ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ, Ο ΕΞ ΟΙΚΟΝΟΜΩΝ ΔΙΑΠΡΕΠΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων
Διαπρεπὴς διδάσκαλος τοῦ Ἔθνους

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                  Ὁ Ἑλληνισμὸς ἑορτάζει ἐπίσημα καὶ παλλαϊκὰ τὴ μεγάλη ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Ἑκατοντάδες οἱ πανηγυρίζοντες ναοὶ καὶ τὰ προσκυνήματα, ὅπου ὑπάρχουν Ἕλληνες. Εἶναι τὸ Πάσχα τοῦ καλοκαιριοῦ. Ἑκατοντάδες ἐπίσης εἶναι τὰ κείμενα, τὰ ποιήματα καὶ οἱ μελέτες ποὺ γράφτηκαν γιὰ τὴν Παναγιά μας. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ τοῦ κληρικοῦ Κωνσταντίνου Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων (1780-1857), μίας σημαντικῆς ἐκκλησιαστικῆς προσωπικότητας. Γιὰ τὴ Θεοτόκο ἔγραψε τὸ σύγγραμμα «Ὑμνωδῶν ἀνέκδοτα. Ἐκ τῶν ἀπογράφων τῆς βιβλιοθήκης τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου» (Ἀθῆναι, 1840). Ὁ Οἰκονόμος στὸ σπάνιο αὐτὸ πόνημά του, τὸ ὁποῖο ἐξεδόθη μὲ δαπάνη τῆς Μονῆς σὲ 300 μόνον ἀντίτυπα, δημοσίευσε ἀνεκδότους κανόνες στὴν Θεοτόκο, ποὺ τοὺςἔγραψε ὁ Μανουήλ, Μέγας Ρήτορας τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας.
.                  Ὁ  Οἰκονόμου ἔμεινε στὴ Μονὴ τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου γιὰ ἔξι περίπου μῆνες καὶ  πέραν τῆς προηγουμένης ἐργασίας του ἔγραψε καὶ τὸ «Κτιτορικὸ ἢ προσκυνητάριον τῆς Ἱερᾶς καὶ Βασιλικῆς Μονῆς τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου» (Ἀθήνησι, 1840). Ὅταν αὐτὸ κυκλοφορήθηκε, γνώρισε τὴν ὀξεία κριτικὴ τοῦ ὀνομαστοῦ ἀγωνιστῆ Ἀρχιμανδρίτη Θεοκλήτου Φαρμακίδη. Δυστυχῶς ἡ πλούσια σὲ παλαιοὺς κώδικες βιβλιοθήκη τῆς Μονῆς ἔγινε παρανάλωμα τοῦ πυρός, τὸ1934. Τὸ κακό τῆς φυσικῆς καταστροφῆς συμπλήρωσαν οἱ Ναζὶ ποὺ λεηλάτησαν καὶ πυρπόλησαν  τὴ Μονή. Διεσώθη μέρος τῶν σημαντικῶν κειμηλίων, τῶν κωδίκων, τῶν παλαιτύπων καὶ τῶν χαλκογραφιῶν. Τὸ κυριότερο, διεσώθη ἡ θαυματουργὴ εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Μεγαλοσπηλαιώτισσας, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἔργο τοῦ Εὐαγγελιστῆ Λουκᾶ.
.                  Κάτι ἀκόμη ποὺ ἕνωσε τὸν Κωνσταντῖνο Οἰκονόμο μὲ τὴ Μονὴ τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου ἦταν τὸ ὅτι σκέφθηκε νὰ ἱδρυθεῖ σὲ αὐτὴν Θεολογικὴ Σχολή, ποὺ νὰ εἶναι ἡ ἄλλη, ἡὈρθόδοξη ἄποψη αὐτῆς, ποὺ ἦταν μία ἀπὸ τὶς τέσσερις πρῶτες– μαζὶ μὲ τὶς Νομική, Ἰατρικὴ καὶΦιλοσοφικὴ-  ποὺ τὸ 1837, μὲ ὑπογραφὴ τοῦ Ὄθωνα,  ἀποτέλεσαν τὸ Πανεπιστήμιο τῶν Ἀθηνῶν.Ἡ ἐν λόγῳ Θεολογικὴ Σχολὴ ὀργανώθηκε κατὰ τὰ δυτικὰ –βαυαρικὰ– προτεσταντικὰ  πρότυπα. Τελικὰ ἡ ἐπιδίωξη τοῦ Οἰκονόμου δὲν εὐοδώθηκε. Σὲ ἐπιστολή του στὸν Εἰρηνουπόλεως, γραμμένη τὸ 1843, ἐξήγησε ὅτι ἡ ἵδρυση τῆς Σχολῆς στὸ Μέγα Σπήλαιο εἶναι «ἀσύμφορος», τουλάχιστον «πρός γε τὸ παρόν». Οἱ λόγοι ποὺ ἐπικαλέστηκε εἶναι «πολλοὶ καὶ βαρεῖς». Ὁ Οἰκονόμος στάθηκε περισσότερο στὴ γενικότερη πνευματικὴ κατάπτωση τοῦ τόπου («τὴν περικεχυμένην εἰς τὴν ταλαίπωρον Ἑλλάδα λύμην τῆς διαφθορᾶς»), παρότι ἐπικαλέστηκε καὶ ἄλλες πιὸ ἁπτὲςἀντιξοότητες, ὅπως τὶς οἰκονομικὲς δυσκολίες, τὴ σπανιότητα ἱκανῶν καθηγητῶν καὶ τὸν κίνδυνον ἀλλοιώσεως τῆς Σχολῆς ἀπὸ τοὺς «ἔξωθεν εἰσελευσομένους μαθητιῶντας». Τέλος ὁ Οἰκονόμος δὲν παράλειψε  νὰ ὑπογραμμίσει ἀκόμη μία φορὰ τὴν ἀναγκαιότητα ἱδρύσεως κατὰ τὰ Ὀρθόδοξα πρότυπα «ἱεροῦ καταστήματος» στὴν Ἑλλάδα. (Βλ.σχ. Παναγιώτη Ὑφαντῆ «Μέγα Σπήλαιο – Ἱστορία Πνευματικὴ καὶ Ἐθνικὴ Μαρτυρία», Ἔκδ. Ι. Μητρ. Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας, Ἀθῆναι, 1999, κεφάλαιο Ε΄). Τὰ γραφέντα ἀπὸ τὸν Οἰκονόμου γιὰ «τὴν λύμη τῆς διαφθορᾶς στὴν Ἑλλάδα» καὶ γιὰ τὴ σπουδὴ τῆς Ὀρθόδοξης Θεολογίας  παραμένουν ἐπίκαιρα…
.                  Ἡ ζωὴ τοῦ Οἰκονόμου χωρίζεται ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Δ. Μπουγάτσο σὲ πέντε μέρη: Τὸ πρῶτο ἀπὸ τὴ γέννησή του, τὸ 1780, ἕως τὴ μετάβασή  του στὴ Σμύρνη, τὸ 1809, γιὰ νὰ διδάξει καὶ μετὰ νὰ ἀναλάβει τὴ διεύθυνση τοῦ Φιλολογικοῦ Γυμνασίου. Τὸ δεύτερο ἀπὸ τὸ 1809 ἕως τὸ1819, ποὺ κλείνει τὸ Φιλολογικὸ Γυμνάσιο, λόγῳ φθόνου τῶν ὑπευθύνων της Εὐαγγελικῆς Σχολῆς. Τὸ τρίτο ἀπὸ τὸ 1821 ἕως τὸ 1832, ποὺ διαμένει στὴ Ρωσία καὶ ἐπιτελεῖ σημαντικὸ ἐθνικὸ ἔργο. Τὸ βραχὺ τέταρτο, ἀπὸ τὸ 1832 ἕως τὸ 1834, ποὺ μεταβαίνει στὰ πνευματικὰ κέντρα τῆς Εὐρώπης καὶγίνεται δεκτὸς μὲ τιμὲς καὶ τὸ πέμπτο καὶ τελευταῖο, ἀπὸ τὸ 1834 ἕως τὸ 1857, ποὺ ἔρχεται καὶ ζεῖστὴν Ἑλλάδα ἕως τὸν θάνατό του. (Ἰωάν. Δ. Μπουγάτσου «Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων – Μία ἀληθινὴ φωνὴ τοῦ χθὲς καὶ τοῦ σήμερα», Ἀδελφότης τῶν ἐν Ἀθήναις Τσαριτσανιωτῶν «Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων», Ἀθήνα, 2003,  σελ. 5).  Στὸ διάστημα αὐτὸ ὁ Οἰκονόμος ἐνεργεῖ ὡς ὁ ἄνθρωπος τοῦ Οἰκ. Πατριαρχείου καὶ συμμετέχει στo σχέδιο γιὰ τὴν φαλκιδευμένη αὐτοκεφαλία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἐδόθη διὰ τοῦ «ΣυνοδικοῦΤόμου» τοῦ 1850.
.                  Ὁ πατέρας τοῦ Κων. Οἰκονόμου ἦταν ἐπίσης ἱερέας, ὅπως καὶ οἱ πρὶν ἀπὸ αὐτόν.Ὅλοι εἶχαν τὸ ὀφίκιο τοῦ Οἰκονόμου. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἴδιος ἔγραφε στὸ ἐπώνυμό του «Οἰκονόμος ὁἐξ Οἰκονόμων». Γεννήθηκε τὸ 1780 στὴν Τσαριτσάνη. Τὸ 1802 παντρεύθηκε καὶ στὴ συνέχεια χειροτονήθηκε διάκονος καὶ μετὰ ἱερέας, λαβὼν καὶ αὐτὸς τὸ ὀφίκιο τοῦ Οἰκονόμου (Σημ. Ἐνδεικτικὸ τοῦ ὀφικίου τοῦ Οἰκονόμου εἶναι ὅτι φορᾶ ἐπιγονάτιο).  Νεώτατος συμμετέσχε στὸκίνημα τοῦ Παπᾶ Εὐθυμίου Βλαχάβα, συνελήφθη ἀπὸ τὶς δυνάμεις τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ καὶἀποφυλακίστηκε μετὰ τὴν καταβολὴ γενναίων λύτρων. Ἦταν ἰδιοφυὴς καὶ φιλομαθής. Ἐν πολλοῖς αὐτοδίδακτος ταχέως διέπρεψε στὰ ἱερὰ καὶ θύραθεν γράμματα, εἶχε δὲ καὶ τὰ τάλαντα τῆς γλωσσομάθειας, τῆς συγγραφῆς καὶ τῆς  ρητορείας.
.                  Στὴ Σμύρνη διέπρεψε ὡς καθηγητὴς τοῦ Φιλολογικοῦ Γυμνασίου. Δίδασκε Θρησκευτικά, Γραμματική, Ρητορική, Ποιητική, Ἀρχαίους Ἕλληνες καὶ Λατίνους συγγραφεῖς. Ἦταν γνώστης τῆς λογοτεχνίας καὶ τῆς ἐπιστήμης τῆς Δύσης. Στὴ λογοτεχνία διασκεύασε στὰ ἑλληνικὰ τὸ θεατρικὸ ἔργο τοῦ Μολιέρου «Φιλάργυρος», ποὺ τὸ ὀνόμασε «Ὁ Ἑξηνταβελόνης». Στὴν Ἐπιστήμη ἀγόρασε γιὰ τὸ Φιλολογικὸ Γυμνάσιο τὴν Ἐγκυκλοπαίδεια τῶν ἀθέων Ντιντερὸ καὶ Νταλαμπέρ, διακρίνοντας πάντως τὴν ἐπιστήμη ἀπὸ τὴν πίστη καὶ θεωρώντας πὼς ἐπιστήμη καὶπρόοδος χωρὶς Πίστη στὸν Θεὸ εἶναι σκοτάδι παρὰ φῶς.
.                  Ἐνδεικτικός της ἀγάπης του πρὸς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὁ «Προτρεπτικὸς Λόγος», ποὺἀπηύθυνε πρὸς τοὺς Ἕλληνες, τὴν 1η Ὀκτωβρίου 1821. Σὲ αὐτόν, μεταξὺ ἄλλων, ὁ Οἰκονόμος σημειώνει ὅτι οἱ ἄλλοι χριστιανοὶ Εὐρωπαῖοι χάιδευαν τὸν Τοῦρκο γιὰ τὸ κατὰ τὴν ἄποψή τους συμφέρον τους καὶ δὲν ἔβλεπαν ὅτι τὸ Ἰσλὰμ δὲν τοῦ συγχωρεῖ νὰ κάμει ὁποιαδήποτε  συμφωνία μαζί τους. «Ἀ ν α κ ω χ ὰ ς οἱ Τοῦρκοι ὀνομάζουν μόνον τὶς συναλλαγές τους μὲ τοὺς Χριστιανοὺς καὶ ὅταν μπορέσουν, θὰ διακόψουν διὰ τῆς σπάθης κάθε σύνδεσμο μαζί τους…» τονίζει. (Κων. Οἰκονόμου τοῦ ἐξ Οἰκονόμων «Λόγοι», Ἐπιμ. Θ. Σπεράντσα, Ἀθῆναι, 1971, σέλ. 284-285). Καὶσήμερα τὰ ἴδια δὲν συμβαίνουν;…
.                       Ἡ ἔκκληση ποὺ κάνει ὁ Κων. Οἰκονόμος πρὸς τοὺς Ἕλληνες στὸν «Προτρεπτικό» του εἶναι νὰ πολεμήσουν τὴ μόλυνσή τους ἀπὸ τὴ διχόνοια. Τοὺς παρακαλεῖ νὰ μὴν ἱκανοποιήσουν μὲ τὴ διχόνοια τοὺς τὴν εὐχὴ τοῦ τυράννου Τούρκου καὶ τῶν ἄλλων ἐχθρῶν της Ἑλλάδος. Τοὺς συνιστᾶνὰ ἔχουν ὡς πρότυπα ζωῆς τὸν Ἀριστείδη καὶ τὸν Θεμιστοκλῆ καὶ τονίζει: «Εἰς τὴν κιβωτὸν τῆς πίστεως διεσώθητε ἀπὸ τοσούτων κλυδώνων καὶ τοῦ τελευταίου τῆς Μωαμεθανικῆς ἀσεβείας κατακλυσμοῦ, διεσώσατε δὲ καὶ τὴν πατρώαν σας γλώσσαν, τοὺς νόμους, τὰ ἔθιμα καὶ τὰ ἤθη τὰχριστιανικά!…Προσέχετε τώρα μὴ χάσετε τῆς πατροπαραδότου πίστεως τὸν θησαυρὸν» (Αὐτ. σελ. 319-320). Ἡ ἔκκληση τοῦ Οἰκονόμου ἰσχύει σήμερα πολὺ περισσότερο.-

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: