Ἄρθρα σημειωμένα ὡς Βλ. Ἀγτζίδης

ΠΟΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ; (Οἱ δομικὲς δυσπλασίες τοῦ νεοελληνικοῦ κράτους)

Ποιά λλάδα καταρρέει;

Toῦ Βλάση Ἀγτζίδη, ἱστορικοῦ

.              Λίγα μόλις χρόνια μετὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες, ὁπότε οἱ Ἕλληνες –τουλάχιστον οἱ ἐλὶτ αὐτῆς τῆς χώρας– ἔζησαν μὲ πάθος τὸ παραμύθι τῆς Σταχτοπούτας, ἡ σκληρὴ πραγματικότητα ἔστρεψε τὴ δημόσια συζήτηση στὴν ἀκριβῶς ἀντίθετη φορά. Ἡ παγκόσμια οἰκονομικὴ κρίση, παράλληλα μὲ τὴν κρίση τοῦ ἑνιαίου νομίσματος, ὁδήγησε τὴν ἑλλαδικὴ κοινωνία σὲ μία πρωτοφανῆ κρίση καὶ δυσανεξία. Ἔφερε παράλληλα στὴν ἐπιφάνεια ὅλες τὶς δομικὲς δυσπλασίες τοῦ νεοελληνικοῦ κρατικοῦ ἐγχειρήματος. Ἔτσι ἡ Ἑλλάδα ἀναδείχθηκε σὲ ἰδιαίτερο καὶ μοναδικὸ φαινόμενο στὴν Εὐρώπη, καταλύτη μεγάλων ἀρνητικῶν ἀλλαγῶν.
.              Ποιές ὅμως εἶναι ἐκεῖνες οἱ παράμετροι ποὺ ὁδήγησαν τὴν Ἑλλάδα σὲ μία τόσο δυσμενῆ θέση; Εἶναι μόνο ἡ μεταπολιτευτικὴ διαχείριση ποὺ μετέτρεψε τὸ κράτος σὲ θεραπαινίδα τῶν κομματικῶν μηχανισμῶν; Μήπως ὑπάρχουν βαθύτερες αἰτίες, ποὺ ἀνάγονται στὸν τρόπο ποὺ συγκροτήθηκε ἡ Ἑλλάδα ὡς ἔθνος–κράτος καὶ ἁπλῶς ἐπιδεινώθηκαν ἀπὸ τὴν πρόσφατη διαχείριση;
.              Ἡ ἑλληνικὴ παλιγγενεσία, ἡ δεύτερη μεγάλη ἀντιαπολυταρχικὴ εὐρωπαϊκὴ ἐπανάσταση μετὰ τὴν Γαλλική, ὁδήγησε στὴν δημιουργία τοῦ νεαροῦ ἑλληνικοῦ κράτους τὸ 1830. Ὅμως, τὰ γεωγραφικὰ ὅρια τοῦ νεαροῦ ἐθνικοῦ κράτους ἀπεῖχαν πολὺ ἀπὸ τὰ ὄνειρα τῶν προοδευτικῶν διαφωτιστῶν ποὺ ὀνειρεύτηκαν καὶ σχεδίασαν τὴν Ἐπανάσταση.
.              Τὸ ἔθνος-κράτος ἦταν μία νέα πολιτειακὴ μορφὴ ποὺ ἐμφανίστηκε μετὰ τὴν Γαλλικὴ Ἐπανάσταση καὶ ἐξέφραζε τὴν ἄνοδο τῶν ἀστικῶν στρωμάτων στὴν ἐξουσία, ἐνάντια στοὺς παλιοὺς φεουδάρχες καὶ ἀριστοκράτες. Στὴν ἑλληνική, ὅμως, περίπτωση, τὸ ἔθνος-κράτος δημιουργήθηκε σὲ μία περιοχὴ ἀπ’ ὅπου ἀπουσίαζαν πλήρως τὰ ἀστικὰ στρώματα. Δηλαδή, οἱ κοινωνικὲς ἐκεῖνες δυνάμεις ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴ νέα πολιτειακὴ μορφή. Τὰ ἐδάφη ποὺ ἀποτέλεσαν τὸ ἔδαφος τοῦ ἐλεύθερου κράτους βρίσκονταν στὴν καθυστερημένη περιφέρεια τῆς αὐτοκρατορίας, ἀπὸ τὴν ὁποία ἀποσχίστηκαν. Τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, ὅπου ζοῦσε καὶ ἀναπτυσσόταν δημιουργικὰ ὁ ἑλληνισμός, βρέθηκαν ἐκτὸς τῶν συνόρων.
.        Ἐντὸς τῶν συνόρων, οἱ παραγωγικὲς δυνάμεις ἦταν ἐλάχιστα ἀνεπτυγμένες, ὅπως καὶ οἱ ὑπόλοιπες προϋποθέσεις ποὺ ἦταν ἀπαραίτητες γιὰ τὴ λειτουργία ἑνὸς ἔθνους-κρατους. Βασικὸ χαρακτηριστικὸ στὴν ἐξέλιξη τῆς ἑλλαδικῆς κοινωνίας θὰ εἶναι ἡ ἀπουσία σημαντικῶν ἀστικῶν στρωμάτων. Ἔτσι τὸ κράτος θὰ συγκροτηθεῖ στὴ βάση προαστικῶν, πατριαρχικῶν σχέσεων. Οἱ πραγματικὲς δομικὲς ἀδυναμίες θὰ ὁδηγήσουν σὲ μία ἰδεολογικὴ «ὑπερ–αναπλήρωση» βασισμένη στὴν ἀρχαιοελληνικὴ ἀνάκληση, στὴν ἀναβίωση ἑνὸς νεκροῦ παρελθόντος ὡς ἀντιστάθμισμα στὴν ὑπαρκτὴ πολιτισμικὴ ταυτότητα τῶν ἐξωελλαδικῶν ἑλληνικῶν κέντρων. Παράλληλα, θὰ ἑδραιωθεῖ μέσῳ τῆς αὐτοαναγνώρισης ἡ ἰδεολογία τῆς «μητρόπολης» ὡς συναίσθημα ὑπεροχῆς.
.              Εἰδικὰ μετὰ τὴν καθιέρωση τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, τὰ ἰσχυρὰ ἀπὸ τὴν προεπαναστατικὴ ἐποχὴ τοπικὰ συμφέροντα τῶν προεστῶν καὶ τῶν φεουδαρχῶν θὰ καταλάβουν πλήρως καὶ ὁλοκληρωτικὰ τὴν ἐξουσία στὸ βασίλειο, θὰ ἐπηρεάσουν ἀποφασιστικὰ τὴ μοναρχία, θὰ ἑδραιώσουν ἕναν πελατειακὸ κοινοβουλευτισμὸ καὶ θὰ ὁδηγήσουν στὴν ἀνάπτυξη ἑνὸς παλαιοελλαδικοῦ τοπικισμοῦ, ποὺ στὶς κρίσιμες ἐποχὲς τῆς Ἱστορίας θὰ ἔχει μοιραία συμβολὴ στὶς ἐξελίξεις. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ θὰ ὁδηγήσει σὲ ὑπερ-λειτουργία τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν δημιουργία ἰσχυρῶν δεσμῶν μεταξὺ ἐλεύθερης ἀγορᾶς καὶ κρατικῆς-κομματικῆς λειτουργίας. Ἡ πολιτισμικὴ ἐνοποίηση τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἡ δημιουργία μηχανισμῶν λειτουργίας ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴ νέα πολιτειακὴ μορφὴ ἀπορρόφησαν τὶς δραστηριότητες τῶν νέων ἐλίτ, κρατικοδίαιτων σὲ μεγάλο βαθμό, ποὺ ἀναπτύχθηκαν.
.              Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν κοινωνικὴ ἐξέλιξη ἐντὸς τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου, ὡς ἀπόρροια τοῦ Τανζιμὰτ καὶ τοῦ Χάτι Χουμαγιοῦν –δηλαδὴ τῆς ὀθωμανικῆς περεστρόικα–, οἱ Ἕλληνες τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας θὰ ἀναπτυχθοῦν ραγδαία καθ’ ὅλο τὸ δεύτερο μισό του 19ου αἰώνα. Θὰ ἀναπτύξουν ἀξιοσημείωτα ἀστικὰ στρώματα, ποὺ μαζὶ μὲ τοὺς Ἀρμένιους καί, λιγότερο, τοὺς Ἑβραίους θὰ ἀποτελέσουν τὴν ὀθωμανικὴ ἀστικὴ τάξη, τὴν ὁποία θὰ ἐπιχειρήσουν ἐπιτυχημένα, ἀπὸ τὸ 1908, νὰ ἐξοντώσουν οἱ νεότουρκοι ἐθνικιστές. Ἔτσι, ἡ μοναδικὴ ἑλληνικὴ ἀστικὴ τάξη ποὺ διαμορφώθηκε ἱστορικὰ καὶ εἶχε χαρακτηριστικὰ ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴν εὐρωπαϊκὴ τυπολογία, βρισκόταν στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία.
.              Οἱ ἐξελίξεις στὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ πολιτικὴ ποὺ θὰ ἐπιλεγεῖ στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰ. θὰ καθοριστοῦν ἀπὸ τὶς ἐνδοοθωμανικὲς ἐξελίξεις, τὴν ἐμφάνιση ἑνὸς μιλιταριστικοῦ ἐξτρεμιστικοῦ τουρκικοῦ ἐθνικισμοῦ καὶ τὴν ἥττα τῶν μεταρρυθμιστικῶν ὀθωμανικῶν δυνάμεων. Ἡ ἄνοδος στὴν ἐξουσία τῶν μεταρρυθμιστικῶν δυνάμεων ποὺ ἦταν συσπειρωμένες γύρω ἀπὸ τὸν Βενιζέλο ἐγγυόταν ἐν μέρει τὴν συμμετοχὴ τοῦ ἑλληνισμοῦ στὶς κοσμογονικὲς ἀλλαγὲς ποὺ σύντομα ἐπρόκειτο νὰ ἔρθουν.
.              Ὁ Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καὶ οἱ μεταπολεμικὲς διευθετήσεις μὲ τὴν Μικρασιατικὴ Ἐκστρατεία ὑπῆρξαν ἡ μοναδικὴ εὐκαιρία ἀναίρεσης τῆς ἀρχικῆς γενετικῆς ἀντινομίας. Ἡ ἐνσωμάτωση τῶν περιοχῶν ὅπου ζοῦσε καὶ δροῦσε ἡ ἀκμαία ἑλληνικὴ ἀστικὴ τάξη καὶ βρισκόταν στὸν ἄξονα Κωνσταντινούπολης–Σμύρνης, θὰ ὁδηγοῦσε στὴν ἀποκατάσταση μίας φυσιολογικῆς κοινωνικῆς δομῆς στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος-κράτος.

.              Ἡ ἀποτυχία τοῦ ἐγχειρήματος, ποὺ ἐπὶ τῆς οὐσίας ὑπονομεύτηκε συνειδητὰ ἀπὸ τὶς κυρίαρχες ἐλίτ, σφράγισε ἀμετάκλητα τὴ μορφὴ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας.

 ΠΗΓΗ: antibaro.gr (ἀπὸ http://news.kathimerini.gr)

, , ,

Σχολιάστε

ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΚΑΪ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ 1821

ΓΙΑ ΤΟ ΣΚΑΪ ΚΑΙ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ 1821
Τοῦ Βλάση Ἀγτζίδη

.         Οἱ φίλοι ἀπ’ τὸ μπλὸγκ “Πόντος καὶ Ἀριστερὰ” ζήτησαν τὴν ἄποψή μου γιὰ τὴ σειρὰ ποὺ προβάλλει αὐτὴ τὴν ἐποχὴ ὁ τηλεοπτικὸς σταθμὸς Σκάϊ καὶ διαπραγματεύεται τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821.
.         Τὴν ἐπιστημονικὴ εὐθύνη τῆς παραγωγῆς ἔχουν δύο ἱστορικοὶ ποὺ ἀνήκουν σὲ διαφορετικὲς γενιὲς ἀλλὰ καὶ σὲ διαφορετικὲς ἱστοριογραφικὲς σχολές, ὁ Θάνος Βερέμης καὶ ὁ Ἰάκωβος Μιχαηλίδης.
.         Ἡ σειρὰ αὐτὴ καὶ ὁ τρόπος ποὺ προσεγγίζει τὴν Ἐπανάσταση ἔχει προκαλέσει μία μεγάλη συζήτηση καὶ πλῆθος ἀπαξιωτικῶν σχολίων, ποὺ προέρχονται ἀπὸ ποικίλους χώρους ποὺ ἐλάχιστα συνδέονται μεταξύ τους πολιτικά.
.         Ἡ δική μου ἄποψη, σὲ μία πρώτη γραφή, εἶναι ἡ ἑξῆς: “Εάν ἀντιμετωπίζουμε τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ὄχι ὡς ἕνα τοπικὸ γεγονὸς ἀλλὰ ὡς πανελλήνιας καὶ παγκόσμιας σημασίας, ἡ μόνη σωστὴ καὶ ἔγκυρη ἡμερομηνία εἶναι ἡ 22α Φεβρουαρίου τοῦ 1821, ὅταν ὁ Ἄλ. Ὑψηλάντης πέρασε τὸν Προῦθο, ὕψωσε στὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης καὶ δύο μέρες μετὰ ἐξέδωσε τὴν προκήρυξη-κάλεσμα «Μάχου πρ πίστεως κα πατρίδος». Αὐτὸ ἦταν τὸ γεγονὸς ποὺ πυροδότησε τὶς ἑλληνικὲς ἐξεγέρσεις σὲ διάφορα μέρη τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, μὲ πιὸ πετυχημένη ἀπ’ ὅλες αὐτὴ τοῦ Μωριά…
. ν θέλουμε ν χαρακτηρίσουμε τν κπομπή, θ λέγαμε τι κατεύθυνση τς σειρς εναι παλαιοελλαδοκεντρική, φιλοεθνικιστικ κα νάντια στν ρωμιοσύνη. Τοποθετεῖται ἐξ ἀρχῆς στὸ πλευρὸ τοῦ νεαροῦ, ἐκ Δύσεως ἐκπορευόμενου ἐθνικοῦ κινήματος καὶ δυσφημεῖ χωρὶς ἔλεος τὴν παραδοσιακὴ ἐθναρχία, δηλαδὴ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, χωρὶς νὰ παρουσιάσει τὴν πολλαπλότητα τῶν ἐπιλογῶν ποὺ εἶχε τότε ἡ Ρωμιοσύνη.
.         Ὑπερτονίζει κάποια στοιχεῖα καὶ ὑποβαθμίζει κάποια ἄλλα.
.         Τ μεγάλο λάθος εναι τι προσεγγίζει μ σύγχρονα κριτήρια κα ρους, μ κάποια λευθεριότητα εναι λήθεια, ποχς πο εναι πολ διαφορετικς σ πίπεδο ντίληψης τν φορέων τν στορικν διεργασιν. Χαρακτηριστικὸ παράδειγμα εἶναι ἡ διαρκὴς ἐθνικὴ σημασιοδότηση το ρου “Τορκος“. Εναι γνωστ στος παροικοντες τν ερουσαλμ τι κείνη τν ποχ λέξη “Τορκος” γι τος θωμανος ταν πίθετο πο σήμαινε μόνο τν πόβλητο γροκο, ν γι τος Ρωμιούς, κόμα κα γι τος διαφωτιστές, σήμαινε ποκλειστικ κα μόνο τν Μουσουλμάνο. Χαρακτηριστικὸς εἶναι ὁ στίχος στὸ Θούριο ποὺ ἀναφέρει γιὰ τὴν ὀθωμανικὴ ἀπολυταρχία ὅτι “Χριστιανοὺς καὶ Τούρκους, σκληρά τοὺς τιμωρεῖ”.
.         Καὶ τὸ ἴδιο κάνει καὶ μὲ τὸν ὅρο “Ἕλληνας“, τὸν ὁποῖο τὸν προβάλλει φυσιολογικὰ στοὺς ἐξεγερμένους Ρωμιούς. Ἡ διαφορὰ αὐτοαντίληψης τῶν νεαρῶν διανοούμενων ἡγετῶν τῆς Φιλικῆς ἀπὸ τοὺς ἁπλοὺς χριστιανοὺς ἀγωνιστές, ἑλληνόφωνους ἢ ἀλβανόφωνους ἢ βλαχόφωνους ἢ ἀκόμα καὶ τουρκόφωνους, φαίνεται ἀπὸ τὸν ὁρισμὸ τοῦ Καραϊσκάκη γιὰ τὸ τί εἶναι Ἕλληνας:“Ἕλληνας εἶναι ὁ καθένας, εἴτε Τοῦρκος εἴτε Ἑβραῖος, ποὺ πολεμᾶ ἐνάντια στὴν Πύλη” (σημειωτέον ὅτι ὁ Καραϊσκάκης ἔμεινε οὐδέτερος δύο χρόνια στὸ ἁρματολίκι ποὺ τοῦ τὸ εἶχε παραχωρήσει ὁ Χουρσὶτ Πασάς, καὶ συνεργάστηκε μὲ τοὺς ἐπαναστάτες ἀπ΄τὸ Φεβρουάριο τοῦ 1823 καὶ μετά, γιὰ νὰ γίνει τότε ὁ Καραϊσκάκης ποὺ γνωρίζουμε )…
.         Ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ὑπῆρξε ἕνα μεγαλειῶδες γεγονός, ποὺ τὴ σπουδαιότητά της κανεὶς δὲν τόλμησε νὰ ἀμφισβητήσει. Ἰδιαίτερα ἐγκωμιαστικὸς γι᾽ αὐτὴν εἶναι ὁ γκουροὺ τῶν “νέων ἱστορικῶν”, ὁ Χομσμπάουμ.
.         Ἂν θέλετε τὴν ἄποψή μου: ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ὑπῆρξε ἕνα κορυφαῖο γεγονὸς ποὺ εἶχε κυρίως ἀντi-ἀπολυταρχικὰ χαρακτηριστικά, καὶ ὡς περιεχόμενο ἦταν: –θρησκευτικ -τῶν χριστιανῶν κατὰ τῶν κυρίαρχων μουσουλμάνων, γιατί ἦταν δεύτερης καὶ τρίτης κατηγορίας πολίτες, ὑφιστάμενοι πλεῖστες ὅσες διακρίσεις ἕνεκα τοῦ θρησκεύματός τους,-ταξικ τῶν ἀπόκληρων, πολύμορφων ἀπὸ ἄποψη καταγωγῆς, Ρωμιῶν- γιατί οἱ Ρωμιοὶ ἦταν οἱ οἰκονομικὰ δυναστευόμενοι μέσα ἀπὸ τὴν ἁπλοϊκὴ μουσουλμανικὴ δομὴ ποὺ καθόριζε τὶς ἐνδοοθωμανικὲς σχέσεις- καί-θνική, ὡς ἔχουσα ἡγεσία ἐμπνευσμένη ἀπὸ τὴ Γαλλικὴ Ἐπανάσταση ποὺ κατάφερε νὰ μετεξελίξει σὲ κυρίαρχη ἰδεολογία τὴν ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Ἅλωσης ἀντίληψη, περιωρισμένη ἕως τότε σὲ κύκλους διανοουμένων -τῆς διασπορᾶς ἀλλὰ καὶ τοῦ Φαναρίου- ὄτι “ε/iμαστε ἐθνικὰ Ἕλληνες”. Μία ἄποψη ποὺ στὶς ἐποχὲς πρὶν τὴν Ἅλωση εἶχε ὁδηγήσει σὲ μία παράδοξη ἐμφάνιση τῶν Ἑλλήνων ὡς ἔθνος μὲ τὴ νεωτερικὴ σημασία τοῦ ὄρου (δηλαδὴ μὲ σαφὲς πολιτικὸ πρόγραμμα) αἰῶνες πρὶν τὴ νεωτερικότητα. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς μαζὶ μὲ κάποια ἄλλα ἐξ ἴσου παράδοξα γιὰ τοὺς ἱστορικοὺς καὶ κοινωνικοὺς ἐπιστήμονες ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ φαινόμενο τοῦ ἔθνους, ὁδήγησε τὸν ἴδιο τὸν Gelner, νὰ μιλήσει γιὰ ἐξαιρέσεις ἀπ’ τὸν κανόνα. Γιατί, κακὰ τὰ ψέματα, ἡ πλειονότητα τῶν συγχρόνων ἐθνῶν κατασκευάστηκε κυριολεκτικὰ ἀπὸ διανοητὲς μὲ ὄργανο τὸ κράτος καὶ τὴ βία…
.         Μεγάλο ζήτημα γιὰ συζήτηση εἶναι αὐτὸ τῶν ὅρων “ἔθνος”, “ἐθνότητα”, “νεωτερικὸ ἔθνος”, “γένος” καὶ ἡ σχέση τοῦ “ἑλληνικοῦ ἔθνους” μὲ τὸ “ρωμαίικο γένος”. Ἀλλά, αὐτὴ δὲν εἶναι μία συζήτηση ποὺ μπορεῖ νὰ γίνει ἐν θερμῷ…
.         Ἐπίσης, κάνοντας κριτικὴ στὴ σειρά, μὴν ξεχνᾶτε καθόλου ὅτι οἱ συγγραφεῖς εἶναι ΔΥΟ. Ὁ Θάνος Βερέμης καὶ ὁ Ἰάκωβος Μιχαηλίδης! Ὁ δεύτερος δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τοὺς χώρους ποὺ ἐκνευρίζουν ἕνα μεγάλο ἀριθμὸ Νεοελλήνων συμπατριωτῶν μας, ποὺ παντοῦ βλέπει “νεοοθωμανούς”, “ἐθνοαποδομιστές” καὶ “πράκτορες τοῦ Σόρος”. Ἀντιθέτως, βρέθηκε στὸ στόχαστρο τῶν λεγόμενων “εθνοαποδομητῶν” γιατί ἀνέλαβε μαζὶ μὲ τὸν Ι. Κολιόπουλο νὰ συγγράψει τὸ βιβλίο Ἱστορίας τῆς ϛ’ Δημοτικοῦ, μετὰ τὴν ἀπόσυρση αὐτοῦ τῆς κ. Ρεπούση”….

ΣΗΜ. Στὴν παρακάτω ἠλ.-διεύθυνση, μπορεῖτε νὰ δεῖτε τὴ συζήτηση ποὺ ἀκολούθησε τὴν προβολὴ τοῦ δευτέρου μέρους, στὴν ὁποία συμμετεῖχαν ἐκτὸς ἀπὸ μένα, ἡ κ. Ἀγγελομάτη-Τσουγγαράκη, ὁ κ. Σ. Ριζᾶς καὶ ἀπ’ τὴν ὁμάδα τῆς σειρᾶς οἱ κ.κ. Μιχαηλίδης καὶ Τατσόπουλος : http://www.skai.gr/player/tv/?mmid=210463

ΠΗΓΗ: «Ἀντίβαρο»


 

 

 

, , , , ,

Σχολιάστε