ΣΩΤΗΡΙΑ ΑΛΙΜΠΕΡΤΗ: Η ΠΡΩΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Σωτηρία Ἀλιμπέρτη:
Ἡ πρώτη γυναίκα ἱστορικὸς τῆς Ἐπανάστασης

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                      Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἀνδρῶν ποὺ ἔζησαν κατὰ καὶ κοντὰ στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 καὶ ἔγραψαν ἱστορικὰ μελετήματα καὶ ἀπομνημονεύματα ὑπῆρξε καὶ μία γυναίκα, ἡ Σωτηρία Ἀλιμπέρτη (1847 – 1929), ἡ ὁποία ἔγραψε ἕνα ἐξαιρετικὸ ἱστορικὸ πόνημα γιὰ τὶς ἡρωίδες τοῦ Ξεσηκωμοῦ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἔθνους. Τὸ 484 σελίδων βιβλίο της, μὲ τίτλο «Αἱ ἡρωίδες τῆςἙλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» (Τύποις Στεφ. Ν. Ταρουσόπουλου) κυκλοφορήθηκε τὸ 1933, τέσσερα χρόνια μετὰ τὸν θάνατό της.
.                      Στὴν εἰσαγωγὴ τοῦ βιβλίου γράφεται ὅτι τὸ ἔργο τῆς Σωτηρίας Ι. Ἀλιμπέρτη περὶ τῶν Ἡρωίδων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως «ἀποτελεῖ τὸ λαμπρότερον Μνημεῖον τῶν Γυναικῶν, αἱ ὁποῖαι μετὰ τῶν Ἀνδρῶν ἐθεμελίωσαν ἑλληνικὴν πατρίδα, οἰκογένειαν, κοινωνίαν». Στὴ συνέχεια τονίζεται: «Πρώτη ἡ ἐνθουσιώδης συγγραφεὺς ὁρμωμένη ὄχι μόνον ἐξ ἁπλοῦἱστορικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλ᾽ ἐξ ὑψηλοῦ αἰσθήματος ἐθνικοῦ ἀπεφάσισε νὰ ἀσχοληθῆΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΩΣ μὲ τὰς ἡρωίδας, νὰ ἐρευνήση μετ᾽ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ τὰ περὶ αὐτῶν καὶ νὰ τὰςἀναστήση, μὲ τὴν πνοὴν καὶ τὴν φλόγα τοῦ ἐνθουσιασμοῦ της…».
.                      Τὸ πόσο ἐπιμελημένη εἶναι ἡ ἐρευνητικὴ ἐργασία τῆς Ἀλιμπέρτη γιὰ τὶςἩρωίδες τῆς Ἐπαναστάσεως ἐξάγεται ἀπὸ τὸ ὅτι ἀνέτρεξε στὶς ἱστορικὲς πηγὲς πρὸς ἐξακρίβωση τῶν γεγονότων καὶ ἀπὸ τὴν πλούσια βιβλιογραφία της, ἑλληνικὴ καὶ ξένη. Τὸ ἔργο της ἀποτελεῖἀληθῆ ἱστορία τοῦ ὑπὲρ ἐλευθερίας ἐθνικοῦ ἀγῶνος, μὲ κέντρο τὶς ἡρωίδες καὶ τὴ δράση τους.
.                      Ἡ Σωτηρία Ἀλιμπέρτη γεννήθηκε στὴν Ἀθήνα τὸ 1847 ἀπὸ εὔπορη οἰκογένεια. Πατέρας της ἦταν ὁ ἀγωνιστὴς καὶ βουλευτὴς Κλεομένης (Οἰκονόμου), ἐκ τῶν σπουδαίων ρητόρων τῆς Βουλῆς. Ὁ Κλεομένης ἀπέθανε στὴν ἀκμὴ τῆς ἡλικίας του, τὸ 1852, δηλητηριασθεὶς ἀπὸπολιτικούς του ἀντιπάλους. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Σωτηρία ἄφησε σὲ νεαρὴ ἡλικία δύο ἀγόρια, τὸν Ἄγη, ποὺ διετέλεσε νομάρχης καὶ τὸν στρατηγὸ Κλεομένη Κλεομένους, ποὺ ἦταν ἐκ τῶν ἐλευθερωτῶν τῆς Θεσσαλονίκης, στὶς 26 Ὀκτωβρίου 1912.
.                     Ἡ Σωτηρία Κλεομένους, ἀφοῦ περάτωσε τὶς σπουδές της στὴν Ἑλλάδα, τὶς συνέχισε στὴν Ἰταλία, ὅπου στὴν Φλωρεντία καὶ στὴ Ρώμη σπούδασε φιλολογία καὶ καλὲς τέχνες. Τὸ 1875 ἐπέστρεψε στὴν Ἀθήνα καὶ μετὰ  πῆγε στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου ἀνέλαβε ὑποδιευθύντρια στὸΖάππειο Παρθεναγωγεῖο. Στὴν Βασιλεύουσα γνώρισε τὸν γενικὸ γραμματέα τοῦ «Φιλολογικοῦ Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως» καὶ ἀθόρυβο ἐργάτη τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων Ἰωάννη Ἀλιμπέρτη καὶ παντρεύτηκαν τὸ 1882. Ἕως τὸν θάνατό του, τὸ 1902, ἦσαν ἕνα ἁρμονικὸ ζευγάρι, μὲ σπουδαία ἐθνικὴ δράση, στὴν Ἑλλάδα καὶ στὶς ἑλληνικὲς κοινότητες τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἡ Σωτηρία Ἀλιμπέρτη ὡς γενικὸς γραμματέας τοῦ Συλλόγου τῆς «Ἐργάνης Ἀθηνᾶς» ἔδωσε μεγάλη ὤθηση στὴν γυναικεία βιοτεχνία, ἰδίως τὴν ὑφαντική, τὴν ταπητουργία καὶ τὴν πλεκτική.
.                      Μετὰ τὴν ἀπώλεια τοῦ συζύγου ἡ Σωτηρία ἐπὶ δέκα περίπου χρόνια ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὴν κοινωνική της δράση. Τὴν ξανάρχισε τὸ 1911 μὲ τὴν μετονομασθεῖσα «Ἐργάνη» σὲ «Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικῶν». Ἐκτὸς ἀπὸ διεθνεῖς ἐράνους ποὺ διενήργησε στὸ ἐξωτερικό, ὀργάνωσε στὴν Ἀθήνα γραφεῖο γιὰ τὸν ἐφοδιασμὸ μὲ χρήματα καὶ ρουχισμὸ ὅσων ἐπανήρχοντο ἀπὸ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους στρατιῶτες. Τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1914 διοργάνωσε ἑορτὴ στὸ Θέατρο τοῦ Διονύσου, τὰ ἔσοδα τῆς ὁποίας προσφέρθηκαν σὲ γυναικόπαιδα τῆςἨπείρου. Τὸ ἐθνικὸ καὶ κοινωνικὸ ἔργο τοῦ Συλλόγου, ψυχὴ τοῦ ὁποίου ἦταν ἡ  Σωτηρία, συνεχίστηκαν, λόγῳ τῶν γεγονότων κατὰ τὸν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καὶ τὴ ΜικρασιατικὴἘκστρατεία.
.                      Παράλληλα μὲ τὸ ἐθνικὸ καὶ κοινωνικό της ἔργο ἀσχολεῖτο μὲ τὴν ἔρευνά της γιὰ τὶς ἡρωίδες τῆς Ἐπανάστασης καὶ μὲ ἄλλες μελέτες, ὅπως μὲ τὴν βιογραφία τῆς Βασίλισσας Ἀμαλίας, τὴν ὁποία ἔγραψε μὲ πληροφορίες γυναικῶν φίλων της, ποὺ ἦσαν στὴν αὐλὴ τῆς Βασίλισσας. Τὸ ἔργο της «Αἱ ἡρωίδες τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» ἀρχίζει μὲ τὴν διαπίστωση ὅτι οἱ Ἑλληνίδες γαλούχησαν τὶς γενιὲς τῶν ἡρώων καὶ  διατήρησαν ἄσβεστο διὰ μέσου τῶν αἰώνων τὸ θρησκευτικὸ συναίσθημα, τὸ ἐθνικὸ φρόνημα καὶ τὸ μίσος κατὰ τῆς τυραννίας. Γράφει σχετικὰἐμπνεόμενη ἀπὸ τὸ δημοτικὸ τραγούδι: «Κατάρα να ᾽χετε παιδιά, μὴ λιώσουν τὰ κορμιά σας. Ὅσο νὰ ζῆτε, τὴν Τουρκιὰ νὰ μὴν τὴν προσκυνᾶτε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντολὴ ποὺ δίνει στὰ παιδιά της ἡ μάνα τῶν Λαζαίων (σελ. 29). Καὶ προσθέτει τὸ γραφὲν ἀπὸ τὸν ρωσογάλλο κοινωνιολόγο Ζὰκ Νοβίκοφ (Κωνσταντινούπολη 1849-Παρίσι 1912), ὅτι ἡ γυναίκα ἦταν ἡ πρώτη δημιουργός τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλληνικῆς πατρίδας. (σελ. 31).
.                      Στὸ ἱστορικὸ βιβλίο της ἡ Ἀλιμπέρτη ἀναφέρεται στὶς ἡρωίδες τοῦ Σουλίου Μόσχω Τζαβέλλα, Χάιδω Σέχου, Δέσπω Μπότση, Ἑλένη Μπότσαρη. Ἐπίσης στὸ Ζάλλογγο, στὶς ἡρωίδες τοῦ Μεσολογγίου, στὶς ἡρωίδες τῆς θαλάσσης καὶ τῶν νησιῶν (Μπουμπουλίνα, Βισβίζη, Μαυρογένους κ.ἄ.), σὲ αὐτὲς τῆς Πελοποννήσου, τῆς Μακεδονίας, τῆς Ρούμελης… Τὸ βιβλίο κοσμεῖται ἀπὸ πλούσια εἰκονογραφία, μὲ δυσεύρετες ἱστορικὲς εἰκόνες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡπροσωπογραφία τοῦ Θεοδώρου Κολοκοτρώνη ὡς ἀρματωλοῦ.
.                      Ἡ ἀξία τοῦ βιβλίου τῆς Σωτηρίας Ἀλιμπέρτη ἔγκειται ὅτι ἐκτὸς ἀπὸ τὶς γνωστὲς ἡρωίδες ἀνακάλυψε καὶ ἄγνωστες, ὅπως ἡ Βενετὴ τῆς Χαλκίδας, ἡ Ροζάκαινα τῆς Μάνης, ἡ Χρυσή, σύζυγος τοῦ ἥρωα Μάρκου Μπότσαρη, ἡ Κοντύλη καὶ ἡ Καραντάνη ἀπὸ τὶς Μεσολογγίτισσες. Ἀπὸ τὶς λιγότερο γνωστὲς ἱστορίες ἀναφέρονται δύο. Κατὰ τὴ σφαγὴ τῆς Χίου οἱ δύο νεαρές, καλλιεργημένες καὶ ὄμορφες κόρες οἰκογενείας ἐκ τῶν πρώτων τῆς νήσου συνελήφθησαν αἰχμάλωτες καὶ σύρθηκαν στὸ κατάλυμα Τούρκου ἀξιωματικοῦ, ποὺ  θέλησε νὰκαταστήσει δική του τὴ μεγαλύτερη ἀπὸ τὶς ἀδελφές. Αὐτὴ ἀντιστάθηκε καὶ ὁ Τοῦρκος τῆς ἔδωσε διορία νὰ ἐπιλέξει, ἢ θὰ ὑποκύψει στὶς ὀρέξεις του ἢ θὰ τὴν σκοτώσει, καὶ ἔπεσε στὸν ὕπνο. ἩἙλληνίδα κοπέλα, ὡς νέα Ἰουδίθ, ἐπωφελήθηκε τῆς εὐκαιρίας, ἔσυρε ἀπὸ τὴ θήκη τὸ σπαθί του καὶ τὸ κάρφωσε στὸ στῆθος του. Ὕστερα ἀντιλαμβανόμενη τί τὴν περιμένει κρεμάστηκε καὶ τὴνἀκολούθησε ἡ νεότερη ἀδελφή της.
.                      Ἡ ἄλλη περίπτωση εἶναι τῆς παπαδιᾶς τῆς Κουρκουμέλη. Ὅταν ὁ Ἰμπραὴμ πολιόρκησε τὸ Αἰτωλικό, πρὶν ἀπὸ τὴν Ἔξοδο τοῦ Μεσολογγίου, καὶ ἡ κατάσταση σὲ αὐτὸ ἔγινεἀφόρητη, οἱ πρόκριτοι ἀποφάσισαν νὰ συνθηκολογήσουν. Ὁ Ἰμπραὴμ ἐπέτρεψε στοὺς κατοίκους του ὑπὸ ὅρους νὰ ἀποχωρήσουν. Ὑπολόγιζε ὅτι ἂν ἔβλεπαν οἱ Μεσολογγίτες τὸ πῶς φέρθηκε στοὺς κατοίκους τοῦ Αἰτωλικοῦ θὰ ἔκαμαν τὸ ἴδιο… Οἱ κάτοικοι περνοῦσαν ἀνάμεσα σὲ Τούρκους. Ὅταν πέρασε ἡ πανέμορφη Παπαδιὰ Κουρκουμέλη, τὴν κράτησαν καὶ τὴν πῆγαν πεσκέσι στὸν Ἰμπραήμ. Αὐτὸς προχώρησε νὰ τὴν ἀγκαλιάσει καὶ τὴν ἀκούμπησε μὲ τὴν χρυσοποίκιλτη λαβὴ τοῦχατζαριοῦ του. Ἡ κοπέλα ἅρπαξε τὸ σπαθὶ καὶ τοῦ εἶπε ὅτι ἂν πάει νὰ τὴν ἀγκαλιάσει θὰ τὸκαρφώσει στὸ στῆθος του, γιατί ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΝΤΑΙ. Ὁ Ἰμπραὴμ τῆς ἀπάντησε ὅτι μπορεῖ νὰ φωνάξει τὴ φρουρά του καὶ αὐτὴ θὰ τὴν κανονίσει. Ἡ νεαρὴ Ἑλληνίδα τότε τοῦ ἀπάντησε ὅτι δὲν θὰ προφτάσουν καὶ βύθισε τὸ σπαθὶ στὸ στῆθος της.-           

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: