AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ: YΠΟΝΟΜΕΥΤΗΣ ἢ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ; (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος:
Ὑπονομευτὴς ἢ εὐεργέτης τῆς Ἑλλάδος;
Μέρος Α΄

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                 Ὁ Ἀλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791-1865)  δέσποσε γιὰ δεκαετίες στὴν πολιτικὴ ζωὴτῆς Ἑλλάδος, κατὰ καὶ μετὰ τὴν Ἐπανάσταση. Θέλησε νὰ διακριθεῖ καὶ στὰ στρατιωτικά, ἀλλὰ ἐκεῖ ἀπέτυχε παταγωδῶς. Μήπως πέτυχε στὰ πολιτικά; Ἐκεῖ ὑπάρχουν ἀντιγνωμίες, ὄχι ὡς πρὸς τὶς ἱκανότητές του, αὐτὲς τὶς ἀναγνωρίζουν καὶ αὐτοὶ ποὺ τὸν κατακρίνουν, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν χαρακτήρα του, ποὺ κατὰ τοὺς δεύτερους προκάλεσε μεγάλες συμφορὲς κατὰ τὴν Ἐπανάσταση καὶ στὸ ἐλεύθερο Ἑλληνικὸ κράτος. Οἱ ἀντιγνωμίες ἀρχίζουν μὲ τὴν ἔλευσή του στὴν Ἑλλάδα καὶσυνεχίζονται ἕως καὶ σήμερα…
 .                 Ὁ Μαυροκορδάτος γεννήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ φοίτησε στὴ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή. Στὴ συνέχεια μετέβη στὴ Γενεύη, ὅπου παρέμεινε ἐπὶ ἑξάμηνο καί, ὅπως ὁ ἴδιοςἔλεγε, παρακολούθησε μαθήματα ὀχυρωματικῆς, τὰ ὁποῖα χρησιμοποίησε διὰ τὴν ὀχύρωση τοῦΜεσολογγίου. Ὁ ἴδιος ἐπίσης ἔλεγε ὅτι στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Πίζας ἔλαβε μαθήματα ἰατρικῆς. Πρίγκιπας αὐτοχρίστηκε, λόγῳ τοῦ φθόνου πρὸς τοὺς Ὑψηλάντες, καὶ τὸν τίτλο ἀναγνώρισε ἡπροσωρινὴ κυβέρνηση, χωρὶς νὰ ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα.
Γράφει σχετικὰ ὁ Νίκ. Σπηλιάδης: «Ἀλλὰ καθὼς ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Γερουσίαν τῆς δυτικῆςἙλλάδος… οὕτως ἐψηφίσθη καὶ τώρα ἀπὸ τὴν βουλὴν καὶ ἐπεκυρώθη ἀπὸ τὸ Νομοτελεστικὸν πρίγκιψ, ἐνῶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε ἀπὸ τὸ ἔθνος τὸ δικαίωμά του νὰ ψηφίζη πρίγκιπας. Ἐψηφίσθη δὲ διότι αὐτὸς ὁ ἴδιος ἠθέλησε… Ἀλλὰ ὅστις εἶναι γεννημένος γιὰ τὰ μεγάλα, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ ματαίους τίτλους… Ὅσοι ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀγωνισθῶσι διὰ τὴν ἐλευθερίαν, δὲν ἦτο δίκαιον νὰ παρεισάγωσιν αὐτοὶ πρῶτοι τὴν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν πολιτῶν μὲ τοὺς τίτλους, ἂν ἦλθον τῷ ὄντι διὰ τὴν ἐλευθερίαν» («Ἀπομνημονεύματα (1821-1843)»,  Ἔκδ. Χ.Ν. Φιλαδελφέως, Ἀθήνησιν, 1851, Τόμ. Α. σελ. 223 καὶ 356).
.                 Τὸ ὅτι ὁ ἐγωισμὸς τυφλώνει τοὺς ἱκανοὺς ἀνθρώπους καὶ κάνουν χοντρὰ σφάλματα, φάνηκε στὶς στρατιωτικὲς ἐπιχειρήσεις, στὶς ὁποῖες ἐπιδίωξε νὰ ἡγηθεῖ καὶ ἡγήθηκε μὲ τραγικὲς συνέπειες γιὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ στὸν ἐμφύλιο, τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε ἕνας τῶν βασικῶν ὑπαιτίων. Ἡπρώτη του μεγάλη ἧττα ἦταν στὸ Πέτα (4/7/1822). Ἡ πιὸ ἐπώδυνη  ἦταν στὸ Νεοκάστρο – Σφακτηρία (25/4/1825). Ὁ ἀμερικανὸς φιλέλληνας Σάμουελ Χάου, ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τοῦ Μαυροκορδάτου, στὸ «Ἡμερολόγιο ἀπὸ τὸν Ἀγώνα 1825-1829»  (Εἰσαγωγὴ μὲ παρουσίαση ἀνεκδότων ἀποσπασμάτων Ὀδυσσέα Δημητρακόπουλου, Ἔκδ. Βιβλιοπωλείου Νότη Καραβία, Ἀθήνα, 1971, σελ. 35) γράφει γι’ αὐτήν:
.                 «Σήμερον ἀντελήφθην τὸ πνεῦμα δυσαρεσκείας, τὸ ὁποῖον ἐπροφήτευσα ὅτι θ’ ἀνεπτύσσετο, ἐὰν ὁ Μαυροκορδάτος ἀπετύγχανε κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τοῦ Νεοκάστρου. Διῆλθον ἐντεῦθεν τρεῖς χιλιάδες στρατιωτῶν ἐν ἀταξίᾳ καὶ συγχύσει, μεμφόμενοι ἀπεριφράστως τὴν κυβέρνησιν (Σήμ. γρ. Κουντουριώτου – Μαυροκορδάτου) καὶ ἀπαιτοῦντες τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Κολοκοτρώνη (Σημ. γρ.: Τὸν κρατοῦσαν φυλακισμένο στὴν Ὕδρα), διὰ νὰ ἀναλάβη τὴν διοίκησιν καὶ τὰς κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐπιχειρήσεις. Φοβοῦμαι ὅτι ὁ Μαυροκορδάτος εἶνε χαμένος ἄνθρωπος, καίτοι εἰς τὸν πρόεδρον (Σημ. γρ.: Γ. Κουντουριώτη) ἔχει τὸν σταθερώτερον τῶν φίλων καὶ νοῦν γόνιμον εἰς σχέδια».
.                 Τὸ προσωπικὸ δημοσιογραφικὸ ὄργανο τοῦ Κουντουριώτη «Ὁ φίλος τοῦ Νόμου», μὲ δυσκολία ἀποκρύπτει τὰ στρατηγικὰ λάθη τῶν Κουντουριώτη καὶ Μαυροκορδάτου στὴν ἧττα τοῦ Νεοκάστρου. Γράφει: «Ἐχάσαμεν φρούριον, τὸ ὁποῖον ἐκυριεύσαμεν μὲ ἱκανοὺς ἱδρῶτας καὶ αἱματοχυσίαν ἀπὸ τοὺς ἐχθρούς, φρούριον, τοῦ ὁποίου ἡ τοποθεσία καὶ ὁ ὑπ’ αὐτὸ ἐξαίρετος λιμὴν εἶναι προτερήματα ἀνεκτίμητα διὰ τοὺς κρατοῦντας, ὅταν ἐξεύρωσι νὰ ὠφελῶνται. Ἀλλὰ φεῦ! Ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἠσθάνθημεν, ὁποῖον ἐχθρὸν ἀφήσαμεν νὰ ἔμβη εἰς τὰς θύρας μας. Τὸν ἐθεωρήσαμεν ἀπ’ ἀρχῆς μὲ ἀνόητον καταφρόνησιν καὶ ἐτιμωρήθημεν πολλὰ βαρέως….».
.                 Ἡ ἴδια ἐφημερίδα ἀναφέρεται διπλωματικὰ στὴν ἀπελευθέρωση τοῦ Κολοκοτρώνη ἀπὸτὴν φυλακή του στὴν Ὕδρα, γιὰ νὰ ἡγηθεῖ τῶν Ἑλλήνων κατὰ τοῦ Ἰμπραήμ: «Ἡ σεβ. Διοίκησις (Σημ.  Κουντουριώτη – Μαυροκορδάτου) βλέπουσα τὴν δεινὴν τῶν πραγμάτων κατάστασιν καὶ τὴνἐπείγουσαν ἀνάγκην του νὰ κινηθῶσιν αἱ δυνάμεις τοῦ ἔθνους μὲ τὴν πρέπουσαν ἐνέργειαν καὶδραστικότητα, ἔκρινεν ἀναγκαῖον, διὰ νὰ μὴν ἀφήση παντελῶς ἀφορμὰς μεμψιμοιρίας εἰς τοὺς λαοὺς τῆς ἐνταῦθα φυλάξεως (sic) τῶν στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ἀρχηγῶν Πελοποννησίων, νὰτοὺς ἀνακαλέση εἰς τὸ στάδιον τῶν ἀγώνων. Ὅθεν τὴν 16ην τοῦ παρόντος (Σημ.: Μαΐου 1825) μετακληθέντες (sic) ἀνεχώρησαν διὰ Ναύπλιον» («Ὁ Τύπος στὸν Ἀγώνα», Ἔκδ. Ἑρμῆς, Ἀθήνα, 1971, Τόμ. Γ΄ σελ. 100-101) Μετὰ τὴν τραγικὴ ἧττα στὸ Πέτα ὁ Μαυροκορδάτος πῆγε στὸπολιορκούμενο Μεσολόγγι, παίρνοντας τὰ εὔσημα τοῦ Νικολάου Σπηλιάδη, ὁ ὁποῖος σὲ πολλὰἄλλα τὸν ἐπέκρινε: «Ὁ Μαυροκορδάτος τουλάχιστον ἔσωσε τὸ Μεσολόγγι διὰ τῆς γενναίας ἀποφάσεως καὶ ἐπιμονῆς νὰ κλεισθῆ εἰς αὐτὸ καὶ διὰ τῆς ἐπιτηδειότητός του νὰ κερδίση χρόνον διαπραγματευόμενος μὲ τοὺς Τούρκους, ἄχρις ὅτου ἔφθασαν εἰς βοήθειάν του οἱ Πελοπονννήσιοι καὶ τὸ Μισολόγγι… θὰ κινήσει εἰς τὸ μετὰ ταῦτα τὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν συμπάθειαν ὅλου τοῦ κόσμου καὶ θὰ ὀνομασθῆ ἡρωικὸ Μισολόγγι». (Ὅ.π. σελ. 486).
.                 Τὸ ὅτι ὁ Μαυροκορδάτος σχεδίασε καὶ ὀργάνωσε τὴν ὀχύρωση τοῦ Μεσολογγίου εἶναι μία θεωρία ποὺ προώθησε ὁ γαμβρὸς τοῦ ἱστορικὸς καὶ πολιτικὸς Σπ. Τρικούπης, ἀλλὰἀμφισβητεῖται μὲ ἰσχυρὰ στοιχεῖα. Ὅταν ὁ Μεσολογγίτης ἥρωας Ραζηκότσικας ἀνέλαβε τὴνἀρχηγία τῶν «ντόπιων ἁρμάτων», πρῶτο μέλημα εἶχε τὴν ὀχύρωση τῆς πόλης…. Ἔτσι ἀπὸ 1ης Ἰουνίου μέχρι 1ης Αὐγούστου 1821 ὁλοκληρώθηκαν οἱ πρῶτες ὀχυρωματικὲς ἐργασίες ὑπὸ τὴνἀποκλειστική του φροντίδα. Ὁλοκληρώθηκαν μὲ δαπάνες τοῦ ἰδίου καὶ ἐράνου μεταξὺ τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν καὶ προσωπικὴ ἐθελοντικὴ ἐργασία. Στὰ συγγράμματα τῶν Κων. Στασινοπούλου, Ι. Ραζῆ καὶ Στέφ. Τσίντζου διασώζονται οἱ ἰδιόγραφοι λογαριασμοὶ τοῦΡαζηκότσικα, ποὺ ἀφοροῦν τὶς ὀχυρωματικὲς ἐργασίες. Ἀλλὰ καὶ ἀργότερα, τὸ μεγάλο μέρος τοῦλεγόμενου «Ἑπτάγωνου Ὀχυρώματος» κατασκευάστηκε μὲ σχέδιο καὶ ἐπίβλεψη τοῦ Χιώτη ὀχυρωματοποιοῦ Μιχαὴλ Κοκκίνη, ποὺ σκοτώθηκε κατὰ τὴν Ἔξοδο. Ὁ ἴδιος στὴν ἀπὸ 14 Μαΐου 1823 ἀναφορά του πρὸς τὸν Μαυροκορδάτο γράφει: «Ἀνήκει ἔπαινος πρὸς ὅσους ἐργάσθηκαν –μὲ τὴν βοήθεια τῆς θείας Προνοίας– γιὰ τὸ ἔργο τοῦτο, ὄχι μόνο τοὺς σκάπτας, κτίστας, ἐπιστάτας, ἀλλὰ καὶ τὸν γενναῖον, ἀνδρεῖον καὶ φιλόπατριν λαὸν τοῦ Μεσολογγίου». Στὴν ἴδια ἀναφορὰπαρακαλεῖ νὰ τοῦ δοθοῦν τὰ ἀναγκαῖα μέσα γιὰ τὴ σύντομη ὁλοκλήρωση τοῦ ὀχυρωματικοῦἔργου. (Σπ. Κανίνια «Ἐλευθερία»,  Ἀθήνα, 1997, σελ. XVII).
.                 Ὁ Μαυροκορδάτος ἦρθε στὴν Ἑλλάδα πιστεύοντας ὅτι θὰ  τὴν κυβερνήσει, «γιὰ τὸ καλό Της». Ἡ πίστη του διαψεύσθηκε ἀπὸ τὰ πράγματα. Ὁ Θωμᾶς Γόρδων, θαυμαστὴς τοῦ Μαυροκορδάτου, ὅπως οἱ περισσότεροι φιλέλληνες, γράφει: «Καταγόμενος ἀπὸ τὴν ἀρχαιοτέραν τῶν εὐγενῶν φαναριωτικῶν οἰκογενειῶν,… διακρινόμενος… ἐπὶ ἱκανότητι, λεπτότητι τρόπων καὶπολλῇ μαθήσει, εὐάρεστος τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὁμιλῶν μετ’ ἄκρας εὐχερείας πολλὰς γλώσσας… Φιλόδοξος, φίλαρχος καὶ συνειδὼς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐπὶ τῶν μάλιστα πεφωτισμένων συμπατριωτῶν του, δὲν ἔχασε καιρὸν νὰ σπεύσῃ εἰς ἓν στάδιον ὅπου εὐλόγως ἠδύνατο νὰ ἐλπίσῃ ὅτι θὰ ὑπερέβαλλεν ὅλους τοὺς συναγωνιστάς του…». (Θωμᾶ Γόρδωνος «Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως», ΜΙΕΤ, Τομ. Α΄, σελ. 336).- 

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: