ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ: Ο ΛΟΓΟΤΕΧΝΗΣ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Δημήτριος Βυζάντιος: Ὁ λογοτέχνης ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ἡ Παιδεία

τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

 .                         Ὁ Δημήτριος Βυζάντιος (1790-1853) ἦταν ὁ λογοτέχνης, ποὺ ἀγωνίστηκε μὲ τὸν τρόπο του νὰ ἐλευθερωθεῖ ἡ Ἑλλάδα καὶ νὰ προωθηθεῖ ἡ Παιδεία, μὲ τὴ σωστὴ ἐκμάθηση τῆς γλώσσας. Γεννήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ ἐκεῖ ἀπὸ ἕναν καλόγερο ἔμαθε τὰ πρῶτα του γράμματα καὶ τὴν τέχνη τῆς ἁγιογραφίας. Ἔμεινε στὴν Πόλη ἐργαζόμενος ὡς ζωγράφος καὶ ἐμπλουτίζοντας τὶς γνώσεις του ἕως τὸ 1812. Τότε ὁ Μπέης τῆς Τύνιδας ἔχοντας συστάσεις γιὰ τὴ μόρφωσή του τὸν προσέλαβε ὡς διερμηνέα του. Ἡ θέση τοῦ ἐξασφάλιζε τιμὲς καὶ χρήματα, ὅταν ὅμως ἀπὸ καπετάνιο πληροφορήθηκε ὅτι ἄρχισε ἡ Ἐπανάσταση στὴν Ἑλλάδα, ἡ ψυχή τουσυγκλονίστηκε. Ἐγκατέλειψε τὰ πάντα καὶ «ἔτρεξεν ὡς διψῶσα ἔλαφος εἰς τὸ στάδιον τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας», ὅπως γράφει ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἀμβρόσιος Φραντζὴς στὴν «Ἱστορία τῆς ἈναγεννηθείσηςἙλλάδος» (Ἔκδ. 1841, τόμ. Δ΄, σελ. 135).
.                          Στὶς 11 Μαΐου 1821 ἦταν βοηθὸς τοῦ Φραντζῆ στὴν Κυπαρισσία, ὡς γραμματέας καὶσύμβουλός του. Στὰ τέλη τοῦ 1821 διορίζεται ἀναπληρωτὴς γραμματέας τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας. Τὸ 1823 ὑπηρετεῖ στὴν Τριφυλία καὶ τὸ 1825 διορίζεται ἔπαρχος Γαστούνης Ἠλείας. Ἀπὸτὴ θέση αὐτὴ ἀναπτύσσει ἀξιόλογη δράση πρὸς προστασία τοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ τὸν Ἰμπραήμ. Τὸ1828 καὶ μὲ τὴν ἧττα τοῦ Ἰμπραὴμ διαπραγματεύθηκε τὴν τύχη τῶν αἰχμαλώτων Ἑλλήνων καὶὈθωμανῶν, καθὼς καὶ τὴν ὑπόθεση τῆς Χριστίνας Ἀναγνωστοπούλου, τὴν ὁποία βιαίως παντρεύτηκε Τοῦρκος καὶ αὐτὴ ἀπέδρασε καὶ ζήτησε νὰ μείνει στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα καὶ στὸ σπίτι τοῦ πατέρα της. Ὁ Καποδίστριας ὅρισε τὸν Βυζάντιο διοικητὴ τῆς νοτιοδυτικῆς Μεσσηνίας. Ἡ Βαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία τὸν ἀπέλυσε ἀπὸ τὴ δημόσια θέση ποὺ κατεῖχε καὶ ἔκτοτε ἀφιερώθηκε στὴν ἁγιογραφία ὡς ἐπάγγελμα καὶ στὴ λογοτεχνία ὡς μεράκι. Διατηροῦνται ἀκόμη ἁγιογραφίες του στὸ Ναύπλιο, στὴν Καλαμάτα καὶ στὴν Πάτρα, ὅπου ἡ ἁγιογράφηση τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου, ποὺ τὴν ἄρχισε τὸ 1848, ἦταν τὸ τελευταῖο του ἔργο. Ἀπεβίωσε τὸ 1853. (Γιὰ περισσότερα βλ. Κώστα Η. Μπίρη «Ἡ Βαβυλωνία», Ἀθῆναι, 1948, σελ. 19-20).
.                         Ὡς λογοτέχνης ὁ Βυζάντιος ἔγραψε τὸ θεατρικὸ ἔργο «Βαβυλωνία». Ἐκδόθηκε τὸ 1836 καὶ ἔτυχε θερμοτάτης λαϊκῆς ὑποδοχῆς καὶ ἀποδοχῆς. Πολλοὶ ἐκ τῶν λογίων δὲν κατάλαβαν τὸ μήνυμα τοῦ ἔργου, ἔμειναν στὸ ὕφος καὶ στὴ θεατρικότητά του, καὶ τὸ κατέκριναν. Ὅπως γράφει ὁ Κώστας Μπίρης (1899-1980, ὀνομαστὸς ἀρχιτέκτονας, πολεοδόμος καὶ λαογράφος) στὸ προαναφερθὲν πόνημά του «ἡ πρόθεση τοῦ Βυζάντιου ἦταν νὰ προβάλλει τοὺς διάφορους ἐκπροσωπευτικοὺς τύπους τοῦ Ἑλληνισμοῦ σὲ ἕνα φόντο ποὺ δείχνει τὴν ἐσωτερική τους ὁμοιογένεια ὡς Ἑλλήνων… Οἱ ἄνθρωποι, ἄσχετα πρὸς τὴν ἰδιορρυθμία τοῦ χαρακτῆρος ποὺ κατὰτόπους ἢ κατὰ ἄτομα τοὺς ξεχώριζε, ἦσαν σεμνοί, εὐλαβικοὶ καὶ γαλήνιοι. Ἡ ἐκκλησία τοὺς ἔδινε κυρίως τὴν ἀγωγή, αὐτὴ τοὺς διεμόρφωνε τὸ ἦθος καὶ στὴν κοινὴ ἐπίδρασί της ὀφείλεται ἡ ἐσωτερική τους ὁμοιογένεια» (Αὐτ. σελ. 12).
.                         Ὁ Λ.Ζ. στὸν πρόλογο τοῦ βιβλίου ποὺ περιέχει τὶς κωμωδίες τοῦ Βυζάντιου «Βαβυλωνία» καὶ «Γυναικοκρατία» καὶ κυκλοφορήθηκε μὲ μεγάλη ἐπιτυχία στὴ σειρὰ ΒΙΠΕΡ ἀπὸτὶς ἐκδόσεις «Πάπυρος» γράφει: «Ἡ “Βαβυλωνία” διαδραματίζεται τὸ 1827 στὸ Ναύπλιο μία δεκαετία πρὶν ἀπὸ τὴν ἐμφάνισή της στὸ κοινό. Ἦταν χρονιὰ ἰδιαίτερα σημαντικὴ γιὰ τὴν τύχη τοῦξεσηκωμένου ἔθνους: μέσα στὸ ἴδιο τὸ ἔργο ἀναγγέλλεται ἡ συντριβὴ τῆς ἁρμάδας τοῦ Ἰμπραὴμἀπὸ τοὺς ἑνωμένους στόλους τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Αὐτὴ ἡ εἴδηση ἀποτελεῖ καὶ τὴν τυπικὴἀφετηρία τοῦ ἔργου. Οἱ παρευρισκόμενοι στὴν ἀναγγελία της ἀποφασίζουν νὰ πανηγυρίσουν τὸγεγονός. Μεταφέρονται σὲ μία λοκάντα, ἕνα πανδοχεῖο δηλαδή, καὶ τελικὰ τὴ συντροφιὰ τῶν χαροκόπων ἀποτελοῦν: ὁ Ἀνατολίτης, ὁ Μωραΐτης, ὁ Χιώτης, ὁ Κρητικός, ὁ Ἀρβανίτης, ὁ Κύπριος καὶ ὁ Λογιότατος. Σὲ αὐτοὺς προστίθενται ὁ ξενοδόχος, Χιώτης ἐπίσης, ὁ Ἑπτανήσιος Ἀστυνόμος,ὁ Γραμματικός τῆς Ἀστυνομίας, δύο γυναῖκες καὶ ὁ Γιατρός». (σελ. 13). Σημειώνεται ὅτι τὸ 1827 οἱπερισσότεροι τῶν πανηγυριστῶν ἦσαν ἐκ τῶν Ἑλλήνων, ποὺ παρέμεναν ὑπὸ ὀθωμανικὸ ζυγό, ἢὑπὸ ξένη ἐπικυριαρχία.
.                         Τὸ ἄλλο σημαντικὸ γιὰ τὸν Ἑλληνισμό, ποὺ θέλησε νὰ προβάλλει μὲ τὴν «Βαβυλωνία» ὁ Βυζάντιος, ἦταν ἡ ἀξία ποὺ ἔχει γιὰ τοὺς Ἕλληνες ἡ Παιδεία καὶ ἡ Γλῶσσα. Ὁἴδιος στὸν πρόλογο τῆς πρώτης ἐκδόσεώς της, τὸ 1836, τονίζει ὅτι ἡ διαφθορὰ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας ἄρχισε ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Ρωμαϊκῆς ἐξουσίας καὶ ἔφτασε στὴν ὁλοτελῆ της διαφθορὰκατὰ τὴν καταδυνάστευση τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς. Σημειώνει σχετικά: «Εἰς τὴν Ἀσίαν δὲν ἀκούεται, εἰ μὴ εἰς τοὺς ναοὺς ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἐκτὸς τινῶν ἐπαρχιῶν καὶ παραλίων τῆς Ἰωνίας, τῆς Φρυγίας καὶ τῆς Βιθυνίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μέρη αὐτὰ μὲ τὴν μεγαλυτέραν διαφθοράν. Τὴν ἄγνοιαν αὐτὴν καὶ τὴν παραμόρφωσιν τῆς καθομιλουμένης, εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ τόπους ὁμιλεῖται τραγέλαφον, ἐπέφερον ἡ ἀμάθεια, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐκ τῆς ἐλλείψεως σχολείων, τῶν διὰ τὴν διάδοσιν τῆς Παιδείας μέσων… Ἀπὸ δὲ τὴν ἐποχὴν τοῦ ὑπὲρ τῆςἀνεξαρτησίας ἱεροῦ ἀγῶνος μέχρι τῆς σήμερον διὰ τῆς ἐπιμελείας τῶν ὀλίγων τοῦ ἔθνους πεπαιδευμένων ἐβελτιώθη ἡ καθομιλουμένη, κατὰ τὸν ὁποῖον γράφεται καὶ ἀπὸ πολλοὺς ὁμιλεῖται τρόπον». (Ἀπὸ τὴ σειρὰ «100 Ἀθάνατα Ἔργα» τοῦ Ἐκδ. Οἴκου Γεωργίου Παπαδημητρίου, ὑπ’ ἀριθμ. 38 βιβλίο, μὲ τὰ ἔργα «Ὁ Βασιλικός» τοῦ Μάτεσι καὶ «Ἡ Βαβυλωνία» τοῦ Βυζάντιου, Ἀθῆναι, 1953, σελ. 189-190).
.                         Παρὰ τὴν πρόοδο στὴν Παιδεία καὶ στὴ Γλῶσσα τῶν Ἑλλήνων, λόγῳ τῶν σχολείων, ποὺ εἶχαν ἱδρυθεῖ στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα καὶ σὲ πόλεις ὑπὸ ὀθωμανικὴ κατοχή, ὁ Βυζάντιος στενοχωριόταν νὰ ἀκούει «ἄλλον νὰ μιγνύη λέξεις Τουρκικάς, ἄλλον Ἰταλικάς, ἄλλον Ἀλβανικάς, ἄλλον διεφθαρμένας καὶ εἰς τὴν αὐτὴν συναναστροφὴν  ὅλοι Ἕλληνες ὄντες, νὰ μὴδύνανται νὰ ἐννοῶσιν ὁ εἰς τὸν ἄλλον χωρὶς τῆς ἀνάγκης μεταφράσεως ἢ ἐξηγήσεως τῶν προφερομένων ἀφ’ ἕνα λέξεων, ὥστε ἡ συναναστροφὴ ἐκείνη νὰ καταντᾶ Βαβυλωνία» (Αὐτ. σελ. 190). Νὰ φαντασθεῖ κανεὶς τί θὰ ἔλεγε, ἂν ζοῦσε σήμερα ὁ Βυζάντιος καὶ ἄκουγε τ πόσο χει διαφθαρε κα φτωχύνει γλώσσα μας, πόσο χει ναμιχθε μ ξένες λέξεις, πο πολλο δν τς καταλαβαίνουν κα πς χει καταντήσει Παιδεία μας….
 .                         Ὁ Βυζάντιος ἦταν ἕνας ἐκ τῶν σημαντικῶν Κωνσταντινουπολιτῶν λογίων τῆς Ἐθνεγερσίας. Ὅπως γράφει ὁ Κ. Μπίρης, χτυπάει τὴν προγονοπληξία, ἀλλὰ δείχνεται συγχρόνως λάτρης τῆς παραδόσεως. Δὲν ἀποκρούει τὴν πρόσληψη στοιχείων ἀπὸ τὸν εὐρωπαϊκὸ πολιτισμὸστὴν διαμόρφωση τῆς νέας ζωῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καυτηριάζει ὅμως μὲ τὴ σάτιρά του τὴν ξενομανία, τὴν παρεξηγημένη καὶ ἀπότομη μίμηση ξένων τρόπων ζωῆς καὶ τὴν ἔκλυση τῶν ἠθῶν, ποὺ ἔρχεται ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ ξεριζώματος ἀπὸ τὰ θέσμια τῆς Ἑλληνικῆς παραδόσεως (Αὐτ. σελ. 22). Στὴ σκέψη του δηλαδὴ μοιάζει πολὺ μὲ αὐτὴν τοῦ ἄλλου Κωνσταντινουπολίτη συγγραφέα, τοῦ Μ. Χουρμούζη.-

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: