Ἀρχεῖο κατηγορίας "ΥΜΝΟΛΟΓΙΑ"

ΤΟ ΘΕΟΠΝΕΥΣΤΟΝ ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ

Ἰδιόμελον τῶν Ἀποστίχων
τοῦ Ἑσπερινοῦ Τετάρτης τῆς Τυρινῆς ἑβδομάδος

Περιχαρῶς δεξώμεθα πιστοί, τὸ θεόπνευστον διάγγελμα τῆς Νηστείας, ὡς πρῴην οἱ Νινευῖται, καὶ αὖθις πόρναι καὶ τελῶναι, τὸ τῆς μετανοίας κήρυγμα, παρὰ τοῦ Ἰωάννου, δι᾽ ἐγκρατείας ἑτοιμασθῶμεν πρὸς μετουσίαν, τῆς ἐν τῇ Σιὼν δεσποτικῆς ἱερουργίας, διὰ δακρύων προκαθαρθῶμεν τοῦ ἐν αὐτῇ θείου Νιπτῆρος, προσευξώμεθα ἰδεῖν τὴν τοῦ τυπικοῦ ἐνταῦθα, Πάσχα τελείωσιν, καὶ τοῦ ἀληθινοῦ ἀνάδειξιν, παρασκευασθῶμεν εἰς προσκύνησιν τοῦ Σταυροῦ, καὶ τῆς Ἐγέρσεως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, βοῶντες πρὸς αὐτόν· Μὴ καταισχύνῃς ἡμᾶς, ἀπὸ τῆς προσδοκίας ἡμῶν φιλάνθρωπε!

Σχολιάστε

“ΝΑΙ” ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ – “ΟΧΙ” ΣΤΟΝ μηχανικὸ ΙΣΟΚΡΑΤΗ – ΦΕΙΔΩΛΗ ΧΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝ. ΣΥΣΚΕΥΩΝ

Ἐγκύκλιος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
«Περί τῆς χρήσεως ἠλεκτρονικῶν μέσων
ἐν τῷ ἱερῷ ἀναλογίῳ κατά τήν Θείαν Λατρείαν»

βλ. σχετ.: «ΟΧΙ» ΗΛΕΚΤΡΟΝ. ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΑΝΤΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ στὰ Ἀναλόγια τῶν Ναῶν

Πρωτ. 5080/2018
Ἀθήνῃσι 14ῃ Φεβρουαρίου 2019

Πρός
τήν Ἱεράν Ἀρχιεπισκοπήν Ἀθηνῶν καί
τάς Ἱεράς Μητροπόλεις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

.             Ἐκ Συνοδικῆς Ἀποφάσεως, ληφθείσης ἐν τῇ Συνεδρίᾳ τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 5ης μηνός Φεβρουαρίου ἐ.ἔ., γνωρίζομεν ὑμῖν, ὅτι ἡ Διαρκής Ἱερά Σύνοδος, ἐν τῇ ῥηθείσῃ Συνεδρίᾳ Αὐτῆς, διεξελθοῦσα τό ὑπ᾽ ἀριθ. πρωτ. 59/11.12.2018 ἔγγραφον τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Θείας Λατρείας καί Ποιμαντικοῦ Ἔργου, ἀπεφάσισεν ὅπως γνωρίσῃ ὑμῖν τά ὡς κάτωθι ἀφορῶντα εἰς τήν χρῆσιν ἠλεκτρονικῶν μέσων ὑπό τῶν ἱεροψαλτῶν ἐν τῷ ἱερῷ ἀναλογίῳ, κατά τήν Θείαν Λατρείαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.
.            Κατά τά τελευταῖα ἔτη παρατηρεῖται, ὅλο ἕν καί περισσότερον, ἡ χρῆσις ὑπό τινων ἱεροψαλτῶν ἠλεκτρονικῆς συσκευῆς ὑπό τήν ὀνομασίαν «ψηφιακός ἰσοκράτης» ἤ «μηχανικός ἰσοκράτης», ἡ ὁποία παράγει ἦχον προσομοιάζοντα εἰς τήν ἀνθρωπίνην φωνήν, καί τοῦτο προκειμένου νά ἀναπληρώσουν τό κενόν τῆς παρουσίας βοηθοῦ, ὁ ὁποῖος θά ἐκτελέσῃ τό ἴσον. Ἡ Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐγκαίρως, ἀπό τοῦ ἔτους 1992, διά τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1630/726/11.5.1992 Ἐγκυκλίου Σημειώματος αὐτῆς, κατεδίκασεν «τήν ἐν τοῖς Ἱεροῖς Ναοῖς καινοφανῆ χρῆσιν “μηχανικοῦ ἰσοκράτου” ὡς μή συνᾴδουσαν πρός τε τήν ζῶσαν λατρείαν τοῦ Θεοῦ καί τήν ἔκπαλαι καθεστηκυῖαν ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν καί τάξιν καί ὡς ὀλισθηράν ἀπαρχήν εἰσαγωγῆς ὀργάνων ἐν ταῖς ἱεραῖς τῆς Ἐκκλησίας ἀκολουθίαις».
.              Ἐπί πλέον, ἡ κατά τά τελευταῖα ἔτη παρατηρουμένη αὔξησις τῆς χρήσεως ἠλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν καί δή εἰς τήν μορφήν τῶν φορητῶν αὐτῆς ὑλοποιήσεων (κυρίως smartphones καί tablets), ἔχει ὁδηγήσει ἀρκετούς ἱεροψάλτας, κυρίως νέους εἰς τήν ἡλικίαν, εἰς τήν χρῆσιν τοιούτων συσκευῶν, καί τοῦτο πρός διευκόλυνσιν αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον, εἰς μίαν καί μόνον συσκευήν, δύνανται νά περιληφθοῦν ἅπαντα τά λειτουργικά καί μουσικά κείμενα μιᾶς ἡμέρας, ἐνῷ εἰς τό ἱερόν ἀναλόγιον ὑπάρχει ἀνάγκη παραλλήλου χρήσεως πολλαπλῶν βιβλίων.
.               Τά ὡς ἄνω ζητήματα, ἀνήκοντα εἰς τό πεδίον τῆς Θείας Λατρείας, διά τήν ὁποίαν ἡ ποιμαίνουσα Ἐκκλησία μεριμνᾷ ἰδιαιτέρως, ὡδήγησαν τήν Διαρκῆ Ἱεράν Σύνοδον νά λάβῃ τάς ὡς κάτωθι ἀποφάσεις:

1) Ἀνανεώνει τήν κατά τά ὡς ἄνω Συνοδικήν ἀπαγόρευσιν (ὑπ’ ἀριθ. 1630/726/11.5.1992 Ἐγκύκλιον Σημείωμα) τῆς χρήσεως τῶν ἠλεκτρονικῶν ἰσοκρατῶν (μηχανικῶν ἤ ψηφιακῶν) εἰς ὅλους τούς Ἱερούς Ναούς τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ καινοτομία αὕτη δέν συνάδει πρός τόν ΟΕ΄ Κανόνα τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς Συνόδου συνιστῶντα: «Τούς ἐπί τῷ ψάλλειν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παραγινομένους, βουλόμεθα… μήτε τι ἐπιλέγειν τῶν μή τῇ ἐκκλησίᾳ ἁρμοδίων τε καί οἰκείων…». Ἀντί τῆς χρήσεως ἠλεκτρονικῶν ἰσοκρατῶν, ἡ Ἱερά Σύνοδος προτρέπεται ὅπως, μερίμνῃ τῶν ἐνοριῶν καί τῶν ἱεροψαλτῶν, ἐκπαιδευθοῦν νέοι μαθηταί τῆς πατρῴας Ἐκκλησιαστικῆς Μουσικῆς, ὥστε νά ἐπιλυθῇ φυσικῶς καί οὐχί τεχνικῶς τό πρόβλημα τῆς ἐλλείψεώς των.

2) Ἐπειδή τά λειτουργικά βιβλία, ὅπως καί ὅλα τά ὑπόλοιπα ἱερά ἀντικείμενα τά χρησιμοποιούμενα εἰς τήν Θείαν Λατρείαν, θεωροῦνται ὡς ἀντικείμενα ἔχοντα ἱερότητα, ἡ Ἱερά Σύνοδος ἐμμένει εἰς τήν χρῆσιν αὐτῶν ὑπό τῶν ἱεροψαλτῶν εἰς τά ἱερά ἀναλόγια. Ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐπ᾽ οὐδενί ἐρείδεται εἰς μανιχαΐζουσαν ἀπόρριψιν τῶν ἠλεκτρονικῶν μέσων, λόγῳ τῆς διαφορετικῆς ὑλικῆς συστάσεώς των, ἀφοῦ ἄλλωστε εἰς τήν μακραίωνα ἱστορικήν πορείαν Της, ἡ Ἐκκλησία ἐχρησιμοποίησε ἅπαντα τά διαθέσιμα μέσα γραφῆς καί ἀναγνώσεως (χειρόγραφα ἤ ἔντυπα). Διά τοῦτο καί δύναται νά ὑπάρξῃ κατ᾽ οἰκονομίαν ἡ λελογισμένη καί μετά φειδοῦς χρῆσις τῶν ἠλεκτρονικῶν μέσων ἐν τοῖς ἱεροῖς ἀναλογίοις κατά τήν Θείαν Λατρείαν, δίχως νά ὑποκαθίστανται ἐπ’ οὐδενί τά λειτουργικά βιβλία. Εἰς τοιαύτας δέ περιπτώσεις, δέον ὅπως αἱ ἐν λόγῳ συσκευαί τοποθετοῦνται ἐπί τῷ ἀναλογίῳ ἀποκλειστικῶς, ὥστε νά μήν κρατοῦνται ἤ καί περιφέρονται ἀνά χεῖρας ὑπό τῶν ψαλλόντων ἤ ἀναγιγνωσκόντων, μέ ἀποτέλεσμα τόν σκανδαλισμόν ἔστω καί ἑνός ἐκ τῶν πιστῶν. Ταυτοχρόνως, θεωρεῖται ἀπολύτως ἀπαραίτητον, ὅπως αἱ ἐν λόγῳ συσκευαί χρησιμοποιοῦνται ἀποκλειστικῶς διά τήν Θείαν Λατρείαν καί οὐχί διά διαφόρους χρήσεις, αἱ ὁποῖαι μάλιστα ἀπάδουν εἰς τήν λειτουργικήν διακονίαν, ὡς λ.χ. κοσμική μουσική, συλλογή προσωπικῶν καί ἄλλων φωτογραφιῶν, ἀναζήτησις εἰς τό διαδίκτυον κ.λπ. καί δή κατά τήν ὥραν τῆς Θείας Λατρείας, ὅπερ συνιστᾷ ἐκκοσμίκευσιν, ἥτις προκαλεῖ μέγιστον σκανδαλισμόν εἰς τάς συνειδήσεις τῶν πιστῶν.

.             Ταῦτα πάντα γνωρίζοντες ὑμῖν, παρακαλοῦμεν διά τά καθ’ ὑμᾶς.

Ἐντολῇ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου
Ὁ Ἀρχιγραμματεύς

† Ὁ Μεθώνης Κλήμης

ΠΗΓΗ: ecclesia.gr

 

Σχολιάστε

«ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΕΣ (ΠΕΖΟΣ καὶ ΙΑΜΒΙΚΟΣ) τῶν ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ μὲ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ στὴν ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚH» [Νέα ἔκδοση]

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ

Πρωτ. Ἀθανασίου Στ. Λαγουροῦ

ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΕΣ
(ΠΕΖΟΣ καὶ ΙΑΜΒΙΚΟΣ)
ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ
ΜΕ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
ΣΤHN ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚH
ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἑρμηνείας
τοῦ ἁγ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου

Ἐκδόσεις «ΤΗΝΟΣ»
ΑΘΗΝΑΙ 2017

.              Θεοφάνεια: «Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί, ἐδικαιώθη ἐν Πνεύματι, ὤφθη ἀγγέλοις, ἐκηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, ἐπιστεύθη ἐν κόσμῳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ»1 καὶ «ἐπεφάνη γὰρ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις», ζεῖ καὶ διακηρύττει ἡ Ἐκκλησία.
.            Φανερώθηκε ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους ὁ ἀληθινὸς Θεὸς καὶ ἡ Ἐκκλησία (τῆς Ἀνατολῆς ἀρχικῶς) ἀντέταξε αὐτὴ τὴν φανέρωση, τὴν Ἐπιφάνειά Του, στὴν ψευδοεπιφάνεια τῶν θεῶν τῆς εἰδωλολατρίας. Κατὰ φυσικὸ λόγο ἄρχισε σιγά-σιγὰ νὰ Τὴν ἑορτάζει μὲ πυρήνα τὸ Βάπτισμα τοῦ Κυρίου, ὡς πρώτης δημοσίας ἐμφανίσεως καὶ ἀναδείξεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καθορίζοντας τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων στὶς 6 Ἰανουαρίου εἰς ἀντικατάστασιν τῆς εἰδωλολατρικῆς ἑορτῆς τοῦ χειμερινοῦ ἡλιοστασίου (στὴν Αἴγυπτο καὶ Ἀραβία), ἤδη ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ γ´ αἰ. μ. Χ.
.            Ἀρχικῶς ἡ ἑορτὴ αὐτὴ “συστέγασε” τὴν ἀνάμνηση περισσοτέρων γεγονότων (γι᾽ αὐτὸ καὶ ὁ πληθυντικός: τὰ Θεοφάνεια) τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ, στὰ ὁποῖα κατ᾽ ἐξοχὴν ἐπεφάνη, φανερώθηκε ἡ θεότητά Του, ἡ θεϊκή Του δόξα.
[…]
.            Τώρα πλέον, μετὰ τὸ προηγηθὲν ἀτελὲς διάγραμμα, κυρίως γιὰ τὸ μυστήριο τοῦ Ἁγ. Βαπτίσματος, μποροῦμε νὰ πλησιάσουμε κάπως καλύτερα τὰ βαθειὰ νοήματα τῶν τροπαρίων τῶν δύο Κανόνων τῶν Θεοφανείων, ἰδίως δὲ τοῦ δύσληπτου ἰαμβικοῦ, καὶ νὰ παρακολουθήσουμε πῶς οἱ ἅγιοι Ὑμνογράφοι ἀναδεικνύουν ποιητικὰ καὶ θεολογικὰ τὴν ἐκπλήρωση τῶν προτυπώσεων τοῦ Βαπτίσματος, τῶν συμβολικῶν δηλαδὴ εἰκόνων καὶ ἱστορικῶν γεγονότων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, στὸ πρόσωπο τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.
.             Μποροῦμε νὰ ἀντιληφθοῦμε τί σημαίνουν τὰ λόγια τῆς ἀκροστιχίδος τοῦ ἰαμβικοῦ Κανόνος:

Σήμερον ἀχράντοιο βαλών, θεοφεγγέϊ πυρσῷ,
Πνεύματος, ἐνθάπτει νάμασιν, ἀμπλακίην,
Φλέξας Παμμεδέοντος ἐῢς Πάϊς·
ἠπιόων δέ, Ὑμνηταῖς μελέων τῶν δε δίδωσι χάριν.

[…]

 .               Περιττεύει φυσικὰ ἡ ἐπανάληψη ὅσων σημειώσαμε στὴν ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση τῶν Κανόνων τῶν Χριστουγέννων ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐπιτακτικὴ κατηχητικὴ καὶ ποιμαντικὴ ἀνάγκη ἑρμηνείας καὶ ἐξηγήσεως τοῦ περιεχομένου τῆς ἐκκλησιαστικῆς ὑμνογραφίας, γεμάτης θεολογία καὶ βιβλικὴ ἱστορία, ἀφ᾽ ἑτέρου δὲ ὡς πρὸς τὴν τεκμηριωμένη ἀπόρριψη τῆς λεγομένης «μεταφράσεως (καὶ ἀντικαταστάσεως) τῶν λειτουργικῶν κειμένων». Ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἔχει διαποτίσει τὴν ὀρθόδοξη Λατρεία μας, εἶναι πολὺ ἰσχυρότερη ἀπὸ τὰ ἐμμανῆ «μηχανήματα» τῶν ἀνθρώπων!

βλ. σχετ.: «ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΕΣ (ΠΕΖΟΣ καὶ ΙΑΜΒΙΚΟΣ) τῆς ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ μὲ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ στὴν ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚH» [Νέα ἔκδοση]

 

Σχολιάστε

«ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΕΣ (ΠΕΖΟΣ καὶ ΙΑΜΒΙΚΟΣ) τῆς ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ μὲ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ στὴν ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚH» [Νέα ἔκδοση]

Πρωτ. Ἀθανασίου Στ. Λαγουροῦ

ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΕΣ
(ΠΕΖΟΣ καὶ ΙΑΜΒΙΚΟΣ)
ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ
ΜΕ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ
ΣΤHN ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚH
ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἑρμηνείας
τοῦ ἁγ. Νικοδήμου Ἁγιορείτου

Ἐκδόσεις «ΤΗΝΟΣ»
ΑΘΗΝΑΙ 2017

.            Μιὰ ἐνδιαφέρουσα, πρωτότυπη καὶ χρήσιμη ἔκδοση. Ἀπὸ τὸν Πρόλογο παρατίθεται κατωτέρω μικρὸ ἀπόσπασμα:

.             «…Τὴν πίστη, τὴν ἐμπειρία, τὴν θεολογία καὶ τὴν εὐφρόσυνη ἐξύμνηση αὐτῆς τῆς πραγματικότητας, τοῦ Μυστηρίου δηλαδὴ τῆς θείας Ἐνανθρωπήσεως, περιέχουν οἱ δύο Ἀσματικοὶ Κανόνες τῶν Χριστουγέννων. Μαζὶ μὲ ὅλο τὸ σῶμα τῆς προχριστουγεννιάτικης ὑμνογραφίας, ποὺ ἔχει παραγάγει ὁ ἄφθαστος ποιητικὸς κάλαμος καὶ ὁ βαθὺς θεολογικὸς στοχασμὸς τῶν ἱερῶν Ὑμνο­γράφων, οἱ δύο Κανόνες τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως βοηθοῦν στὴν καλύτερη προσοικείωση τῶν δωρεῶν τῆς Σαρκώσεως.
Ὁ ἕνας Κανὼν εἶναι ὁ πεζός, ποίημα τοῦ Ἁγ. Κοσμᾶ τοῦ Μελωδοῦ (685-750 περ.), ὁ ὁποῖος ἔχει γράψει ὅλους τοὺς Κανόνες τῆς Μ. Ἑβδομάδος καὶ ἑπτὰ Κανόνες σὲ ἰσάριθμες Δεσποτικὲς ἑορτές. Καὶ ὁ ἄλλος Κανὼν εἶναι ὁ ἰαμβικός, ποίημα τοῦ ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ (680-754 περ.) μεγάλου θεολόγου καὶ οἰκουμενικοῦ Διδασκάλου, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς τῶν θεολογικῶν ἔργων του συνέθεσε 14 Κανόνες -ἄλλωστε εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς εἰσηγητὲς τοῦ ποιητικοῦ εἴδους τῶν Κανόνων- καὶ θεωρεῖται ὁ κατ᾽ ἐξοχὴν συντάκτης τῆς Ὀκτωήχου (ὕμνοι τῶν Ἑσπερινῶν καὶ Ὄρθρων τῶν Κυριακῶν στὸ βιβλίο τῆς Παρακλητικῆς).
.               Γι᾽ αὐτοὺς τοὺς Κανόνες τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως ὁ Φώτης Κόντογλου γράφει: “… Διάβαζα τ᾿ ἀρχαῖα τροπάρια, καὶ βρισκόμουνα σὲ μιὰ κατάσταση ποὺ δὲν μπορῶ νὰ τὴ μεταδώσω στὸν ἄλλον. Πρὸ πάντων ὁ ἰαμβικὸς Κανόνας ‘Ἔσωσε λαόν’, μὲ κεῖνες τὶς παράξενες καὶ μυστηριώδεις λέξεις, μ᾿ ἔκανε νὰ θαρρῶ πὼς βρίσκουμαι στὶς πρῶτες μέρες τῆς δημιουργίας, ὅπως ἦταν πρωτόγονη ἡ φύση ποὺ μ᾿ ἔζωνε, ὁ θεόρατος βράχος, ποὺ κρεμότανε ἀπάνω ἀπὸ τὴ μικρὴ ἐκκλησιά, ἡ θάλασσα, τ᾿ ἄγρια δέντρα καὶ τὰ χορτάρια, οἱ καθαρὲς πέτρες, τὰ ρημονήσια ποὺ φαινότανε πέρα στὸ πέλαγο, ὁ παγωμένος βοριὰς ποὺ φυσοῦσε κ᾿ ἔκανε νὰ φαίνουνται ὅλα κατακάθαρα, τ᾿ ἀρνιὰ ποὺ βελάζανε, οἱ τσομπάνηδες ντυμένοι μὲ προβιές, τ᾿ ἄστρα ποὺ λάμπανε σὰν παγωμένες δροσοσταλίδες τὴ νύχτα! Ὅλα τά ᾽βλεπα μέσ᾿ ἀπὸ τοὺς χριστουγεννιάτικους ὕμνους, μέσ᾿ ἀπὸ τὰ ἰαμβικὰ ἐκεῖνα ἀποκαλυπτικὰ λόγια, σὰν καὶ τοῦτα: ‘Ἄγων ἅπαντας, πρὸς σέλας ζωηφόρον Θεὸς πεφυκώς, ἐκ πυλῶν ἀνηλίων’, ‘ἥκεις πλανῆτιν, πρὸν νομὴν ἐπιστρέφων τὴν ἀνθοποιόν, ἐξ ἐρημαίων λόφων’. Αὐτοὶ οἱ ἐρημαῖοι λόφοι, σὰν τὸ βουνὸ ποὺ ζοῦσα πάνω του, τί μυστικὸ ἀντίλαλο εἴχανε μέσα στὴν ψυχή μου! Ὤ, τί εἶναι αὐτὴ ἡ γλῶσσα! Λόγια εἶναι αὐτὰ ἢ ἀντιφεγγίσματα ἀπὸ ἕναν ἄλλον κόσμο, γεμάτον ἀπὸ τὴ μυστικὴ φωτοχυσία τῆς ἀθανασίας! … Πῶς νὰ μεταφράσω αὐτὰ τὰ ἀμετάφραστα;”.
.                 Ἀλλὰ αὐτὰ τὰ ἀρχαῖα τροπάρια μὲ τὶς μυστηριώδεις λέξεις κρύβουν τὸ μυστήριο τῆς Ἐνανθρωπήσεως καὶ χρειάζεται ὑποβοηθητικὴ ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση, ὥστε τὸ περιεχόμενό τους νὰ καταστεῖ προσιτὸ σὲ ὅσους δυσκολεύονται. Χρειάζεται ἑρμηνεία, ὄχι μετάφραση, γιατί ἡ μετάφραση «σκέτη» ἀδυνατεῖ νὰ μεταδώσει τὸ νόημά τους. Ὅπως παλιότερα ἔχουμε ὑποστηρίξει, “χρειάζεται πρωτίστως ἑρμηνεία θεολογική, ἱστορική, πραγματολογικὴ τὶς περισσότερες φορές, στὰ λειτουργικὰ κείμενα. Ἀπαιτεῖται γιὰ ἕνα τεράστιο ὄγκο δεδομένων διερμηνεία καὶ ἐξήγηση, ὥστε ἀκόμα καὶ οἱ ‘κατανοητές’, ἤδη μεταφρασμένες, λέξεις νὰ μεταδίδουν πραγματικὰ ἕνα κατανοητὸ μήνυμα”.
.               Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης (1749-1809), ὁ “θεόπνους διδάσκαλος τῆς εὐσεβείας” ἔχει ἑρμηνεύσει μὲ ἐκτενῆ θεολογικὴ καὶ φιλολογικὴ ἑρμηνεία ὅλους τοὺς ἀσματικοὺς Κανόνες τῶν Δεσποτικῶν καὶ Θεομητορικῶν ἑορτῶν. Καὶ μάλιστα γιὰ τοὺς δύο τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως σημειώνει χαρακτηριστικά: “Καθὼς γὰρ οἱ Ἄγγελοι πρότερον κατ’ αὐτὴν τὴν νύκτα τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου, ἐξήγησαν εἰς τοὺς ποιμένας καὶ ἀγροίκους ἀνθρώπους τὸ παράδοξον τοῦτο Μυστήριον, οὕτω καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἐξηγήση εἰς τοὺς Χριστιανούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀγροικότεροι εἰς τὴν κατανόησιν τῶν γλαφυροτέρων ρημάτων καὶ νοημάτων”.
.                 Ἡ ἐξήγηση καὶ ἑρμηνεία αὐτὴ εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ τὴν πρόσ­βαση στὰ νοήματα ἀλλὰ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν «μετάφραση τῶν λειτουργικῶν κειμένων», ποὺ μερίδα θεολόγων ἀθεολογήτως ἐπιδιώκει καὶ μὲ ἰδιότυπο πεῖσμα προωθεῖ. Ἡ ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοση χρησιμοποιεῖται γιὰ βοήθημα. Δὲν ἀντικαθιστᾶ οὔτε ἐκτοπίζει τὰ παραδεδομένα λειτουργικὰ καὶ ὑμνολογικὰ κείμενα. Κι ὅταν ἐπιτελέσει τὸ ἔργο της, δηλαδὴ νὰ ἐξηγήσει, ἐπιστρέφει ἥσυχα καὶ ταπεινὰ στὴν θέση της χωρὶς ἄλλες διεκδικήσεις» […]

Σχολιάστε

ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟΝ ΑΓ. ΙΑΚΩΒΟΥ τοῦ Νέου

Ἦχος α΄. Τῆς ἐρήμου πολίτης.

Ἀπὸ τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἀγ. Ἰακώβου
(συντεθεῖσα ὑπὸ ἱερέως Ἰω. Φωτοπούλου)
ἔκδ. «ΕΣΤΙΑΣ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ», 2018

Τόν Χριστὸν ἀγαπήσας, παιδιόθεν Ἰάκωβε, τῇ Μονῇ Δαυῒδ τοῦ ὁσίου, ἠγωνίσθης θεόσοφε. Τῇ κάρᾳ δέ αὐτοῦ ἐπευλογῶν,  ἐξέβαλες δυνάμεις τοῦ Σατάν, καί ἀνέπεμπες σπηλαίῳ τὰς σὰς εὐχάς, ἀστέρι ὁδηγούμενος. Δόξα τῷ σέ δοξάσαντι τρανῶς· δόξα τῷ σέ φανερώσαντι· δόξα τῷ ἐν ἐσχάτοις τοῖς καιροῖς σημείοις θαυμαστώσαντι.

Σχολιάστε

Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ

Ὁ θησαυρὸς τοῦ Τριωδίου

τοῦ περιοδ. «Ο ΣΩΤΗΡ»

.         «Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι», φωνάζει ἱκετευτικὰ μέσα στὰ βάθη τῆς καρδιᾶς του ὁ ἁμαρτωλὸς Τελώνης. «Ἥμαρτον, πάτερ!», ψελλίζει κι ὁ ἄσωτος υἱός, ὅταν ἐπιτέλους ἐπιστρέφει στὸ σπίτι τοῦ πατέρα. «Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα…», παρακαλεῖ κι ὁ κάθε πιστὸς ποὺ βιώνει τὸ ἀδιέξοδο τῆς ἁμαρτίας καὶ ἀναζητᾶ τὴ σωτήρια πύλη τῆς μετανοίας. Ποιά ψυχὴ μπορεῖ νὰ μείνει ἀσυγκίνητη σ’ αὐτὲς τὶς ἔντονες προτροπὲς μετανοίας;…
.         Μὲ αὐτὲς τὶς συγκλονιστικὲς παραινέσεις ξεκινᾶ τὸ Τριώδιο, ἡ πλέον κατανυκτικὴ περίοδος τοῦ ἔτους, κατὰ τὴν ὁποία ἡ Ἐκκλησία διαρκῶς μᾶς καλεῖ σὲ βαθύτερη μετάνοια, περισσότερη προσευχὴ καὶ ἐντονότερο πνευματικὸ ἀγώνα.
.         Τί εἶναι ὅμως τὸ Τριώδιο;… Εἶναι ἡ περίοδος ποὺ ἀρχίζει ἀπὸ τὴν Κυριακὴ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου, συνεχίζεται μὲ τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ καὶ καταλήγει στὴ Μεγάλη Ἑβδομάδα φτάνον­τας μέχρι καὶ τὸ Μέγα Σάββατο. «Τριώδιο» ὀνομάζεται καὶ τὸ ἐκκλησιαστικὸ βιβλίο ποὺ περιλαμβάνει τοὺς ὕμνους καὶ τὰ ἀναγνώσματα ὅλης αὐτῆς τῆς περιόδου. Ἡ ὀνομασία του ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι χρησιμοποιεῖ κατὰ κύριο λόγο συλλογὲς ὕμνων («Κανόνες») ποὺ ἀποτελοῦνται ἀπὸ τρεῖς ὠδές. Βέβαια δὲν περιέχει μόνο τριωδίους ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρους Κανόνες (οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἐννέα ὠδές)· ὡστόσο φαίνεται ὅτι πῆρε τὸ ὄνομα ἀπὸ τὴν πλειονότητα τῶν Κανόνων.
.         Οἱ ὕμνοι τοῦ Τριωδίου δὲν γράφτηκαν ἀπὸ ἕναν ποιητὴ καὶ σὲ συγκεκριμένη ἐποχή. Ἀπὸ τὸν 5ο ὥς τὸν 15ο αἰώνα πολλοὶ συνέθεσαν ὕμνους ποὺ περιέχονται στὸ Τριώδιο. Οἱ πιὸ γνωστοὶ εἶναι: ὁ ἅγιος Ἀνδρέας Κρήτης, ὁ συγγραφέας τοῦ Μεγάλου Κανόνος, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ ἅγιος Κοσμᾶς, Ἐπίσκοπος Μαϊουμᾶ, καὶ οἱ Στουδίτες μοναχοὶ Θεόδωρος καὶ Ἰωσήφ. Τὸ ἐκπληκτικὸ εἶναι ὅτι παρὰ τὴν ποικιλία τῶν ἐποχῶν, τῶν ποιητῶν καί τῶν ἐπὶ μέρους θεμάτων του, τὸ Τριώδιο παρουσιάζει ἐντυπωσιακὴ ἁρμονία καὶ συνέχεται ἀπὸ μία κεντρικὴ ἔννοια, τὴ μετάνοια, ὡς προετοιμασία γιὰ τὴ συμμετοχὴ στὸ Πάθος καὶ τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ.
.         Ὅταν μελετᾶ κανεὶς τὸ Τριώδιο, μένει ἔκπληκτος ἀπὸ τὸ βάθος τῶν νοημάτων καὶ τὸ ὕψος τῶν θείων ἀληθειῶν ποὺ περιέχει. Στὴν οὐσία τὸ λειτουργικὸ αὐτὸ βιβλίο περιλαμβάνει συνοπτικὰ τὴ δογματικὴ καὶ ἠθικὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας.
.               Ἀξιοθαύμαστη εἶναι καὶ ἡ ποιητικὴ ἔκφραση τῶν ὕμνων του. Στὸ Τριώδιο συναντᾶ κανείς:
– Ζωηρὲς περιγραφές, ὅπως ὁ θρῆνος τοῦ Ἀδὰμ ὅταν ἐξορίστηκε ἀπὸ τὸν Παράδεισο: «Ἐκάθισεν Ἀδάμ, ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου, καὶ τὴν ἰδίαν γύμνωσιν θρηνῶν ὠδύρετο» (Δοξαστικὸ Ἑσπερινοῦ Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς),
– ὡραῖες παρομοιώσεις, ὅπως αὐτὴν ποὺ ψάλλεται στὴν ἀρχὴ τῆς Σαρακο­στῆς: «Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳ­κται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε»,
– ἐπιτυχεῖς ἐπαναλήψεις ποὺ παρακινοῦν ἔντονα τὴν ψυχὴ σὲ μετάνοια, ὅπως τὸ γνωστὸ Κοντάκιο τοῦ Μ. Κανόνος: «Ψυχή μου ψυχή μου, ἀνάστα τί καθεύδεις; τὸ τέλος ἐγγίζει…»,
– θαυμάσιες ἐναλλαγὲς ἤχων καὶ εἱρ­μῶν ἀνάλογα μὲ τὴν ἡμέρα. Οἱ ὕμνοι του εἶναι ἄλλοτε κατανυκτικοί (π.χ. «Κύριε τῶν δυνάμεων, μεθ’ ἡμῶν γενοῦ…», «Μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου…») κι ἄλλοτε πανηγυρικοί, ὅπως π.χ. τὴν Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας: «Σκιρτήσατε, κροτήσατε, μετ᾿ εὐφροσύνης ᾄσατε…».
.         Ἐντυπωσιακὴ εἶναι καὶ ἡ ἐπιλογὴ τῆς μουσικῆς ἐπενδύσεως τῶν τροπαρίων, ὥστε νὰ προετοιμάζουν ἀνάλογα τὸν πιστό, ὅπως π.χ. συμβαίνει στὸν Κανόνα τῆς Σταυροπροσκυνήσεως, ποὺ ψάλλεται στὸ ἴδιο μέλος μὲ τὸν Ἀναστάσιμο Κανόνα («Ἀναστάσεως ἡμέρα»: «Πανηγύρεως ἡμέρα, τῇ Ἐγέρσει Χριστοῦ, θάνατος φροῦδος ὤφθη, ζωῆς ἀνέτειλεν αὐγή· ὁ Ἀδὰμ ἐξαναστάς, χορεύει χαρᾷ…»). Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ὁ πιστὸς ποὺ βρίσκεται στὸ μέσο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, συνεχίζει τὸν ἀγώνα μὲ ἔντονη τὴν προσδοκία καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς Ἀναστάσεως.
.         Στὸ Τριώδιο περιλαμβάνονται ἐπίσης καὶ τὰ πλέον γνωστὰ ἀριστουργήματα, ὅπως ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος καὶ ἡ ὑμνολογία τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀπαράμιλλη ποιητικὴ δημιουργία καὶ κορυφαία ἔκφραση τοῦ Πάθους τοῦ Κυρίου.
.         Βέβαια, οἱ ὕμνοι τοῦ Τριωδίου δὲν εἶναι ἁπλῶς ὡραῖα ποιήματα, ἀλλὰ βιωματικὰ ἔργα ποὺ μεταγγίζουν τὴν ἁγιοπνευματικὴ Χάρι καὶ τὸν ἱερὸ ἐνθουσιασμὸ τῶν ἱερῶν Ὑμνογράφων, καὶ γι’ αὐτὸ μιλοῦν στὶς καρδιὲς τῶν πιστῶν. Ἄλλωστε τὸ κυριότερο δὲν εἶναι τὰ ποιητικὰ σχήματα ἀλλὰ τὸ περιεχόμενο τῶν ὕμνων, τὸ ὁποῖο προσφέρει ὑψηλὴ διδασκαλία τῶν δογμάτων καὶ τοῦ ἤθους τῆς Ἐκκλησίας. Μελετώντας τοὺς ὕμνους τοῦ Τριωδίου μᾶς δίνεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἐμβαθύνουμε στὸ μυστήριο τῆς θείας Οἰκονομίας μέσα ἀπὸ ὅλα τὰ στάδια τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας: τὴν παραδεισιακὴ ζωή, τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ἀπολύτρωση. Ἔτσι τὸ Τριώδιο μᾶς μεταδίδει τὴν ὀρθὴ φιλοσοφία τῆς ζωῆς, μᾶς παρακινεῖ στὸν πνευματικὸ ἀγώνα, προβάλλει πρότυπα μετανοίας καὶ ἀρετῆς καὶ μᾶς προετοιμάζει στὴν πορεία πρὸς τὸ Πάσχα.
.         Εἶναι θησαυρὸς τὸ Τριώδιο. Θησαυ­ρὸς ποὺ ἀνήκει στὴν Ἐκκλησία, δηλαδὴ σὲ κάθε πιστὸ Χριστιανό! Καὶ τί κρίμα, νὰ ἔχουμε μερίδιο σ’ αὐτὸ τὸν πλοῦτο καὶ νὰ μὴν τὸ ἀξιοποιοῦμε!… Ἂς ἀνοίξουμε λοιπὸν αὐτὸ τὸν μοναδικὸ θησαυρὸ γιὰ νὰ ἀνακαλύψουμε τὸν πλοῦτο του. Ἂς συμμετέχουμε πιὸ τακτικὰ στὶς ἱερὲς Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας μας, καὶ μάλιστα σ᾿ αὐτὲς ποὺ μόνο αὐτὴ τὴν περίοδο τελοῦνται, ὅπως: Κατανυκτικοὶ Ἑσπερινοί, Μέγα Ἀπόδειπνο, Χαιρετισμοί, Μέγας Κανών. Ἂς προσευχόμαστε μὲ τοὺς ὕμνους τοῦ Τριωδίου, γιὰ νὰ ἐμπνευσθοῦμε ἀπὸ τὸ πνεῦμα του. Πνεῦμα συντριβῆς καὶ μετανοίας, ποὺ μᾶς κατευθύνει στήν ὁδό τῆς σωτηρίας, ὅπως ψάλλουμε στὸ γνωστὸ τροπάριο τοῦ Ὄρθρου: «Τῆς σωτηρίας εὔθυνόν μοι τρίβους, Θεοτόκε…».

 

Σχολιάστε

ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΕΙΣ ΠΑΣΑΝ ΘΛΙΨΙΝ (Ἁγ. Θεοδώρου Στουδίτου)

Layout 1 Layout 1 Layout 1 Layout 1

, , ,

Σχολιάστε

ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΑΓ. ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΤΟΥ ΑΡΤΙΦΑΝΩΣ ΕΝ Τῼ ΑΓΙῼ ΟΡΕΙ ΕΚΛΑΜΨΑΝΤΟΣ

Δρος Χαραλάμπους Μ. Μπούσια
Μεγάλου ὑμνογράφου τῆς τῶν Ἀλεξανδρέων Ἐκκλησίας

εἰκ. ΑΓ. ΠΑΪΣΙΟΥΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΑΓ. ΠΑΪΣΙΟΥ

(μιὰ εὐλαβικὴ προσφορὰ
τῆς «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

πρὸς φιλαγίους καὶ φιλακολούθους
Ὀρθοδόξους Χριστιανούς)

,

Σχολιάστε

ΕΥΧΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΛΥΤΗΡΑ τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν κρίσεως, ΚΥΡΙΟΝ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥΝ ΧΡΙΣΤΟΝ, διὰ πρεσβειῶν τῆς Παναγίας Αὐτοῦ Μητρὸς

Εὐχὴ εἰς τὸν λυτῆρα τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν κρίσεως,
Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν,
διὰ πρεσβειῶν τῆς Παναγίας Αὐτοῦ Μητρὸς

Γράφει γιὰ τὴν «ΧΡΙΣΤ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ»
Δρ Χαραλάμπης Μ. Μπούσιας,
Μέγας Ὑμνογράφος τῆς τῶν Ἀλεξανδρέων Ἐκκλησίας

   Πανάγαθε Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ φιλάνθρωπος καὶ ἐλεήμων, ὁ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς κηδόμενος τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων καὶ πρὸς τὸ συμφέρον πάντα λυσιτελῶς οἰκονομῶν καὶ προνοούμενος καὶ αὐτὸ πᾶσιν ἀπονέμων κατὰ τὸ μέγα καὶ πλούσιόν Σου ἔλεος, ὁ ἐπιτρέψας καὶ τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν κρίσιν καὶ δοκιμασίαν, ἐν ᾗ ἡ εὐλογημένη πατρὶς τῶν Ἑλλήνων κακῶς ὀδυνᾶται, ὁ ἐπιδημήσας ἐν χρόνῳ πρὸς ἡμᾶς, τοὺς ἀποδήμους τῆς χάριτός Σου, καὶ τῇ ἀφάτῳ Σου ἀγαθότητι σχίσας τὸ χειρόγραφον τῶν ἡμῶν ἁμαρτιῶν διὰ τοῦ ὑπερτίμου Σου αἵματος, ὁ μυστικῶς διακυβερνῶν τὰ σύμπαντα καὶ διὰ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ πτωχεύσεως παιδαγωγῶν ἡμᾶς, ὁ ἐν τῷ λαῷ Σου ἐναλλάσσων περιόδους παχειῶν καὶ ἰσχνῶν ἀγελάδων, διδάσκων αὐτῷ τὴν οἰκονομίαν τῶν ὑλικῶν ἀγαθῶν, τὴν ἐπιθυμίαν κτήσεως τῶν ἐν οὐρανοῖς μόνον, ἐν οἷς τὸ πολίτευμα ἡμῶν ὑπάρχει, τὴν ἀλληλεγγύην πρὸς τοὺς ἐμπεριστάτους καὶ πάσχοντας, ὁ βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους καὶ τὴν Σὴν δεικνύμενος πρὸς πάντας ἀνύστακτον μέριμναν καὶ φροντίδα, ὁ ἐκ τοῦ φλέγοντος πυρὸς τῶν δοκιμασιῶν καὶ περιστάσεων ὁδηγῶν ἡμᾶς εἰς δροσισμὸν καὶ ἀναψυχήν, ὁ ἐκ τοῦ ἀφεγγοῦς σκότους τῆς ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ ἀπληστίᾳ δουλώσεως ἰθύνων τοὺς οἰκέτας Σου πρὸς ἦμαρ εὐφρόσυνον ἐπιγνώσεως, μετανοίας καὶ ἀναζητήσεως τῶν ἐν τῇ ζωῇ ἀπαραιτήτων καὶ ἀναγκαίων, Αὐτός, Πανάγαθε Βασιλεῦ, ὁ Κύριος τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ἀνάδειξον ἐν τῷ ἔθνει τῶν Ἑλλήνων ἄνδρας θαυμαστούς, εὐλαβεῖς, μεστοὺς θείου ζήλου καὶ σοφίας πρὸς φωτισμὸν ἡμῶν, τοῦ λαοῦ Σου, πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν προσβολῶν τῶν ἐναντίων, καὶ δὸς ἡμῖν κυβερνήτας ἀντιῤῥόπους καὶ φύλακας ἀγρύπνους ἀντιτάσσειν τῇ σφοδρότητι τῶν οἰκονομικῶν στρατηγιῶν τὴν ἀρετὴν καὶ προσφορὰν ἐν τῇ τοῦ καιροῦ δυσκολίᾳ. Ναί, Κύριε, ὁ Θεός, δὸς ἡμῖν, τῷ Χριστωνύμῳ τῆς Ἑλλάδος λαῷ, τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν ἐπιβούλων ἡμῶν, τὴν σωτηρίαν καὶ τὴν λύτρωσιν, καὶ ἐκ τῶν ἀδιεξόδων καὶ τοῦ σκότους, ἴθυνον ἡμᾶς πρὸς διεξόδους ἐπιλύσεως προβλημάτων καὶ πρὸς ὁλοφώτους ἀτραποὺς τῆς Σοὶ εὐαρέστου μόνον εὐμαρείας. Ταπείνωσον ἐν τῇ ἰσχύϊ Σου τοὺς δυνάστας ἡμῶν, ὁ εἰπὼν «μή καυχάσθω ὁ δυνατὸς ἐν τῇ δυνάμει αὐτοῦ καὶ μὴ καυχάσθω ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ» (Α´ Βασιλ. β΄,9), καθ’ ὅτι «Κύριος θανατοῖ καὶ ζωογονεῖ, κατάγει εἰς ᾍδου καὶ ἀνάγει· Κύριος πτωχίζει καί πλουτίζει, ταπεινοῖ καὶ ἀνυψοῖ» (Α´ Βασιλ. β΄,6-7). Ἴδε τὴν προαίρεσιν καὶ τὴν καθαρότητα τοῦ νοὸς ἡμῶν δεομένων Σου καὶ σχῖσον τὸ χειρόγραφον τοῦ χρέους ἡμῶν τῇ μαχαίρᾳ τῆς πανσθενοῦς φιλανθρώπου Σου Χάριτος. Πράϋνον τὰς θλιβερὰς συνεπείας τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως καὶ ἐξουδενώσεως τοῦ δοξάζοντός Σε πληρώματος. Ἀνάστησον τὸ πεπτωκὸς φρόνημα τῶν ἐντίμως ἐν Ἑλλάδι βιούντων. Ἐνίσχυσον πάντας τοὺς ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν ἀξιοπρεπῶς καὶ φιλοπόνως οἰκοῦντας πρὸς ὑπομονὴν καὶ ἄρσιν τοῦ σταυροῦ τῶν λυπηρῶν, τῆς ἐνδείας, πτωχεύσεως, ἐξουδενώσεως καὶ στερήσεως τῶν ἀγαθῶν Σου, ἐν ἀνεξικακίᾳ, ἐν συγχωρήσει ἀλλήλων καὶ ἐν προηγήσει κενωτικῆς ἀγάπης. Δίδαξον ἡμᾶς ἐξαγοράζειν τὸν καιρόν, λογιζομένους αὐτὸν ὡς «παίγνιον ἐπὶ τῆς γῆς» ὡς «φύσημα μὴ κρατούμενον», «ὡς «πτῆσιν ὀρνέου παρερχομένου» καὶ ὡς «ναῦν ἐπὶ θαλάσσης ἴχνος οὐκ ἔχουσαν». Βοήθει ἡμῖν γενέσθαι ὁ βίος ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς γέφυρα μετάγουσα οὐχὶ εἰς τὴν δῆθεν ἐπιτυχίαν καὶ ἐπίπλαστον δόξαν, ἣν ματαίως, οἴμοι, ἐπιδιώκομεν, ἀλλά, ἡδομένοις καὶ ἐνασχολουμένοις ἐν τοῖς θείοις νοήμασιν, εἰς τὴν οὐράνιον δόξαν καὶ τὴν ἄληκτον μακαριότητα.

   Βοήθει αὖθις ἡμῖν τοῖς δοξάζουσί Σε, εὔσπλαγχνε χρεωλῦτα, ἀποτινάξαι τὸν ζυγὸν τῶν ἡμῶν δανειστῶν καὶ τυράννων, τῶν θιγόντων τὴν ἡμῶν ἐλευθερίαν, πωλούντων τὴν ἡμῶν ἀξιοπρέπειαν, ἐπηρεαζόντων τὴν ἔκβασιν τῶν δικῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ὑποτιμώντων τὴν ἀξίαν τῶν περιουσιακῶν ἡμῶν στοιχείων τῇ δυνάμει τῆς αὐτῶν οἰκονομικῆς ἀνέσεως. Πρόσθες αὐτοῖς κακά, Κύριε, τοῖς ἐνδόξοις τῆς γῆς, καὶ ἡμῶν δυνάσταις. Διάνοιξον, ὅμως, ἐν ταὐτῷ καὶ ἡμῶν, τοῦ εὐλογημένου λαοῦ Σου, τὰ ὄμματα βλέπειν τὰ διαμένοντα συμφέροντα καὶ μὴ ἀφρόνως πολιτεύεσθαι, φεῦ, δανειζομένων οὐχὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἐπιουσίου ἡμῶν ἄρτου, ἀλλὰ πρὸς ἀγορὰν πολυτελῶν καταλυμάτων καὶ κινητῆς περιουσίας ὑψίστης πολυτελείας, ὡς καὶ πρὸς διασκορπισμὸν ἐν ἀνωφελέσι ταξιδίοις, ἀσωτίαις καὶ τρυφηλότητι βίου.

   Γιγνώσκομεν, Κύριε, ὅτι παρωργίσαμεν τὴν Σὴν ἀγαθότητα ταῖς παραλόγοις ἡμῶν ἀπαιτήσεσι καὶ ἐπιθυμίαις, ἀφ’ ὧν ἀποστρέφεις τὸ πρόσωπόν Σου, καὶ ἡμᾶς, τοὺς νῦν ὡς Νινευΐτας ἐν μετανοίᾳ ἐκζητοῦντας τὸν θεῖόν Σου ἔλεος, διαβεβαιεῖς, ὅτι οὐ λαμβάνομεν ἐν τοῖς αἰτήμασιν ἡμῶν, διότι κακῶς αἰτούμεθα, ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς δαπανήσωμεν. Γνωρίζομεν ὡσαύτως, εὐΐλατε Κύριε, ὅτι παραθεωροῦντες τὴν ἑκουσίαν πτωχείαν, ἀκτησίαν καὶ κοινοκτημοσύνην, ἀποστερούμεθα τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν καὶ αὖθις ζυγῷ δουλείας ἐνεχόμεθα διὰ τῆς συνάψεως δανείων, διὰ κολακείας ἀνθρώπων διὰ πληρωμῆς βαρυτάτων φόρων καὶ παραμένομεν ἐσαεὶ χρεῶσται τῶν τοκογλύφων ἐπιβούλων ἡμῶν συρόμενοι ὡς ἄλογα ἐκ τοῦ χαλινοῦ.

   Ἔτι γνωρίζομεν, Κύριε, ὅτι Σὺ εἶ «ὁ ἐγείρων ἀπὸ γῆς πτωχὸν καὶ ἀπὸ κοπρίας ἀνυψῶν πένητα» (Ψαλμ. 112, 7). Σὺ εἶ ὁ ἀνυψῶν πτωχὸν ἐκ σκυβάλων καὶ ἐξ ἀθλιότητος κοινωνικῆς καὶ καταφρονήσεως εἰς περιόπτους θέσεις τοὺς οἰκέτας Σου λέγων φωνῇ στεντορείᾳ, ὅτι ὁ ἐλεῶν πτωχὸν Σοὶ δανείζει, καὶ ὅτι «πλουσιώτατός ἐστιν ὁ ἐλαχίστοις ἀρκούμενος».

   Ἐπάκουσον οὖν, φιλάνθρωπε Κύριε, ἡμῶν δεομένων Σου καὶ παῦσον τὰς περὶ δανεισμοῦ ἡμῶν ἀφρόνους ἐπιθυμίας χάριν ἐπιγείων ἀνέσεων· ῥῦσαι ἡμᾶς πάσης ἐπιβουλῆς ἀλλοτρίων, πτωχεύσεως καὶ ἐξαθλιώσεως, ὁδηγούσης εἰς στέρησιν προσωπικῆς καὶ ἐθνικῆς ἡμῶν ἐλευθερίας· δὸς ἐργασίαν τῇ νεολαίᾳ Σου, ἵνα μὴ ἐκ τῆς ἀργίας ἐμπέσῃ αὕτη εἰς βόθυνον πάσης κακίας, καὶ γενοῦ ἀρωγὸς πάντων τῶν ἀνέργων, ἀστέγων, ἐμπεριστάτων, ἐνδεῶν καὶ πενήτων· κολόβωσον τὸν χρόνον τῆς κρίσεως καὶ ταχὺ ἀνάτειλον τῇ προσφευγούσῃ Σοι πατρίδι ἡμῶν ἦμαρ ἡσυχίας, προόδου καὶ πνευματικῆς ἀγαλλιάσεως, καίτοι ἐκ τῆς ἠθικῆς σήψεως ἤχθημεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν τῆς σήμερον κρίσιν, πρεσβείαις τῆς ὑπεραγίας Σου Μητρός, τῆς Ἐλεούσης Θεοτόκου, τῆς παραμυθίας τῶν ἐν θλίψεσι, τῆς ἐπισκέψεως καὶ ἰάσεως τῶν ἀσθενούντων, τῆς ἀντιλήψεως τῶν καμνόντων, τῆς τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν προστάτιδος, τῆς ῥώσεως τῶν ἀδυνάτων καὶ τοῦ πλουτισμοῦ τῶν πενήτων, τῆς ἑτοίμης τῶν ἐμπεριστάτων ἀντιλήψεως ἐν πάσῃ περιστάσει, ὅτι Σοὶ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις σὺν τῷ ἀνάρχῳ Σου Πατρὶ καὶ τῷ Παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ Σου Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

 Ἐκτενὴς Δέησις.

Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης καὶ τῆς σωτηρίας τῶν ψυχῶν ἡμῶν τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

 Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.
Κύριε
, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον.

 Ὑπὲρ εἰρήνης τοῦ σύμπαντος κόσμου, εὐσταθείας τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν καὶ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.
Κύριε
, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον.

 Ὑπὲρ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἡμῶν Ἱερωνύμου, τοῦ τιμίου πρεσβυτερίου, τῆς ἐν Χριστῷ διακονίας καὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Κύριε, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον,* Κύριε, ἐλέησον.

Ὑπὲρ λυτρώσεως τοῦ ἐν Ἑλλάδι φιλοχρίστου λαοῦ ἀπὸ τῶν δυσμενῶν συνθηκῶν ἐκ τῆς προσφάτου οἰκονομικῆς κρίσεως τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

 Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Κρίσεως ἐξάρπασον,* Ἕλληνας ὑμνοῦντάς Σε,* Κύριε φιλάνθρωπε.

 Ὑπὲρ ἀπομακρύνσεως τῶν ἐπιβούλων τῆς ἡμῶν ἐλευθερίας καὶ ἀνέσεως τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἐπιβούλους δίωξον,* τῆς Ἑλλάδος σθένει Σου,* Σῶτερ, δοξαζούσης Σε.

 Ὑπὲρ ἐδαφίσεως τῆς ἐπηρμένης ὀφρύος τῶν τοὺς λαοὺς καταδυναστευόντων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

 Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Τοὺς δυνάστας πτώχιζε* τῆς Ἑλλάδος, Κύριε, * ὁ πλουτίζων δούλους Σου.

 Ὑπὲρ τῆς τηρήσεως ἡμῶν ἐν ἑνότητι καὶ ὁμονοίᾳ καὶ ἀμοιβαίᾳ ἀγάπη τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἐν ἑνώσει τήρησον* τὸν λαόν Σου, Κύριε,* Σοὶ πιστῶς προσφεύγοντα.

 Ὑπὲρ καταπέμψεως τῶν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν συμφερόντων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Οἰκονόμει, Κύριε,* εὐσεβέσιν Ἕλλησι* ταῖς ψυχαῖς συμφέροντα.

Ὑπὲρ καταισχύνης τῶν ἡμᾶς ὁδηγούντων εἰς οἰκονομικὴν ἐξαθλίωσιν χάριν ἰδίων συμφερόντων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἐπηρμένον σύντριψον* δυναστῶν, Θεάνθρωπε,* τῶν Ἑλλήνων φρύαγμα.

Ὑπὲρ ὑπομονῆς τοῦ στένοντος λαοῦ τῶν Ἑλλήνων ἐν ταῖς θλίψεσι καὶ ταῖς παρούσαις ἀνάγκαις τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ὑπομένειν, Κύριε,* Ἕλληνας ἀξίωσον,* Σῶτερ, ἐξαθλίωσιν.

Ὑπὲρ ἀποτινάξεως τοῦ ζυγοῦ τῶν ἡμῶν δυναστῶν καὶ ἐπιβούλων τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἔγειρον ἐκ κρίσεως* τῆς προσκαίρου, Κύριε,* Ἕλληνας αἶνοῦντάς Σε.

Ὑπὲρ βοηθείας καὶ ἀντιλήψεως τῶν καμνόντων καὶ ἐμπεριστάτων Ἑλλήνων ἀδελφῶν ἡμῶν τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἕλλησι τοῖς στένουσιν* ἐξ ὀδύνης κρίσεως,* Ἰησοῦ, βοήθησον.

Ὑπὲρ ἐξευρέσεως ἐργασίας τοῖς ἀνέργοις ἀδελφοῖς ἡμῶν καὶ δὴ τῇ ἐμπεριστάτῳ νεότητι τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.

Τρισσεῦον Κύριε Ἐλέησον Λιτῆς Ἁγίου Ὄρους.

Ἐργασίας βάλσαμον* τῇ ἀνέργῳ δώρησαι* νεολαίᾳ, Κύριε.

 

Ἀντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον καὶ διαφύλαξον ἡμᾶς, ὁ Θεός, τῇ σῇ χάριτι.

Τῆς Παναγίας, ἀχράντου, ὑπερευλογημένης, ἐνδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, μετὰ πάντων τῶν Ἁγίων μνημονεύσαντες, ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους καὶ πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν Χριστῷ τῷ Θεῷ παραθώμεθα.

Ὅτι πρέπει Σοι πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Εἶτα ψάλλομεν τὰ ἑξῆς Προσόμοια·

Ἦχος πλ. β´. Ὅλην ἀποθέμενοι.
Σ
ῶτερ εὐσυμπάθητε,
Λόγε Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου,
χρεωλῦτα Κύριε
εὐσεβῶν συστήματος ,
ῥῦσαι θλίψεων,
ἄχθους, πτωχεύσεως,
κρίσεως Σοὺς δούλους
οἰκονομικῆς, φιλάνθρωπε,
καὶ τῆς κακότητος
ἐπιβούλων χθόνα ἀρδεύοντας
νῦν ἀειῤῥύτοις δάκρυσι
καὶ ἱδρῶσιν, εὔσπλαγχνε Κύριε,
εὐλαβοῦς Ἑλλάδος,
καὶ ὥσπερ Νινευῖται ἀληθῶς
ἐν μετανοίᾳ Σὴν πάνσεπτον
κλῆσιν μεγαλύνοντας.

Κύριε, ταπείνωσον
τῶν δανειστῶν ἐπηρμένον
φρύαγμα τῶν δούλων Σου
καὶ αὐτῶν τὴν μήνιδα
καταπράϋνον
καθ’ ἡμῶν, εὔσπλαγχνε
Σῶτερ, δοξαζόντων
ὀρθοδόξως Σε, φιλάνθρωπε,
καὶ προστρεχόντων Σοι
ἐν παναλγειναῖς περιστάσεσι
καὶ λύπαις καὶ στενώσεσιν
Ἕλληνας, Θεοῦ Λόγε Κτίσαντος,
τῆς οἰκονομίας
νῦν κρίσιν ὑπομένοντας καλῶς,
τὴν ζοφερὰν ἐξαθλίωσιν,
Δέσποτα, καὶ πτώχευσιν.

Σῶτερ, τὴν νεότητα
ἐξ ἀνεργίας τυφῶνος
πρὸς τὴν Σοὶ εὐάρεστον
ἐργασίαν ἴθυνον
καὶ ὁδήγησον
πάντας αἰνοῦντάς Σε
ἀξιοπρεπείας
πρὸς ἐπάλξεις, πολυέλεε,
Σῶτερ καὶ Κύριε,
τῶν ἡμῶν πταισμάτων χειρόγραφον
ὁ σχίσας συμπαθείᾳ Σου
καὶ πολλῇ, Χριστέ, ἀγαθότητι,
Σὲ παρακαλοῦμεν,
λιταῖς τῆς παναχράντου Σου μητρὸς
καὶ Παϊσίου, ἀσκήσαντος
ἄρτι ἐν τῷ Ἄθωνι.

Ἀπολυτίκια.

Ἦχος πλ. α´. Τὸν συνάναρχον Λόγον.

Εὐσυμπάθητε Σῶτερ, ὁ τὸ χρεόγραφον
σχίσας φθορᾶς καὶ θανάτου
τοῦ γένους τῶν χοϊκῶν,
ῥῦσαι Ἕλληνας πιστῶς δοξολογοῦντάς Σε
ἄρχειν δοκούντων τῶν λαῶν
χαλεπῆς ἐπιβουλῆς,
πτωχεύσεως, ἀνεργίας
καὶ δυναστῶν τυραννίδος,
φιλανθρωπότατε Θεάνθρωπε.

Θεοτοκίον.

λεοῦσα Παρθένε, ἐξαθλιώσεως
Ἑλλήνων ῥῦσαι τοὺς δήμους,
σὲ ἀνυμνοῦντας πιστῶς,
τοὺς προσφεύγοντας ἑτοίμῃ ἀντιλήψει σου,
κρίσεως οἰκονομικῆς,
ἀνεργίας ζοφερᾶς,
πτωχεύσεως καὶ δουλείας
τοῖς δανεισταῖς, τοκογλύφοις
καὶ ἐπιβούλοις πᾶσι, Δέσποινα.

Δρ Χαραλάμπης Μ. Μπούσιας,

Μέγας Ὑμνογράφος τῆς τῶν Ἀλεξανδρέων Ἐκκλησίας

Σχολιάστε

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ “ΠΑΕΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟ”: «ΕΓΚΩΜΙΩΝ» ΥΠΕΡΤΙΜΗΣΗ.

ΕΓΚΩΜΙΩΝ ΕΓΚΩΜΙΟΝ

π. Β. Σπηλιόπουλος

ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Οἱ ἐπισημάνσεις τοῦ π. Β. Σπ. στὸ κατωτέρω ἄρθρο εἶναι σύντομες καὶ ὁλοκάθαρες. Μακάρι νὰ μποροῦσαν νὰ τὶς ἐνστερνισθοῦν οἱ Κληρικοὶ κατ᾽ αῤχὴν γιὰ νὰ τὶς μεταδώσουν καὶ στοὺς Λαϊκούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ «Λειτουργικὴ Ἁνανέωση». Φυσικὰ αὐτὰ δὲν ἀπασχολοῦν τοὺς Πολυπράγμονες Μεταπατερικοὺς (καλύτερα: Ὑπερ-πατερικοὺς: ὄχι ὑπὲρ τῶν Πατέρων ἀλλὰ ὑπὲρ τοὺς Πατέρας, δηλ. πάνω ἀπὸ Αὐτούς!) Ἀνανεωτές καὶ Ἐπιβούλους. 

.             Ἔχουμε ἤδη κάνει ἀναφορά, σὲ προγενέστερο ἄρθρο, σὲ λειτουργικὰ λάθη καὶ λειτουργικὲς καινοτομίες κατὰ τὴν Μ. Ἑβδομάδα ποὺ ἀλλοιώνουν τὸ γνήσιο λειτουργικὸ καὶ ἐν γένει ὀρθόδοξο φρόνημα. Ἕνα ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς Μ. Ἑβδομάδος ὅπου τὸ τυπικὸ παραβιάζεται, ἐνίοτε δὲ βάναυσα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ χάνεται ἡ ἱεροπρέπεια τῆς Ἱερᾶς Ἀκολουθίας, ἡ ὁποία ὀλισθαίνει καὶ τείνει νὰ μετατραπεῖ σὲ κοσμικὴ σύναξη, εἶναι ὁ Ὄρθρος τοῦ Μ. Σαββάτου ποὺ τελεῖται συνήθως στὶς ἐνορίες τὸ ἑσπέρας τῆς Μ. Παρασκευῆς. Ἡ σοβαρότερη παρατυπία ἔγκειται καὶ ἀφορᾶ στὴν ψαλμωδία τῶν λεγομένων ἐγκωμίων.
.             Ἡ παλαιὰ καὶ ὀρθὴ τάξη ἔχει σχεδὸν ὁλοκληρωτικὰ λησμονηθεῖ, ἂν καὶ ἐσχάτως ὑπάρχουν αἰσιόδοξα καὶ παρήγορα σημάδια ἐπιστροφῆς ἀκόμη καὶ σὲ ἐνοριακοὺς ναούς, μὲ ἀποτέλεσμα τὸ σημεῖο αὐτὸ τῆς Ἀκολουθίας νὰ ἔχει ὑπερτιμηθεῖ, νὰ ἔχει παραγκωνίσει τὰ ὑπόλοιπα θεόπνευστα ἄσματα καὶ ἀναγνώσματα καὶ νὰ θεωρεῖται ὡς ἡ οὐσία καὶ τὸ «εἶναι» τῆς Μ. Παρασκευῆς.
.             Πρώτη παρατυπία εναι θέση τν Ἐγκωμίων. Ἡ ὀρθὴ θέση τῶν Ἑγκωμίων εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ ὄρθρου. Ἀμέσως μετὰ τὸ Θεὸς Κύριος καὶ τὰ Ἀπολυτίκια ψάλλεται, ὅπως ἄλλωστε κάθε Σάββατο, ὁ Ἄμωμος (17ο κάθισμα- 118ος ψαλμὸς) καὶ σὲ κάθε στίχο τοῦ Ἀμώμου παρεμβάλλεται ἕνα ἀπὸ τὰ τροπάρια τῶν Ἐγκωμίων. Ἄλλωστε ὁ ποιητὴς τῶν Ἐγκωμίων συνέταξε τόσα Ἐγκώμια ὅσα καὶ οἱ στίχοι τοῦ Ἀμώμου. Συνηθίζεται, ὅμως, σήμερα νὰ ψάλλοντα τὰ Ἐγκώμια μετὰ ἀπὸ τὴν Ἐνάτη ὠδὴ τῶν κανόνων, πρὸς τὸ τέλος τοῦ Ὄρθρου, καὶ λίγο μόνο πρὶν τὴν ἔξοδο καὶ λιτάνευση τοῦ Ἐπιταφίου. Αὐτὸ προφανῶς συμβαίνει γιὰ νὰ ἔχει προσέλθει τὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ κόσμου.
.             Ἡ μετάθεση, λοιπόν, αὐτὴ ἀπὸ μόνη της ὠθεῖ τὰ πράγματα, ὥστε νὰ θεωρηθοῦν τὰ Ἐγκώμια, κακῶς κάκιστα, ὡς τὸ κύριο μέρος τῆς Ἀκολουθίας ἀλλὰ καὶ νὰ παραγκωνίζονται ἄλλα μέρη πολὺ πιὸ σημαντικὰ καὶ οὐσιώδη. Γιατί ὁ κόσμος νὰ ἀκούσει τὰ Ἐγκώμια καὶ ὄχι τὸν κανόνα πού, σύμφωνα μὲ τὸν Ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη, εἶναι τὸ πιὸ διδακτικὸ μέρος τοῦ Ὄρθρου;
.             Φρονοῦμε μάλιστα ὅτι περτίμηση ατ το μέρους ατο τῆς κολουθίας, συνοδευομένη π τν στερο συναισθηματισμ πο καλλιεργεται τς μέρες ατς κατ μίμηση τν παπικν, φείλεται ν πολλος στ γεγονς τι τ γκώμια θεωρήθηκαν θρνος κα μοιρολόι γι τν κουσίως παθόντα Κύριο. Ενόητο τυγχάνει τι κάτι τέτοιο κα δν συνάδει μ τν πανηγυρικ χαρακτήρα το Μ. Σαββάτου, ὁπότε ψάλλεται «Θεὸς Κύριος» καὶ ὄχι «Ἁλληλούια», Μεγάλη Δοξολογία καὶ ἀναστάσιμα Εὐλογητάρια, καὶ πάσχει ἀπὸ διδακτικῆς καὶ δογματικῆς ἐπόψεως, ἀφοῦ μεταβάλλει τν ες δου Κάθοδο κα τ κε κήρυγμα το Κυρίου σ γεγονς χι σωτηριολογικ λλ θλιβερό. Στν πραγματικότητα πρόκειται γι τν δυτικ συναισθηματισμ πο δυνατε ν ξεπεράσει τ Μ. Παρασκευή, τὴν ὁποία θεωρεῖ κορωνίδα τῶν ἑορτῶν, καὶ νὰ φτάσει στὸ Πάσχα. Ἀτυχῶς παραθεωρεῖται τὸ γεγονὸς τῆς Ἀναστάσεως καὶ ὑπερτονίζεται ἡ Θυσία τοῦ Κυρίου ἡ ὁποία ὅμως χωρὶς τὴν Ἀνάσταση, κατὰ τὸν Παῦλο, μεταβάλει τὸ κήρυγμα σὲ κενὸ ρῆμα καὶ ματαιότητα. Μιλοῦμε, στὴν πραγματικότητα, γιὰ τὴν νοοτροπία τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, ὁ ὁποῖος προσπαθοῦσε, ἀπὸ ὑπερβάλλοντα ζῆλο καὶ ἀγάπη γιὰ τὸν Χριστό, νὰ ματαιώσει   τὸ ἑκούσιο Πάθος. Νοοτροπία φυσικὰ ποὺ καταδικάζει ἡ Ἐκκλησία μας, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὁ Κύριο κατεδίκασε λέγοντας: «Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων» (Μάρκ. η´ 33).
.             Ἂς δοῦμε τί λέει ὁ π. Δοσίθεος, ἡγούμενος τῆς μονῆς Τατάρνης, στὸν ὑπομνηματισμό του στὸ τυπικό τοῦ Ἁγίου Σάββα ποὺ ἐξέδωσε ἡ παραπάνω Ἱερὰ Μονή:
.             «Ἐγκώμιον=ὕμνος ἢ λόγος πανηγυρικὸς καὶ ἐπαινετικὸς ἐν κώμοις ἤγουν ἐν πανηγύρει, ἐν πομπῇ μετὰ συνοδείας. Τὰ πρὸς εὐφημίαν καὶ ἔπαινον ἀδόμενα ἐγκώμια μετεβλήθησαν ἐνταῦθα εἰς ἐπιτάφιον θρῆνον, καίτοι τὰ τυπικὰ οὐδόλως ὁμιλοῦσι περὶ θρήνου. Εἰσὶ δὲ τὰ Ἐγκώμια μετρίας ποιητικῆς ἀξίας μόλις μετὰ τὸν ΙΒ΄αἰώνα ἀναφερόμενα. Διὸ καὶ αἱ σλαυικαὶ Ἐκκλησίαι, αἱ ἐνωρίτερον λαβοῦσαι τὰς λειτουργικὰς δέλτους, ἁγνοοῦσι ταῦτα. Ποιητικῶς καὶ θεολογικῶς εἰσὶν ὑποδεέστερα τῆς λοιπῆς ἱερᾶς ἀκολουθίας, ὄντα δὲ καί τινα παράχορδα καὶ ἄρρυθμα. Ὁ ἀνώνυμος ποητὴς ἀγωνιᾶ ἵνα κατασκευάσῃ ἐγκώμια κατὰ ἀριθμὸν τῶν στίχων τοῦ Ἀμώμου (185, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι) διὸ καὶ δὲν ἐπιτυγχάνετει πάντοτε τὸ ποθούμενον. Ἐμπεριέχουσι θρήνους καὶ οἰμωγάς, καταξέσεις παρειῶν καὶ ἀπομαδαρώσεις, σχετλιασμοὺς καὶ ἀράς, ξένα πάντα πρὸς τὸ θεολογικὸν βάθος τοῦ ἐπακολουθοῦντος θεσπεσίου κανόνος. Ὅμως ἐπειδὴ ἔχουσιν ἁπλότητα σκέψεων καὶ πλοῦτον συναισθηματικόν, εἰσὶ λίαν προσφιλῆ παρὰ τῷ εὐσεβοῦντι λαῷ». (σελ. 412-13 ὑποσημείωση 5). Καὶ βέβαια οὔτε ἐμεῖς οὔτε ὁ π.Δοσίθεος ὑποστηρίζουμε τὴν ἀπάλειψη τῶν Ἐγκωμίων ἀλλὰ τὰ λόγια τοῦ π.Δοσιθέου ἐκφράζουν τὴν πίστη, τὴν θεολογία τῆς Ἐκκλησίας σχετικῶς μὲ τὰ γεγονότα τοῦ ἑκουσίου Πάθους καὶ τῆς Ταφῆς τοῦ Κυρίου. Ἐκεῖνο ποὺ προτείνουμε εἶναι ἡ ἐπιστροφὴ στὸ ὀρθὸ φρόνημα καὶ συνεπῶς ἡ μετρίαση τῆς σημασίας ποὺ ἔχει ἀποδοθεῖ στὰ Ἐγκώμια μὲ ταυτόχρονο τονισμὸ ἄλλων μερῶν τῆς ἀκολουθίας, ὅπως ὁ Κανόνας ἢ ἀκόμα, εὐχῆς ἔργον θὰ ἦταν, τῶν ὑπέροχων Πατερικῶν ἀναγνώσεων.
.             Γιὰ τὴ θέση δὲ τῶν Ἐγκωμίων καὶ τὴν μετάθεσή τους στὸ τέλος λέει ἀριστουργηματικὰ ὁ ἅγιος ἡγούμενος : «…Τοῦτο ὅμως κατακρήμνησίς ἐστιν. Ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ Κανόνος εἰς τὸ βάθος τῶν Ἑγκωμίων» (σελ.423 ὑποσημείωση 14).
.             Ἕνα δεύτερο λάθος, μία ἑπόμενη παρατυπία, ἀπόρροια ἀσφαλῶς τῆς πρώτης, εἶναι ὅτι στοὺς ἐνοριακοὺς Ναοὺς γίνεται προσπάθεια ὥστε τὰ Ἑγκώμια νὰ τὰ ψάλλει ὅλος ὁ λαὸς μαζί. Δὲν θὰ ἀναφερθοῦμε στὸ θέμα τῆς συμψαλμωδίας γενικῶς, τὸ ὁποῖο ἔχουν ἐξαντλήσει οἱ ἅγιοι Πατέρες καὶ οἱ Κανόνες τῆς Ἐκκλησίας μας, ποὺ ἀπαιτοῦν στὴν Ἐκκλησία νὰ ψάλλουν μόνον οἱ κανονικοί, μάλιστα κανονικῶς χειροτονημένοι, ψάλτες καὶ ἀπὸ «διφθέρας» ἀπὸ μουσικὸ δηλαδὴ κείμενο. Θὰ διατυπώσουμε ὅμως τὴν θέση ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτή, τὶς ἡμέρες μάλιστα κατὰ τὶς ὁποῖες οἱ πλεῖστοι γιὰ ἐθιμοτυπικοὺς καὶ πολιτιστικοὺς λόγους θυμοῦνται νὰ περάσουν τὸ κατώφλι τοῦ Ναοῦ, δὲν ὠφελεῖ κανένα. Ἡ προσπάθεια αὐτὴ γίνεται εἰς βάρος τοῦ Τυπικοῦ, καὶ ἄρα τῆς θεολογίας ὅπως εἴπαμε παραπάνω, ἀφοῦ μεταθέτουμε τὴν θέση τῶν Ἑγκωμίων γιὰ νὰ προλάβει ὁ κόσμος. Γίνεται εἰς βάρος τῆς ποιμαντικῆς, ἀφοῦ νθρωποι πο δν χουν καμία κκλησιαστικ παιδεία ξαφνικ γίνονται ψάλτες κα τ καυχνται μάλιστα. ντ ν μεταδώσουμε στος νθρώπους ατούς, πο θ ξαναδομε τν πόμενη Μ. βδομάδα, τ ταπειν φρόνημα τς ρθοδόξου παραδόσεως, τος βαπτίζουμε ατομάτως διδασκάλους, κήρυκες κα μελωδούς. ντ ν κάνουμε μία λάχιστη προσπάθεια ν τος βοηθήσουμε ν ντιληφθον τν ρρώστιά τους, τοὺς δίνουμε λλοθι καὶ εὐκαιρία νὰ θεωρήσουν ἑαυτοὺς ὄχι μόνον πιστοὺς καὶ ἐνεργὰ μέλη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος ἀλλὰ καὶ ἀνθρώπους μὲ ἐκκλησιαστικὸ διακόνημα. Καὶ πέρα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ ἡ στάση καὶ ἡ προσπάθεια αὐτὴ ὁδηγεῖ στὸ τρίτο λάθος ποὺ εἶναι ἡ ψαλμώδηση τῶν ἐγκωμίων καὶ ἡ κατακρεούργηση τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας μουσικῆς.
.             Τρίτο λάθος, λοιπὸν εἶναι τὸ μέλος, μὲ τὸ ὁποῖο ἀποδίδονται οἱ συγκεκριμένου ὕμνοι. Πέρα ἀπὸ τὴν χάβρα ποὺ δημιουργεῖται, ἀφοῦ οἱ περισσότεροι δὲν γνωρίζουν τὸ μέλος τῶν ὕμνων, πολλοὶ εἶναι παράφωνοι, ἀπουσιάζει ὁ στοιχειώδης συντονισμὸς καὶ ἡ πλειοψηφία ἀδυνατεῖ ἀκόμα καὶ νὰ ἀναγνώσει τὴν γλώσσα τῶν ὕμνων, ὑφίσταται τρομερὸ πρόβλημα, ἀκόμη κι ἂν ψάλλον μόνον οἱ ψάλτες, μὲ τὴν ψαλμωδία ἰδιαιτέρως τῆς τρίτης στάσεως τῶν Ἐγκωμίων. Τὸ παραδοσιακό, βυζαντινὸ μέλος τοῦ τρίτου ἤχου ἔχει σχεδὸν πανταχοῦ ἀντικατασταθεῖ μὲ κανταδίστικο μέλος γεμάτο συναισθηματισμὸ καὶ θηλυπρέπεια. Ἡ ἱεροπρέπεια χάνεται καὶ νομίζει κανεὶς ὅτι βρίσκεται σὲ κάποιο παράθυρο τῶν Ἰονίων Νήσων καὶ τραγουδάει περιμένοντας τὴν καλή του νὰ προβάλλει στὸ παραθύρι. θεολογία πάει περίπατο καὶ οἱ ὀδυρμοί, γιὰ τοὺς ὁποίους ἔκανε λόγο ὁ π. Δοσίθεος, ἀποκτοῦν καὶ τὸ καταλλληλο μέλος. Τὸ σοβαρό, ρεαλιστικό, θεολογικό, ἱεροπρεπὲς μέλος τῶν ἁγίων μας δίνει τὴ θέση του στὸ μέλος τοῦ Γαϊτάνου καὶ ἀντίστοιχα τὰ βιώματα τῶν ἁγίων τὴ θέση τους στὰ βιώματα τοῦ τραγουδιστοῦ. Ἂς προσπαθήσουν οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ ψάλτες νὰ μάθουν τὸν σωστὸ τρόπο ψαλμωδίας γιὰ νὰ μὴν γελοιοποιεῖται ἡ στιγμὴ καὶ νὰ μὴν μεταβάλλεται ὁ Ναὸς σὲ αἴθουσα συναυλίας.
.             Ἕνα τέταρτο λάθος, λάθος ποὺ ἔχει ἐμποτίσει τὴ λειτουργικὴ ζωὴ ὄχι μόνο τῆς Μ. Ἑβδομάδος ἀλλὰ τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, εἶναι ἡ περικοπή. Σὲ κάθε Μητρόπολη, σὲ κάθε ἐνορία, κάθε δεσπότης καὶ παπάς, ἀλλὰ καὶ κάθε ἐκδότης, τυπώνει, γιὰ νὰ ἐπιτευχθεῖ ὁ παραπάνω σκοπὸς τῆς συμψαλμωδίας, ἢ τῆς χάβρας ἐπὶ τὸ ὀρθώτερο, φυλλάδια μὲ μερικὰ ἀπὸ τὰ ἐγκώμια. Τὰ ἐγκώμια ἀπὸ 185 γίνονται ξαφνικὰ σαράντα ἢ πενήντα καὶ τὰ ὑπόλοιπα, μαζὶ μὲ πολλὰ ἄλλα μέρη τῶν ἀκολουθιῶν, περνοῦν στὴν λήθη τῆς ἱστορίας. Ἡ λογικὴ ὅτι εἶμαι ὁ ἄρχων τῆς ἀκολουθίας καὶ αὐτὸς ποὺ κρίνει τί θὰ εἰπωθεῖ, πῶς θὰ εἰπωθεῖ καὶ πότε θὰ εἰπωθεῖ, ἑδραιώνεται καὶ μὲ αὐτὴν τὴν εὐκαιρία. Μὲ μεγάλη εὐκολία ὁ δεσπότης ἢ ὁ παπὰς κάθεται στὸ γραφεῖο του καὶ ἀποφασίζει τί χρειάζεται καὶ τί δὲν χρειάζεται, τί προτιμᾶ καὶ τί δὲν τὸν ἀναπαύει. Μόνο κριτήριο τὸ προσωπικό του βίωμα. Νοοτροπία καταστροφικὴ γιὰ τὴν λειτουργική μας ζωὴ ἀλλὰ καὶ γενικῶς γιὰ τὴν ἐκκλησιαστική μας πορεία.
.             Ἕνα πέμπτο λάθος, στὸ ὁποῖο ἀκροθιγῶς μόνον ἀναφερθήκαμε, εἶναι ὅτι ψάλλουμε μὲν τὰ Ἐγκώμια, ἔστω καὶ κουτσουρεμένα, παραλείπουμε ὅμως τοὺς στίχους τοῦ Ἀμώμου ἐπὶ τῶν ὁποίων συντάχθηκαν. Ὁ Ἄμωμος, ποὺ ἀναγιγνώσκεται μὲ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις καθημερινὰ ὅλο τὸν χρόνο εἴτε στὸ Μεσονυκτικὸ εἴτε στὸν Ὄρθρο ὡς κάθισμα (Σάββατο καὶ Κυριακὴ) εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς θεολογικώτερους καὶ πιὸ ὠφέλιμους ψαλμούς, ὁπότε καλῶς ὑποστηρίζει ὁ π.Δοσίθεος «κρεῖττόν ἐστι καταλεῖψαι τὰ Ἐγκώμια ἢ τὸν Ἄμωμον» (σελ. 143).

 .             Ἐν κατακλεῖδι τὰ λεγόμενα Ἐγκώμια ἔχουν ἐπικρατήσει καὶ τὰ περιλαμβάνουν καὶ ὅλα τὰ τυπικά, ὁπότε ὀρθῶς λέγονται ἀλλὰ ἂς κάνουμε μία προσπάθεια νὰ λέγονται μὲ τρόπο καὶ διάθεση ποὺ θὰ ὠφελεῖ καὶ δὲν θὰ ξεθεμελιώνει τὴν ὅλη θεολογία. Ἂς γίνει κατανοητὸ ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἀρτιότερο ποιητικὸ καὶ θεολογικὸ δημιούργημα τῆς λειτουργικῆς μας ζωῆς καὶ ἂς βροῦν τὴν πραγματική τους ἀξία μέσα σὲ αὐτὴν χωρὶς ὑπερτιμήσεις καὶ ὑπερβολές. Ἂς ψάλλονται ταπεινά, λιτὰ ὄμορφα ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς καὶ τοὺς ψάλτες, ὅπως ὁρίζει τὸ τυπικό, μ τος στίχους το μώμου πο εναι γκλημα ν παλείφουμε καὶ σὲ μέλος ἱεροπρεπὲς καὶ σοβαρὸ ποὺ δὲν θὰ μεταβάλλει τὴν χαρμολύπη τῆς ἀκολουθίας σὲ ἠπειρώτικο μοιρολόι ἢ σὲ συναυλία καὶ χάβρα. Μόνο μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ οἱ πιστοὶ ποὺ θὰ προσέλθουν θὰ πάρουν μαζί τους κάτι λίγο ἀπὸ τὸ γνήσιο λειτουργικὸ φρόνημα καὶ ἴσως κάτι νὰ τοὺς ἀγγίξει πραγματικὰ καὶ ὄχι συναισθηματικὰ καὶ ἐπιφανειακά.

ΠΗΓΗ: egolpio.wordpress.com

,

Σχολιάστε