ΒΕΝΙΑΜΙΝ Ο ΛΕΣΒΙΟΣ, ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΩΦΕΛΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Βενιαμὶν ὁ Λέσβιος
Πολύτιμος καὶ ἐθνωφελὴς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                                Ὁ ἱερομόναχος Βενιαμὶν ὁ Λέσβιος (1759-1824) προσέφερε τὰ τάλαντά του, τὶς πολλὲς γνώσεις του καὶ τελικὰ τὴν ἴδια του τὴ ζωὴ στὴν Πατρίδα, κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Δικαίως ὀνομάστηκε «πολύτιμος καὶ ἐθνωφελὴς» ἀπὸ τὸν Μ. Χουρμούζη καὶ «εἷς τῶν μεγάλων εὐεργετῶν τῆς Πατρίδος» ἀπὸ τὸν Νίκ. Σπηλιάδη. («Ἀπομνημονεύματα», τ. Β΄, σελ. 141). Ἂν καὶ γνωστὸς σὲ χῶρες τῆς Εὐρώπης γιὰ τὶς διδακτικές του ἱκανότητες ἦρθε στὴν ἐπαναστατημένη καὶ ὑπὸ δεινὴ δοκιμασία Ἑλλάδα γιὰ νὰ προσφέρει τὶς ὑπηρεσίες του. Σὲ αὐτὴν τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1824 ἀπεβίωσε, κατὰ τὴ διάρκεια ἐπιδημίας τύφου, σὲ ἡλικία 65 ἐτῶν. Ὁ μαθητής του στὶς Κυδωνίες καὶ ὡς ἰατρὸς ὑπηρετήσας τὸν Ἀγώνα Διονύσιος Πύρρος ὁ Θετταλὸς χαρακτήρισε τὸν Βενιαμὶν «ταπεινό, ἀκτήμονα, φιλόκαλο, μὲ φυσικὴ ἀγαθότητα καὶ μὲζῆλο περὶ τοῦ φωτισμοῦ τοῦ ἔθνους» (Ρωξάνης Δ. Ἀργυροπούλου «Ὁ Βενιαμὶν ὁ Λέσβιος καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Σκέψη τοῦ 18ου Αἰώνα», Κέντρο Νεοελληνικῶν Ἐρευνῶν ΕΙΕ, Ἀθήνα, 2003, σελ. 67).
.                                Ὁ Βενιαμὶν γεννήθηκε στὴν περιοχὴ Πλωμαρίου Λέσβου καὶ τὸ κοσμικό του ὄνομα ἦταν Βασίλειος. Στὰ 17 του χρόνια πῆγε στὸ Ἅγιον Ὄρος καὶ στὴ Μονὴ Παντοκράτορος, ὅπου μόναζε ὁ ἀδελφός της μητέρας του Βενιαμίν, ποὺ εἶχε διατελέσει ἡγούμενος τοῦ Μετοχίου τῆς Μονῆς στὶς Κυδωνίες (Ἀϊβαλὶ) τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Στὸ Ἅγιον Ὄρος ἐκάρη μοναχὸς καὶ ἔλαβε τὸ ὄνομα τοῦ θείου του. Ἀργότερα χειροτονήθηκε διάκονος καὶ μετὰ ἱερομόναχος. Συνόδευσε τὸν θεῖο του, ὅταν ἐπέστρεψε στὶς Κυδωνίες, ὅπου πλούτισε τὶς γνώσεις του παρακολουθώντας τὰ μαθήματα τοῦ ἱερέα καὶ δασκάλου μὲ πολλὲς γνωριμίες Ἰωάννη Οἰκονόμου. Αὐτὸς βλέποντας τὶς δυνατότητες τοῦ Βενιαμὶν τὸν ἔστειλε γιὰ περισσότερη μάθηση στὶς σχολὲς τῆς Πάτμου καὶ τῆς Χίου. Μὲ ὑποτροφία Κυδωνιατῶν συνέχισε τὶς σπουδές του στὴΔυτικὴ Εὐρώπη, πρῶτα στὴν Πίζα καὶ μετὰ στὸ Παρίσι. Ὁ Βενιαμὶν δέχθηκε ἐπηρεασμὸ ἀπὸ τὴν κουλτούρα τῶν Γάλλων ἐπαναστατῶν, ὅμως οὐδέποτε ἀρνήθηκε τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὴν Ἑλληνική του ταυτότητα.
.                                Ἀπόδειξη τῆς διατηρήσεως τοῦ ἑλληνορθοδόξου φρονήματος ἀπὸ τὸν Βενιαμὶν εἶναι πρῶτον ἡ ὑπεροχὴ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, ποὺ αἰσθανόταν ἔναντι τῶν γαλλικῶν καὶ τῶν ἄλλων «Ἑσπερίων διαλέκτων» καὶ ἡ αὐστηρὴ κριτικὴ τῶν Γάλλων ἐπαναστατῶν, στὴν ὁποία προέβη μετὰ τὴν καρατόμηση τοῦπατέρα τῆς σύγχρονης Χημείας Ἀντουὰν Λαβουαζιέ. Γιὰ τὴν ὑπεροχὴ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ὁ π. Βενιαμὶν ἐξηγεῖ ὅτι ὀφείλεται στὸ ὅτι «διανέμει φυσικῶς τὰς ἰδέας εἰς τὸν νοῦν τοῦ ἀνθρώπου, ὅπερ ἐλλείπει ἐκ τῶν λοιπῶν διαλέκτων» (Σημ. Ἡ σκέψη του περιέχεται εἰς τὴν περίφημη «Συναγωγὴ νέων λέξεων ὑπὸ τῶν λογίων πλασθεισῶν ἀπὸ τῆς Ἁλώσεως μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων» τοῦ καθηγητοῦ Στεφάνου Κουμανούδη. Ὡς πρὸς τὸ κακούργημα ποὺ ἐπιτέλεσαν οἱ Γάλλοι ἐπαναστάτες στὸν Λαβουαζιὲ ὁ π. Βενιαμὶν ἔγραψε: «Ἡφύσις ὡς φαίνεται χρειάζεται αἰῶνας ὁλοκλήρους διὰ νὰ πλάση ἕναν ὑπεράνθρωπον καὶ τοιοῦτος τῷ ὄντι ὑπῆρξε ὁ Λαοϊσέρος… Θάνατος ὅμως ὑπῆρξεν εἰς αὐτὸν ἡ ἀμοιβὴ τῆς ἀχαρίστου ἀνθρωπότητος. Τὸ μόνο ἔγκλημα ὑπῆρξεν εἰς αὐτὸν τὸ μέγα πνεῦμα… Ὥστε ἤθελεν εἶναι δύσκολον νὰ διορισθῆ, ἂν ἡ Γαλλία πρέπει νὰ ἐναβρύνηται (Σημ. γρ. περηφανεύεται) πλέον διότι ἐγέννησε τοιοῦτον ἄνδρα, ἢ νὰ ταπεινοῦται διότι τὸν ἐθανάτωσεν» (Βέν. Λεσβίου «Στοιχεῖα Φυσικῆς», τ. Β΄, παρ. 11 καὶ Ρωξ. Ἀργυροπούλου «Ὁ Βενιαμὶν Λέσβιος», σελ. 63).    
.                                Ὅταν ὁλοκλήρωσε τὶς σπουδές του ἐπέστρεψε στὶς Κυδωνίες, ὅπου δίδαξε στὴν περίφημη Ἀκαδημία τῆς πόλης φιλοσοφία (μεταφυσικὴ καὶ ἠθική), μαθηματικὰ (ἀριθμητική, γεωμετρία, τριγωνομετρία καὶ ἄλγεβρα) καὶ φυσιογνωστικὲς ἐπιστῆμες (μετεωρολογία, ἀστρονομία καὶ φυσική). (Βλ. ὅπ. βιβλ. Ρωξ. Ἀργυροπούλου, σελ. 66).  Στὰ «Στοιχεῖα Μεταφυσικῆς» περιλάμβανε τὴ φυσικὴ θεολογία. Σὲαὐτὴν δίδαξε τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς καὶ ἀντέκρουσε τὶς ὑλιστικὲς καὶ ἀθεϊστικὲς ἀπόψεις τῆς ἐποχῆς του. Μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων του ἦταν καὶ τὸ ἀκόλουθο: «Ἂν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἦτο ἀθάνατος, κατὰ τί ἤθελε διαφέρει τῶν θηρίων; Ὥστε εἶναι ἐναντίον τῆς θείας σοφίας τὸ νὰ εἶναι θνητὸς ὁ ἄνθρωπος…». (Αὐτ. σελ. 175).
.                                Ὁ π. Βενιαμὶν ἦρθε σὲ ἀντίθεση μὲ συντηρητικοὺς ἐκκλησιαστικοὺς κύκλους,  ὄχι τόσο γιὰ τὶς θεολογικές του ἀπόψεις, ὅσο γιὰ τὴν ἐκ μέρους του ὑποστήριξη τῆς ἄποψης τοῦ Κοπερνίκου ὅτι ἡ Γῆκινεῖται καὶ ὄχι ὁ Ἥλιος. Στὴν ἄποψή του στοὺς ἐκκλησιαστικοὺς καὶ φαναριώτικους κύκλους εἶχε ἀντιπάλους, ἀλλὰ καὶ ὑποστηρικτές. Μεταξὺ τῶν ὑποστηρικτῶν του ἦσαν οἱ μετέπειτα ἐθνοϊερομάρτυρες Μητροπολίτες Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος Πρώιος καὶ Νικομηδείας Ἀθανάσιος ὁ τοῦ Καρύδη καὶ ὁ λόγιος Μητροπολίτης Κυζίκου Ἰωακείμ, καθὼς καὶ οἱ Μουρούζηδες. Μετὰ τὶς ἐξηγήσεις του καὶ τὴν τυπικὴ«ὁμολογία πίστεως», ποὺ ὑπέβαλε στὸ Οἰκ. Πατριαρχεῖο ἐλεύθερα  συνέχισε τὸ διδακτικὸ καὶ συγγραφικό του ἔργο (Βλ.σχ. Χρ. Γιανναρᾶ «Ὀρθοδοξία καὶ Δύση στὴ νεώτερη Ἑλλάδα», Ἔκδ. «Δόμος», Ἀθήνα, 2006, σελ. 211).
.                                Ἦρθε στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὶς Κυδωνίες τὸν Ἰούνιο τοῦ 1821, ὅταν εἶχε ἀρχίσει στὴ ΜικρὰἈσία ἡ σφαγὴ τῶν Ἑλλήνων. Μαζὶ μὲ χιλιάδες προσφύγων διέμεινε προσωρινὰ στὰ Ψαρὰ καὶ κατέληξε στὴν ἠπειρωτικὴ Ἑλλάδα. Κατὰ τὴ σφαγὴ ἔσωσε καὶ πῆρε μαζί του τὴν τρελαμένη ἀπὸ τὴν τραγωδία τηςἀρχόντισσα Πανώρια Ἀϊβαλιώτη, ποὺ στὶς Κυδωνίες καὶ μπροστὰ στὰ μάτια της οἱ Τοῦρκοι ἔσφαξαν τὸν σύζυγό της Κωνσταντῖνο καὶ τὰ τέσσερα παιδιά της. Εἶναι ἡ γνωστὴ  «Ψωροκώσταινα». Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ π. Βενιαμὶν ἡ Πανώρια ἐπένετο, ὅμως ὅταν διενεργήθηκε στὸ Ναύπλιο ἔρανος γιὰ τὸ πολιορκούμενο Μεσολόγγι, ἔδωσε ὅλα ὅσα διέθετε, ἕνα ἀσημένιο δαχτυλίδι καὶ ἕνα γρόσι. Μὲ τὴν πράξη της θύμισε τὸν ὀβολὸ τῆς χήρας τοῦ Εὐαγγελίου….
.                                Στὴν ἐπαναστατημένη Ἑλλάδα ὁ π. Βενιαμὶν ἀσχολήθηκε καὶ μὲ τὴν πολιτική. Συμμετέσχε στὴν Α΄ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τὸ 1822 ἐξελέγη μέλος τοῦ Βουλευτικοῦ Σώματος στὴν Κόρινθο. Τὸ 1823 ἔλαβε μέρος στὴ Β΄ Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄστρους. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ 1822 ἀνέλαβε ἁρμοστὴς μὲ ὑπεύθυνο τὸν Κεφαλλονίτη Κων. Μεταξά,  ὁ ὁποῖος στὰ «Ἀπομνημονεύματα» γράφει γι’ αὐτόν: « Ἐπρόκειτο διὰ ἱερέα σεβάσμιον καὶ πεπαιδευμένον, ὅστις οὐκ ὀλίγον μὲ εὐκόλυνε διὰ τῆς ὑπολήψεως ἣν ἔχαιρε εἰς τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς μου» (Ἔκδ. Ἐμμ. Πρωτοψάλτη, Ἀθήνα, 1956, σελ. 49).  
Ἐνδεικτικὸς τῶν ἐθνικῶν ὑπηρεσιῶν, ποὺ προσέφερε ὁ π. Βενιαμὶν ὡς Ἁρμοστὴς ἦταν ὁ λόγος του στὴ Σάμο, ὅπως τὸν περιγράφει ὁ Μ. Χουρμούζης: «Μίαν Κυριακήν, ἱερουργήσαντος τοῦ ἀρχιερέως, ἀνέβη εἰς τὸνἄμβωνα ὁ ἀείμνηστος Βενιαμὶν καὶ ἐπὶ μίαν ὥραν ὡμίλησε περὶ ὁμονοίας καὶ περὶ τῶν πρὸς τὴν κοινὴν πατρίδα καθηκόντων ἑνὸς ἑκάστου καὶ ὅλων ὁμοῦ. Οὐδεὶς ἔμεινεν ἀδάκρυτος καὶ ὅταν κατέβη τοῦ ἄμβωνος ὅλοι ἔσπευδον νὰ ἀσπασθῶσιν τὴν δεξιά του. Ἡ ὁμιλία του ἐγένετο καταληπτὴ εἰς πάντας, ἡ δὲ ἀπαγγελία του καὶ τὸ παρουσιαστικόν του ἐπέβαλε σέβας». (Ρωξάνης Ἀργυροπούλου «Ὁ Βενιαμὶν Λέσβιος», σελ. 114). –     

 

 

 

 

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: