Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Θεοτόκος

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ τῆς Θεοτόκου;

Ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ

Ἀπὸ τὸ βιβλίο
Γεωργίου Ν. Φίλια, καθηγ. Πανεπ. Ἀθηνῶν:
«Οἱ Θεομητορικὲς Ἑορτὲς στὴ Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας»,
ἐκδ. «Γρηγόρη», Ἀθῆναι, 2004,
σελ. 91-99

Ἠλ. στοιχειοθ. «Χριστ. Βιβλιογρ.»

.               Ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου στὶς 25 Μαρτίου εἶναι ἡ μόνη Θεομητορική, τὰ γεγονότα τῆς ὁποίας μαρτυροῦνται ἀπὸ βιβλικὸ κείμενο (Λουκ. α΄, 26-38), συγχρόνως δὲ ἀπὸ τὴν ἀπόκρυφη πηγὴ τοῦ Πρωτευαγγελίου τοῦ Ἰακώβου. Δύο παραμέτρους τῆς ἑορτῆς θὰ προσπαθήσουμε ἀρχικῶς νὰ διερευνήσουμε: τὴν ἐποχὴ συστάσεώς της καὶ τὴν αἰτία καθορισμοῦ της στὶς 25 Μαρτίου.

1. Ἡ ἐποχὴ τῆς συστάσεως

.               Ὁ Εὐαγγελισμὸς ἀποτελεῖ τὸ σωτηριῶδες γεγονὸς τῆς ἀναγγελίας καὶ συλλήψεως τοῦ Κυρίου. Εἶναι σφάλμα νὰ ταυτίζουμε τὸ γεγονὸς αὐτὸ μὲ τὴν ἑορτή. Ἡ διήγηση τοῦ κατὰ Λουκᾶν εἶναι παροῦσα στὰ ἀρχαιότερα Σύμβολα τῆς πίστεως (ἤδη ἀπὸ τὸ 2ο αἰ.), καθὼς καὶ στὶς παλαιοχριστιανικὲς παραδόσεις, σὲ ἐποχή, ὅμως, κατὰ τὴν ὁποία δὲν ὑφίσταται ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Ἀποτελεῖ, ἄλλωστε, κανόνα τῆς ἱστορίας τῶν ἑορτῶν ἡ ὕπαρξη ἑνὸς ἱεροῦ γεγονότος στὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας χωρὶς νὰ συνοδεύεται ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τὴν ἑορτολογικὴ θεσμοθέτηση.
.               Σύνηθες, ἐπίσης, φαινόμενο στὴν ἑορτολογία ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς προελεύσεως μιᾶς ἑορτῆς ἀπὸ τὴν ὕπαρξη ναοῦ σχετικοῦ μὲ τὰ γεγονότα τῆς ἑορτῆς. Γνωρίζουμε ὅτι ἡ ἁγ. Ἑλένη εἶχε ἀνεγείρει βασιλικὴ στὴ Ναζαρέτ, ἐκεῖ ὅπου κατὰ τὴν παράδοση βρισκόταν ὁ οἶκος στὸν ὁποῖο πραγματοποιήθηκε ὁ Εὐαγγελισμός. Εἶναι προφανὲς ὅτι περὶ τὸν ναὸ αὐτὸ θὰ εἶχε διαμορφωθεῖ κάποια τιμὴ πρὸς τὴν Θεοτόκο καὶ τὸ γεγονὸς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ἡ ὁποία (τιμὴ) ὅμως δὲν συνιστοῦσε θεσμοθετημένη ἡμερολογιακῶς ἑορτή, ὁπωσδήποτε δὲ ἡ ὕπαρξή της θὰ ἐξαντλεῖτο στὰ ὅρια τῆς πόλεως. Ἄν ὄχι γιὰ τὸν συγκεκριμένο τόπο, φαίνεται πάντως ὅτι στὴ Ναζαρὲτ ὑφίστατο τιμὴ πρὸς τὴν Θεοτόκο, ὅπως ἀπέδειξαν οἱ ἀνασκαφὲς στὰ θεμέλια τῆς βυζαντινῆς βασιλικῆς, ὅπου ἀνακαλύφθηκε στήλη, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἦσαν χαραγμένες οἱ λέξεις «χαῖρε Μαρία».
.               Ἐφ᾽ ὅσον οἱ ἐξελίξεις αὐτὲς ἐπισυμβαίνουν διαρκοῦντος τοῦ 4ου αἰ., τὸ ἐνδιαφέρον μας στρέφεται πρὸς τὴ μοναδικὴ πηγὴ τοῦ τέλους τοῦ 4ου αἰ., στὴν ὁποία καταγράφονται ἑορτὲς τῶν Ἱεροσολύμων καί, εὐρύτερον, τῆς χριστιανικῆς Παλαιστίνης: τὸ Ὁδοιπορικὸ τῆς Αἰθερίας. Ἡ προσκυνήτρια Αἰθερία καταγράφει ἀναλυτικότατα ἑορτὲς καὶ ἀκολουθίες. Ἐὰν ἡ περὶ τὴ βασιλικὴ τῆς Ναζαρὲτ τιμὴ τῆς Θεοτόκου εἶχε θεσμοθετηθεῖ ἡμερολογιακῶς, ἡ Αἰθερία θὰ ἀναφερόταν ὁπωσδήποτε. Ὅπως, ὅμως, προαναφέρθηκε, ἀπὸ τὴ διήγηση τῆς Αἰθερίας ἐλλείπει τὸ τμῆμα τῆς πρὸ τῶν Χριστουγέννων περιόδου. Θὰ μποροῦσε νὰ ὑπάρχει κατὰ τὸ ἐν λόγῳ τμῆμα κάποια ἑορτὴ τιμῆς τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου; Σὲ παρόμοια ὑποψία μᾶς εἰσάγει ὁ Θεόδωρος Πέτρας, ὁ ὁποῖος βιογραφώντας περὶ τὸ 530 τὸν Θεοδόσιο Κοινοβιάρχη ἀναφέρει ὅτι, κατὰ περίοδον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, τῆς Θεοτόκου μνήμην ἐπιτελοῦμεν, ἀναφερόμενος ἐμμέσως σὲ Κυριακὴ πρὸ τῶν Χριστουγέννων. Ἡ μαρτυρία αὐτὴ ὁδήγησε κάποιους νὰ ὑποστηρίξουν –ὄχι χωρὶς ἐρείσματα– ὅτι ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ὡς τιμὴ τοῦ γεγονότος τῆς συλλήψεως τοῦ Χριστοῦ, ἦταν συνυφασμένη μὲ τὴ Γέννησή του, προφανῶς δὲ ἡ ἀπὸ τοῦ 4ου αἰ. καὶ ἐκ τῆς βασιλικῆς τῆς Ναζαρὲτ προελθοῦσα τιμὴ τῆς Θεοτόκου θὰ πρέπει νὰ συνυφαίνεται μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων, χωρὶς ὅμως νὰ γνωρίζουμε τὴν ἀκριβῆ ἐπιτέλεσή της (ἐὰν δηλαδὴ ἐτελεῖτο πρὸ ἢ μετὰ τὰ Χριστούγεννα).
.               Μελετώντας τὶς ἑορτὲς στὴν Ἐκκλησία τῆς Ἀντιοχείας μετὰ ἀπὸ τὸν 4ο αἰ., ὁ A. Baumstark ἀποδεικνύει ὅτι ἐκεῖ ὑφίστατο ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ πρὸ τῶν Χριστουγέννων. Ἡ Ἀντιόχεια ἐδέχετο τὴν ἄμεση ἐπίδραση ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα ὡς πρὸς τὴ Λατρεία. Θὰ ἦταν, ἑπομένως, ἀπολύτως νόμιμο νὰ συμπεράνουμε ὅτι ὁ παλαιότερος ἑορτασμὸς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ στὸ περιβάλλον τῆς Παλαιστίνης τοποθετεῖται κατὰ τὴν πρὸ τῶν Χριστουγέννων περίοδο. Ὁ M. Jugie ἀπέδειξε ὅτι τὸ ἴδιο ἴσχυε στὶς ἀρχὲς τοῦ 5ου αἰ. στὴν Κωνσταντινούπολη, ἐνῶ τὸ ἴδιο διαπιστώνουμε σὲ μεταγενέστερα ἑορτολόγια τῆς Δύσεως (ὅπως τὸ Μοζαραβικὸ καὶ τὸ Ἀμβροσιανὸ), σύμφωνα μὲ τὰ ὁποῖα ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τοποθετεῖται στὶς 18 Δεκεμβρίου.
.               Περὶ τοῦ θέματος ἑορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ κατὰ τὴν πρὸ τῶν Χριστουγέννων περίοδο θὰ πρέπει νὰ ἀξιολογηθοῦν δύο ἀπὸ τὶς ἀρχαιότερες θεομητορικὲς Ὁμιλίες ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων, ἀμφότερες τοῦ 5ου αἰ.: πρόκειται περὶ τῆς Ὁμιλίας Εἰς τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν Θεοτόκον τοῦ ἱεροσολυμίτη πρεσβυτέρου Χρυσίππου (†πρῶτο ἥμισυ 5ου αἰ.) καθὼς καὶ περὶ τῆς ἀντίστοιχης Εἰς τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν Θεοτόκον καὶ εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν τοῦ Θεοδότου Ἀγκύρας (†438-446). Ὁ ἐν λόγῳ Θεόδοτος ὑπῆρξε ἐξέχον μέλος τῆς Γ΄Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἑπομένως ἐκ τῶν Πατέρων οἱ ὁποῖοι ἀγωνίστηκαν γιὰ τὴν περὶ Θεοτόκου ὀρθόδοξη διδασκαλία. Στὴν Ὁμιλία του μᾶς προϊδεάζει ἤδη ἀπὸ τὸν τίτλο περὶ συναφείας κάποιων γεγονότων περὶ τὴν «ἁγία Μαρία» (ἐπεξηγεῖ σαφῶς ὅτι πρόκειται περὶ τῶν γεγονότων τοῦ Εὐαγγελισμοῦ) καὶ τοῦ γεγονότος τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ. Χωρίς, ἑπομένως, νὰ παρέχει πληροφορίες γιὰ ἰδιαίτερη ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ὑποδηλώνει ὅτι τὰ δύο γεγονότα (Εὐαγγελισμὸς καὶ Χριστούγεννα) ἑορτάζονταν μὲ χρονικὴ ἐγγύτητα.
.               Ἀλλὰ καὶ ὁ Χρύσιππος συνδέει τὸν ἑορτασμὸ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ μὲ τὰ Χριστούγεννα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὡς τὸν κατάλληλο χρόνο συναφείας μὲ τὰ γεγονότα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Μαζὶ μὲ τὸν Θεόδοτο Ἀγκύρας ἀπηχοῦν τὴν παλαιὰ παράδοση περὶ ἑορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ σὲ συνάφεια μὲ τὴν ἑορτὴ τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου. Ἡ σύλληψη τοῦ Χριστοῦ (Εὐαγγελισμὸς) καὶ ἡ Γέννησή Του εὑρίσκοντο στὸ σύνδεσμο δύο ἀλληλοδιαδόχων γεγονότων. Καὶ ἐνῶ ἡ λογικὴ θὰ ἐτοποθετοῦσε τὴ σύλληψη ἐννέα μῆνες πρὸ τῆς Γεννήσεως, αὐτὸ φαίνεται ὅτι δὲν ἴσχυε κατὰ τὰ πρῶτα στάδια ἐπιτελέσεως τῆς ἑορτῆς, ἀλλὰ ἀπετέλεσε μεταγενέστερη ἑορτολογικὴ παράμετρο.
.               Τὰ συμπεράσματα περὶ ἑνὸς ἑορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ κατὰ τὴν πρὸ τῶν Χριστουγέννων περίοδο διαρκοῦντος τοῦ 4ου-5ου αἰ. ἀμφισβήτησε ὁ Dom Cabrol. Παρατηρώντας τὴν ἀναφορὰ τοῦ Ὁδοιπορικοῦ τῆς Αἰθερίας (τέλη 4ου αἰ.) σὲ τέλεση Λειτουργίας στὴ Βηθλεὲμ –καὶ συγκεκριμένως στὸ σπήλαιο τῆς Γεννήσεως– κατὰ τὸν ἑορτασμὸ τῆς Ἀναλήψεως, διετύπωσε τὴν ἄποψη ὅτι ἐπρόκειτο περὶ συνεορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, μὴ μαρτυρουμένου κατὰ τρόπο ἄμεσο ὑπὸ τῆς Αἰθερίας. Τὸ συμπέρασμα τοῦ Cabrol στερεῖται τεκμηριώσεως, πολὺ περισσότερο ἐφ᾽ ὅσον ἡ Αἰθερία δὲν συνηθίζει νὰ ἀποκρύπτει ἑορτὲς καὶ ἀκολουθίες, οἱ ὁποῖες ὑφίσταντο. Πουθενά, ἄλλωστε, κατὰ τοὺς 4ο καὶ 5ο αἰ. δὲν μαρτυρεῖται ἑορτασμὸς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τὴν περίοδο τῆς ἀνοίξεως (περίπου τότε τοποθετεῖται ἡ ἑορτὴ τῆς Ἀναλήψεως), παρὰ μόνο στὴν ἑορτολογικὴ παράδοση τῆς Ἀρμενικῆς Ἐκκλησίας, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ὀνομάζεται «Ἀβεδούκ» καὶ τελεῖται στὶς 7 Ἀπριλίου, ἐννέα μῆνες δηλαδὴ πρὸ τῶν Θεοφανείων (ἡμερομηνία ἑορτασμοῦ τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν ἀρμενικὴ παράδοση).
.                Μικρὴ σύνοψη ὅλων τῶν παραπάνω: Μετὰ τὴν ἀνέγερση ναοῦ στὴ Ναζαρὲτ ἀπὸ τὴν ἁγ. Ἑλένη ἐνεργοποιεῖται ἡ τιμὴ τοῦ γεγονότος τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπάρχει ἀκόμα συγκεκριμένος κατ᾽ ἔτος ἑορτασμός. Ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ 5ου αἰ. ὑπάρχουν ἐνδείξεις ὅτι παρόμοιος ἑορτασμὸς συνδυάζεται μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων, χωρὶς ὅμως πάλι νὰ γίνεται λόγος «expressis verbis» περὶ ἑορτῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Ὁ 51ος κανόνας τῆς Συνόδου τῆς Λαοδικείας (4ος αἰ.) ἀπαγορεύει τὴν τέλεση Θείας Λειτουργίας κατὰ τὴ Μ. Τεσσαρακοστὴ σὲ ἡμέρες ἑορτῶν, ἐκτὸς Σαββάτου καὶ Κυριακῆς). Στὶς ἑορτὲς δὲν γίνεται μνεία τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Σὲ ἀναλόγου περιεχομένου ὅμως κανόνα, τὸν 52ο τῆς ἐν Τρούλλῳ (692) καθορίζεται ὅτι «κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ δὲν τελεῖται Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων». Στὸ χρονικὸ διάστημα μεταξὺ τῶν δύο Συνόδων (Λαοδικείας καὶ ἐν Τρούλλῳ) θεσμοθετεῖται ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. […]
.               Ἡ σαφὴς μαρτυρία –καὶ συγχρόνως ἡ πρώτη χρονολογικῶς– περὶ ἑορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τὴν 25η Μαρτίου παρέχεται ἀπὸ τὸ Πασχάλιο Χρονικὸ (624), στὸ ὀποῖο παρέχεται ἡ πληροφορία ὅτι ἡ ἑορτὴ «συνεστήθη τὴν 25η Μαρτίου ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων». […] Γι᾿αὐτὸ εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρηση τοῦ Δ. Μωραΐτη ὅτι ὑπῆρξε σταδιακὴ διαμόρφωση τῆς ἑορτῆς ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ 5ου αἰ., γεγονὸς τὸ ὁποῖο δικαιολογεῖ τὴ μαρτυρία τοῦ Χρονικοῦ περὶ συστάσεως τῆς ἑορτῆς ἀπὸ ποικίλους ἐκκλησιαστικοὺς ἄνδρες. Ἐὰν στὰ δεδομένα αὐτὰ προσθέσουμε τὴν παρατήρηση τοῦ Ἰ. Καλογήρου ὅτι «ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ σχετίζεται μὲ τὴν ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς προέλευση τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, διὰ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ σχετικοῦ κοντακίου τοῦ Ρωμανοῦ Μελωδοῦ», θέση τὴν ὁποία ἐπιβεβαιώνει ἡ ἐξειδικευμένη μελέτη τοῦ Fletcher, θὰ πρέπει νὰ δεχθοῦμε τὴ θεσμοθέτηση τῆς ἑορτῆς κατὰ τὴν 25η Μαρτίου στὸ μεταίχμιο 6ου-7ου αἰ.

2. Ἡ ἡμερομηνία τῆς 25ης Μαρτίου

.               Εἶναι ἀξιοσημείωτο ὅτι, ὅταν ἡ ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἐμφανίζεται στὴ Ρώμη περὶ τὸν 7ο αἰ., λαμβάνει τὸν τίτλο «Annunciatio Domini» («ἀναγγελία τοῦ Κυρίου»). Ὁ τίτλος αὐτὸς εἶναι ἐνδεικτικὸς τοῦ περιεχομένου τῆς ἑορτῆς, ὅτι δηλαδὴ ἑορτάζεται ἡ σύλληψη τοῦ Κυρίου, ἡ ἀναγγελία τῆς μετὰ ἐννεάμηνο Γεννήσεώς Του.
.               Ἐπισημάναμε τὴν παραπάνω διάσταση διότι ἀποτελεῖ τὴν αἰτία καθορισμοῦ τῆς 25ης Μαρτίου ὡς ἡμερομηνίας ἑορτασμοῦ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Εὔλογο εἶναι, ἑπομένως, ἕνα πρῶτο συμπέρασμα ὅτι, μετὰ τὸν κατὰ τὰ τέλη τοῦ 4ου αἰ. καθορισμὸ τῶν Χριστουγέννων τὴν 25η Δεκεμβρίου ὑπολογίστηκε ἡ κατὰ ἐννέα μῆνες ἐνωρίτερον σύλληψις τοῦ Κυρίου, δηλαδὴ ὁ Εὐαγγελισμός. Οὐδόλως, ἑπομένως, ἐκπλησσόμαστε ἀπὸ τὴ μαρτυρία τοῦ Αὐγουστίνου στὶς ἀρχὲς τοῦ 5ου αἰ. ὅτι ὁ ἑορτασμὸς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἐτελεῖτο στὶς 8 Ἀπριλίου τοῦ Ἰουλιανοῦ ἡμερολογίου (25η Μαρτίου τοῦ Γρηγοριανοῦ). Ἀντιλαμβανόμαστε ὅτι ὁ ἡμερολογιακὸς καθορισμὸς εἶχε ἀρχίσει νὰ παγιώνεται, ἐνῶ ἀκόμα δὲν εἶχε διαδοθεῖ ὁ ἑορτασμός. Φαίνεται ὅτι ὑφίστανται τελικῶς τρία στάδια διαμορφώσεως τῆς ἑορτῆς: ἡ παλαιοχριστιανικὴ τιμὴ πρὸς τὴν Θεοτόκο καὶ τὰ γεγονότα τῆς ζωῆς της, ὁ καθορισμὸς τῆς 25ης Μαρτίου ὡς ἡμέρας συλλήψεως τοῦ Κυρίου, ἐννέα μῆνες πρὸ τῆς κατὰ τὸν 4ο αἰ. καθορισθείσας στὶς 25 Δεκεμβρίου Γεννήσεως τοῦ Κυρίου καί, τέλος, ἡ ὁριστικὴ θεσμοθέτηση καὶ διάδοση τῆς ἑορτῆς στὰ τέλη τοῦ 6ου-ἀρχὲς τοῦ 7ου αἰ.

βλ. σχετ.:

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ τῆς Θεοτόκου; (παρὰ τὴν παντελῆ ἀπουσία καινοδιαθηκικῶν μαρτυριῶν)

 ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ τῆς Θεοτόκου; (παρὰ τὴν παντελῆ ἀπουσία καινοδιαθηκικῶν μαρτυριῶν)-2

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΣΙΟΥ τῆς Θεοτόκου;

, , , ,

Σχολιάστε

ΓΙΑΤΙ ΑΡΑΓΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΥΠΟ ΤΟΣΟ ΑΘΛΙΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ; -2 (Ἅγ. Νικόλ. Βελιμίροβιτς)

Ἕνα θαυμαστὸ γεγονὸς
κατὰ τὸν ἑορτασμὸ τῆς Γεννήσεως τοῦ Φιλανθρώπου

 -2-

Ἀπὸ τὸ βιβλίο
Ἁγ. Νικολάου Ἀχρίδος (Βελιμίροβιτς)
«Ὁ Μόνος Φιλάνθρωπος»- ἡ ζωὴ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ,
ἐκδ. «Ὀρθόδοξος Κυψέλη, Θεσ/νίκη 2012, σελ. 25-27

Ἠλ. στοιχειοθεσία «Χριστιαν.  Βιβλιογραφία»

Μέρος Α´: ΓΙΑΤΙ ΑΡΑΓΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΥΠΟ ΤΟΣΟ ΑΘΛΙΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ; -1 (Ἅγ. Νικόλ. Βελιμίροβιτς)

βλ. σχετ.:  Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΓΗΝ -1 (Ἁγ. Νικολ. Βελιμίροβιτς)
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΓΗΝ -2 «Γεννώντας τὸν Ἥλιο θὰ ἦταν ἀστεῖο, ἂν συνέχιζε νὰ γεννάει μετεωρίτες»!(Ἁγ. Νικολ. Βελιμίροβιτς)
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΓΗΝ -3 (Ἁγ. Νικολ. Βελιμίροβιτς)

.               Ἐκείνη τὴ νύχτα οἱ βοσκοὶ φύλαγαν βάρδιες δίπλα στὸ κοπάδι τους. Ἐκεῖνο τὸν καιρὸ ὑπῆρχαν πυκνὰ δάση γύρω ἀπὸ τὴν Βηθλεὲμ μὲ ξέφωτα καὶ βοσκοτόπια γιὰ τὰ ζῶα. Ὑπῆρχαν ἄγρια ζῶα, ὅπως τὸν καιρὸ τοῦ Δαβίδ. Ὁ ἴδιος ὁ Δαβὶδ ἔλεγε στὸν βασιλιὰ Σαούλ, πὼς λιοντάρια καὶ ἀρκοῦδες κομμάτιαζαν τὰ πρόβατά του καὶ γι᾽ αὐτὸ ἀναγκαζόταν νὰ τὰ κυνηγᾶ καὶ νὰ τὰ σκοτώνει (Α´ Βασ. ιζ´ 34). Γι᾽ αὐτὸ τὸ λόγο οἱ βοσκοὶ ἀναγκάζονταν τὴ νύχτα νὰ φυλάσσουν βάρδιες γιὰ τὰ κοπάδια τους. Στηριζόμενοι πάνω στὶς γκλίτσες τους, σὰν τοὺς σημερινοὺς Σαρακατσάνους βοσκούς, φώναζαν κάπου-κάπου ὁ ἕνας τὸν ἄλλο καὶ γιὰ νὰ κρατιοῦνται ξύπνιοι, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ φοβίζουν τὰ ἄγρια ζῶα. Δὲν ὑποψιάζονταν ὅτι ἐκείνη τὴ νύχτα θὰ ἔβλεπαν πρῶτοι αὐτὸ ποὺ πολλοὶ προφῆτες καὶ βασιλιάδες θέλησαν νὰ δοῦν (Λουκ. ι´ 24).
.               Ξαφνικὰ ἔλαμψε δυνατὸ φῶς (Λουκ. β´ 9).
.               Στὸ κέντρο αὐτοῦ τοῦ φωτὸς ποὺ εἶχε χρῶμα λευκότερο ἀπὸ τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, οἱ βοσκοὶ εἶδαν τὸν ἄγγελο Κυρίου καὶ κατατρόμαξαν. Ἦταν ὁ ἴδιος ὁ ἀρχάγγελος Γαβριήλ, ποὺ ἐννιὰ μῆνες νωρίτερα ἀνήγγειλε στὴ Μαρία πὼς θὰ γεννήσει υἱό. Ὁ λόγος του ἔγινε πραγματικότητα ἐκείνη τὴ νύχτα. Στάλθηκε στοὺς βοσκούς, γιὰ νὰ γίνουν οἱ πρῶτοι μάρτυρες στὴν γῆ αὐτοῦ του θαυμάσιο γεγονότος. Ἔδωσε θάρρος στοὺς φοβισμένους βοσκοὺς λέγοντάς τους: «Μὴ φοβᾶστε ἀλλὰ χαρεῖτε. Σᾶς φέρνω ἕνα χαρμόσυνο ἄγγελμα, ποὺ θὰ γεμίσει μὲ χαρὰ μεγάλη ὅλο τὸν κόσμο. Σήμερα στὴν πόλη τοῦ Δαυὶδ γεννήθηκε γιὰ χάρη σας ὁ σωτήρας· ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Χριστὸς Κύριος» (Λουκ. β´ 10-12). Ἐκείνη τὴ στιγμὴ φανερώθηκε μεγάλη στρατιὰ ἀγγέλων ποὺ δόξαζε τὴν γέννηση τοῦ Φιλανθρώπου Θεοῦ, ψάλλοντας ὑπερκόσμιες γλυκὲς ψαλμωδίες. Τί ἀσυνήθιστο ἆσμα: «Δόξα ἐν Ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία» (Λουκ. β´ 14).
.               Μόνο ὁ ἀναμάρτητος Ἀδὰμ στὸν Παράδεισο ἄκουσε παρόμοιους οὐράνιους ὕμνους. Ἀπὸ τότε κανεὶς ἐκτὸς ἀπὸ ἐκείνους τοὺς βοσκοὺς δὲν ἄκουσε τέτοιους. Ὁ Ἡσαΐας, ὁ Ἰεζεκιὴλ εἶχαν δεῖ μόνο ἀπὸ μακριὰ τὶς οὐράνιες στρατιὲς νὰ δοξολογοῦν γύρω ἀπὸ τὸν θρόνο τοῦ Ὑψίστου (Ἡσ. ϛ´ 1-3). Στὴν Βηθλεὲμ ὅμως, ἡ οὐρανία στρατιὰ κατέβηκε στὴν γῆ μαζὶ μὲ τὸν οὐράνιο βασιλέα της καὶ ἔψαλε ὕμνους πρὸς τιμήν Του. Ἔψαλε ὄχι ἐνώπιον κάποιου ἐκλεκτοῦ κοινοῦ ἀλλὰ ἐνώπιον τῶν πιὸ ἁπλῶν ἀνθρώπων. Πρὶν ἀπὸ αὐτὴ τὴ σιωπηλὴ νύχτα πουθενὰ στὴν σκοτεινὴ γῆ δὲν ἔχει ἀκουστεῖ τέτοια μεγαλειώδης χορωδία, οὔτε ἀντήχησε ποτὲ ἀνάλογος ὕμνος, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι ἀφιερωμένος στὸ νεογέννητο Μεσσία.
.               Ἔπρεπε νὰ ὑμνηθεῖ ὁ ἀληθινὸς καὶ ὕψιστος Θεός. Ὅταν αὐτὸς δοξολογεῖται, ὑπάρχει εἰρήνη στὴ γῆ καὶ καλὴ διάθεση ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους. Ὁ Χριστὸς εἶναι ἡ ἐνσάρκωση τοῦ Θεοῦ στὴν γῆ, εἶναι ὁ ἄρχων τῆς εἰρήνης καὶ τῆς γαλήνης μας. Διδάσκει τὴν καλὴ θέληση καὶ τὴν ἀγάπη ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους. Μὲ τὴ διδασκαλία του ὁ Θεός-Λόγος ὑποσκάπτει τὰ μὴ λογικὰ ἔργα τοῦ διαβόλου. Γι᾽ αὐτὸ εἶναι ἄξιος δοξολογίας καὶ ἐξύμνησης καὶ ἀπὸ τὸν οὐρανὸ καὶ ἀπὸ τὴν γῆ.
.               Ὅταν οἱ ἄγγελοι ὁλοκλήρωσαν τὴν δοξολογία τους, κατευθύνθηκαν πάλι στὴν οὐρανία οἰκογένειά τους. Τότε οἱ βοσκοὶ εἰσῆλθαν μὲ μιᾶς στὴν σπηλιὰ σὰν νὰ εἶχαν φτερά. Βρῆκαν τὴ Μαριάμ, τὸν Ἰωσὴφ καὶ τὸ βρέφος ξαπλωμένο στὸ παχνί. Οἱ ταπεινοὶ ποιμένες τῶν προβάτων προσκύνησαν τὸ μεγάλο ποιμένα τῶν ἀνθρώπων (Λουκ. β´ 15-25).
.               Μ᾽ αὐτὸ τὸν μοναδικὸ τρόπο γιορτάστηκε ἡ γέννηση τοῦ Μοναδικοῦ Θεανθρώπου. Ὄχι μὲ μεγάλο φαγοπότι καὶ μὲ οἰνοποσία, οὔτε μὲ γέλια καὶ φωνὲς δυνατές, ἀλλὰ μὲ πνευματικὴ χαρὰ καὶ ὑψηλὰ ἐγκώμια.
.               Ἡ Μαρία ἄκουσε ἀπὸ τοὺς βοσκοὺς τὰ ὅσα ἔγιναν.
.               Γνώριζε πολλὰ περισσότερα μυστικὰ ἀπὸ τοὺς βοσκούς, ἀλλὰ τὰ διατηροῦσε στὴν καρδιά της καὶ τὰ σκεφτόταν συνεχῶς. Θὰ κρατοῦσε μέσα της κλειδωμένα μὲ τὸ χρυσὸ κλειδὶ τῆς παρθενικῆς της σιωπῆς.

, , ,

Σχολιάστε

Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΩΝ ΛΕΛΥΤΡΩΜΕΝΩΝ

Ες τν Σύναξιν τς Κυρίας Θεοτόκου

Ἀρχιμ. Γεώργιος [Καψάνης, † 2014],
Προηγούμενος Ἱ. Μ. Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγ. Ὄρους

synaxis.             Ὁ Κύριος τῶν ἁπάντων «ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη» [Ψαλμ. ιζ´ 10] γενόμενος ἄνθρωπος «δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν». Καὶ ἡ Παναγία μας ταπεινὰ ὑπηρέτησε σ’ αὐτὸ τὸ μέγα μυστήριο. Γι’ αὐτὸ ἡ Ἐκκλησία σήμερα συνάγεται πρὸς τιμὴν τῆς Θεοτόκου.
.            Καὶ σκεπτόμεθα ὅλοι καὶ ἀναλογιζόμεθα, πόσα πολλὰ ὀφείλουμε στὴν Παναγία, διότι ἐὰν αὐτὴ δὲν εἶχε προσφέρει τὴν ἐλευθερία της στὸν Θεὸ ὁλοκληρωτικά, οὔτε ὁ Θεὸς θὰ εἶχε μπορέσει νὰ κατέβη καὶ νὰ γίνη ἄνθρωπος. Καὶ βλέπουμε εἰς ὅλο τὸ διάστημα τῆς ἐπιγείου ζωῆς της, ἀπὸ τότε ποὺ εἰσῆλθε εἰς τὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων στὸν Ναὸ τοῦ Σολομῶντος, ἀπὸ τότε ποὺ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐπεφοίτησε καὶ συνέλαβε τὸν Θεάνθρωπο Χριστὸ εἰς τὴν ἁγία της κοιλία, ἀπὸ τότε ποὺ τὸν ἐγέννησε στὸ σπήλαιο τῆς Βηθλεέμ, καὶ μέχρι τῆς ἐνδόξου Μεταστάσεώς της, ὅτι ὅλη ἡ ζωή της ἦταν ζωὴ ἁγία, ἦταν ζωὴ τελείας ἀγάπης πρὸς τὸν Θεὸ καὶ πρὸς τοὺς ἀνθρώπους. Ἴσως αὐτὸ τὸ «τελείας ἀγάπης» μόνο γιὰ τὴν Παναγία μποροῦμε νὰ τὸ ποῦμε. Καὶ γι’ αὐτὸ κατέστη ὄχι μόνο Μήτηρ τοῦ Λυτρωτοῦ ἀλλὰ καὶ , καὶ ἡ πρώτη τῶν λελυτρωμένων, καὶ ἡ προεξάρχουσα τῶν λελυτρωμένων. Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ κάθε σύναξι τῆς Ἐκκλησίας ἡ Κυρία Θεοτόκος, ἡ Παναγία μας, προΐσταται τῶν λελυτρωμένων. Καὶ γι’ αὐτὸ ἐπαξίως σὲ κάθε Λειτουργία, μόλις κατέλθη τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ μεταβάλη τὸν ἄρτο καὶ τὸν οἶνο σὲ Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ, ἐμεῖς ἐκφωνοῦμε· «ἐξαιρέτως τῆς Παναγίας ἀχράντου, ὑπερευλογημένης, ἐνδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας», καὶ οἱ ψάλται ψάλλουν τὸ «Ἄξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς μακαρίζειν σε τὴν Θεοτόκον».
.              Ἔτσι λοιπὸν καὶ σήμερα ἰδιαιτέρως τὴν εὐχαριστοῦμε, τὴν εὐγνωμονοῦμε καὶ τὴν παρακαλοῦμε νὰ γίνη ἵλεως καὶ εὐσπλαγχνικὴ σὲ ὅλους μας, νὰ παραβλέψη τὴν ἀτέλειά μας, τὴν στενοχώρια, τὴν ὁποία τῆς δίνουμε κάθε τόσο, ὅταν ἁμαρτάνουμε, καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήση ὅλους σὲ πραγματικὴ μετάνοια, σὲ πραγματικὴ καὶ εἰς βάθος ταπείνωσι, νὰ μᾶς σκεπάση μὲ τὴν Ἁγία της Σκέπη, μὲ τὴν Φωτεινή της Νεφέλη, μὲ τὸ Ἱερό της Μαφόριο. Νὰ μᾶς ἔχη πάντοτε ὑπὸ τὴν ἁγία της σκέπη καὶ μητρικὴ στοργὴ καὶ προστασία, καὶ τὴν ὥρα τοῦ θανάτου μας καὶ τὴν ὥρα τῆς κρίσεως, διότι ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι τὴν «πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς σὲ ἀνατίθημι Μῆτερ τοῦ Θεοῦ φύλαξον ἡμᾶς ὑπὸ τὴν Σκέπην σου».

ΠΗΓΗ: pemptousia.gr

 

, , ,

Σχολιάστε

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΓΗΝ -2 «Γεννώντας τὸν Ἥλιο θὰ ἦταν ἀστεῖο, ἂν συνέχιζε νὰ γεννάει μετεωρίτες»!(Ἁγ. Νικολ. Βελιμίροβιτς)

 Ἡ γέννηση ὑπὸ τὴν γῆν
-2-

Ἀπὸ τὸ βιβλίο
Ἁγ. Νικολάου Ἀχρίδος (Βελιμίροβιτς)
«Ὁ Μόνος Φιλάνθρωπος»- ἡ ζωὴ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ,
ἐκδ. «Ὀρθόδοξος Κυψέλη, Θεσ/νίκη 2012, σελ. 19-21

Ἠλ. στοιχειοθεσία «Χριστιαν.  Βιβλιογραφία»

Μέρος Α´: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΥΠΟ ΤΗΝ ΓΗΝ -1 (Ἁγ. Νικολ. Βελιμίροβιτς)

.             Στὴν Παλαιστίνη ὑπάρχουν πολλὲς ὡραῖες πηγές, ποὺ βρίσκουν καταφύγιο ἄνθρωποι ῆ ζῶα, ὅμως καμιὰ σπηλιὰ δὲν εἶναι τόσο ταπεινή, ὅσο αὐτὴ ἡ σπηλιὰ στὴ Βηθλεέμ. Οἱ σπηλιὲς τοῦ Κολοράντο, σὲ σύγκριση μὲ ἐκείνη μοιάζουν μὲ παλάτια. Ἡ σπηλιὰ τῆς Βηθλεὲμ βρίσκεται κάτω ἀπὸ τὴ γῆ. Καὶ σήμερα γιὰ νὰ τὴν κατέβουμε, πρέπει νὰ περάσουμε ἀπὸ ἀπόκρημνες σκάλες, ποὺ εἶναι χαραγμένες στὸν βράχο. Εἶναι χαμηλὴ καὶ σκοτεινή, βαθουλωμένη, σὰν ἀπὸ χέρι γλύπτη, σὲ ἕνα τεράστιο καὶ αἰώνια ἀκίνητο βράχο. Οἱ μοναδικὲς ἀνέσεις της εἶναι ἡ δροσιὰ ποὺ ἔχει τὸ καλοκαίρι καὶ ἡ ζεστασιὰ τὸν χειμώνα.
.             Δὲν μποροῦσαν λοιπὸν οἱ βοσκοὶ νὰ βάλουν ἐκεῖ τὰ κοπάδια τους, ὅπως πολλοὶ πιστεύουν, ἐπειδὴ ἦταν ὑπερβολικὰ στενή. Ἔβαζαν μόνο γιὰ λίγο καιρὸ μερικὰ νεογέννητα ἀρνάκια καὶ τὶς μάνες τους. Γι᾽ αὐτὸ τὸν λόγο, ὅπως ἔχει γραφεῖ, στὴν περιοχὴ ἐκείνη πράγματι ὑπῆρχαν βοσκοί, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἔμεναν ἔξω στὴν ὕπαιθρο φυλάγοντας βάρδιες τὴ νύχτα καὶ τὸ κοπάδι τους (Λουκ. β´ 8). Ἐκείνη λοιπὸν τὴν ἐποχή, ἐπειδὴ ἦταν χειμώνας, τὰ πρόβατα δὲν εἶχαν ἀρχίσει νὰ γεννοῦν καὶ ἔτσι ἡ σπηλιὰ ἦταν ἄδεια.
.             Ἐὰν οἱ ἅγιοι φιλοξενούμενοι ἀπὸ τὴ Ναζαρὲτ ἐρχόντουσαν ἄνοιξη, ὅταν τὰ πρόβατα γεννᾶνε, δὲν θὰ ἔβρισκαν οὔτε αὐτὸ τὸ μέρος ἄδειο. Καὶ αὐτὸ λοιπὸν ἦταν ἐκ τῶν προτέρων σχεδιασμένο ἀπὸ τὴν οὐράνια λογική. Σὲ αὐτὸ τὸ ἀσυνήθιστο μέρος γέννησε ἡ παρθένος Μαρία «τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκο». Ναί, τὸν πρωτότοκο καὶ τὸν πιὸ ἀγαπημένο, τὸν ἕνα καὶ μοναδικό. Ἐπειδὴ γεννώντας τὸν Ἥλιο θὰ ἦταν ἀστεῖο, ἂν συνέχιζε νὰ γεννάει μετεωρίτες.
.             Τὸν σπαργάνωσε καὶ τὸν ξάπλωσε σὲ ἕνα παχνὶ (Λουκ. β´ 7) χωρὶς γιατρό, χωρὶς μαμή, χωρὶς βοηθούς, χωρὶς φάρμακα, χωρὶς τίποτε ἀπ᾽ αὐτὰ ποὺ ὑπάρχουν στὸν πολιτισμό μας. Σήμερα εἶναι λίγες οἱ μάνες ποὺ τολμοῦν νὰ γεννήσουν χωρὶς αὐτά. Γέννησε ἐντελῶς ἁπλά, σὰν μιὰ ἁπλὴ γυναίκα τοῦ χωριοῦ. Μόνη της Τὸν γέννησε χωρὶς κανενὸς τὴ βοήθεια μόνη της Τὸν ἔπλυνε, Τὸν τύλιξε στὶς πάνες, Τὸν τάισε μὲ γάλα ἀπὸ τὸ στῆθος της, Τὸν ξάπλωσε στὴν φάτνη, πάνω σὲ ἄχυρα γιὰ νὰ κοιμηθεῖ. Ἐν συνεχείᾳ καὶ μετὰ ἀπὸ προσευχὴ εὐχαριστίας στὸν Θεό, ξάπλωσε κάτω στὴν γῆ, δίπλα στὴν φάτνη καὶ ξεκουράστηκε.
.             Ἄραγε αὐτὸ συνέβη τυχαία; Ἦταν τυχαῖο ποὺ ὁ Μεσσίας, ὁ Σωτήρας τοῦ κόσμου γεννήθηκε σὲ αὐτὸ τὸ σκοτεινὸ βράχο;

, ,

Σχολιάστε

ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΕΥΔΟΚΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο
τοῦ Μητρ. Ναυπάκτου Ἱεροθέου
«ΟΙ ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΕΣ ΕΟΡΤΕΣ»
– Τὰ ἱστορικὰ καὶ θεολογικὰ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου,

ἔκδ. Ἱ. Μ. Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου (Πελαγίας), 2016,
σελ. 122-125

Ἠλ. στοιχειοθ. «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ»

.               Ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου στὸ ναὸ εἶναι ἡ ἀρχὴ προετοιμασίας τοῦ ἀνθρώπινου γένους γιὰ τὴν ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Βέβαια, μὲ τὴ γέννηση τῆς Παναγίας ἀρχίζει ἡ ἀντίστροφη μέτρηση, ἀλλὰ μὲ τὴν εἴσοδό της στὸ ναὸ τὸ ἀνθρώπινο γένος εἰσέρχεται στὴν τελικὴ εὐθεία τῆς σωτηρίας του. Μετὰ ἀπὸ δώδεκα χρόνια θὰ ἀκολουθήσει τὸ γεγονὸς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου.
.             Στὸ ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων παρατίθεται ὅλη ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας πάνω σὲ αὐτὸ τὸ μεγάλο γεγονός. «Σήμερον τῆς εὐδοκίας θεοῦ τὸ προοίμιον καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἡ προκήρυξις. Ἐν ναῷ τοῦ Θεοῦ τρανῶς ἡ Παρθένος δείκνυται, καὶ τὸν Χριστὸν τοῖς πᾶσι προκαταγγέλλεται. Αὐτῇ καὶ ἡμεῖς μεγαλοφώνως βοήσωμεν· χαῖρε τῆς οἰκονομίας τοῦ κτίστου ἡ ἐκπλήρωσις».
.         Ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων εἶναι προοίμιο τῆς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ, προκήρυξη τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐκπλήρωση τῆς οἰκονομίας τοῦ Κτίστου. Φαίνεται ἔντονα ὅτι ὁ ἱερὸς κειμενογράφος ὑπογραμμίζει τὴν ὅλη θεολογία τῆς ἑορτῆς.
.             Προοίμιο εἶναι ἡ ἀρχή, ὁ πρόλογος ἑνὸς βιβλίου καὶ ἀπὸ τὸν πρόλογο μποροῦμε νὰ καταλάβουμε τὸ περιεχόμενο καὶ τὴν ἀξία τοῦ βιβλίου. Ἡ Παναγία εἶναι ἡ ἀρχὴ καὶ ὁ πρόλογος τοῦ βιβλίου τῆς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ. Εὐδοκία εἶναι ἡ εὔνοια, ἡ εὐαρέσκεια. Ὁ Θεὸς ἀγαπᾶ τὸ ἀνθρώπινο γένος καὶ δὲν μποροῦσε νὰ τὸ βλέπη νὰ βρίσκεται στὸ σκοτάδι τῆς ἀγνωσίας, ὁπότε ἀπὸ ἀγάπη θέλησε νὰ ἐνανθρωπήση. Εὐδοκία τοῦ Θεοῦ εἶναι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ δεύτερο πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος, διὰ τοῦ Ὁποίου πραγματοποιήθηκε ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Ἄλλωστε, αὐτὴ εἶναι ἡ μαρτυρία τοῦ Πατρὸς ποὺ τὴν ἔδωσε δύο φορές, ἤτοι κατὰ τὴν Βάπτιση τοῦ Υἱοῦ στὸν Ἰορδάνη ποταμὸ καὶ κατὰ τὴν Μεταμόρφωσή Του στὸ ὄρος Θαβώρ: «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόκησα» (Ματθ. γ΄,17, Μάτθ. ιζ΄, 5). Ἡ Παναγία μὲ τὴν εἴσοδό της στὸ νὰ προετοιμάζει τὴν ἔλευση τῆς πραγματικῆς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο.
.               Προκήρυξη εἶναι ἡ δημόσια ἀγγελία καὶ μάλιστα ἡ ἀγγελία διὰ τοῦ κήρυκος. Οἱ προφῆτες ἀνέμεναν τὸν λυτρωτή, ἀλλὰ μὲ τὴν εἴσοδο τῆς Παναγίας στὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων ἀναγγέλλεται δημοσίως αὐτὴ ἡ ἔλευση. Εἶναι μία προκήρυξη, ποὺ ἔγινε ἀντιληπτὴ ἀπὸ μερικούς, ἀπὸ ἐκείνους ποὺ εἶχαν προφητικὴ ἐνόραση καὶ τὴν ὁδήγησαν στὰ Ἅγια τῶν Ἅγίων. Ἦταν παράδοξο πράγμα νὰ ὁδηγηθῆ μία μικρὴ κόρη μέσα στὸν ἄδυτο αὐτὸν χῶρο, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἔγινε μόνον μέσα ἀπὸ τὴν ἀποκάλυψη τοῦ Θεοῦ γιὰ νὰ συναντήση τὸν μόνον ἀληθινὸ Ἀρχιερέα, τὸν Χριστό.
.               Προκήρυξη, λοιπόν, ἦταν τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία δὲν θὰ μποροῦσε νὰ πραγματοποιηθῆ διαφορετικὰ παρὰ μόνον μὲ τὴν εὐδοκία, τὴν ἀγάπη, τὴν φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ. Σωτηρία δὲν εἶναι ἡ ἀπελευθέρωση ἀπὸ κάτι, ἀλλὰ ἡ κοινωνία μὲ κάποιον, δηλαδὴ τὸν Χριστό. Σωτηρία δὲν εἶναι ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὸν κόσμο, ἀλλὰ ἡ κοινωνία μὲ τὸν Χριστὸ μέσα στὴν ἱστορία. Ἡ λέξη σωτηρία προέρχεται ἀπὸ τὶς λέξεις σῶον καὶ τηρῶ, ποὺ σημαίνει ὅτι διατηρεῖται ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ ψυχὴ καὶ σῶμα, ἀλλὰ συγχρόνως ἔχει καὶ μὲ τὸ πνεῦμα του κοινωνία μὲ τὸν Χριστό.
.           Ἡ Παρθένος εἰσέρχεται στὸν ναὸ καὶ προκαταγγέλλεται σὲ ὅλους ὁ Χριστός. Ἡ Θεοτοκολογία συνδέεται στενὰ μὲ τὴν Χριστολογία, ἀφοῦ ἡ δόξα τῆς Παναγίας εἶναι ὁ καρπὸς τῆς κοιλιᾶς της, εἶναι ἡ δόξα τοῦ Υἱοῦ της. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς πολὺ λίγοι ἄνθρωποι τὸ κατάλαβαν τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, ἀλλὰ ἐμεῖς σήμερα, γιορτάζοντας τὸ γεγονὸς τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου στὸ ναό, προετοιμαζόμαστε γιὰ τὴν ἔλευση τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων. Γιὰ αὐτὸ αὐτὴν τὴν ἡμέρα ψάλλονται γιὰ πρώτη φορὰ οἱ καταβασίες τῶν Χριστουγέννων, ποὺ ἀρχίζουν μὲ τὸ «Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε…».
.             Βλέποντας τὸ εὐλογημένο κοράσιο νὰ εἰσέρχεται στὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων γιὰ νὰ συναντήση τὸν ἀρχιερέα Χριστὸ κράζουμε μὲ μεγάλη φωνὴ ὅτι αὐτὸ εἶναι ἡ ἐκπλήρωση τῆς οἰκονομίας τοῦ Κτίστου. Οἰκονομία χαρακτηρίζεται ἡ ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, γιατί μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο οἰκονόμησε ὁ Θεὸς τὴν σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ἡ πτώση τοῦ ἀνθρώπου ἦταν τόσο βαθιά, ὥστε μόνος του δὲν μποροῦσε νὰ ἀνυψωθῆ, ἀλλὰ ἔπρεπε ἐκεῖνος νὰ ταπεινωθῆ, νὰ κενωθῆ γιὰ νὰ ἀνεβάση τὸν ἄνθρωπο στὸ ὕψος. Βέβαια, ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴ συνέργεια Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου. Ἔτσι, γιὰ νὰ πραγματοποιηθῆ ἡ γέννηση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, Ἔπρεπε νὰ εὑρεθῆ τὸ κατάλληλο πρόσωπο, ποὺ νὰ διαθέτη ὅλη τὴν ψυχοσωματικὴ καθαρότητα.
.           Ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου στὰ Ἅγια τῶν Ἁγίων εἶναι προοίμιο τῆς εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ, προκήρυξη τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, προκαταγγελία τῆς ἐλεύσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐκπλήρωση τῆς οἰκονομίας τοῦ Κτίστου. Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο Πρόσωπο μέσα στὴν ἱστορία, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ μεγάλο ἔργο, τὸ ὁποῖο ἐπιτέλεσε.

, , , , , ,

Σχολιάστε

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ τῆς Θεοτόκου;

Ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου

Ἀπὸ τὸ βιβλίο
Γεωργίου Ν. Φίλια, καθηγ. Πανεπ. Ἀθηνῶν:
«Οἱ Θεομητορικὲς Ἑορτὲς στὴ Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας»,
ἐκδ. «Γρηγόρη», Ἀθῆναι, 2002, σελ. 59-63

Ἡ δημιουργία τῆς ἑορτῆς

.               Τὸ κατὰ τὴν 21η Νοεμβρίου ἑορταζόμενο γεγονὸς τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου στὸ ναὸ ἀποτελεῖ μία ἀκόμα θεομητορικὴ ἑορτή, ἡ ὁποία ἐμφανίστηκε σταδιακῶς καὶ δι᾽ ὁρισμένων συγκυριῶν. Τὰ γεγονότα τῆς ἑορτῆς δὲν μαρτυροῦνται στὰ Εὐαγγέλια, μνημονεύει δὲ αὐτὰ τὸ Πρωτευαγγέλιο τοῦ Ἰακώβου, στὸ ὁποῖο περιγράφεται πῶς ἡ Παρθένος ὁδηγήθηκε ἀπὸ τὸ τρίτο ἔτος τῆς ἡλικίας της στὸ ναό, ὅπου καὶ ἔμεινε ἕως τὸ δωδέκατο ἔτος. […] Ὅπως διαπιστώθηκε καὶ περὶ τῶν ὑπολοίπων θεομητορικῶν ἑορτῶν, τὰ Εἰσόδια ἦσαν γνωστὰ ὡς γεγονὸς στὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση προφανῶς ἀπὸ τοὺς ἀποστολικοὺς χρόνους, ἑορτὴ ὅμως εἰς ἀνάμνηση τοῦ γεγονότος αὐτοῦ δὲν μαρτυρεῖται κατὰ τοὺς πέντε πρώτους αἰῶνες.
.               Μία σειρὰ γεγονότων συνεργοῦν στὴ διαμόρφωση τῆς ἑορτῆς. Τὸ πρῶτο καὶ βασικὸ γεγονὸς εἶναι ἡ ἀνέγερση ἀπὸ τὸν Ἰουστινιανὸ Α΄ (527-565) στὰ Ἱεροσόλυμα μιᾶς μεγαλοπρεποῦς βασιλικῆς, ἡ ὁποία ἐπονομάστηκε «Νέα Ἐκκλησία» ἤ «Ἁγία Μαρία ἡ Νέα». Ὁ ναὸς αὐτὸς κτίστηκε στὴ νότια πλευρὰ τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων, πάνω στὴν κορυφὴ τοῦ λόφου «Μορία». Γνωρίζουμε ὅτι στὶς 20 Νοεμβρίου τοῦ 543 ἐγκαινιάστηκε ἡ «Νέα Ἐκκλησία». Δὲν πρέπει νὰ παραθεωρεῖται τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἱεροσολυμιτικὴ Ἐκκλησία ἀπέκτησε ἰδιαίτερη αἴγλη μετὰ τὴν ἀνακήρυξη τῶν Ἱεροσολύμων σὲ Πατριαρχεῖο τὸ 455. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ἀκμάζει ὁ παλαιστινὸς μοναχισμὸς (ἅγ. Σάββας, Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης, Μέγας Εὐθύμιος), ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀναπτύχθηκε ἰδιαίτερη τιμὴ πρὸς τὸ πρόσωπο τῆς Θεοτόκου. Οἱ παράμετροι αὐτὲς εἶναι σημαντικὲς γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὸ γεγονὸς ἐμφανίσεως τῆς ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων.
.               Ἀρκετοὶ μελετητὲς πιστεύουν ὅτι ἡ ἡμερομηνία τῶν ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ ὑπῆρξε ἡ ἀφορμὴ γιὰ τὸν καθορισμὸ τῆς ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων, δεδομένης τῆς γειτνιάσεως τῆς «Νέας Ἐκκλησίας» μὲ τὸ ναὸ τῶν Ἱεροσολύμων, ὅπου ἔλαβαν χώρα τὰ γεγονότα τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου. […] Πότε ὅμως ἡ ἡμερομηνία τῶν ἐγκαινίων ἀπετέλεσε τὸ ἔναυσμα καθορισμοῦ τῆς ἡμερομηνίας τῶν Εἰσοδίων; Ὑπῆρξε συνεορτασμὸς τῶν δύο γεγονότων, ἢ ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων διαδέχθηκε καὶ ὑπεκατέστησε τὴν ἑορταστικὴ ἀνάμνηση τῶν ἐγκαινίων; Στὰ ἐρωτήματα αὐτὰ δὲν ὑπάρχει σαφὴς ἀπάντηση. […]
.               Γνωρίζουμε ὅτι ὁ ναὸς τῶν Ἱεροσολύμων μετατράπηκε σὲ μουσουλμανικὸ τέμενος ἀπὸ τοὺς Ἄραβες τὸ 638. Ἄς θεωρηθεῖ νόμιμο νὰ συμπεράνουμε ὅτι, ὅταν πλέον παύει νὰ ὑφίσταται κάποιος ναός, τότε χάνεται καὶ ἡ ἀνάμνηση τῶν ἐγκαινίων του. Ἐὰν τὸ ὅλο σκεπτικὸ εὐσταθεῖ, μετὰ τὸ 638 ἐπισυμβαίνει ἡ ὑποκατάσταση τῆς ἑορτῆς τῶν ἐγκαινίων μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων, τὰ ὁποῖα (Εἰσόδια) καθορίζονται μία ἡμέρα μετὰ τὴν ἡμερομηνία τῶν ἐγκαινίων, ἑπομένως στὶς 21 Νοεμβρίου. Πρέπει ἑπομένως νὰ συμπεράνουμε ὅτι ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων ὑφίσταται στὰ Ἱεροσόλυμα τὸ 685, ὅταν ὁ Ἀνδρέας Κρήτης ἐγκαταλείπει τὴν πόλη γιὰ νὰ ἐγκατασταθεῖ στὴν Κωνσταντινούπολη. Εὔλογο, ἐπίσης, εἶναι τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ Ἀνδρέας Κρήτης ὑπῆρξε ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἑορτῆς στὴν Κωνσταντινούπολη, μὲ δεδομένη μάλιστα τὴν ἐπισήμανση τοῦ Γερμανοῦ Κωνσταντινουπόλεως (ἀρχὲς τοῦ 8ου αἰ.) ὅτι ἡ ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων ἦταν «ἀρτιύμνητη», δηλαδὴ νεοσύστατη»[…]
.               Ἡ θεσμοθέτηση μιᾶς ἑορτῆς δὲν συνεπάγεται ταυτοχρόνως καὶ τὴ διάδοση καὶ παγίωσή της στὴν ἑορτολογικὴ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ ἴδιο συνέβη καὶ μὲ τὴν ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων: ἡ περαιτέρω ἀνάπτυξή της σημειώνεται μετὰ τὸν 9ο αἰ., ἡ δὲ ὁριστικὴ καὶ καθολικὴ ἐπικράτησή της ἐπισυμβαίνει τὸν 12ο αἰ., ὅταν ὁ αὐτοκράτορας Μανουὴλ Α´ Κομνηνὸς (1143- 1180) τὴν καθιερώνει ὡς ἡμέρα ἀργίας. […]
.             Στὴν Δύση ἡ θεσμοθέτηση τῆς ἑορτῆς καθυστέρησε ἀκόμα περισσότερο σὲ σχέση μὲ τὴν Ἀνατολή. Ἐμφανίστηκε μὲν μεμονωμένα κατὰ τὸ 10ο καὶ 11ο αἰ., ἡ εἰσαγωγή της ὅμως στὸ ἑορτολόγιο τῆς δυτικῆς Ἐκκλησίας πραγματοποιήθηκε τὸ 14ο αἰ. […] Τὸ 1372 ἑορτάστηκαν ἐπισήμως γιὰ πρώτη φορὰ στὴν δυτικὴ «ἐκκλησία» τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου.

[…]

, , ,

Σχολιάστε

ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΕ Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΣΙΟΥ τῆς Θεοτόκου;

Ἡ ἑορτὴ τοῦ Γενεσίου τῆς Θεοτόκου

Ἀπὸ τὸ βιβλίο
Γεωργίου Ν. Φίλια, καθηγ. Πανεπ. Ἀθηνῶν:
«Οἱ Θεομητορικὲς Ἑορτὲς στὴ Λατρεία τῆς Ἐκκλησίας»,
ἐκδ. «Γρηγόρη», Ἀθῆναι, 2002,

Ἡ δημιουργία τῆς ἑορτῆς

.               Ἡ κατὰ τὴν 8η Σεπτεμβρίου τελoυμένη ἑορτὴ τοῦ Γενεσίου τῆς Θεοτόκου μαρτυρεῖται συνοπτικῶς στὸ Πρωτευαγγέλιο τοῦ Ἰακώβου. Σύμφωνα μὲ παλαιὰ παράδοση, ἡ πατρικὴ οἰκία τῆς Θεοτόκου στὰ Ἱεροσόλυμα, στὴν ὁποία γεννήθηκε, εὑρισκόταν κοντὰ στὴν προβατικὴ κολυμβήθρα τῆς Βηθεσδά, στὴν πύλη εἰσόδου τῶν ποιμνίων στὰ Ἱεροσόλυμα, ὅπου συντελέστηκε τὸ θαῦμα θεραπείας τοῦ παραλυτικοῦ ἀπὸ τὸν Χριστὸ (Ἰω. 5, 1-19). Ἡ παράδοση αὐτὴ εἶναι γνωστὴ καὶ κατὰ τὸν 9ο αἰ., ὅταν ὁ Ἰωάννης ὁ 198e2a07-143a-4879-a3bc-02fbbffa5f28Δαμασκηνὸς ἀναφέρει ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν μήτηρ Θεοῦ ἐν ἁγίᾳ προβατικῇ.
.               Στὶς ἀρχὲς τοῦ 5ου αἰ., στὸν τόπο τῆς προβατικῆς κολυμβήθρας κτίστηκε μία Ἐκκλησία χωρὶς σχέση μὲ τὴν Θεοτόκο. Ἕνα αἰώνα ἀργότερα, στὸ ναὸ αὐτὸ ἄρχισε νὰ τιμᾶται τὸ Γενέσιο τῆς Θεοτόκου, λόγῳ τῆς ἐγγύτητάς του μὲ τὴν πατρικὴ οἰκία τῆς Θεοτόκου, ὁπότε καὶ μαρτυρεῖται ὡς ναὸς τῆς «κυρίας Θεοτόκου». Ἡ συνάφεια τῆς προβατικῆς κολυμβήθρας μὲ τὸ γεγονὸς τῆς γεννήσεως τῆς Θεοτόκου ἐμπερικλείει καὶ μία μεταφορικὴ ἀναλογία, ἐφόσον ἡ ἐν λόγῳ κολυμβήθρα ἀποτελοῦσε πηγὴ ἰάσεων, ἐνῶ ἡ γέννηση τῆς Θεοτόκου ἀποτελεῖ γεγονὸς προξενήσεως τῆς σωτηρίας.
.               Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱεροσολυμιτικὴ ἔναρξη τῆς ἑορτῆς. Ἡ ἡμερομηνία τῆς 8ης Σεπτεμβρίου δὲν διερευνᾶται εὐκὀλως. Πρόκειται ἆραγε περὶ ἡμερομηνίας ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ ἤ περὶ συμβολικῆς ἡμερομηνίας, ἡ ὁποία ἔχει σχέση μὲ τὴν ἔναρξη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους κατὰ μήνα Σεπτέμβριο; Στὴν ἱστορία τῶν ἑορτῶν δὲν εἶναι σπάνιο τὸ φαινόμενο ἡμερολογιακοῦ καθορισμοῦ ἑορτῶν μὲ ἀφορμὴ κάποια ἡμερομηνία ἐγκαινίων ναοῦ· ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅμως, ἐλλείπουν παντελῶς σχετικὲς μαρτυρίες. Ἀντιθέτως, ὑπάρχει μαρτυρία Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου (†1220) περὶ τοποθετήσεως τῆς ἑορτῆς στὶς ἀρχὲς Σεπτεμβρίου, ὥστε νὰ εὐλογηθεῖ ὁλόκληρο τὸ ἐκκλησιαστικὸ ἔτος μὲ τὸ νὰ εἶναι, ἡ Θεοτόκος, ἡ ἀρχὴ (Σεπτέμβριος) καὶ τὸ τέλος (Αὔγουστος, ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως) τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους.
.             Ἐκ τῶν Ἱεροσολύμων ἡ ἑορτὴ εἰσήχθη στὴν Κωνσταντινούπολη τὸν 7ο αἰ. Ἡ πρώτη μαρτυρία τοῦ γεγονότος αὐτοῦ εὑρίσκεται στὸ Πασχάλιο χρονικό. Φαίνεται ὅτι εἰσηγητὴς τῆς ἑορτῆς στὴν Κωνσταντινούπολη ὑπῆρξε ὁ Ἀνδρέας Κρήτης, ὁ ὁποῖος ἔφθασε ἐκεῖ τὸ 685 μ.Χ. προερχόμενος ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα, τόπο γενέσεως καὶ ἰσχύος τῆς ἑορτῆς. Ἡ ἑορτὴ τοῦ Γενεσίου μπορεῖ νὰ χαρακτηριστεῖ ὡς ἑορτὴ τῆς Ἀνατολῆς, ἐν ὅσῳ στὴ Δύση ἐπεκράτησε μετὰ τὸ 10ο αἰ., ἂν καὶ ὁ συριακῆς καταγωγῆς πάπας Σέργιος τὴν εἶχε εἰσαγάγει στὴ Ρώμη περὶ τὰ τέλη τοῦ 7ου αἰ. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ γραμματεία τῆς Ἀνατολῆς, πάντως, ἔδειξε ἐξαιρετικὸ ἐνδιαφέρον περὶ τῆς ἑορτῆς, γεγονὸς τὸ ὁποῖο ἀποκαλύπτει ὅτι τὸ Γενέσιο εἶχε λάβει μεγάλες ἑορτολογικὲς διαστάσεις ἤδη καὶ ἐκτὸς Ἱεροσολύμων.

, , , ,

Σχολιάστε