ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ ΚΟΡΑΗΣ: Ο ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀδαμάντιος Κοραής: Ὁ Διδάσκαλος τοῦ Ἔθνους

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                    Ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἔθνους Ἀδαμάντιος Κοραὴς (1748-1833) ἔζησε τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς ζωῆς του μακριὰ ἀπὸ τὸν σκλαβωμένο καὶ μετὰ ἐπαναστατημένο Ἑλληνισμὸ καὶσυγκεκριμένα στὴ Γαλλία. Ἂν καὶ πτυχιοῦχος γιατρὸς ἀφιέρωσε τὴ ζωή του στὴν μελέτη καὶδημοσίευση ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ βοηθοῦσαν στὴ διαμόρφωση τοῦ σύγχρονού του Ἕλληνα. Σύμφωνα μὲ τὴν ἰδεολογία, ποὺ ἐκεῖνος εἶχε διαμορφώσει, ὁ Ἕλληνας θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθεῖ τῆς Παράδοσής του καὶ τῆς ἰδιοπροσωπίας του καὶ νὰ ταυτισθεῖ μὲ τὸν δυτικὸ ἄνθρωπο, ὅπως, κατὰ τὴνἄποψή του, τὸν ἐξέφραζε ὁ Γάλλος πολίτης.
.                    Τὴν ἐπιδίωξή του αὐτὴ  διατύπωσε ὁ Κοραὴς τὸ 1800 στὸ «Ἆσμα πολεμιστήριον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ περὶ ἐλευθερίας  μαχομένων Γραικῶν (sic) ἐν τῇ κατ’ Αἴγυπτον τυπογραφία». Γράφει μεταξὺ ἄλλων: «…Φίλους τῆς ἐλευθερίας τῶν Γραικῶν τῆς σωτηρίας, ὅταν ἔχωμεν τοὺς Γάλλους τίς ἡ χρεία ἀπὸ ἄλλους; Γάλλοι καὶ Γραικοὶ δεμένοι, μὲ φιλίαν ἡνωμένοι δὲν εἶναι Γραικοὶ ἢ Γάλλοι, ἀλλ’ ἓν Ἔθνος, Γραικογάλλοι…» (Κοραῆ, «Ἐκλεκτὲς σελίδες», ἐκδ. Οἶκος Γ. Παπαδημητρίου, Ἀθῆναι, 1951, σελ. 38-40).
.                    Ἡ ἰδεολογία τοῦ Κοραῆ διαμορφώθηκε ἀπὸ τὴν βεβαιότητα ποὺ αἰσθανόταν ὅτι ὁἀρχαῖος ἑλληνικὸς πολιτισμὸς εἶχε μεταφερθεῖ στὴ Δύση καὶ εἰδικότερα στὴν Γαλλία καὶ ἑπομένως οἱ Ἕλληνες, ἂν ἤθελαν νὰ ἐπανέλθουν στὸ μεγαλεῖο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, θὰ ἔπρεπε νὰταυτισθοῦν μὲ τοὺς Γάλλους. Ὁ εἰσαγωγέας τῆς ἰδεολογίας τοῦ «νεοελληνικοῦ διαφωτισμοῦ» Κ. Θ. Δημαρᾶς γράφει σχετικά: « Ὁ Κοραὴς πιστεύει ὅτι τὸ ἀρχαῖο πνεῦμα μεταφέρθηκε στὴ Δύση, ὅτι ἡΓαλλία εἶναι ἡ διάδοχος τῆς ἀρχαίας ἀθηναϊκῆς δημοκρατίας, ὅτι ὁ πόθος τῆς ἐλευθερίαςἐμφυτεύεται στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν παιδεία καὶ ὅτι καρπὸς τῆς παιδείας εἶναι ἡ ἀρετή. Σκεπτόμενος ἔτσι ἀφιερώνει ὅλες του τὶς δυνάμεις στὴν “μετακένωση”, ὅπως ἔλεγε ὁ ἴδιος, τῆς δυτικῆς παιδείας στὴν Ἑλλάδα…» (Κ. Θ. Δημαρᾶ «Νεοελληνικὸς Διαφωτισμὸς» «Ἑρμῆς», 7η Ἔκδ.,Ἀθήνα, 1998, σελ. 19).
.                       Ὁ Κοραὴς ἐξιδανίκευσε τὴ δυτικὴ σκέψη καὶ δὲν μπόρεσε ποτὲ νὰ ἀντιληφθεῖ τὴδιαστρέβλωση, ποὺ αὐτὴ εἶχε διαπράξει στὸν ἑλληνικὸ πολιτισμὸ καὶ στὴν ἀθηναϊκὴ δημοκρατία ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Αὐγουστίνου, ἕως τὴν ἐποχὴ τοῦ Θωμὰ τοῦ Ἀκινάτη καὶ τοῦ Βολταίρου.

.                    Παρὰ πάντως αὐτὴ τὴν ἐξιδανίκευση τῆς Δύσης ὁ Κοραὴς διατήρησε στοιχεῖα τῆςἑλληνικῆς καταγωγῆς του. Μεταξὺ αὐτῶν ἦταν ἡ διατήρηση τῆς πίστης του στὴν Ὀρθοδοξία, ἔστω καὶ ἂν αὐτὴ ἦταν μὲ μεγάλη δόση ἀντικληρικαλισμοῦ καὶ μὲ ἄγνοια τῆς Ὀρθόδοξης πνευματικότητας. Ἡ ἰδεολογία του «μακρὰν ἀπὸ τὴν Σκύλλαν τῆς ἀθεΐας καὶ τὴν Χάρυβδιν τῆς δεισιδαιμονίας» μπερδεύει ἀθέους ἀριστεροὺς καὶ συντηρητικοὺς πιστοὺς στὴν Ὀρθοδοξία.Ὑπάρχουν θερμοὶ ὀπαδοί του καὶ στὶς δύο πλευρές. Κάθε μία ἀγνοεῖ ὅσα ἀπὸ τὴν ἰδεολογία τοῦΚοραῆ δὲν ἀνταποκρίνονται στὴ δική της σκέψη καὶ μένει στὰ ὅσα τῆς ταιριάζουν. Μεταξὺ τῶνὑποστηρικτῶν τοῦ Κοραῆ ἦσαν ὁ Μητροπολίτης Κερκύρας Μεθόδιος (Κοντοστάνος) καὶ οἱκαθηγητὲς Πανεπιστημίου π. Βασίλειος Στεφανίδης, Κων. Μουρατίδης, Δημ. Μπαλάνος, Νίκ. Βέης καὶ Γεωργ. Γαλίτης. Ὅλοι τους ἔβλεπαν θετικὰ τὰ ὅσα ὁ Κοραὴς ἔγραψε γιὰ τὴν Ἐκκλησία καὶ τὴθέση της στοὺς Ἕλληνες. (Βλ.σχ. Χρ. Γιανναρᾶ «Ὀρθοδοξία καὶ Δύση στὴ νεώτερη Ἑλλάδα», ἐκδ. «Δόμος», Ἀθήνα, 2006, σελ. 228).
.                     Οἱ ἰδεολόγοι  «διαφωτιστές», ποὺ ἔχουν ὡς σύμβολό τους τὸν Κοραή, εἴτε γράφουν διαπιστώσεις τους, εἴτε προσαρμόζουν τὰ γραπτά του στὴ δική τους ἰδεολογία. Θὰ ἀναφέρομε ἕνα παράδειγμα. Ὁ καθηγητὴς κ. Πασχάλης Κιτρομηλίδης γράφει: «Ὁ Κοραής… ὑπῆρξε κατηγορηματικὸς ὡς πρὸς τὴ θέση τῆς θρησκείας σὲ μία εὐνομούμενη πολιτεία. Ὁ χωρισμὸς τῆςἘκκλησίας ἀπὸ τὸ κράτος, ἡ ἀπόλυτη ἐλευθερία τῶν θρησκευτικῶν δογμάτων καὶ ὁ σεβασμὸς τῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων τοῦ καθενός, ἀλλὰ καὶ ὁ αὐστηρὸς περιορισμὸς τῶν θρησκευτικῶν ἐκδηλώσεων στὸν χῶρο τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, συνιστοῦν τὰ κλασικὰ φιλελεύθερα αἰτήματα ὡς πρὸς τὴ θρησκεία, τὰ ὁποῖα ἐνστερνίζεται μὲ πάθος καὶ ἐντυπωσιακὴ συνέπεια. Μὲ τὶς θέσεις αὐτὲςἐκφράζει ὁ Κοραὴς τὴ ριζική του ἀντίθεση πρὸς τὴν καθιέρωση ὁποιασδήποτε ἐπίσημης θρησκείας στὴ νέα ἑλληνικὴ πολιτεία». (Εἰσαγωγὴ στὸ βιβλίο τοῦ Κοραῆ «Σημειώσεις εἰς τὸ προσωρινὸν πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος», Ἵδρυμα τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, 2018, σελ. 25) Ὁ κ. Κιτρομηλίδης δίνει ἰδεολογικὴ ἔμφαση στὰ λεγόμενά του μὲ τὰ «ἐνστερνίζεται μὲ πάθος» καὶ «ριζικὴ ἀντίθεση». Καὶ ὅμως ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΩΝ ΟΣΩΝ ΓΡΑΦΕΙ Ο ΚΟΡΑΗΣ.
.                     Στὶς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ πρώτου Συντάγματος (τοῦ 1822) τῆς Ἑλλάδος ὁΚοραὴς ἀποδέχεται πλήρως τὸ προοίμιο «Εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος», σημειώνοντας ὅτι ὅσοι κάμνουν τὰς συνθήκας, εἴτε Μονάρχες, εἴτε πολίτες, νὰ ὁρίζωσι τὴνἐπίκλησιν τοῦ θείου ὀνόματος ὡς ὅρκον ἱερόν, θεωρώντας ὅτι ὅλοι τους πιστεύουν στὸν Θεό. Δεύτερον ὁ Κοραὴς διαφωνεῖ μὲ τὴν γραφὴ ὅτι «Ἐπικρατοῦσα θρησκεία εἶναι ἡ τῆς ἈνατολικῆςὈρθοδόξου Ἐκκλησίας», μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι ἂν σημαίνει ὅτι εἶναι ἡ πλειοψηφία τῶν πολιτῶν, αὐτὸεἶναι προφανὲς καὶ ἑπομένως περιττό. Ἂν πάλι σημαίνει ὅτι ὑπάρχει κράτος, αὐτὸ εἶναι ἢπνευματικὸ ἢ κοσμικό. Ἂν εἶναι πνευματικό, τότε οἱ ἴδιοι οἱ ὑπουργοὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι κολάζουν ὅσους ταράσσουν τὴ θρησκεία. Στὸ κοσμικὸ κράτος φυσικὰ εἶναι ἄτοπο νὰ ὑπάρχει «ἐπικρατοῦσα θρησκεία».
.                    ΟΜΩΣ, κατὰ τὸν Κοραή, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ, διότι λίγες γραμμὲς πιὸ κάτω γράφει: «Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΟΞΑ ΕΙΣ ΤΑΣ ΠΛΕΙΟΤΕΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΣ ΤΩΝ ΓΡΑΙΚΩΝ ΕΙΝΑΙ Η ΔΟΞΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» (Σελ. 85 προαναφερθέντος βιβλίου). Καὶ πιὸ κάτω ἐξηγεῖ: «Κίνδυνον κανένα δὲν τρέχομεν νὰ ἰουδαΐσωμεν ἢ νὰ τουρκίσωμεν. Ἀρκεῖ νὰ κολάζωσι οἱ νόμοι τὸν Τοῦρκον καὶ τὸν Ἰουδαῖον, ὅστις ἤθελεν τολμήσει   ἢ νὰ ὑβρίση φανερὰ τὴν θρησκείαν μας». Αὐτὰ δείχνουν ἄθεο κράτος;…
.                    Ἡ διδασκαλία τῶν θρησκευτικῶν, κατὰ τὸν Κοραή, ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ, ὀνομάζεται «Παιδεία Κυρίου» καὶ «παιδεία δικαιοσύνης», γιατί δημιουργεῖ κοινωνία εὔτακτη καὶεἰρηνική. (Αὐτ. σέλ. 132-133). Μάλιστα ὁ Κοραὴς βάζει τὸν ἑαυτό του μαζὶ μὲ ὅλους τους Ἕλληνες Ὀρθοδόξους καὶ τονίζει: «Εἰς ἡμᾶς μάλιστα τοὺς Ὀρθοδόξους προστάσσει ἡ θρησκεία νὰδίδωμεν τὸ σωτήριον τοῦτο παράδειγμα τῆς εἰρήνης…» (Αὐτ. σελ. 138). Πάντως οἱ σημειώσεις του στὸ πρῶτο Ἑλληνικὸ Σύνταγμα εἶναι περισσότερο σκέψεις λογίου, παρὰ γνῶμες πολιτικοῦ μὲἐμπειρία στοὺς πόθους καὶ στὴν ἐθνικὴ συνείδηση.
.                    Γιὰ τὸ ὅτι ὁ Κοραὴς ζοῦσε στὸν ἰδεολογικὸ κόσμο του φάνηκε καὶ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴγλῶσσα. Θέλησε νὰ εἰσαγάγει τὴν «καθαρεύουσα», τὴν «καθαρὴ γλῶσσα» στοὺς Ἕλληνες. Τοῦἀπάντησε καταλλήλως ὁ ἐθνικός μας ποιητὴς Διονύσιος Σολωμός: «Μοῦ πονεῖ ἡ ψυχή μου. Οἱδικοί μας χύνουν τὸ αἷμα τους ἀποκάτου ἀπὸ τὸν Σταυρό, γιὰ νὰ μᾶς κάνουν ἐλεύθερους καὶτοῦτος καὶ ὅσοι τοῦ ὁμοιάζουν, πολεμοῦν, διὰ ἀνταμοιβὴ νὰ τοὺς σηκώσουν τὴ γλῶσσα τους…» (Σολωμοῦ Ἅπαντα, ἐκδ. Γρηγόρη, Ἀθήνα, Διάλογοι, σελ. 217).- 

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: