ΣΑΜΟΥΕΛ ΧΑΟΥ: Ὁ φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρός (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Σάμουελ Χάου:
ὁ φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρὸς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                   Μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες προσωπικότητες φιλέλληνα εἶναι ὁ ἀμερικανὸς γιατρὸς Σάμουελ Χάου. Ἡ προσφορά του δὲν περιορίστηκε μόνο στοὺς Ἕλληνες μὲ τὶς ἰατρικὲς καὶ φιλανθρωπικὲς ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε. Ἦταν μεγάλη καὶ στὴν Πατρίδα του, τὶς ΗΠΑ, ὅπου ἀγωνίστηκε γιὰ τὴν κατάργηση τῆς δουλείας καὶ γιὰ τὰ ἀνθρώπινα δικαιώματα τῶν νέγρων. Στὸ πλαίσιο τοῦ ἀγώνα τοῦ ἐπισκέφθηκε καὶ συζήτησε μὲ τὸν Πρόεδρο Λίνκολν. Ἐπίσης ἦταν ὁ δημιουργὸς στὶς ΗΠΑ τοῦ Ἱδρύματος Περκινς γιὰ τυφλοὺς καὶ κωφαλάλους, τὸ ὁποῖο σήμερα εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα καὶ καλύτερα παγκοσμίως. Στὸ σχολεῖο τοῦ Ἱδρύματος φοίτησε ἡ περίφημη Ἔλεν Κέλερ καὶ ἡ δασκάλα τῆς Ἄννα Σάλιβαν ἦταν ἀπόφοιτη αὐτοῦ τοῦ σχολείου. Ὁ Ντίκενς τὸ 1842 ἐπισκέφθηκε τὸ Περκινς καὶ ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὴ δουλειὰ ποὺ γινόταν σὲ αὐτό. Τὶς ἄριστες ἐντυπώσεις του τὶς κατέγραψε στὸ βιβλίο – ἡμερολόγιο τοῦ «American Notes».
.                Αὐτὸς ὁ ἐξαίρετος ἄνθρωπος καὶ ἐπιστήμονας ἦρθε στὴν Ἑλλάδα, γιὰ νὰ προσφέρει τὶς ὑπηρεσίες του στὸν ἀγώνα γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία της. Στὶς 28 Μαρτίου τοῦ 1825 ἔγραψε, στὸν ἐπιστήθιο φίλο του William S. Sampson, στὶς ΗΠΑ: «Εἶμαι στὴν Ἑλλάδα. Συμβάλλω κατ’ ἐλάχιστον στὴν ὑπόθεση τῆς Ἐλευθερίας καὶ τῆς Ἀνθρωπότητας. Εἶμαι ἀνεξάρτητος καί, ὅσο εἶναι δυνατὸ γιὰ μένα, εἶμαι εὐτυχισμένος». (Σάμουελ Χάου «Ἡμερολόγιο ἀπὸ τὸν Ἀγώνα 1825-1829», Βιβλιοπωλεῖο Νότη Καραβία, Ἀθήνα, 1971, σελ. θ΄»).  Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἀφοσίωσή του στὴν θεραπεία τῶν ἀγωνιστῶν γράφει: «Εἶμαι τόσο ἀπορροφημένος ἀπὸ τοὺς τραυματίες, ὥστε οἱ ἡμέρες πετοῦν σὰν τὸν ἄνεμο καὶ μόλις μοῦ ἀφήνουν μία στιγμὴ νὰ σκεφτῶ…». (Αὐτ. σελ. ιη΄).
.              Ὅταν ἦρθε ὁ Χάου στὴν Ἑλλάδα, τὸν παρέλαβε ἡ φράξια Μαυροκορδάτου καὶ εἶχε μονομερῆ καὶ στρεβλὴ εἰκόνα τῶν ὅσων συνέβαιναν καὶ γιὰ τὶς προσωπικότητες τοῦ Ἀγώνα. Ἔτσι τὸν Μαυροκορδάτο τὸν θεωρεῖ ὡς  «τὸν ἰκανότερο υἱὸ τῆς Ἑλλάδας καὶ τὸ ἰσχυρότερο στήριγμά της…». (Αὐτ. μα΄). Ἐπίσης εἶχε ἀρίστη ἰδέα γιὰ τὸν Μάσον, τὸν ἐμπαθῆ ἀλαζόνα καὶ ἕως θανάτου διώκτη τοῦ Κολοκοτρώνη, γιὰ τὸν ὁποῖο, φυσικά, ὁ Χάου  δὲν εἶχε καλὴ ἰδέα…
.                  Τοὺς φιλέλληνες ὁ Χάου τοὺς χωρίζει σὲ δύο κατηγορίες. Στὴν πρώτη βάζει ἐκείνους ποὺ «πλάκωσαν στὴν Ἑλλάδα κοπαδιαστὰ μὲ τὴν προσδοκία νὰ δρέψουν δάφνες καὶ δολάρια, ἀλλὰ ὅταν παρουσιάστηκαν τὰ πρῶτα ἀγκάθια…. σιχάθηκαν τὴν Ἑλλάδα καὶ μαζὶ καὶ τοὺς Ἕλληνες… Πῆγαν σπίτια τους καὶ ἔδωσαν διέξοδο στὴν κακεντρέχειά τους συκοφαντώντας την». Στὴ δεύτερη κατηγορία κατατάσσει ὅσους πλήρωσαν μὲ τὸ αἷμα τους τὴ συμμετοχή τους στὸν Ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων. Μεταξὺ αὐτῶν ὀνομάζει τοὺς Βύρωνα, λόρδο Μάρεϊ, στρατηγὸ Νόρμαν «καὶ  ἄλλους γενναίους Γερμανοὺς καὶ Πολωνούς». Ἰδιαιτέρως μνημονεύει τὸν Ἰταλὸ κόμη Σανταρόζα, τὴ μεγάλη αὐτὴ στρατιωτικὴ προσωπικότητα, ποὺ ὡς ἁπλὸς ἀγωνιστὴς σκοτώθηκε στὴ μάχη τῆς Σφακτηρίας.
.             Γιὰ τοὺς Ἕλληνες ἔγραψε διάφορα, πολλὲς φορὲς ἀλληλοσυγκρουόμενα. Ὅμως τὸ καταστάλαγμά του εἶναι ἕνας ὕμνος γιὰ τοὺς Ἕλληνες καὶ μία καταγγελία σὲ βάρος ἐκείνων – Ἑλλήνων καὶ ξένων – οἱ ὁποῖοι «ἔζησαν στὴν Εὐρώπη καὶ ἀπέκτησαν καὶ τὰ εὐρωπαϊκὰ ἐλαττώματα». Γράφει ὅτι οἱ συκοφαντοῦντες τοὺς Ἕλληνες, «δὲν λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τους ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τετρακόσια ἔτη διετέλει ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ φρικτοτέρου δεσποτισμοῦ, ἀπανθρωποτέρου τῆς δουλεμπορίας ἀκόμη καὶ τῶν Ἰνδιάνων. Ἐγὼ τολμῶ νὰ εἴπω ἄνευ φόβου διαψεύσεως, ὅτι ὁ νεώτερος Ἕλλην, παρ’ ὅλην τὴν καταθλιπτικὴν δουλείαν του, εἶναι πλέον ἐναρέτου καὶ εὐχαρίστου χαρακτῆρος ἢ ὁ Σικελός, ὁ Ἰταλός, ὁ Ἰσπανὸς καὶ ὁ Ρῶσος. Εἶναι ἐξυπνότερος, δραστηριώτερος, μὲ μεγαλυτέραν ἰδιοφυίαν, ὡς ὁ κάτοικος πάσης εὐρωπαϊκῆς χώρας». (Αὐτ. σελ. 119).
.               Ὁ Χάου ἦταν γόνος πολὺ πλούσιας οἰκογένειας τῶν ΗΠΑ. Ὁ πατέρας του ἦταν πλοικτήτης καὶ βιομήχανος. Ὅμως φόρεσε τὴ φουστανέλα καὶ συμμετέχοντας στὶς ἐκστρατεῖες καὶ στὶς μάχες ὡς γιατρὸς προσαρμόστηκε στὶς ἐξαιρετικὰ δύσκολες συνθῆκες, τὶς ὁποῖες καὶ περιγράφει στὸ Ἡμερολόγιό του: «Ὁ Ἕλλην στρατιώτης εἶναι νοήμων, δραστήριος, σκληραγωγημένος καὶ λιτοδίαιτος. Ὁδεύει ἢ μᾶλλον σκιστὰ ἐπὶ τῶν βράχων, ἀρκούμενος εἰς μίαν γαλέταν, εἰς ὀλίγας ἐλαίας ἢ ὠμὸν κρεμμύδι. Τὴ νύκτα κατακλίνεται εὐχαριστημένος ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ὡς προσκεφάλαιον ἔχων ὁμαλόν τινα λίθον καὶ ὡς κάλυμμα τὴν καπόταν, ποὺ φέρει μαζί του χειμώνα καλοκαίρι…Οἱ Ἕλληνες στρατιῶται δὲν εἶχον σκευὰς καὶ 0ησαν ἀπηλλαγμένοι ἀποσκευῶν… Ἡ φουστανέλα του εἶναι τὸ μανδήλιό του, τὸ τραπεζομάντηλό του καὶ ἡ πετσέτα του..» (Αὐτ. σελ. 11-12).
.               Ἀπευθυνόμενος στοὺς καλοζωισμένους ἀμερικανοὺς φίλους του ὁ Χάου γράφει γιὰ τὴν προσωπική του ἐμπειρία: «Εἶμαι βέβαιος ὅτι ποτὲ δὲν ἐδοκιμάσατε τὸ πραγματικὸν συναίσθημα τῆς διαβρωτικῆς πείνης. Σεῖς γνωρίζετε μόνον τί θὰ πῆ καλὴ ὄρεξις. Ἐπέρασα ὁλοκλήρους μήνας μὲ σαλιγκάρια τοῦ βουνοῦ μόνον καὶ μὲ ψημένα ἔντομα, ἑβδομάδας χωρὶς ψωμὶ καὶ ἡμέρας χωρὶς μπουκιὰ εἰς τὸ στόμα…» (Αὐτ. σελ. 12).
.              Πέρα ἀπὸ τὸ ἐπιστημονικὸ καὶ φιλελληνικό του ἔργο ὁ Χάου προσέφερε καὶ κοινωνικὸ ἔργο στὴν Ἑλλάδα. Ἑλληνόπουλα προσφυγόπουλα καὶ ὀρφανά, περίπου σαράντα, ποὺ τὰ περισσότερα  ζοῦσαν στὸ ὀρφανοτροφεῖο τῆς Αἴγινας καὶ ὅλα εἶχαν ἔφεση νὰ σπουδάσουν ὁ Χάου τὰ πῆρε μαζί του στὶς ΗΠΑ. Τὰ περισσότερα  ἀποκαταστάθηκαν καλά, παντρεύτηκαν ἀμερικανίδες, ἀλλὰ χάθηκαν γιὰ τὸν Ἑλληνισμό.
.              Χαρακτηριστικὴ ἡ περίπτωση τοῦ Ἰωάννη Σελιβέργου Ζάχου (1820-1898). Ἀναδείχθηκε στὶς ΗΠΑ πολύπλευρη καὶ ἀξιόλογη προσωπικότητα. Καταγράφεται ὡς «ἰατρός, λόγιος, πανεπιστημιακός, ἐφευρέτης, θρησκευτικὸς ρήτορας…». Ἀγωνίστηκε γιὰ τὰ δικαιώματα τῶν νέγρων καὶ τῶν γυναικῶν. Ὅμως ξέχασε τὴν Ἑλλάδα. Ἐγκατέλειψε τὴν Ὀρθοδοξία, ἔγινε «πάστορας» τῆς Σέχτας τοῦ Ἀντιτριαδιτισμοῦ (Unitarianism). Πιθανὸν ἐπειδή, ὅταν ἦταν 4 ἐτῶν, ὁ Κωνσταντινουπολίτης πατέρας του σκοτώθηκε σὲ μάχη κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821 καὶ ἡ μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε, τὸν ἄφησε νὰ φύγει στὶς ΗΠΑ μὲ τὸν Χάου καὶ κάποια στιγμή, ὅταν ἦταν μόλις 13 ἐτῶν, σταμάτησε νὰ τὸν ἐνισχύει οἰκονομικά…
.              Κάπως διαφορετικὴ ἡ περίπτωση τοῦ Χριστόφορου Καστάνη (1814-1866), ποὺ καὶ αὐτὸν πῆρε ὁ Χάου στὶς ΗΠΑ, γιὰ νὰ σπουδάσει. Ἦταν ἀπὸ τὴ Χίο καὶ κατὰ τὴν καταστροφή της ἔχασε καὶ τοὺς δύο γονεῖς του. Ὁ ἴδιος γλύτωσε καὶ ἔφτασε στὸ Ναύπλιο κατὰ θαυματουργικὸ τρόπο. Εὐρισκόμενος στὴν Ἀμερικὴ ἔγινε πανεπιστημιακὸς καὶ συγγραφέας. Περιέγραψε τὶς περιπέτειές του σὲ δύο βιβλία, ποὺ κυκλοφορήθηκαν τὸ 1851 καὶ ἔγιναν μπεστ σέλερς. Σὲ αὐτὰ ἀναφέρει εὐφήμως τοὺς Χάου καὶ Ζάχο. Παντρεύτηκε ἀμερικανίδα καὶ ἀπεβίωσε στὰ 52 του χρόνια, χωρὶς νὰ προσφέρει κάτι στὸν Ἑλληνισμὸ τῶν ΗΠΑ. Μία τρίτη περίπτωση εἶναι τοῦ Μιχαὴλ Ἀνάγνου (Ἀναγνωστόπουλου, 1837-1906). Σπούδασε στὴν Ἑλλάδα καὶ ἔμαθε καλὰ ξένες γλῶσσες. Γνωρίστηκε μὲ τὸν Χάου, ποὺ τὸν προσέλαβε γραμματέα του καὶ τὸν πῆρε μαζί του στὶς ΗΠΑ. Τὸν ἔκανε ἀναπληρωτή του στὸ Ἵδρυμα Πέρκινς γιὰ τοὺς τυφλούς, παντρεύτηκε τὴν κόρη του καὶ ἀνέλαβε τὸ Ἵδρυμα μετὰ τὸν θάνατό του.-

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: