ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ, ΘΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΘΗΡΙΩΔΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ἱερομάρτυρες Ἀρχιερεῖς
θύματα τῆς τουρκικῆς θηριωδίας

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                 Πέρυσι, τέτοια ἡμέρα (ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)), τὸ ἀντίστοιχο κείμενο ἦταν ἀφιερωμένο στὸν ἐθνοϊερομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄. Φέτος ἀφιερώνεται σὲ δύο, στοὺς Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεο (Πρώιο) καὶ Θεσσαλονίκης Ἰωσὴφ (Ἀντωνόπουλο), οἱ ὁποῖοι μὲ ἄλλους ἕντεκα Ἀρχιερεῖςἀκολούθησαν  τὴν μαρτυρικὴ πορεία τοῦ Πατριάρχη στὴν δι’ ἀπαγχονισμοῦ ἐκτέλεση καὶ ἀνακηρύχθηκαν ἅγιοι ἱερομάρτυρες. Στὴν Κωνσταντινούπολη ἐκτελέστηκαν οἱ Συνοδικοὶ ἈρχιερεῖςἘφέσου Διονύσιος, Ἀγχιάλου Εὐγένιος, Νικομηδείας Ἀθανάσιος, Τορνόβου Ἰωαννίκιος, Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος, Θεσσαλονίκης Ἰωσὴφ καὶ Δέρκων Γρηγόριος. Στὴ Θράκη ἐκτελέστηκαν ὁ πρώην Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Κύριλλος ϛ΄ καὶ οἱ Σωζοπόλεως Παΐσιος Πρικαῖος ἢ Βάρης, Μαρωνείας Κωνστάντιος, Γάνου καὶ Χώρας Γεράσιμος, Μυριοφύτου καὶ Περιστάσεως Νεόφυτος καὶ Σαμμακοβίτου Ἰγνάτιος.
.                 Ὁ Σουλτάνος, ὅταν πληροφορήθηκε τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ στὴν Πελοπόννησο, ζήτησε ἀπὸ τὸν Πατριάρχη νὰ στείλει ὡς ὁμήρους στὴν Πύλη τρεῖς ἀρχιερεῖς, ἀπὸτοὺς πλέον κοντινούς του. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ Θεσσαλονίκης Ἰωσήφ, Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος καὶΤορνόβου Ἰωαννίκιος. (Ἀρχ/που Χριστοδούλου «Γρηγόριος Ε΄ –  Ὁ ἐθνάρχης τῆς ὀδύνης», Ἀποστ. Διακονία, 2004, σελ. 598). Ἡ ἐν ὄψει τῶν προφανῶν τραγικῶν ἐξελίξεων ἀτμόσφαιρα στὸΠατριαρχεῖο ἦταν χαρμολύπης. Εἶναι χαρακτηριστικοὶ οἱ λόγοι τοῦ Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ πρὸς τοὺς στὸ μαρτυρικὸ τέλος πορευομένους ἀδελφούς του: «Ἀδελφοί, οὕτως ἠθέλησεν ὁ Κύριος, δεικνύων ἡμῖν πολλὰ καὶ σκληρά… Ἀπέρχεσθε σήμερον εἰς τὴν Πύλην, ἵνα μένητε βεβαίως μετὰτῶν ἄλλων ἀδελφῶν ἐνέχυρα παρ᾽ αὐτῇ. Κύριος οἶδε τὸ ἀποβησόμενον. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποβῇ εἰς μαρτύριον, ἀκολουθήσω ὑμᾶς τάχιον καὶ ἐγώ». (Ι. Φιλήμονος ΔΙΕΕ, τ. Β΄, σελ. 117).
.                  Ὁ Δέρκων Γρηγόριος ἦταν τῆς γνώμης νὰ μὴν σταλοῦν οἱ Ἀρχιερεῖς ὅμηροι στὴν Πύλη, ἀλλὰ νὰ ἐζητεῖτο ἀπὸ τὸν Σουλτάνο νὰ μεταβοῦν ὁ Πατριάρχης καὶ οἱ Συνοδικοὶ Ἀρχιερεῖς στὴν Πελοπόννησο, μὲ τὴν αἰτιολογία ὅτι ἐκεῖ θὰ φρόντιζαν νὰ σταματήσει ἡ Ἐπανάσταση, ἀλλὰ στὴν οὐσία νὰ ἡγοῦντο Αὐτῆς. Ὁ Πατριάρχης ἀπέρριψε τὴν εἰσήγηση καὶ ἀπάντησε: «Καὶ ἐγώ, ὡς κεφαλὴ τοῦ ἔθνους καὶ ὑμεῖς, ἡ Σύνοδος, ὀφείλομεν νὰ ἀποθάνωμεν διὰ τὴν κοινὴν σωτηρίαν. Ὁ θάνατος ἡμῶν θὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τὴν Χριστιανωσύνην νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ ἔθνος ἐναντίον τοῦ τυράννου. Ἀλλ’ ἂν ὑπάγωμεν ἡμεῖς νὰ θαρρύνωμεν τὴν ἐπανάστασιν, τότε θὰ δικαιώσωμεν τὸν Σουλτάνον ἀποφασίσαντα νὰ ἐξολοθρεύσῃ ὅλον τὸ ἔθνος» (Ν. Σπηλιάδου «Ἀπομνημονεύματα», Ἔκδ. Χ. Νικολαΐδου Φιλαδελφέως, 1851, Α΄ Τόμος, σελ. 100, σημ. 1).
.                 Στὶς 10 Ἀπριλίου 1821, ἡμέρα τοῦ Πάσχα, ἀπαγχονίστηκε ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ καὶ ἀκολούθησε τὴν ἴδια ἡμέρα ὁ ἀπαγχονισμὸς τῶν Νικομηδείας Ἀθανασίου, Ἀγχιάλου Εὐγενίου καὶ Ἐφέσου Διονυσίου. Στὶς 3 Ἰουνίου 1821 ἀπαγχονίσθηκαν οἱ ἄλλοι συλληφθέντες Ἀρχιερεῖς Δέρκων Γρηγόριος, Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος, Τυρνόβου (ἢ Τορνόβου) Ἰωαννίκιος καὶ Θεσσαλονίκης Ἰωσήφ. Οἱ δήμιοι τοὺς ἐπιβίβασαν ἐπὶ πλοιαρίου, γιὰ νὰ τοὺς ὁδηγήσουν στὴνἀγχόνη. Κατὰ τὴ διαδρομὴ οἱ ἀρχιερεῖς μὲ πνιγμένη ἀπὸ τὸν πόνο τὴ φωνὴ ἔψαλλαν τὴν ἀκολουθία τῆς κηδείας τους. Στὸ τέλος εὔχονταν ὁ ἕνας στὸν ἄλλο: «Καλὴ ἀντάμωση στὴν ἄλλη ζωή».
.                  Πρῶτον οἱ δήμιοι ἀποβίβασαν τὸν Τορνόβου Ἰωαννίκιο στὸ Ἀρναούτκιοϊ. Ἐκεῖ εἶχε στηθεῖ ἡ ἀγχόνη «ἀπὸ τοῦ ἀνωφλίου οἰκίας παρακειμένου κουρείου». Οἱ ἄλλοι Ἀρχιερεῖς «ἀπέστρεψαν τοὺς δακρύοντας αὐτῶν ὀφθαλμούς», πλὴν τοῦ Δέρκων. Αὐτὸς ὄρθιος ἱστάμενος καὶπαρακολουθῶν τὸ θύμα μέχρι τῆς τελευταίας τοῦ θανάτου στιγμῆς ἀνέκραξε διὰ τῆς στεντορείας αὐτοῦ φωνῆς «Μακαρία ἡ ὁδὸς ᾗ (Σήμ. γρ. στὴν ὁποία) πορεύῃ σήμερον». Ἔπειτα ἦρθε ἡ σειρὰτοῦ Ἀδριανουπόλεως Δωροθέου. Τὸν ἀποβίβασαν καὶ τὸν κρέμασαν στὸ Μεγάλο Ρεῦμα.Ἀκολούθησαν ὁ Δημητσανίτης Θεσσαλονίκης Ἰωσὴφ ποὺ τὸν κρέμασαν στὸ Γενίκιοϊ (Νεοχώρι) καὶ ὁ Ἀχαιὸς Δέρκων Γρηγόριος, τὸν ὁποῖο τὸν πῆγαν στὰ Θεραπειὰ καὶ τὸν κρέμασαν μπροστὰ στὸσπίτι του. (Σπ. Τρικούπη «Ἱστορία τῆς  Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως», Ἔκδ. 3η, Ἔκδ. Παν. Ἀσλάνης,Ἐν Ἀθήναις, 1888, τ. Α΄ σελ. 110 κ.ε. καὶ Κων. Παπαρρηγόπουλου «Ὁ Μέγας Δέρκων», ἐν «Ἑστία», 1876, σελ. 53).
.                 Ὁ Χιώτης Μητροπολίτης Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος Πρώιος (1765-1821) ἦταν ἐκ τῶν εὐρυμαθεστέρων κληρικῶν τῆς ἐποχῆς του καὶ εὑρηματικὸς παιδαγωγός. Ὅταν ἀνέλαβε σχολάρχης τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς, ὁ Κούμας ἔγραψε ὅτι «ἤρχισε νὰ γίνεται Πιερία (σημ. γρ.: χώρα τῶν Μουσῶν) ὁ Βόσπορος…, μὲ τὸν φιλοτιμότερον διδάσκαλον καὶ προῆλθεν ἱκανὴ ὠφέλεια ἐκ τῆς σχολῆς…». Ὁ Δωρόθεος μαζὶ μὲ τὰ θρησκευτικὰ ἔγραψε καὶ δίδαξε φιλοσοφία, ἀρχαῖα ἑλληνικά, ἀστρονομία, φυσική, ἀριθμητική, ἄλγεβρα, γεωμετρία, λογική. (Περιοδ. Ἑλλην. Φιλολογικοῦ Συλλόγου Κωνσταντινούπολις τ. Γ΄, 1880, σελ. 256). Τὰ μαθήματα τῆς φυσικῆς γίνονταν μὲ πειράματα καὶ ἡ ἀστρονομία μὲ οὐράνιες παρατηρήσεις. Ἐπίσης ἐπιμελήθηκε τῆς συντάξεως Μεγάλου Λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης, ποὺ ἄρχισε νὰ ἐκδίδεται ἐπὶ πατριαρχίας Γρηγορίου Ε΄, ἀλλὰ δὲν ὁλοκληρώθηκε, λόγῳ τῶν ἐπισυμβάντων τραγικῶν γεγονότων.
.                 Ὁ Δωρόθεος ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ εἰσήγαγε στὴν παιδαγωγικὴ μέθοδο τὴν αὐτοδιοίκηση τῶν τροφίμων τῆς Σχολῆς. Οἱ ὀγδόντα μαθητὲς ἦσαν διηρημένοι σὲ δύο τμήματα. Ἐπικεφαλῆς τοῦκάθε τμήματος ὁ πρόεδρος ἢ «ταξίαρχος». Χρέος τους νὰ προσέχουν τὴν τήρηση τῶν γυμνασιακῶν νόμων, νὰ ἐπιλύουν διαφορὲς καὶ νὰ συνεργάζονται μὲ τὸν σχολάρχη. (Τ. Ἀθ. Γριτσόπουλου «Πατριαρχικὴ Μεγάλη Σχολή», τ. Β΄, σσ. 86 κ.ἑ., 415 κ.ἑ.).
.                 Ὁ Θεσσαλονίκης Ἰωσὴφ (1761-1821) γεννήθηκε στὴν ἁγιοτόκο Δημητσάνα, ποὺπροσέφερε καὶ πλειάδα Πατριαρχῶν καὶ Ἀρχιερέων. Στὴν ἀδούλωτη αὐτὴ ἰδιαίτερη πατρίδα του, μὲτὴν μεγίστη προσφορὰ στὴν Ἐθνεγερσία, ἔμαθε τὰ πρῶτα του γράμματα. Τὴν ἐκπαίδευσή του συμπλήρωσε στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Μανουὴλ Γεδεὼν γράφει τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ μάρτυρος Ἱεράρχου: « Φυσικὰ μὲν εὐφυία καὶ κρίσις νοὸς ἀποχρῶσα, προσθήτω δὲ καὶ κτητὸν τὴν ἱκανὴν παίδευσιν. Προαιρετικὰ δὲ πραότης, εὐπροσιτότης,… ἐγκράτεια καὶ τήρησις ὡς ἔνι ἀκριβὴς τῶν Θείων Κανόνων» («Ἀπὸ σημειώματα χρονογράφου», Ἀθῆναι, 1932, σελ. 157).
.                 Ὡς Μητροπολίτης Δράμας (1780-1810) ὁ Ἰωσὴφ δι’ ἐπιστολῆς του προέτρεψε τὸν Ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη νὰ συγγράψει τὸν Συναξαριστὴ καὶ ἀνέλαβε ἐκεῖνος τὴν ἐπιχορήγηση τῆςἔκδοσης. Μάλιστα ἐπιδίωξε νὰ παραμείνει μυστικὴ ἡ προσφορά του, ὅπως γράφει σὲ ἀνέκδοτη μελέτη του ὁ Γορτύνιος πρωτοπρεσβύτερος π. Χρίστος Κυριακόπουλος. Στὴν ἐπιστολή του ὁἸωσὴφ ἔγραψε μεταξὺ ἄλλων: «Περὶ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Συναξαριστοῦ… ζητῶ νὰ γίνη ὅσον τὸδυνατὸν ἄρτιον καὶ καλόν, ἐπαινετὸν καὶ δεκτὸν Θεῷ πρῶτον καὶ ἀνθρώποις ὠφέλιμον. Ἴσως καὶσυγχωρηθῇ καὶ ἡμῖν μέρος τῶν πολλῶν μας ἀμπλακημάτων (Σημ.γρ.: ἁμαρτημάτων)». Ὡς Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (1810-1821) ὁ Ἰωσὴφ ἦταν κοντὰ καὶ βοηθοῦσε τὸν συντοπίτη τουΠατριάρχη Γρηγόριο Ε´. Τὴν περίοδο 1819 – 1821 ἦταν Συνοδικὸς καὶ ὑπέγραψε τὴν ΠατριαρχικὴἘγκύκλιο πρὸς τοὺς Θεσσαλονικεῖς, μὲ τὴν ὁποία ὁ Πατριάρχης τοὺς προέτρεπε νὰ μὴν παρασυρθοῦν ἀπὸ τὸ κίνημα τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ κατὰ τῆς Πύλης.
.                 Ἡ θυσία τοῦ Πατριάρχη καὶ τῶν Ἀρχιερέων, ποὺ παρέμειναν πιστοὶ μέχρι θανάτου στὸν Χριστό, στὴν Ἐκκλησία καὶ στὸ Ἔθνος, θὰ ἔπρεπε νὰ συγκινεῖ κάθε ἔντιμο καὶ ἐνημερωμένο ἄνθρωπο. Εἶναι λυπηρὸ τὸ γεγονὸς ὅτι  ἡ ἀντιεκκλησιαστικὴ ἰντελιγκέντσια τῆς Πατρίδας μας κρατάει ἀτεκμηρίωτη, ἄδικη, προσβλητικὴ καὶ συκοφαντικὴ στάση πρὸς τοὺς ἱερομάρτυρες ἀρχιερεῖς τῆς Παλιγγενεσίας.-      

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: