ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ -1: O ΜΕΧΡΙΣ ΑΥΤΟΘΥΣΙΑΣ ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Δημήτριος Ὑψηλάντης
Ὁ μέχρις αὐτοθυσίας πατριώτης

Α΄ Μέρος  

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                        Ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης (1793-1832) ἦταν πατριώτης μέχρις αὐτοθυσίας. Ἀφιέρωσε τὴν περιουσία του καὶ τὴν ἴδια τὴ ζωή του στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ἦταν γόνος τῆς Ποντιακῆς καταγωγῆς οἰκογένειας τῶν Ὑψηλαντῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες στοὺς Ἀγῶνες τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τὸν 9ο αἰώνα. Οἱ ἐκ τῶν ἡγετῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας Ξάνθος, Παπαφλέσσας, Ἀναγνωστόπουλος, Τυπάλδος ἔπεισαν τὸν Ἀλέξανδρο Ὑψηλάντη παράλληλα μὲ τὴν Ἐπανάσταση στὸ Ἰάσιο νὰἀποστείλει στὴν Πελοπόννησο ἕνα τῶν ἀδελφῶν του, νὰ ἡγηθεῖ τῆς ἐκεῖ Ἐπανάστασης.
.                        Ὁ μόνος εὔκαιρος ἦταν ὁ Δημήτριος, ὁ ὁποῖος εἶχε παραιτηθεῖ τοῦ ρωσικοῦστρατοῦ γιὰ νὰ διαχειρίζεται, κατὰ τὴν ἀπουσία τῶν ἀδελφῶν του, τὰ τοῦ Οἴκου τῶν Ὑψηλαντῶν. Ἀφοῦ συγκατατέθηκε ὁ Δημήτριος, ἔπρεπε νὰ πείσουν καὶ τὴν μητέρα του Ἐλισάβετ, ποὺ ἂνἐκεῖνος ἔφευγε, θὰ ἔμενε μόνη, μὲ τὰ δύο της κορίτσια καὶ τὸν ἀνήλικο γιό της. Ἔγινε οἰκογενειακὸσυμβούλιο καὶ ἡ μητέρα συγκατένευσε λέγοντας: «Ὅταν εἶναι νὰ ἐλευθερωθεῖ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν ἀποστολὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ παιδιοῦ, ποὺ μοῦ ἔμεινε, στεροῦμαι καὶ αὐτό. Ἂς ὑπάγει μὲ τὴν εὐχή μου!» (Ἰωάν. Φιλήμονος «Δοκίμιον ἱστορικὸν περὶ τῆς ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως», (Τύποις Π. Σούτσα καὶ Α. Κτενᾶ, Τόμος Γ΄, 1860, Κεφάλαιο ΙΓ΄).
.                        Ὁ Ὑψηλάντης ἦρθε στὴν Ἑλλάδα στὶς 8 Ἰουνίου 1821 καὶ συγκεκριμένα στὴν Ὕδρα,ὡς πληρεξούσιος τοῦ γενικοῦ ἐπιτρόπου καὶ ἀρχιστρατήγου ἀδελφοῦ του Ἀλέξανδρου, δηλαδὴ ὡς ὁἡγέτης τῆς Ἐπανάστασης. Ὁ Φιλήμων στὸ προαναφερθὲν ἔργο του ἐξηγεῖ γιατί τοῦ ἔγινε παλλαϊκὴὑποδοχή: «Ἦταν Ἕλληνας, οἰκογένειας ἡγεμονικῆς πρίν, Ἕλλην οἰκογένειας πατριωτικῆς πάντοτε ὀστοῦν ὢν ἐκ τῶν ὀστέων καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἐπὶ πλέον ὁ Δημήτριος προήρχετο ἐκ τῆς ἀρκτώας γῆς (Ρωσίας), εἰς τὴν ὁποίαν πάντοτε προσηλοῦτο ἡ καρδία καὶ τὸ ὄμμα τῶνἙλλήνων ὡς τὸν φυσικὸν ἐχθρὸν τοῦ μόνου φυσικοῦ ἐχθροῦ τούτων».
.                        Τὸ δύσκολο ἔργο ποὺ ἀνέλαβε ὁ Ὑψηλάντης κατέστη πολὺ δυσκολότερο, ἀπὸ τὸὅτι ἀπὸ τὴν πρώτη ὥρα ὑπονομεύθηκε ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Γόνος καὶ αὐτὸς μεγάλης οἰκογένειας Φαναριωτῶν ἔνιωθε ζηλοφθονία πρὸς τοὺς Ὑψηλάντες. Ἀπὸ τὴν ἄφιξη λοιπὸν τοῦ Δημ. Ὑψηλάντη τὸν ὑπονόμευσε (Νικολάου Σπηλιάδου «Ἀπομνημονεύματα», Τ.1ος, Ἀθῆναι, 1972, σελ. 228).
.                        Ὁ Ὑψηλάντης ἦταν τελείως διαφορετικὸς χαρακτήρας ἀπὸ τὸν Μαυροκορδάτο. Δὲν εἶχε ἐγωισμό, οὔτε φιλοδοξίες ἀπὸ αὐτὲς ποὺ θολώνουν τὸν νοῦ. Ὁ Μαυροκορδάτος ἐπιζητοῦσε οἱ ἄλλοι νὰ προσαρμοστοῦν σὲ αὐτόν. Ὁ Ὑψηλάντης δὲν εἶχε ἀντίρρηση νὰ προσαρμοστεῖ στὶς συνθῆκες ποὺ βρῆκε. Διηγεῖται ὁ Φιλήμων ὅτι ὁ Κολοκοτρώνης παρέθεσε στὸν Ὑψηλάντη γεῦμα, στὴν ὕπαιθρο βεβαίως. Γιὰ τὴν περίσταση ἦταν ἡγεμονικό: Ψητὸ ἀρνί, τυρὶ σὲ ἀσκὶ «δεινῶςἁλμυρό», ρετσίνα  σὲ ἀσκὸ καὶ ἀζυμίτης χωρικὸς ἄρτος. Ἀντὶ τραπεζιοῦ  κλαδιὰ σκοίνου. Φυσικὰ οὐδὲν τραπεζικὸ σκεῦος ὑπῆρχε, πιάτο, μαχαίρι,  πηρούνι, κούπα γιὰ κρασὶ καὶ νερό. ὉΚολοκοτρώνης ἔκοψε μὲ τὰ χέρια καὶ τοῦ ἔδωσε τὸ ψωμί, τὸ κρέας καὶ τὸ τυρί. Τὸ κρασὶ τοῦ τὸ προσέφερε μέσα σὲ ξεραμένη φλούδα κολοκύθας.
.                        Ὁ Ὑψηλάντης προσαρμόστηκε ἀμέσως στὴν πρωτόγνωρη κατάσταση. Κάθισε ὀκλαδὸν καὶ εὐχαριστήθηκε φαγητὸ καὶ πιοτό. Ἐνθουσιασμένος ὁ Γέρος τοῦ Μωριῦ τοῦ εἶπε: «Ἔτσι Πρέντσιπα θὰ τρῶς πλιὰ καὶ θὰ πίνεις διὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Πατρίδας». Ὁ Ὑψηλάντης χειροκρότησε ἐνθουσιασμένος. Σημειώνεται ὅτι ὁ Φιλήμων διηγεῖται τὸ συμβὰν ὡς μάρτυρας τοῦγεγονότος, ἀφοῦ, ὡς γραμματέας τοῦ Ὑψηλάντη, ἦταν ἐκ τῶν συνδαιτυμόνων τοῦ γεύματος.
.                        Στὶς 12 Ἰουνίου 1821 ὁ Ὑψηλάντης ἀναγγέλλει τὴν ἔλευσή του μὲ διακήρυξη, στὴν ὁποία, μεταξὺ ἄλλων, ἀναφέρει: «Ὁμογενεῖς φιλελεύθεροι Ἕλληνες… Ὅσοι ἐλάβατε τὰ ὅπλα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ὀρθοδόξου ἡμῶν Γένους, φιλοτιμηθῆτε νὰ φανῆτε ἄξιοι πολεμισταί, δεικνύοντες εἰς τὸν κατὰ τοῦ ἀσεβοῦς τυράννου πόλεμον ἀνδρείαν ἀκαταμάχητον, ὁμόνοιαν ἀδιαίρετον καὶ εἰς τοὺς στρατηγοὺς εὐπείθειαν ἀπαράβατον… Τὸ τέλος τῶν ἀγώνων μας εἶναι ἡἐλευθερία, ἢ ὁ ἔνδοξος θάνατος. Αἰώνιος δόξα παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις…».
.                        Σὲ μίαν ἄλλη ἐγκύκλιό του, στὶς 21 Αὐγούστου 1822, ἔγραψε πρὸς τοὺς Νησιῶτες: «Γνωρίζετε, ὅτι μήτε πλοῦτος, μήτε κτήματα, μήτε ὑπάρχοντα δὲν ἐξισοῦνται μὲ τὴν ἐλευθερίαν, μὲ τὴν ζωὴν τῶν γυναικῶν καὶ τῶν παιδίων σας. Ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν τὰ θλιβερὰ παραδείγματα τῶν δυστυχεστάτων ἀδελφῶν μας, Χίων, Κασσανδρινῶν, Ναουσαίων καὶ ἄλλων, διὰ τὰ ὁποῖα ἀνατριχίζετε βέβαια ὁσάκις τὰ συλλογίζεσθε. Εἴδετε μὲ τὰ ἴδια σας τὰ ὀμμάτια τὸν ἀπάνθρωπον τύραννον νὰ ξεσχίζη καὶ αὐτὰ τὰ ἔμβρυα εἰς τὰς κοιλίας τῶν ἐγκύων!!!» (Λιγνοῦ, Ἀρχεῖον τῆς Κοινότητος Ὕδρας, τόμ. 8, σελ. 432).
.                        Ὁ Κολοκοτρώνης στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του δὲν κρύβει τὰ λόγια του γιὰ τὸν Δήμ. Ὑψηλάντη. Γράφει τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματά του: «Ὁ Ὑψηλάντης ἦτον ἕναςἄνθρωπος σταθερός, τίμιος, ἀνδρεῖος, μικρόνους, κοῦφος, εὐκολοαπάτητος… τὸ ὄνομά του ἐχρησίμευσε πολὺ εἰς τὴν ἀρχήν, εἶχε τὴν φαντασία νὰ ἦναι ἀρχηγὸς (κεφαλή), πλὴν τὸ μυαλό του δὲν τοῦ ἔσωνε ἀναλόγως μὲ τὰς περιστάσεις ὁπού εὑρέθηκε. Ἂν ἤθελε ἔλθει ὁ Ἀλέξανδρος ὁἀδελφός του ἠθέλαμεν κάμει δουλειά, διατὶ ἤθελα τὸν ὑποστηρίξει». («Διήγησις Συμβάντων τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς ἀπὸ τὰ 1770 ἕως τὰ 1836». Ὑπαγόρευσε Θεόδωρος Κωνστ. Κολοκοτρώνης, Ἀθήνησιν, Τύποις Χ. Νικολαΐδου Φιλαδελφέως, 1846, σελ. 87).

Ἡ προσφορὰ τῆς οἰκογένειας Ὑψηλάντη

.                        Ὁ Ἰωάννης Φιλήμων στὸ ἔργο του «Δοκίμιον Ἱστορικὸν περὶ τῆς ἙλληνικῆςἘπαναστάσεως» γράφει ὅτι ὁ Δημήτριος Ὑψηλάντης καταγόταν ἀπὸ «διάσημον παρὰ τοῖς Ἕλλησι καὶγνωστὸν παρὰ τῷ εὐρωπαϊκῷ κόσμῳ ὄνομα οἰκογενείας, σύστασιν δὲ τὴν μόνην σεβαστὴν παρὰ πᾶσι καὶ μόνην ἠθικῶς ἰσχυρὰν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πατριωτισμὸν δὲ ἀκμαῖον καὶ ἀκέραιον μέχρις ὅλης αὐταπαρνήσεως καὶ θυσίας».
.                        Ὁ πατέρας του, Κωνσταντῖνος Ὑψηλάντης (1760-1816) ὑπῆρξε μέγας διερμηνέας καὶἡγεμόνας τῆς Μολδαβίας. Μὲ τὴν Ἐλισάβετ Ὑψηλάντη (1771- 1866)  ἀπέκτησαν πέντε γιοὺς καὶ δύο θυγατέρες. Ὁ Κωνσταντῖνος Ὑψηλάντης ἀπεβίωσε στὰ 56 του χρόνια καὶ ἡ Ἐλισάβετ ἀνέλαβε τὴδιαχείριση τῆς οἰκογενειακῆς περιουσίας καὶ τὴ διαπαιδαγώγηση τῶν παιδιῶν της. Ἂν καὶ Ρουμάνα στὴν καταγωγὴ ἀποδείχθηκε μεγάλη Ἑλληνίδα. Στὸ μέγαρό της συναντιόνταν μέλη τῆς ΦιλικῆςἙταιρείας, ἔδωσε τὰ τέσσερα ἀγόρια της στὸν Ἀγώνα –τὸ πέμπτο ἦταν ἀνήλικο– , καὶ προσέφερε σὲΑὐτὸν σχεδὸν ὅλη της τὴν περιουσία.
.                        Ἡ Ἐλισάβετ ἀπεβίωσε 95 ἐτῶν καὶ θρήνησε τὸν θάνατο καὶ τῶν ἑπτὰ παιδιῶν της. Μόνη της παρηγοριὰ ἦταν ὅτι τὰ τέσσερα ἀγόρια της ἐγκατέλειψαν θέσεις –ἦσαν ἀξιωματικοὶ τοῦ ρωσικοῦ στρατοῦ–, ἄφησαν ἀνέσεις, πλούτη, ἀσφάλεια, μυήθηκαν στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶπροσέφεραν τὰ πάντα στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, ποὺ καὶ ἡ ἴδια θεωροῦσε ἱερή. (Γιάννη Γιαννόπουλου «Ἡ Ἐλισάβετ Κων. Ὑψηλάντη»,  στὸν Τόμο «Ἀλέξ. καὶ Δημ. Ὑψηλάντης», Ἐφημ. ΤΑ ΝΕΑ, 2η Ἔκδ., 2020, σελ. 37). Μὲ τὴ σειρὰ τὰ ἀγόρια ἦσαν οἱ Ἀλέξανδρος (1792-1828),  Δημήτριος (1793-1832), Γεώργιος (1795-1846), Νικόλαος (1795-1833) καὶ τὸ στερνοπούλι Γρηγόριος (1805-1835).

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: