, Κάρολος Κρουµβάχερ, «Νέος Ἑλληνοµνήµων», (1909), σ. 350

6 Βλ. σειρὰ Πρακτικῶν Πατρολογικοῦ Συνεδρίου Ὀξφόρδης, Studia Patristica.

7 Βλ. Πρακτικὰ συνεδρίου Studia Patristica, Akademie – Verlag – Berlin, 1985, σ. 433 καὶ 349.

8 ὅ.π., σ. 413.

9 ὅ.π., σ. 441.

10 Πρακτικὰ Συνεδρίου Studia Patristica, τ. XVIII, σ. 517. 11 ὅ.π.., σ. 539.

12 Πρακτικὰ συνεδρίου «Studia Patristic G», τ. ΧΧΙΙ 1989, σ. 3, ἔκδοση Peeters Press, Leuven, σελ. 539 13 ὅ.π., σ. 69.

14 ὅ.π., σ. 129.

15 ὅ.π., Γ. XXVII σ. 113.

16 ὅ.π., σ. 118.

17 Βλ. Ἠλία Δ. Μουτσούλα, Ὁ Μέγας Βασίλειος ὡς Παιδαγωγός, ἐν Ἀθήναις 1979, σελ. 10.

18 Βλ. ὅ.π., σ. 10, ὅπου ὑποσηµειώσεις 36,37, 38. 19 ὅ.π.

20 Βλ. σχετικά, Ἑλληνικοὶ Πάπυροι, Εἰσαγωγὴ στὴ μελέτη καὶ τὴ χρήση τῶν παπυρικῶν κειµένων,

Ἀθήνα 2007, σελ. 36, ἔκδοση 21 ὅ.π.,

22 Βλ. Elpidio Mioni, Εἰσαγωγὴ στὴν Ἑλληνικὴ Παλαιογραφία, Ἀθήνα 2004, σ. 94 (ε´ ἀνατύπωση)

23 Βλ. Elpidio Mioni, ὅ.π., σ. 97.

24 UCL (University Center of Leuven)

25 Βλ. F. Adrados, Ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ἀπὸ τὶς ἀπαρχές της ὣς τὶς μέρες μας» (µετάφραση Α. V Lecumberri, ἐπιµ. Γ. Ἀναστασίου – Χ Χαραλαµπάκη), Ἀθήνα 2003, σ. 337 κ.ε.

26 ὅ.π.

,

Σχολιάστε

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-1 «Μαρτυρεῖ ὅτι οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι πνευµατικοὶ ταγοὶ τῆς ἀνθρωπότητας, τῆς Οἰκουµένης, γι᾽ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγιναν ποτὲ παρελθόν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν αἰώνιο παρὸν καὶ ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους θὰ ἀποτελεῖ τὴν εὐγενέστερη πρόκληση γιὰ τοὺς μελετητές τους, ὅλων τῶν ἐποχῶν».

Ἀπὸ τὴν ἔκδοση

Δρ. Φιλ. Μαρίας – Ἐλευθερίας Γ. Γιατράκου

 ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ
Ἀθῆναι 2011

 Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ΤΡ. ΙΕΡΑΡΧ..         Κατελήφθην ἐξ ἀπήνης γιὰ τὸ ἐπιθυµητὸν θέµα «Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ ἡ παρουσία τους στὴν Εὐρώπη» ἢ «Οἱ τρεῖς Ἱεράρχες καὶ οἱ Ἑλληνιστὲς τῆς Εὐρώπης», πρῶτον, διότι δὲν εἶχα ἰδιαιτέρως ἀσχοληθεῖ, συνεπῶς τί νὰ πῶ; «οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τῆς µὴ ἐχούσης», καὶ δεύτερον, διότι συνέπεσε σὲ καιροὺς χαλεποὺς καὶ γιὰ µένα καὶ τὴν οἰκογένειά µας ἡ ἐκδίπλωση τοῦ θέµατος αὐτοῦ. Ὅµως, τὸ θεώρησα ὡς καθῆκον, ἂν μή τι ἄλλο, τουλάχιστον, νὰ προσπαθήσω. Ζήτησα καὶ ζητῶ τὸν φωτισµὸν τοῦ Παναγίου Πνεύµατος «παρέστω µοι τὸ Πνεῦµα καὶ διδότω λόγον» (ΡG 36,436) κατὰ τὸν Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνὸν εἰς τὸν Λόγον του εἰς τὴν Πεντηκοστήν.
.         Ὅσα ἐπιγραµµατικὰ θὰ ἀποδώσω, ἴσως ἔχουν γνωσιολογικὴ ὑφή, περισσότερο ἐνηµερωτικὸ χαρακτήρα γιὰ τὸ πῶς οἱ Εὐρωπαῖοι ἐπιστήµονες, καὶ γιατί ὄχι οἱ λόγιοι γενικότερα, καὶ ἐρευνητὲς καὶ ἐπιστήµονες ὅλων τῶν εἰδικοτήτων, ἀφοῦ ἐξ ἄλλου, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ὑπῆρξαν Πανεπιστήµονες, πῶς βλέπουν, τιµοῦν, ἐρευνοῦν, µελετοῦν, διδάσκουν τοὺς τρεῖς Πατέρες καὶ Διδασκάλους τῆς Οἰκουµένης.
.         Ἡ ἐνασχόληση μὲ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι ἔργο µὄνο τῶν εἰδικῶν της Πατρολογίας. Ἂν λάβει κανεὶς ὑπ᾽ὄψιν ὅτι καὶ οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶχαν σπουδάσει τὴν ἑλληνικὴ φιλολογία καὶ γλώσσα (ρητορική, γραµµατική, φιλοσοφία, διαλεκτική, ὁ Μέγας Βασίλειος, εἰδικὸς καὶ τῆς ἀστρονοµίας, γεωµετρίας, ἰατρικῆς, ἐπίσης ὁ Γρηγόριος ἔκανε λαµπρὲς σπουδὲς φιλολογίας, ρητορικῆς καὶ μαλιστα κατ᾽ ἀπαίτηση τῶν φοιτητικῶν Συλλόγων, δίδαξε στὸ Πανεπιστήµιο Ἀθηνῶν. Ὑπῆρξεν ὁ κλασικὸς τύπος λογίου, ποὺ πέρασε ὅλη του τὴ ζωὴ διαλογιζόµενος, ὁµιλῶν, γράφων, εἶχε µελετήσει ἐπισταµένως τὸ πλεῖστον µέρος τῆς κλασικῆς ἑλληνικῆς λογοτεχνίας. Ἦταν ὁ φιλόλογος ἢ καλύτερα ὁ φιλόσοφος τῆς γλώσσας.
.         Ἔγραψε σὲ ἑλληνικὴ γλώσσα ἀπὸ τῆς ὁµηρικῆς µέχρι τῆς ὑψηλῆς γραφοµένης τῶν χρόνων του, μὲ ἐµφανεῖς τάσεις ἀττικισµοῦ καὶ κατέστη ὁ λογοτεχνικώτερος τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ καλλιέργησε τὴν ὁµιλητική, τὴν ἐπιστολογραφία, τὴν ποίηση.
.         Ἰσοϋψὴς καὶ ἰσοστάσιος ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστοµος μὲ ἔγκριτες κλασικὲς σπουδές, ρητορική, φιλοσοφία, νοµική. Γι᾽ αὐτὸ τὸν λόγο, ἰδιαιτέρως οἱ Ἑλληνιστὲς καὶ λόγιοι, ἐντρυφοῦν στὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, τοὺς ἐρευνοῦν, τοὺς διδάσκουν, ἀντλοῦν στοιχεῖα ἀπὸ τὸ ἀνεξάντλητο πνευµατικό τους χρυσωρυχεῖο καὶ συνθέτουν τὶς δικές τους μελέτες καὶ διατριβές.
.         Γιὰ νὰ ἐπιτευχθεῖ τὸ ζητούµενο, ἄρχισε μία σύντοµη διερεύνηση καὶ ἐπικοινωνία μὲ τοὺς διακεκριµένους Ἑλληνιστὲς τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀµερικῆς. Τοὺς εὐχαριστῶ ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ γιὰ τὴν ὁλοπρόθυµη ἀνταπόκριση, ποὺ µαρτυρεῖ ὅτι οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι πνευµατικοὶ ταγοὶ τῆς ἀνθρωπότητας, τῆς Οἰκουµένης, γι᾽ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγιναν ποτὲ παρελθόν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν αἰώνιο παρὸν καὶ ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους θὰ ἀποτελεῖ τὴν εὐγενέστερη πρόκληση γιὰ τοὺς μελετητές τους, ὅλων τῶν ἐποχῶν.

.         Ξεκινῶ ἀπὸ ἕνα τυχαῖο περιστατικό. Τὸ 1983 πρωτοπῆγα στὴ Φινλανδία, σ᾽ ἕνα ἐπιστηµονικὸ σεµινάριο. Μὲ πλησίασε κάποια συνάδελφος Φινλανδὴ καὶ μὲ παρακάλεσε νὰ ἐπικοινωνήσω μὲ μία ἐρευνήτρια στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Turku τῆς Φινλανδίας, ἡ ὁποία ἐρευνοῦσε τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόµου. Κατεῖχε ἄριστα τὰ ἑλληνικά, ἐξ ἄλλου δίδασκε στὸ Τµῆµα Κλασικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου, ποὺ ἡ κατάκτηση τῆς ἑλληνικῆς γραµµατείας καὶ γλώσσας θεωρεῖται σπουδαῖο καὶ ἀπαραίτητο ἐφόδιο. Διδάσκει στὸ Πανεπιστήµιο, Ἰωάννη Χρυσοστοµο.
.         Πληροφορήθηκα, ἐπίσης, ὅτι τὸ ἔργο τῶν Πατέρων καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐρευνοῦν λόγιοι ἀπὸ ὅλον τὸν κόσµο καὶ μελετοῦν στὶς δύο ὀρθόδοξες Μονὲς τῆς Φινλανδίας, τοῦ Valamo (ἀνδρικὴ Μονὴ μὲ 12 µοναχοὺς καὶ τὸν Ἡγούµενο 13) καὶ τῆς Lintula (Ὀρθόδοξη Μονὴ μὲ 12 µοναχὲς καὶ τὴν Ἡγουµένη 13).
.         Καὶ στὶς δύο Μονὲς ὑπάρχει Κέντρο βυζαντινῶν ἐρευνῶν. Σὲ ὅλα τὰ Πανεπιστήµια Φινλανδίας, ἰδιαιτέρως στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Helsinki Joensnuu, ποὺ ὑπάρχουν τµήµατα Βυζαντινῶν Σπουδῶν, σπουδάζουν τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ διδάσκουν Θρησκευτικά, στὴν Φινλανδία, τὴν προτεσταντική.
.         Ὅταν ὑπάρχουν τρεῖς ὀρθόδοξοι μαθητὲς στὴν τάξη πληρώνει τὸ κράτος Θεολόγο ὀρθόδοξο γιὰ νὰ τοὺς διδάξει τὴν Ὀρθόδοξη θρησκεία.
.         Δεύτερη ἐµπειρία. Ζήτησα πρὸ ἐτῶν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη τῶν Παρισίων νὰ µοῦ στείλουν ἀπὸ τὰ ἀρχεῖα της σὲ microfilms κάποια πατριαρχικὰ σιγίλλια ποὺ περιέχονταν σὲ ἑλληνικοὺς κώδικες.(704-708 Parisinus). Μοῦ ἔστειλαν τὸν Κώδικα, ὁ ὁποῖος περιεῖχε, σὺν τοῖς ἄλλοις, «Gregorii Narianzeni carmina de variis argumentis», ποιήµατα Γρηγορίου καὶ Ναζιανζηνοῦ πάνω σὲ διάφορα θέµατα.
.         Τρίτη ἀφορµὴ µοῦ δόθηκε, ὅταν ἐρευνοῦσα τὰ Ἀρχεῖα τῆς Βενετίας γιὰ τὴν ἐκπόνηση τῆς διδακτορικῆς µου διατριβῆς. Ἐκεῖ, συνάντησα Κώδικες ποὺ περιεῖχαν τὰ ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἕναν πλοῦτο ἀπὸ αὐτοὺς στὴν Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη (Marciana Biblioteca). Πλῆθος ἐρευνητῶν ἀπὸ ὅλη τὴν γῆ, µελετοῦν τοὺς κώδικες αὐτοὺς καθὼς καὶ ἐκείνους ποὺ φυλάσσονται στὸ Museo Civico Correr καὶ στὴ Βιβλιοθήκη Querini Stampalia τῆς Βενετίας. Τὴν Βιβλιοθήκη αὐτὴ ἵδρυσε ἕνας Ἕλληνας ἀπὸ τὴν Ἀστυπάλαια (κατὰ παραφθορὰν Stampalia).
.         Πῶς βρέθηκαν τόσοι Κώδικες καὶ χειρόγραφα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας στὴ Βενετία, ἡ ὁποία θεωρεῖται «Venezia quasi altenum Byzantinum», ὡς ἕνα ἄλλο Βυζάντιο, κυρίως στὴν Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη; Ἀσφαλῶς, ὅλοι θὰ ἔχουµε ἀκούσει γιὰ τὸν Βησσαρίωνα [1], ἐκπατρισθέντα Ἕλληνα λόγιο καὶ Θεολόγο στὴν Ἰταλία, Καρδινάλιο 1439 καὶ Λατίνο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ἕως τὸ 1463.
.         Εἶναι ὁ φιλενωτικὸς Καρδινάλιος, γεννηµένος στὴν Τραπεζούντα 1399/1400, ποὺ πέθανε στὴ Ραβέννα 18 Νοεµβρίου 1972. Μορφώθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ στὸn Μυστρά. Ἀκολούθησε τὸν µοναχισµὸ καὶ τὰ διάφορα στάδια τῆς ἱερωσύνης, ἔγινε ἡγούµενος στὴ Μονὴ Ἁγ. Βασιλείου στὴν Κωνσταντινούπολη. Χειροτονήθηκε τὸ 1437 Μητροπολίτης Νικαίας καὶ παρακολούθησε τὴn σύνοδο Φεράρας – Φλωρεντίας ὡς ἀρχηγὸς τῶν φιλενωτικῶν. Μετεστράφη στὸν Καθολικισµό, ἔγινε Καρδινάλιος καὶ ὑπῆρξεν πολυγραφώτατος. Ὑπῆρξεν συλλέκτης χειρογράφων. Στὴ Ρώµη διηύθυνε Ἀκαδηµία καὶ φρόντισε νὰ γίνονται μεταφράσεις τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων. Κληροδότησε τὰ χειρόγραφα καὶ τοὺς Κώδικες ποὺ συνέλεξε στὴ Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη τῆς Βενετίας [2] καὶ φυσικὰ κληροδότησε σὲ χειρόγραφα καὶ κώδικες ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Πλάτωνος καὶ Ἀριστοτέλους, τὰ ὁποὶα μελετοῦν τώρα ἐρευνητὲς ἀπὸ ὅλον τὸν κόσµο.
.         Σὲ πολλὰ Πανεπιστήµια καὶ ἐρευνητικὰ πανεπιστηµιακὰ Κέντρα τῆς Ἰταλίας, ὅπως εἶναι τὸ µοναστήρια Κρυπτοφέρης (Grottaferata) στὴν περιοχὴ τοῦ Τουσκούλου, ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν ὅσιο Νεῖλο, διαπρεπέστερο ἀπὸ τοὺς ἐν Ἰταλίᾳ Ἕλληνες µοναχούς. Ἀκµάζει σήµερα ὡς Κέντρον Βυζαντινῶν Σπουδῶν Μουσικολογίας καὶ Κωδικολογίας, καὶ ἐκεῖ μελετᾶται καὶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν [3].
.         Ἡ πρώτη πανεπιστηµιακὴ ἕδρα βυζαντινῆς Φιλολογίας γιὰ τὴν σπουδή, ἔρευνα, μελέτη τῆς βυζαντινῆς γραµµατείας, τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἱδρύθηκε τὸ 1892 στὸ Μόναχο, ὑπὸ τῆς βαυαρικῆς Κυβερνήσεως[4]. Πολλά, ἐξ ἄλλου, ὀφείλουµε στὸν Καθηγητὴ καὶ λόγιο Γερµανὸ Βυζαντινολόγο Κὰρλ Κρουµπάχερ γιὰ τὴ συγγραφὴ τῆς τρίτοµης «Ἱστορία τῆς Βυζαντινῆς Λογοτεχνίας», στὴν ὁποία μελετῶνται ἰδιαιτέρως οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ τὰ ἔργα τους. Γιὰ τὴν ὀρθή του ἐκτίµηση ὅσον ἀφορᾶ τὸν βυζαντινὸ καὶ σύγχρονο ἑλληνισµό, θὰ ἄξιζε νὰ τοῦ «ἐπιψηφίσουµε σίτισιν εἰς τὸ Πρυτανεῖον τῆς εὐγνωµοσύνης μας», ὅπως ἔγραψεν χαρακτηριστικὰ ὁ Σπυρίδων Λάµπρος [5].
.         Ἡ προσφορὰ τοῦ Κρουµπάχερ μὲ τὸ διεθνοῦς κύρους ἐπιστηµονικὸ περιοδικό, «Byzantinische Zeitschrift» μὲ φροντιστήριον ἀπὸ ὅπου ἐξεπήδησαν Βυζαντινολόγοι καὶ Πατρολόγοι, μὲ συγγράµµατα καὶ μελέτες, κατέστη ὁ σπουδαιότερος ὁδηγὸς γιὰ τὶς βυζαντινὲς «σπουδές». Τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἡ ζωή τους ἐρευνῶνται καὶ διδάσκονται στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Ὀξφόρδης, στὸ Πανεπιστήµιον τοῦ Birmingham, μὲ Διευθυντῆ τοῦ Τµήµατος Βυζαντινῶν Σπουδῶν, τὸν Καθηγητὴ κ. Anthony Bryer, Φιλέλληνα καὶ στὸ Κing’s College ἐπίσης τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Λονδίνου. Ἰδιαιτέρως, ἀξίζει νὰ ἀναφέρουµε ὅτι τὸ 1991 ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Ὀξφόρδης τὸ τρίτοµο Λεξικὸ “Byzantium”, στὸ ὁποῖο γίνεται ἐκτενὴς ἀναφορὰ στὴ βιοεργογραφία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν.
.         Ἡ συγκέντρωση ὑλικοῦ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ “Dumbarton Oaks Papers”, τὸ μεγαλύτερο Κέντρο Βυζαντινῶν Σπουδῶν στὴν Ἀµερική, στὸ ὁποῖο ὑπῆρξε Διευθύντρια καὶ ἡ προσφάτως ἐκδηµήσασα Ἑλληνίδα Ἀκαδηµαϊκός, Ἀγγελικὴ Λαΐου. Συνεργάσθηκε γιὰ τὴν ἐκπόνησή του πλειάδα ἐπιστηµόνων, Βυζαντινολόγων, Πατρολόγων καὶ Ἑλληνιστῶν, διακεκριµένων. Μεταξὺ τῶν διακεκριµένων ἐπιστηµόνων ποὺ συνέβαλαν στὴν ὁλοκλήρωση τοῦ Λεξικοῦ ἀξίζει νὰ ἀναφέρουµε τὸν Ἄγγλο Καθηγητὴ Κλασικῆς Φιλολογίας καὶ Ἀκαδηµαϊκὸ Robert Browing, Φιλέλληνα, ὑπεραµύντορα τῆς ἐπιστροφῆς τῶν γλυπτῶν του Παρθενῶνος, ὁ ὁποῖος ἰδιαιτέρως ἀσχολήθηκε μὲ τὴν Ρητορική, Φιλολογία καὶ Παιδεία τῶν Πατέρων στὸ Λεξικὸ «Byzantium», καθὼς ἐπίσης τὸν διαπρεπῆ λόγιο Cyril Mango, τὸν Ihor Sevcenko κ.ἄ.
.         Ἀξίζει νὰ ὑπογραµµισθεῖ ὅτι κάθε τέσσερα χρόνια λαµβάνει χώρα στὸ Πανεπιστήµιον τῆς Ὀξφόρδης Πατρολογικὸ Συνέδριο καὶ ἕνα μέρος τῶν ἀνακοινώσεων ἀναφέρεται στοὺς Καππαδόκες Πατέρες καὶ στὸν Ἰωάννη τὸν Χρυσόστοµο [6]. Ἐνδεικτικῶς, ἀναφέρουµε μερικὲς ἀνακοινώσεις διακεκριµένων λογίων ἀπὸ ὁρισµένα αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ συνέδρια, ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τοὺς Ἑλληνιστὲς καὶ τὸ φιλολογικὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν.

Καθηγητὴς Ὀξφόρδης, D.A. Sykes, Ὁ Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός, ὡς Διδακτικὸς Ποιητὴς (Gregory Nazianzenus as Didactic Poet).
Ε. Amand de Mendieta «Ἡ προετοιµασία καὶ σύνθεση τῶν ἐννέα ὀµιλιῶν στὴν  Ἑξαήµερο τοῦ Βασιλείου Καισαρείας. Τὸ πρόβληµα τῶν ἀµέσων φιλολογικῶν πηγῶν[7].
Leukadia Malunowicz, Τὸ πρόβληµα τῆς φιλίας, στοὺς Βασίλειο, Γρηγόριο Ναζιανζηνὸ καὶ Ἰωάννη Χρυσόστοµο [8].
G.J.M.Bartelink, Καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Nijmegen Ὀλλανδίας, Ἡ παρρησία στὰ κείµενα τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόµου [9].
Elie Ο. Moutsoulas, Ποίηµα 11, 2, 3 τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ [10].
Καθηγητὴς D.A. Sykes, Πανεπιστηµίου Ὀξφόρδης, Στοχασµοὶ πάνω σὲ ποιήµατα τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ποὺ ἀπευθύνονται σὲ ἄλλους [11].
Bernard B.R. Coulie, Καθηγητο[y τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Louvain, ἔκδοση κειµένων Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ καὶ ἔρευνες πάνω σ᾽ αὐτὰ [12].
D.A. Sykes, Καθηγητοῦ στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Ὀξφόρδης, Γρηγόριος Ναζιανζηνός. Ὁ ποιητὴς τῆς ἠθικῆς ζωῆς [13].
Prof. David G. Aunker, Λιβάνιος καὶ Ἰωάννης Χρυσοστοµος: Νέες σκέψεις πάνω σ᾽ ἕνα παλιὸ πρόβληµα [14].
Καθηγητὴς Πανεπιστηµίου Ὀξφόρδης, Οἱ Συριακὲς καὶ Ἀρµενικὲς Ἐρµηνεῖες γιὰ τὴν ἑξαήµερο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου τῆς Καισαρείας 15.
Καθηγήτρια Anna Μ. Nilson, τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Birmingham, «Κένταυροι καὶ Σύγκρισις» στὸν Γρηγόριο Ναζιανζηνὸ [16].

.         Στὴν Ἀγγλία οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ἑορτάζονται στὶς 27 Ἰανουαρίου σὲ διαφορετικὲς ἡµεροµηνίες 14 Ἰουνίου, 9 Μαΐου καὶ ὁ Καθηγητὴς Κλασικῶν Σπουδῶν κ. John Thorley, Κοσµήτορας στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Lancaster, μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὰ κείµενα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν διδάσκονται σὲ κάποια τµήµατα κλασικῶν σπουδῶν Ἀγγλικῶν Πανεπιστηµίων.
.        Προσπαθήσαµε νὰ συγκεντρώσουµε πληροφορίες ἀπὸ χῶρες τῆς Κεντρικῆς, Δυτικῆς καὶ Ἀνατολικῆς Εὐρώπης. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ συγκεντρωθεῖσα βιβλιογραφία γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ὁµοιάζει μὲ χιονοστιβάδα ποὺ διαρκῶς ὀγκοῦται καθὼς κυλινδοῦται στὴ ροὴ τοῦ χρόνου.
.         Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἐπιδεικνύει ἡ Καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Κing᾽s College, Judith Herrin, γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες.
.         Οἱ λόγιοι τῆς Γαλλίας ἐρευνοῦν τὴn ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ἰδιαιτέρως μάλιστα, ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ. Ἰδιαίτερα οἱ ἐρευνητὲς στὴ Γαλλία ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ περίφηµο σεµινάριο τοῦ Ἁγίου Σεργίου στὴ Γαλλία. Ζωηρὸ ἐπιστηµονικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν μελέτη τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐπιδεικνύουν οἱ Γερµανοὶ Ἑλληνιστές. Ἰδιαιτέρως, ὁ Καθηγητὴς Dr. Comelius Mayer τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Würzburg, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται παράλληλα μὲ τὴν ἐκπόνηση τοῦ λεξικοῦ τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου.
.         Ἐπίσης, ὁ Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Μünster, Dr. Mistian Pietsh καὶ ἡ Καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Βερολίνου, Therese Fuhrer.
.         Πληροφορίες γιὰ τὴ θέση τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ χῶρο τῆς Παιδείας τῆς Γερµανίας, παρεχώρησε εὐγενῶς ὁ Καθηγητὴς Κλασικῶν Σπουδῶν στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Χαϊδελβέργης καὶ πρώην Πρόεδρος τῆς Euroc λassica, Prof. Dr. Hans Joachim Glücklich.
Μᾶς πληροφόρησε ὅτι στὰ ἐκπαιδευτικὰ προγράµµατα Γερµανίας – Rheinland – Pfalz τὸ πρόγραµµα διδασκαλίας τῶν ἑλληνικῶν, περιλαµβάνει τρεῖς κατηγορίες μὲ τὰ ἑξῆς θέµατα:

1.Μύθος
2.Λόγος
3. Βίος

.         Στὴ θεµατικὴ «Βίος», συγγραφεῖς καὶ ἔργα γιὰ τὴν ἡλικία τῶν 13 ἐτῶν, διδάσκεται τὸ ἔργο τοῦ Μ. Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων». Συνιστᾶται νὰ συµπεριληφθεῖ σὲ ἕνα διαπειθαρχικό, διαφρονηµατιστικὸ πρόγραµµα. Ἡ ἔκδοση ποὺ χρησιµοποιεῖται στὴ Γερµανία, περιέχει τὴν ζωὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ἔχει ἐπίσης, ὡς θέµα πρὸς ποίους ἀπευθύνεται ἡ ἐπιστολή του, τοὺς σκοποὺς τοῦ ἔργου αὐτοῦ κ.ἄ. Ὅλη ἡ ἐργασία ἀποτελεῖται ἀπὸ 25 σελίδες καὶ ἡ ἔκδοση εἶναι γερµανική. Ἂς σηµειωθεῖ ὅτι, θέλουν οἱ Γερµανοὶ νὰ συσχετίσουν τὸ ἔργο αὐτὸ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρὸς τὰ Λατινικὰ κείµενα τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου, τὴν Κοινωνιολογία, τὴν Ἐκπαίδευση (ἀρχὲς τῆς ἐκπαίδευσης, ἔργα τοῦ Rousseau στὴν Γαλλική, Montessori στὴν Ἰταλική, A.S. Neill στὴν Ἀγγλικὴ καὶ Humboldt στὴν Γερµανική), γιὰ νὰ συγκρίνουν.

.         Ἂς σηµειωθεῖ ὅτι μὲ τὸ κείµενο τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ποὺ διδάσκονται καὶ οἱ μαθητὲς τῆς Γερµανίας, χαράσσεται ἡ μέση καὶ ὀρθὴ ὁδὸς μεταξὺ τῆς ὑπερεκτιµήσεως τῆς θύραθεν παιδείας καὶ τῆς ἀπορρίψεως αὐτῆς [17]. Ὁ Μέγας Βασίλειος θεωρεῖ τὴν κλασικὴ παιδεία ὡς προθάλαµον εἰς τὴν ἀληθῆ σοφίαν, δηλαδὴ τὴν εὐαγγελικὴν ἀλήθειαν. Θεωρεῖται ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ ἔχει γνωρίσει τὴν μεγαλύτερη κυκλοφορία ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο πατερικὸ ἔργο. Ὁ Μέγας Πατὴρ ὁµιλεῖ μὲ πολλὴ ἁπλότητα καὶ καλοσύνη, μὲ οἰκειότητα ποὺ θραύει τὸ φράγµα ποὺ χωρίζει τὶς δύο γενεές.
.         Οἱ περισσότεροι εἰδικοὶ πιστεύουν ὅτι τὸ παραπάνω ἔργον ἐγράφη πρὸς νέους ποὺ ἤδη φοιτοῦσαν σὲ ἐθνικὲς σχολές, ἀσχέτως ἂν ἦταν ἀνεψιὸς τοῦ Μεγάλου Πατρὸς ὁ παραλήπτης ἢ ὄχι. Ὁ ἀείµνηστος Καθηγητὴς καὶ Ἀκαδηµαϊκὸς Κ. Μπόνης μὲ ἀνακοίνωσή του στὸ Ζ´ Πατρολογικὸ Συνέδριο τῆς Ὀξφόρδης δὲν δέχθηκε ὅτι τὸ ἔργον ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Μ. Βασιλείου πρὸς ἀνιψιούς του ποὺ φοιτοῦσαν σὲ ἐθνικὲς σχολές. Ἰσχυρίσθηκε ὅτι ὑπῆρξε ὁµιλία ποὺ ἐκφωνήθηκε ἐνώπιον ἀκροατηρίου νέων ποὺ εἶχαν πρόθεση νὰ ἱερωθοῦν καὶ νὰ ἐπιδοθοῦν στὴν «σώζουσαν ἄσκησιν», γνώµη μὲ τὴν ὁποίαν συµφωνεῖ καὶ ὁ J. Gribomont [18].
.         Ὁ Gribomont πιστεύει ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ τοῦ Μ. Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους», ἀποτελεῖ κατ᾽ οὐσίαν «Ἀπολογίαν ὑπὲρ τῆς χριστιανικῆς ἀσκήσεως μὲ τὴν εὐρύτερη ἔννοια ἐπὶ τῇ βάσει παραδειγµάτων ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν Φιλοσοφίαν καὶ Γραµµατείαν» [19].
.         Ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες δείχνουν οἱ λόγιοι Ἑλληνιστὲς τῶν Σκοπίων, οἱ ὁποῖοι τιµοῦν τὴ µνήµη τους στὶς 12 Φεβρουαρίου μὲ λειτουργία σὲ κάθε ἐκκλησία, ἀκολουθώντας τὴν γραµµὴ τοῦ Βυζαντίου. Πληροφορίες σχετικὲς ἔδωσε ἡ Καθηγήτρια κλασικῶν σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου Ἁγίων Κυρίλλου καὶ Μεθοδίου, Veena Dimovska.
.         Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν μελέτη τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐπιδεικνύουν ἐπίσης οἱ λόγιοι τῆς Ἑλβετίας, κυρίως στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Fribourg καὶ στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Neuchatel καὶ τῆς Βέρνης. Στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Βασιλείας ὑπῆρχε γιὰ πολλὰ χρόνια εἰδικὸς Καθηγητής, ὁ Benhard Wyss, ὁ ὁποῖος ἠσχολεῖτο ἰδιαιτέρως μὲ τὸν Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν, ἀλλὰ μὲ τὸν θάνατό του ἀτόνησε ἡ προσπάθεια αὐτή.
.         Στὰ Πανεπιστηµιακὰ τµήµατα Θεολογίας τῆς Ἑλβετίας διδάσκονταν λίγο τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες, καθὼς ἐπίσης στὰ σεµινάρια Λουκέρνης (Lucerne), Coire, Fribourg γιὰ τοὺς μέλλοντες ἱερεῖς. Ἐπίσης, διδάσκουν σχετικὰ μὲ τοὺς Τρεῖς Καππαδόκες Ἁγίους στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Einsiedelon. Ἰδιαιτέρως ἀσχολοῦνται οἱ λόγιοι στὴν Ἑλβετία μὲ τὴν ποίηση τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ὅπως συµβαίνει μὲ τὸν Καθηγητὴ Bernhard Wyss.
.         Πρόσθετες πληροφορίες γιὰ τὴν παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὴν Ἑλβετία, ἔδωσε ὁ Καθηγητὴς Ρ. Aloiskurman.
.         Ἐνδιαφέρουσα ἀνακοίνωση σχετικὰ μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ἔκανε πρόσφατα στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Γενεύης ὁ ἁρµόδιος Καθηγητής, σχετικὰ μὲ ἕνα τµῆµα ὁµιλίας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ποὺ βρέθηκε σὲ ἕνα κοµµάτι παπύρου. Προσπαθώντας νὰ ἀνιχνεύσουµε τὴν ὁµιλία προσφύγαµε στὴ μελέτη τοῦ E.G. Turner, «Ἑλληνικοὶ Πάπυροι» [20] καὶ ἐντοπίσαµε μία πληροφορία κατὰ τὴν ὁποία ἡ περγαµηνὴ σαφῶς ἐθεωρεῖτο ἀνώτερη ἀπὸ τὸν πάπυρο. Τὸ 376 οἱ συνάδελφοι τοῦ Μεγάλου Βασιλείου θεώρησαν ὅτι δὲν ἦταν σωστὸ νὰ στείλει σὲ κάποιον ἄλλο ἐπίσκοπο ἕνα ἀντίγραφο τοῦ ἔργου του γιὰ τὸ Ἅγιο Πνεῦµα γραµµένο σὲ παπύρινο κύλινδρο «ἐν χάρτῃ». Ὁ Ἐπίσκοπος, ὑποστήριζαν, εἶχε δώσει ἐντολὴ νὰ γραφεῖ τὸ κείµενο σὲ περγαµηνὸ κώδικα «ἐν σωµατείῳ» [21]. Ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἦταν πιθανῶς ἡ ὑπ᾽ ἀριθµ. 231, πρὸς τὸν Ἀµφιλόχιο, Ἐπίσκοπο Ἰκονίου. Τὸ ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος ἔγραφε σὲ πάπυρο, μαρτυρεῖ τὴν πτωχείαν του, ἀφοῦ ἡ περγαµηνὴ κόστιζε πολύ, ἦταν γραφικὴ ὕλη πολυτελείας, θὰ λέγαµε, ὅµως γιὰ νὰ τιµήσει τὸν Ἐπίσκοπο Ἰκονίου ἔδωσε ἐντολὴ νὰ γραφεῖ σὲ περγαµηνή.
.         Οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήµονες τῆς Παπυρολογίας, Παλαιογραφίας, Μικροτεχνίας, ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς παπύρους καὶ τὶς περγαµηνὲς ποὺ περιέχουν ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἀπεικονίσεις τους σ᾽ αὐτά, Π.χ. στὸν Παρισινὸ Κώδικα gr. 510, γραµµένο γύρω στὰ 880, ὁ Μέγας Βασίλειος καὶ ὁ Γρηγόριος Ναζιανζηνὸς ἐµφανίζονται νὰ γράφουν σὲ ἕνα ἀνοιχτὸ χειρόγραφο, στηριγµένο πάνω σὲ ἐπίχρυσο ἀναλόγιο [22].
.         Ἀξίζει νὰ σηµειωθεῖ ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, γενικῶς, φρόντιζαν γιὰ τὴν εὐπρεπῆ παρουσία τῶν χειρογράφων τους.
.         Γι᾽ αὐτό, ὁ Μέγας Βασίλειος σὲ παραινέσεις πρὸς τὸν ἀντιγραφέα του συνιστᾶ νὰ γράφει ἴσια κι ὄχι πλάγια, «ὥσπερ τὸν παρ᾽ Αἰσώπου καρκίνον, ἀλλὰ νὰ φροντίζει γιὰ τὴν κοµψότητα καὶ τὴν ἁρµονία τῶν γραµµάτων καὶ νὰ προσέχει πολὺ τὴν στίξη [23].
.         Ἰδιαιτέρως ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες οἱ Καθηγητὲς τοῦ διάσηµου Πανεπιστηµίου τῆς Leuven, Βελγίου. Ἐντύπωση µοῦ ἔκανε πρὸ διετίας, ὅταν προσεκλήθην νὰ δώσω μία σειρὰ μαθηµάτων στὸ Τµῆµα Ἑλληνικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Leuven. Μεταξὺ τῶν διακεκριµένων Ἑλληνιστῶν παρακολουθοῦσε καὶ κάποιος ποὺ ἔκανε πολυετεῖς ἔρευνες πάνω στοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες.
.         Εἶναι φηµισµένο τὸ Κέντρο Ἀνατολικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Leuven, τὸ ὁποῖο εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα δέκα στὸν κόσµο καὶ τὸ ὁποῖο ὀργάνωσε σχετικὸ συνέδριο 15 – 16 Δεκεµβρίου τοῦ 2008. Τὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven ἀσχολεῖται ἰδιαιτέρως μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ Γρηγορίου του Ναζιανζηνοῦ καὶ οἱ πληροφορίες μας εἶναι πλούσιες καὶ ἐνδιαφέρουσες γιὰ τὸ σπουδαῖο ἐπιστηµονικὸ του ἔργο.Πληροφορίες γιὰ τὸ μεγάλο ἐρευνητικὸ προγραµµα σχετικὰ μὲ τὸν Γρηγόριο τὸ Ναζιανζηνὸ στὴ Leuven, μᾶς ἔδωσε εὐγενῶς ὁ Διευθυντὴς τοῦ Τµήµατος Ἑλληνικῶν Σπουδῶν, σπουδαῖος Φιλέλληνας, Καθηγητὴς Alfons Wouters καὶ ἡ Ἑλβετίδα Ἑλληνίστρια, κ. Christine Haller, στὴν ὁποία ὀφείλω πολλὰ γιὰ τὴ γενικότερη συγκέντρωση τοῦ σχετικοῦ ὑλικοῦ. Στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven ἑδρεύει τὸ Κέντρο γιὰ τὴ μελέτη καὶ ἔρευνα τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας στὴ Δύση. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἕνα μεγάλο ἐρευνητικὸ πρόγραµµα, μὲ διεθνῆ συνεργασία σχετικὰ μὲ τὸν Γρηγόριο τὸν Ναζιανζηνό, στὴν Δύση. Ὁ Καθηγητὴς Alfons Wouters μᾶς ἐνηµέρωσε ὅτι σ᾽ αὐτὸ τὸ πρόγραµµα ἐργάζεται καὶ ἡ νεώτερη συνεργάτης του, Caroline Mace καὶ βεβαίως τὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven συνεργάζεται μὲ τὸ ἀδελφό του Πανεπιστήµιο Leuven- la-Neuve, γιὰ τὸν ἴδιο σκοπό. Εὐγενῶς μᾶς παραχωρήθηκε ἀπὸ τοὺς λογίους Καθηγητὲς τὸ πρόγραµµα τοῦ Εἰδικοῦ Ἐρευνητικοῦ Τµήµατος γιὰ τὸν Γρηγόριο τὸν Ναζιανζηνό.

.         Κατ᾽ ἀρχὴν παρουσιάζονται οἱ ἀντικειµενικοί του στόχοι. Στὴν παρουσίαση τοῦ προγράµµατος ἀναφέρεται ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς καὶ ὑπογραµµίζεται ἡ σηµασία τοῦ ἔργου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ἡ ὁποία καταδεικνύεται ἀπὸ τὸν ὑψηλὸ ἀριθµὸ τῶν διασωθέντων χειρογράφων στὰ Ἑλληνικὰ καὶ σὲ χειρόγραφα μὲ μεταφράσεις ἀνατολικῶν γλωσσῶν.
.         Ὑπογραµµίζεται ἐπίσης, ὁ πλοῦτος τῶν παραθεµάτων καὶ σχολίων ποὺ σηµειώθηκαν ἀπὸ μεταγενέστερους συγγραφεῖς σὲ ὁποιοδήποτε ἔθνος καὶ ἂν ἀνήκουν.
.         Τονίζεται ἀκόµη καὶ ὁ πλοῦτος τῶν εἰκονογραφικῶν παραστάσεων. Δὲν ὑπάρχει ὅπως σηµειώνεται, καµία κριτικὴ ἔκδοση αὐτῶν τῶν κειµένων οὔτε στὴν ἑλληνική, οὔτε στὶς ἀνατολικὲς γλῶσσες. Οὔτε ἐξ ἄλλου ἔχει μελετηθεῖ ἡ ἐπιρροὴ τοῦ Γρηγορίου στοὺς πολιτισµοὺς τῆς χριστιανικῆς Ἀνατολῆς.

 ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ. 

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-2 «Ἡ ὅλη παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἀπὸ τὸν 4ον χρυσοῦν αἰώνα τῆς Ἐκκλησίας μέχρι σήµερα, ἡ ἔρευνα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τους, ἡ παρουσία τους στὴν Ἑλλάδα, στὴν Εὐρώπη καὶ σ᾽ ὁλόκληρο τὸν κόσµο, εἶναι ἕνα θαῦµα, ποὺ θὰ συγκλονίζει καὶ θὰ προβληµατίζει ὅλες τὶς γενιὲς τῶν ἀνθρώπων Ú
https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/01/30/οἱ-τρεῖς-ἱεράρχες-καὶ-ἡ-παρουσία-το2/

,

Σχολιάστε