ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ: Ο ΑΚΑΤΑΒΛΗΤΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 Γρηγόριος Κωνσταντᾶς:
Ὁ ἀκατάβλητος δάσκαλος καὶ πατριώτης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                    Ὁ ἱεροδιάκονος Γρηγόριος Κωνσταντᾶς (1758 – 1844) περιγράφεται λακωνικὰ ἀπὸτὸν ἀείμνηστο καθηγητὴ Κωνσταντῖνο Βουρβέρη ὅτι ἦταν «ὁ ὑπέροχος λειτουργός τῆς Παιδείας, καὶ ταπεινόφρων φορεὺς ὑψηλοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος, ὁ ὁποῖος ἀνάλωσε ἀμισθὶ τὰς πνευματικὰς καὶ ψυχικάς του δυνάμεις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος». Ὁ ἴδιος σημειώνει ὅτι ὁ μόνος, ποὺἐκτίμησε τὴν ἀγάπη τοῦ Κωνσταντᾶ πρὸς τὴν ἐπιστήμη, τὴν προσήλωσή του στὴ χριστιανικὴ πίστη καὶ στὴν Πατρίδα καὶ τὴν ἀγάπη του πρὸς τὴ νεολαία, ἦταν ὁ Ἰωάννης Καποδίστριας. Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ κυβερνήτη ὁ Κωνσταντᾶς «ἐδιώχθη, δὲν ἐπηνέθη, ἐλησμονήθη γηράσκων καὶ ἀπὸ τὴνἐπίσημον Ἐκκλησίαν, μὴ κριθεὶς ἄξιος οὐδὲ μικρᾶς συντάξεως, παρὰ τὰς πρὸς Αὐτὴν καὶ τὸ Ἔθνοςὑπηρεσίας του». (Κων. Βουρβέρη «Γρηγόριος Κωνσταντᾶς ὁ διδάσκαλος τοῦ Γένους», Ἔκδ.Ἑλληνικῆς Ἀνθρωπιστικῆς Ἑταιρείας, Ἀθῆναι, 1974, σελ. 22).
.                    Ὁ Κωνσταντᾶς σὲ σύντομη αὐτοβιογραφία του, τὴν ὁποία ἀπέστειλε στὸν Μητροπολίτη Δημητριάδος καὶ διασώζεται στὴν Βιβλιοθήκη τῶν Μηλιῶν, γράφει ὅτι γεννήθηκε στὶς 27 Δεκεμβρίου 1758 στὶς Μηλιὲς τοῦ Πηλίου, ὅπου καὶ ἐδιδάχθη τὰ κοινὰ γράμματα καὶ τὴνἀρχαία ἑλληνική. Στὸ 21ο ἔτος του χειροτονήθηκε ἱεροδιάκονος, ἱερατικὸ βαθμὸ στὸν ὁποῖο ἔμεινεἕως τὸ τέλος τῆς ζωῆς του. Συνέχισε τὶς σπουδές του στὸν Ἄθωνα, στὴ Χίο, στὴν Κωνσταντινούπολη, στὸ Βουκουρέστι καὶ στὴ Βιέννη, πόλη στὴν ὁποία ἐξέδωσε μαζὶ μὲ τὸν ἐπίσης γεννημένο στὶς Μηλιὲς ἐξάδελφό του ἱερομόναχο Δανιὴλ Φιλιππίδη τὴ «Γεωγραφία Νεωτερική».
.                    Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης, συνεχίζει αὐτοβιογραφούμενος ὁ Κωνσταντᾶς, «ἀφῆκα σχολεῖο, πατρίδα καὶ κτήματα καὶ ἠκολούθησα τοὺς ὑπὲρ πατρίδος καὶ ἐλευθερίαςἀγωνιζομένους συμπατριῶτας μου… συμπράττων τὸ κατὰ δύναμιν εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῆς πατρίδος μὲ πατριωτισμὸν καὶ ζῆλον ἀπαράμιλλον ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ὁμογενεῖς μου τόσον ἐκκλησιαστικούς, ὅσον καὶ πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς στερεοελλαδίτας, πελοποννησίους καὶθαλασσίους…. (Σημ. Ἀπὸ τὸ βιβλίο – διδακτορικὴ διατριβὴ τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου π. ΘεμιστοκλῆΜουρτζανοῦ, Γέν. Ἀρχιερατικοῦ Ἐπιτρόπου Ι. Μητροπόλεως Κερκύρας «Γρηγόριος Κωνσταντᾶς – Ἕνας λόγιος συζητᾶ μὲ τὸν Διαφωτισμὸ καὶ τὴν Παράδοση», Λάρισα, 2017, σελ. 49-51).
.                    Στὴν ἐπαναστατικὴ περίοδο ἄσκησε τὰ καθήκοντα τοῦ ἀντιπροσώπου τῆςἀνατολικῆς Ἑλλάδος στὸ Βουλευτικό. Τὰ ἐπιτέλεσε ἀμισθὶ καὶ ἀπὸ τὰ δικά του λίγα χρήματα τρεφόταν ἐπὶ δέκα ὀκτὼ μῆνες. Ἀπὸ τὸ 1824 ἕως τὸ 1828 διετέλεσε ἔφορος (ὑπουργὸς) Παιδείας καὶ μὲ τὴν ἰδιότητά του αὐτὴ περιόδευσε στὴν ἐπαναστατημένη Ἑλλάδα, πάλι μὲ δικά του χρήματα. Μὲ ἐντολὴ τοῦ Καποδίστρια ὀργάνωσε Δημόσιο Ὀρφανοτροφεῖο στὴν Αἴγινα καὶ ἀνέλαβε διευθυντής του. Μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ Καποδίστρια ἔπεσε σὲ δυσμένεια καὶ ἀποσύρθηκε στὶς Μηλιές, ὅπου πέρασε τὰ τελευταῖα χρόνια της ζωῆς του. Ἀπεβίωσε τὸ 1844.
 .                    Ἡ τιμιότητα, ἡ ἀφιλοχρηματία  καὶ ὁ ἀκραιφνὴς πατριωτισμὸς τοῦ ἱεροδιακόνου Γρηγορίου Κωνσταντᾶ ἐκτιμήθηκε ἀπὸ τὴν κυβέρνηση τῆς Ἐπανάστασης. Ἀπὸ ἐπίσημα ἔγγραφα καταφαίνεται ὅτι ὁ π. Γρηγόριος παμψηφεὶ ἐκλεγόταν, διοριζόταν καὶ στελνόταν σὲ ἐμπιστευτικὲς καὶ μεγάλης σπουδαιότητας ἀποστολές. Ἕνα παράδειγμα: Τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1822 τὸ Βουλευτικὸὅρισε τὸν Κωνσταντὰ μέλος τῆς διμελοῦς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξέτασε γιατί εὐκατάστατοι χρεωφειλέτες δὲν πλήρωναν τὰ χρέη τους πρὸς τὴν Πατρίδα. (Ἀναστασίου Γούδα «Βίοι παράλληλοι τῶν ἐπὶ τῆς ἀναγεννήσεως τῆς Ἑλλάδος διαπρεψάντων ἀνδρῶν», Τόμος Α΄ (Κλῆρος), Ἐν Ἀθήναις,ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, 1869, σελ. 333).
.                    Ὁ Κ. Θ. Δημαρᾶς καὶ οἱ ἰδεολογικοὶ ἐπίγονοί του κατατάσσουν τὸν  Γρηγόριο Κωνσταντὰ στὴν ὁμάδα τῶν ἐκπροσώπων τοῦ γαλλικοῦ διαφωτισμοῦ στὴν Ἑλλάδα καὶ τῶν δημιουργῶν του «Νεοελληνικοῦ Διαφωτισμοῦ». (Βλ. σχ. Κ.Θ. Δημαρᾶ «Νεοελληνικὸς Διαφωτισμός», Ἔκδ. «Ἑρμῆς», Ἀθήνα, 1998, σελ. 11). Μάλιστα ὁ Δημαρᾶς χαρακτηρίζει τὸ βιβλίο «Νεωτερικὴ Γεωγραφία», ποὺ ὁ Κωνσταντᾶς  ἔγραψε μαζὶ μὲ τὸν ἐξάδελφό του ἱερομόναχο Δανιὴλ Φιλιππίδη, ὡς «ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ σπουδαῖα βιβλία τοῦ ἑλληνικοῦ Διαφωτισμοῦ» (Αὐτ. σελ. 96).
.                    Ἡ προαναφερθεῖσα διδακτορικὴ διατριβὴ τοῦ  π. Θεμιστοκλῆ Μουρτζανοῦ εἶναι προϊὸν καταβολῆς μόχθου πολλοῦ καὶ δαπάνης χρόνου ἱκανοῦ. Ἐντρύφησε στὰ λιτὰ χειρόγραφά του Κωνσταντᾶ, πολλὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνέκδοτα, τὰ εὑρισκόμενα στὴν μεγάλης σπουδαιότητος Βιβλιοθήκη τῶν Μηλεῶν, καὶ μελέτησε τὰ ἐκδοθέντα βιβλία του. Στὰ συμπεράσματά του σημειώνει: «Ἄθεος δὲν ὑπῆρξε  ὁ Κωνσταντᾶς, οὔτε ἀρνητὴς τοῦ σχήματός του καὶ φρόντιζε πάντοτε μὲ τοὺς κατὰ τόπον ἐπισκόπους νὰ ἔχει ἄριστες σχέσεις, ὅπου καὶ ἂν πήγαινε… Τὰτελευταῖα χρόνια της ζωῆς του διετέλεσε ἐπίτροπος τοῦ ἑκάστοτε Μητροπολίτη Δημητριάδος στὶς Μηλιές, συνεργαζόμενος μαζί του γιὰ τὴν πνευματικὴ πρόοδο τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας…». (Αὐτ. σελ. 427-428).
.                    Σὲ ἄλλο σημεῖο ὁ π. Θεμιστοκλῆς γράφει πὼς ὁ π. Γρηγόριος μετέβη στὴν Εὐρώπη, γιὰ νὰ σπουδάσει καὶ πολλὰ ἀπὸ ὅσα ἔμαθε τὰ μετέφερε στὸ ὑπόδουλο γένος του. Ὅταν ὅμως ἡΠατρίδα ἐλευθερώθηκε, εἶχε τὴν ἄποψη πὼς πρέπει πλέον νὰ στηριχτεῖ στὶς δικές της δυνάμεις καὶκατόπιν νὰ λάβει ὅ, τι τὸ χρήσιμο ἀπὸ τὴν Εὐρώπη. (Αὐτ. σελ. 419). Στὴ διαθήκη του ὁΚωνσταντᾶς ἔγραψε ὅτι εἶναι «τέκνον γνήσιον τῆς ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας, εἰς τὰ δόγματα τῆς ὁποίας ἐγεννήθη, ἀνετράφη καὶ ἔζησε, ἑπόμενος ἀπαρατρέπτως στὰ ὅσαἐδογμάτισαν οἱ πνευματοφόροι ἀπόστολοι καὶ μετ’ αὐτοὺς αἱ θεόπνευστοι οἰκουμενικαὶ ἑπτὰ ἅγιαι σύνοδοι». (Αὐτ. σελ. 401).
 .                    Ὁ Μηλεώτης ἱστορικὸς Ρήγας Καμηλάρης (1869 – 1954) γράφει στὸ πόνημά του τὸἀκόλουθο περιστατικό, χαρακτηριστικὸ τοῦ ἀνδρός. Τὸ 1827 ἦταν στὴ Σύρο μὲ τὸν π. Ἄνθιμο Γαζῆ. Τοὺς πλησίασαν καὶ ἔπιασαν συζήτηση μαζί τους προτεστάντες μισιονάριοι. Ὁ Γαζῆς διπλωματικὰ τοὺς ἄφησε νὰ ἔχουν ἐλπίδες ὅτι θὰ προσηλυτίσουν Ἕλληνες Ὀρθοδόξους. Παρενέβη ὅμως ὁΚωνσταντᾶς καὶ τοὺς εἶπε καθαρά: «Ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι δημιούργημα θεῖο, εἰς τὸ πνεῦμα τὸἙλληνικὸν θείᾳ βουλῇ ἐμπνευσθὲν καὶ εἶναι ἡνωμένη οὕτω συμφυῶς μετὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὡς αἰσάρκες μετὰ τῶν ὀστῶν ἐν ζῶντι ὀργανισμῷ. Ἑπομένως ἡ διὰ τοῦ δηλητηρίου τῶν μισιοναρίων στέρησις τῆς Ὀρθοδοξίας ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὡς ἡ διὰ τοῦ δηλητηριώδους χιτῶνος τῆς Δηϊάνειρας ἀπόσπασις τῶν σαρκῶν τοῦ Ἡρακλέους, θὰ ἐπέφερεν ἄφευκτον τὸν θάνατον Αὐτοῦ» (Ρήγα Καμηλάρη «Γρηγορίου Κωνσταντᾶ  Βιογραφία – Λόγοι – Ἐπιστολαί», ἐκδ. Α. Κωνσταντινίδου, Ἀθῆναι, 1897, σελ. 54).
 .                    Ὅπως καὶ ἄλλοι λόγιοι κληρικοὶ ὁ π. Γρηγόριος Κωνσταντᾶς ἄφησε τὶς ἀνέσεις τοῦἐξωτερικοῦ καὶ ἦρθε στὴν Ἑλλάδα γιὰ νὰ βοηθήσει στὴν ἀναγέννησή Της. Γράφει σχετικὰ ὁ Ἀναστ. Γούδας: «Ὦ, πόσο πρέπει νὰ εὐγνωμονῶμεν τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἵτινες ἐδαπάνων πᾶν ὅ, τι εἶχον πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν καὶ διάδοσιν τῆς παιδείας. Πόση διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινεςἀφήσαντες ἄνετον ἐν Βιέννῃ βίον… ἦλθον νὰ ζήσωσι ἐν Μηλιαῖς πρὸς ἐκπαίδευσιν τοῦ ἔθνους! Πόση διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνων καὶ τινῶν ἐξ ἡμῶν, οἵτινες καίτοι ἔμμισθοι ὑπάλληλοιὄντες, δὲν συγκατατίθενται ὅμως νὰ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἵνα μὴ ἀπολέσωσι τὰς ἐν τῇπρωτευούσῃ ἄλλας ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ἀπολαύσεις…» (Ἀν. Γούδα «Βίοι Παράλληλοι», Α΄ Τόμος, σελ. 329)….-  

     

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: