ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ: Ο ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟΣ ΗΓΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Λυκοῦργος Λογοθέτης: ὁ πολύπλευρος ἡγέτης τῆς Σάμου

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .           Ὁ Λυκοῦργος Λογοθέτης (1772-1850), ἡγέτης τῆς Σάμου κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821,  εἶναι, ὅπως γράφει ὁ Ἀκαδημαϊκὸς Μιχαὴλ Σακελλαρίου (1912-2014), «μία ὄχι μόνο ἀπὸ τὶς πιὸσημαντικὲς φυσιογνωμίες τοῦ Ἀγώνα, ἀλλὰ καὶ μοναδικὴ ἀπὸ ὁρισμένες ἀπόψεις». Καὶ ἐξηγεῖ: «Μόνος αὐτὸς εἶναι ἕνας τόσο πολύπλευρος ἡγέτης. Γνήσιος πολιτικός, συνέταξε ὀργανικὸ νόμο καὶστρατιωτικὸ κανονισμὸ καὶ κυβέρνησε σύμφωνα μὲ αὐτούς. Διαμόρφωσε καὶ ἐφάρμοσε δημοκρατικοὺς θεσμούς. Εἰσήγαγε τὴ λαϊκὴ κυριαρχία….». (Μιχαὴλ Β. Σακελλαρίου «Γεώργιος Λυκοῦργος Λογοθέτης τῆς Σάμου: Ἕνας Συνταγματικὸς Δημοκράτης Ἡγέτης κατὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ ᾽21», Πανεπιστημιακὲς Ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο, 2014, σελ. ΧΙ).
.                  Τὸ πραγματικὸ ὄνομά του ἦταν Γεώργιος Παπλωματάς. Γεννήθηκε στὸ Καρλόβασι τῆς Σάμου. Οἱ γονεῖς του δὲν ἦσαν  πλούσιοι, οὔτε γραμματισμένοι, ὅμως εἶδαν τὴν εὐφυΐα τοῦ παιδιοῦτους καὶ τὸ βοήθησαν νὰ μάθει γράμματα στὴν Πορφυριάδα Σχολὴ Καρλοβάσου καὶ  στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Λογοθέτης μορφώθηκε μέσα στὴν Παράδοση τῆς «καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς». Γνώρισε τὴ δυτικὴ σκέψη καί, ὡς  Ἕλληνας, προσέγγισε καὶ ἀφομοίωσε ὅ,τι τοῦ φάνηκε χρήσιμο. Πρῶτα ἔγινε γραμματικὸς στὸ Πατριαρχεῖο καὶ ἀπὸ τὸ 1795 στοὺς ἡγεμόνες τῆς Βλαχίας ἈλέξανδροὙψηλάντη καὶ Ἀλέξανδρο Σοῦτζο. Ὁ δεύτερος τὸν προήγαγε στὸ ἀξίωμα τοῦ δεύτερου Λογοθέτη, καὶτοῦ ἔδωσε μεγάλο μισθό. Ἔκτοτε ὁ Γεώργιος Παπλωματὰς ἔλαβε τὸ ἐπώνυμο Λογοθέτης.
.                   Τὸ 1806, μὲ ἐμπειρίες καὶ πλοῦτο, ποὺ ἀποκόμισε ἀπὸ τὶς ὑπηρεσίες του στοὺςἝλληνες ἡγεμόνες, ὁ Λογοθέτης ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ὅπου βρέθηκε στὸ μέσον τῆς ἔχθρας τῶν Σαμιώτικων φατριῶν «Καρμανιόλων» καὶ «Καλικαντζάρων». Κατηγορήθηκε ἀπὸ τοὺς «Καλικάντζαρους» ὅτι ὑποκινεῖ τοὺς Σαμιῶτες σὲ ἀνταρσία κατὰ τῆς ὀθωμανικῆς ἐξουσίας καὶπάρα τρίχα σώθηκε ἡ ζωή του. Ὁ ἴδιος διηγόταν ἀργότερα,  ὅτι ἐνῶ ἦταν φυλακισμένος, τὴν παραμονὴ τῆς ἑορτῆς τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου εἶδε τὴν Παναγία, ποὺ τὸν βεβαίωσε ὅτι σύντομα θὰ ἀπελευθερωθεῖ. Ἀπὸ τότε καὶ σὲ ὅλη του τὴ ζωὴ γιόρταζε εὐλαβικὰ τὴν ἡμέρα τῶν Εἰσοδίων. (Ἐπαμεινώνδα Ι. Σταματιάδου «Σαμιακά», Τόμος Β΄, Ἔκδ. Ζαφείρης – Σοφούλης, Ἀθήνα, 1965, σελ. 106-107). Οἱ Ὀθωμανοὶ τὸν ἐξόρισαν στὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἐκεῖ ἕως τὸ 1810 χρησιμοποιήθηκε ὡς γραμματέας τῆς Ἱερᾶς Κοινότητας. Τότε ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ἀλλὰ πάλι κυνηγήθηκε καὶ τὸ 1812 κατέφυγε στὴ Μύκονο. Τὸ 1814 γύρισε στὴ Σάμο, ὅπου πάλι τὸν πιάσανε καὶ τὸν φυλάκισαν. Μὲ καταβολὴ ὑψηλοῦ ποσοῦ ἀπὸ τὸν πεθερό του ἀπελευθερώθηκε καὶ διέφυγε στὴ Σμύρνη. Ἐκεῖ τὸ 1819 μυήθηκε στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία ἀπὸ τὸν Ἀριστείδη Παπὰ καὶ τοῦ δόθηκε τὸ συνθηματικὸ ὄνομα «Λυκοῦργος». Ἔκτοτε ἄλλαξε καὶ τὸ βαφτιστικό του ὄνομα καὶ κράτησε τὸὄνομα τοῦ Σπαρτιάτη Νομοθέτη. Ἔτσι προέκυψε τὸ Λυκοῦργος Λογοθέτης…
.            Ὅταν ξέσπασε ἡ Ἐπανάσταση στὸν Μοριά, ὁ Λυκοῦργος πληροφορήθηκε ὅτι οἱ σφαγὲς στὴν Κωνσταντινούπολη  θὰ ἐπεκταθοῦν στὴ Σμύρνη καὶ ἐπέστρεψε στὴ Σάμο, ὅπου ἀνέλαβε τὴνἡγεσία τῶν Σαμιωτῶν. Στὶς 8 Μαΐου 1821 ὁ Λυκοῦργος, ὕστερα ἀπὸ ἀρχιερατικὴ τελετή, ὕψωσε στὸ Καρλόβασι τὴ Σημαία τῆς Ἐθνεγερσίας μὲ τὸ Σταυρό, παρουσία τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ τοῦνησιοῦ. Μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Ἐπανάστασης οἱ Σαμιῶτες ἀπέλασαν τὸν Βοεβόδα καὶ φόνευσαν πολλοὺς Τούρκους. Οἱ δυνάστες σὲ ἀντίποινα φόνευσαν Σαμιῶτες, ποὺ κατοικοῦσαν στὰ Βουρλὰκαὶ σὲ ἄλλα κοντινὰ πρὸς τὴ Σάμο μέρη τῆς Μικρασιατικῆς ἀκτῆς.
 .            Ἡ Πύλη πρὸς καθυπόταξη τῆς Ἐπανάστασης στὴ Σάμο ἔστειλε  πλοῖα ὑπὸ τὸν Καρὰ Ἀλὴμὲ 4000 στρατιῶτες. Μπαρούτη δὲν εἶχαν οἱ Σαμιῶτες. Ὁ δάσκαλος Ἰγνάτιος μὲ ὅσες γνώσεις εἶχε Χημείας ἔφτιαξε 500 ὀκάδες μπαρούτης. Ὁ Λυκοῦργος ὀχύρωσε, κατὰ τὸ δυνατό, τὸ νησὶ καὶ γιὰνὰ φανεῖ πολὺς ὁ στρατὸς τῶν Ἑλλήνων μηχανεύτηκε τὸ  στρατήγημα νὰ ντύσει ἀντρικὰ γυναῖκες. Αὐτὲς κουβαλοῦσαν ξύλα ποὺ ἔμοιαζαν γιὰ ὄπλα και, γιὰ νὰ φαίνονται πολλές, ἀπὸ κρυφὸμονοπάτι ξαναγύριζαν… Τὸ εὐφυὲς τέχνασμα τοῦ Λυκούργου, ἡ ἀπὸ θαλάσσης βοήθεια τῶν Ὑδραίων καὶ Σπετσιωτῶν  καὶ ἡ γενναιότητα τῶν Σαμιωτῶν  κατανίκησαν τὶς χιλιάδες τῶν Τούρκων εἰσβολέων.
 .            Ὅταν ὁ Δημ. Ὑψηλάντης πληροφορήθηκε τὶς νίκες τῶν Σαμιωτῶν, ἀπέστειλε ἐπιστολὴστὸν Λυκοῦργο Λογοθέτη, στὴν ὁποία, μεταξὺ ἄλλων ἔγραψε: «Φιλογενέστατε κύριε Λογοθέτα Λυκοῦργε, ἀρχηγὲ τῶν στρατευμάτων τῆς Σάμου, μὲ ἄκραν μου εὐχαρίστησιν ἀνέγνων τὴν περιγραφὴν τῶν γενναίων κατὰ τῶν τυράννων ἀνδραγαθημάτων σας. Οἱ Σάμιοι ὑπὸ τὴν στρατηγίαν σου ἀνεκάλεσαν τὸν λαμπρὸν ἐκεῖνον αἰώνα τῆς Ἑλληνικῆς ἀνδρείας καὶ ἐλευθερίας». Στὸν ἴδιο φάκελο «δυνάμει τῆς παρὰ τῆς Ἀρχῆς πληρεξουσιότητάς του» ὁ Ὑψηλάντης τὸν διόρισε «ἀρχηγὸν πληρεξούσιον τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Σάμου» καὶ τοῦ χορήγησε τὸ σχετικὸ δίπλωμα, τὸὁποῖο ἔγραφε μεταξὺ ἄλλων:
«Ὁ φιλογενέστατος κύριος Λογοθέτης, ἀρχιστράτηγος τῶν ἐν Σάμῳ Ἑλληνικῶν στρατευμάτων, ἐπειδὴ ἐκ τῶν ἔργων ἀνεφάνη ἀνὴρ συνετός, στρατηγικὸς καὶ πιστὸς εἰς τὴν πατρίδα καὶ τὸ ἔθνος, διορίζεται παρ’ ἡμῶν πληρεξούσιος ἀρχιστράτηγος τῆς Σάμου διὰ νὰ παύη τὰς διχονοίας, διὰ νὰσυστέλλη τοὺς Τουρκολάτρας καὶ νὰ ἀνατρέπη  τοὺς ἀσεβεῖς καὶ προδοτικοὺς σκοπούς των, νὰὑπερασπίζεται τοὺς φιλοπάτριδας καὶ διὰ νὰ ἀνταμείβη τοὺς ἀξίους στρατιώτας καὶἀξιωματικούς…. Ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῆς Τροπολιτζᾶς τῇ 31ῃ Αὐγούστου 1821, Δημήτριος Ὑψηλάντης». (Βλ. «Σαμιακά», Β΄ Τόμο, σελ. 161-162).
 Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Λογοθέτη συνέβη ἡ τραγωδία τῆς σφαγῆς τῆς Χίου, τὸ 1822. Ὁ ἴδιος, σὲἐπιστολή του, τὴν ὁποία ὑπέβαλαν στὴ Β΄  Ἐθνοσυνέλευση τοῦ Ἄστρους, οἱ πληρεξούσιοι τῆς Σάμου Χριστόδουλος Καψάλης καὶ Ἀναγνώστης Ἀμήρισσας, περιγράφει τὸ πῶς πολέμησαν οἱΣαμιῶτες στὴ Χίο καὶ ἐκφράζει τὴ λύπη του, διότι «πολλὴν ἀδιαφορίαν εὐρήκαμεν μεταξὺ τῶν Χίων καὶ μάλιστα τὸ χειρότερον τῆς ἀδιαφορίας, καὶ φιλοτουρκίαν». Στὴ συνέχεια καταγγέλλει ὅτιὁ Χιώτης πρώην ἀξιωματικὸς τοῦ Ναπολέοντα Χ. Ἀντώνιος Βουρνιᾶς, «μὲ τοὺς ἰδικούς τουπεριέρχεται καὶ λαφυραγωγεῖ, λεηλατεῖ καὶ γυμνώνει… χωρὶς νὰ στοχασθῆ ἢ χριστιανικὸν εἶναι τὸἁρπαζόμενον, ἢ τουρκικόν».
.                   Ἡ ἄποψη Χιωτῶν εἶναι διαφορετική. Ὁ μάρτυρας τῶν γενομένων Χριστόφορος Πλ. Καστάνης στὸ ἀγγλιστί, τὸ 1851,  ἐκτυπωθὲν βιβλίο του γιὰ τὴ Σφαγὴ τῆς Χίου κακίζει τὴδιεκδίκηση τῶν πρωτείων μεταξὺ τῶν Λογοθέτη καὶ Μπουρνιά, ποὺ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα «τὴνἐγκατάλειψιν τῆς ἐκστρατείας πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ μίσους ἐναντίον τῶν οὐδετέρων, τοὺςὁποίους κατέστρεψαν οἱ Τοῦρκοι». (Μαρίας Γιατράκου «Εἰδήσεις περὶ τῆς Ἐπαναστάσεως τῆς Χίου (1822)», Ἀνάτυπο, 22ου τόμου «Δελτίου τῆς Ἱστορικῆς καὶ Ἐθνολογικῆς Ἑταιρείας τῆς Ἑλλάδος», Ἀθῆναι, 1979, σελ. 176). Ἡ ἀντικειμενικὴ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ Λογοθέτης δὲν ἤθελε νὰ ἀναμιχθεῖστὶς ἐπαναστατικὲς ἐνέργειες τῆς Χίου, ὁ Μπουρνιᾶς τὸν ἔπεισε  νὰ λάβει μέρος σὲ αὐτές, χωρὶςὅμως νὰ ὑλοποιήσει τὰ ὅσα τοῦ ὑποσχέθηκε, περὶ τῆς συμμετοχῆς τῶν Χιωτῶν. Ἐπὶ πλέον δὲν θέλησε νὰ συνεργασθεῖ μαζί του, θεωρώντας ὅτι ἐκεῖνος, ὡς Χιώτης, θά ᾽πρεπε νὰ δίνει τὶς διαταγές…- 

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: