H ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ (Κων. Οἰκονόμου)

ποκρισία
[Ὅταν τὸ “φαίνεσθαι” γίνεται σημαντικότερο τοῦ “εἶναι”]

τοῦ Κων/νου Οἰκονόμου
 δασκάλου -συγγραφέα

Κυριακὴ τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ φαρισαίου σήμερα καὶ μὲ τὸ ἀντίστοιχο Εὐαγγέλιο εἰσερχόμαστε στὴν κατανυκτικὴ περίοδο τοῦΤριωδίου. Μία ἀπὸ τὶς δύο φιγοῦρες τῆς σημερινῆς Παραβολῆς τοῦ Κυρίου εἶναι ὁ Φαρισαῖος. Μὲ τὴν πάροδο τῶν χρόνων τὸ ὄνομα φαρισαῖος κατέστη συνώνυμο τῆς λέξης ΥΠΟΚΡΙΤΗΣ. Ἂς δοῦμε λίγο τὸ θέμα ὑποκρισία, ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ ἀνθρώπινα πάθη.

ΟΡΙΣΜΟΣ: Ὑποκρισία εἶναι ἡ ἐπιτηδευμένη ἀπόκρυψη αἰσθημάτων καὶ σκέψεων. Οἱ ὄροι, ὑποκριτὴς καὶ ὑπόκριση, προερχόμενοι ἀπὸ τὸἀρχαῖο ἑλληνικὸ θέατρο, δηλώνουν τὸν ἠθοποιὸ καὶ τὴν ἐπὶ σκηνῆς τέχνη του, ἀντίστοιχα. Ὅταν χρησιμοποιῶ ἠθοποιϊα στὶς σχέσεις μου μὲ συνανθρώπους, εἶμαι ὑποκριτής. Ἡ ὑποκρισία, εἶναι τὸ ἀντίθετο τῆς γνησιότητας καὶ τῆς εἰλικρίνειας. Ἕνας ἄνθρωπος πέφτει στὴν ὑποκρισία προσπαθώντας νὰ διατηρήσει καλὴ ἐξωτερικὴ εἰκόνα, χωρὶς νὰ φροντίζει ὥστε καὶ ἐσωτερικὰ νὰ εἶναι αὐτὸς ὁ καλὸς ἄνθρωπος ποὺ θέλει νὰ δείχνει.

Η ΚΑΤΑ ΚΟΣΜΟΝ ΣΟΦΙΑ: Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες οὐδέποτε ἐκτιμοῦσαν τὴν ὑποκρισία. Ὁ σοφιστὴς Γοργίας ἔλεγε: “Ὁ ἄνθρωπος ὀφείλει ὄχι νὰ φαίνεται καλός, ἀλλὰ νὰ εἶναι πράγματι.”, ἐνῶ ὁ Δημόκριτος τόνιζε: “Πολλοὶ δρῶντες τὰ αἴσχιστα λόγους ἀρίστους ἀσκέουσιν (λένε)”. Ο φιλόσοφος Λὰ Μπριγιὲρ ἔλεγε πὼς δὲν μποροῦμε νὰ καταλάβουμε τοὺς ἀνθρώπους. Κι αὐτὸ γιατί “τὶς ἀρετὲς συνήθως σκεπάζει τὸ πέπλο τῆς σεμνότητας, ἐνῶ τὰ ἐλαττώματα φορᾶνε τὴ μάσκα τῆς ὑποκρισίας”. Ὁ Λούθηρος ἔγραψε εὔστοχα: “Ἡ ὑποκρισία εἶναι ὁ σεβασμός, ποὺ προσφέρει ἡ κακία στὴν ἀρετή.” Χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῶν ὑποκριτῶν εἶναι ἡ ἐπίδειξη. Ὅ,τι κάνουν γίνεται πρὸς τὸ “θεαθῆναι”, γι’ αὐτὸ καὶ κάθε ἐπίδειξη στὸν κοινωνικὸ βίο πηγάζει ἀπὸ τὴν ὑποκρισία. Εἶδος ὑποκρισίας εἶναι καὶ ἡψευτοειλικρίνεια ποὺ περιγράφει ὁ Οὐγκώ: “Ὁμολογοῦμε τὰ μικρά μας ἐλαττώματα, μόνο γιὰ νὰ πείσουμε ὅτι δὲν … ἔχουμε μεγάλα!”. ὉὌργουελ στηλιτεύοντας τὸν “ἀνθρωπισμὸ” ἔλεγε: “Ἕνας ἀνθρωπιστὴς εἶναι πάντα ἕνας ὑποκριτής”. Συχνὰ παρατηροῦμε πὼς ὁἀνθρώπινος χαρακτήρα, ποὺ ἡ κοινωνία ὀνομάζει εὐχάριστο, συνίσταται ἀπὸ εὐγένεια καὶ ὑποκρισία. Ὁ λαὸς συνηθίζει νὰ λέει: “Δάσκαλε ποὺ δίδασκες καὶ νόμο δὲν ἐκράτεις.” καί: “Στὴ γειτονιὰ τριαντάφυλλο καὶ μὲς στὸ σπίτι ἀγκάθι”, ὑπονοώντας τὸν ὑποκριτὴτῆς “διπλανῆς”, ἂν ὄχι τῆς δικῆς μας, πόρτας. Ἡ φύση μᾶς παραδειγματίζει μὲ τὴν παντελῆ ἀπουσία ὑποκρισίας. Ἐνῶ τὰ ζῶα, ἀγνοώντας τὴν ὑποκρισία, ἔχουν ἕνα ἀναγκαῖο, ἐξωτερικὸ καμουφλάζ, οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ἕνα ἐπικίνδυνο ἐσωτερικὸ καμουφλὰζ ποὺ λέγεται ὑποκρισία.

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑΣ: Θεραπεία τῆς ὑποκρισίας, γιὰ τοὺς ψυχολόγους, δὲν εἶναι τὸ νὰ “ἀφεθοῦμε” στὶς παρορμήσεις, ὅσο τὸ νὰ ἐσωτερικεύσουμε τὴν προσπάθεια καλλιέργειάς μας, φροντίζοντας ὥστε ἡ καλοσύνη, ἡ εὐγένεια, νὰ γίνουν καταστάσεις τοῦ ψυχικοῦ κόσμου, ὄχι προσωπεῖα ἐντυπωσιασμοῦ. Γιὰ νὰ κατορθωθεῖ αὐτό, πρέπει νὰ ἀντιληφθοῦμε ὅτι ἡ ἀξία μας κρίνεται μόνο ἀπὸτὴν μαρτυρία τῆς συνείδησής μας. Πρέπει νὰ στοχεύουμε στὴν ἐσωτερικὴ καλλιέργεια, χωρὶς νὰ σκοτώνουμε τὸν πολύτιμο χρόνο μας στὸ φτιασίδωμα ἀνώφελων “προσωπίδων συμπεριφορᾶς”. Βεβαίως, συχνὰ χρειάζεται νὰ κάνουμε κάποια τυπικὰ ἐξωτερικὰ πράγματα, ὅπως νὰ καλημερίσουμε ἢ νὰ καλέσουμε κάποιον στὸ σπίτι μας, χωρὶς κατὰ βάθος νὰ τὸ ἐπιθυμοῦμε τὴν ὥρα ποὺ τὸ κάνουμε. Αὐτά, κατὰ τοὺς κοινωνιολόγους-ψυχολόγους, δὲ συνιστοῦν ὑποκρισία, ἂν στόχος μας εἶναι νὰ ξυπνήσουμε ἔτσι τὴν ἐσωτερική μας διάθεση. Ἂν καταφέρουμε πράγματι νὰ εἴμαστε καλοί, εὐγενεῖς καὶ διαπνεόμενοι ἀπὸ ἀγάπη, αὐτὸ θὰ γίνει φανερὸ καὶ στοὺς ἄλλους. Ἡἐσωτερική μας ἀκτινοβολία θὰ φωτίζει τὸ πρόσωπό μας καὶ τὰ πρόσωπα τῶν ἄλλων.

Η ΑΝΩΘΕΝ ΣΟΦΙΑ: Ὁ Κύριος συχνὰ χαρακτήριζε τοὺς Φαρισαίους ὑποκριτὲς χρησιμοποιώντας τους στὸ κήρυγμά του ὡς πρὸς ἀποφυγὴ παράδειγμα. Ο Ἰησοῦς, ἐνῶ ὁμιλοῦσε μὲ τρόπο ἤρεμο καὶ ἐπιεικῆ, ἀκόμη καὶ γιὰ τοὺς ἁμαρτωλούς, μιλάει καυστικὰ καὶἀνελέητα, ὅταν συναντάει τὴν ὑποκρισία τῶν θρησκευτικῶν ἡγετῶν τῆς ἐποχῆς του. Σ’ αὐτοὺς ἀπευθύνει τὰ οὐαί, μὲ τὰ ὁποῖα ξεγυμνώνει τὴν ὑποκριτικὴ συμπεριφορά τους: “οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι. (…) πάντα τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦσι πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις, (…) Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί, ὅτι κατεσθίετε τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν καὶ προφάσει μακρᾷπροσευχόμενοι· διὰ τοῦτο λήψεσθε περισσότερον κρίμα. Οὐαὶ ὑμῖν (…), ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἀφίετε εἰσελθεῖν.” (Μτθ. κγ΄2-14). Ἡ φαρισαΪκὴ ὑποκρισία συνίστατο στὸ ὅτι παρέβλεπαν τὶς σπουδαιότερες διατάξεις τοῦ νόμου, ἐνῶ δὲν παρέλείπαν νὰ καταβάλουν στὸ Ναὸ τὸ ἕνα δέκατο, ὄχι μόνο ὅλων τῶν καρπῶν, ὅπως προβλέπει ὁ Νόμος, ἀλλὰ ἐπεξέτειναν αὐτὸ καὶ στὰ εὐτελέστερα προϊόντα (δυόσμος, ἄνηθο, κύμινο), πράγμα ποὺ δὲν κοστίζει. Ὁ Ἰησοῦς τοὺς κατηγορεῖ, γιατί δίνουν προτεραιότητα στὰ δευτερεύοντα,παραμελώντας τὰ «βαρύτερα τοῦ Νόμου», τὴν κρίση, τὸ ἔλεος, τὴν πίστη. Ὁ Ἰησοῦς δὲν παραθεωρεῖ τὶς νομικὲς διατάξεις, ἀλλὰ καταγγέλλει τὴν διαστρέβλωση, ὅπου τὰἀσήμαντα γίνονται πρωτεύοντα, ἐνῶ περιθωριοποιοῦνται βασικὲς διατάξεις τῆς ἀγάπης. Ἡ ἀντιστροφὴ αὐτὴ εἶναι ὑποκρισία, γιατί μὲτὴν εὔκολη τήρηση δευτερευουσῶν διατάξεων δημιουργεῖται εὐσεβιστικὸ προσωπεῖο σὲ δυσαρμονία μὲ τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ἀνθρώπου. Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὸν Ἰησοῦ «ὑποκριταί», ἔνας χαρακτηρισμὸς ἐπιτυχής, ποὺ συνδέθηκε στενὰ μὲ τὸν χαρακτηριζόμενο, ὥστε στὴ διάρκεια τῶν αἰώνων τὸ “ὑποκριτής” νὰ ἀποβεῖ συνώνυμο τοῦ «Φαρισαῖος».
Χαρακτηριστικότερο δεῖγμα τοῦ κηρύγματος τοῦ Κυρίου κατὰ τῆς ὑποκρισίας ἀποτελεῖ ἡ σημερινὴ παραβολὴ τοῦ Τελώνη καὶ τοῦΦαρισαίου. Ἡ σχετικὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ σηματοδοτεῖ τὴν ἔναρξη τῆς κατανυκτικότερης περιόδου μετανοίας, αὐτῆς τοῦ Τριωδίου. Ἡ θέσπιση τῆς ἀνάγνωσης αὐτῆς τῆς περικοπῆς μᾶς δείχνει ἀπὸ ποῦ μποροῦμε νὰ ξεκινήσουμε τὸν αὐτοέλεγχό μας. Κατά τὴν Κλίμακα τοῦ ὁσ. Ἰωάννου Σιναΐτου, ἡ ὑποκρισία: “μία κατάσταση ὅπου τὸ σῶμα, οἱ ἐξωτερικὲς δηλαδὴ ἐκδηλώσεις, βρίσκεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ψυχή” (24.20), καταλαμβάνει τὰ πάντα. Ἄλλα λέει κάποιος καὶ ἄλλα πραγματοποιεῖ, μὲ χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τοὺς πολιτικούς. Αὐτὸ ἐνοχλεῖ ἰδιαίτερα τοὺς νέους, ποὺ ἀναζητοῦν τὸ γνήσιο καὶ τὸ ἀληθινό. Ἀκόμη καὶ στὴν Ἐκκλησία, ὕφος καὶ ἦθος εἶναι κάποτε ἀπαράδεκτο σκανδαλίζοντας τοὺς πιστούς. Ἡ ἐπικέντρωση, ἀπὸ ἐκκλησιαστικοὺς ταγοὺς σὲ θέματα τυπολατρείας καὶ ὄχι οὐσίας, “ἐπιφάνειας καὶ ὄχι πνεύματος” (Μωυσῆς Ἁγιορ.), φανερώνει πνευματικὴ ἀσθένεια. Τὸ ὀρθόδοξο ἦθος βασίζεται σὲ ἄσκηση, ταπείνωση, ἀγάπη. Ἡ Ἐκκλησία πρέπει νὰ φυλάττει ἀκέραια τὴν ὀρθὴ πίστη, ποὺ ὁδηγεῖ στὴ μετάνοια καὶ τὴν ἀγάπη. Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὸ Εὐαγγέλιο “θεραπεύεται” ἀπὸ ἐναρέτους μυσταγωγοὺς γιὰ τὴν ἐν Χριστῷ ζωή, ὄχι ἀπὸ ὑποκριτές δικαστές. Πολλοὶ σήμερα ὑποκρινόμαστε θεοσέβεια, ποὺ ὑποκρύπτει ἀπιστία καὶ ψεῦδος, γιατί «ἡ υποκρισία εἶναι μητέρα καὶ αἰτία τοῦ ψεύδους». (Ἰωάννης Σιναΐτης), ἀκόμη καὶ μίσος: “Ἡ ὑπόκρισις εἶναι καρπὸς τοῦ φθόνου.” (Μέγας Βασίλειος). Ἡ προαίρεση, ἄλλωστε, τοῦ ἀνθρώπου εἶναι αὐτὴ ποὺ ὁδηγεῖ στὸν Θεὸ ἢ στὸν δαίμονα. Ὁ Φαρισαῖος προσευχόμενος ἐπαίρεται. Ὁ Τελώνης στὸ ναὸ ταπεινώνεται εἰλικρινά. Ἡ φαρισαϊκὴ θρησκευτικότητα ἦταν σαφῶς ὑποκριτική. Διέβαλλαν τὸν Χριστό, γιατί τοὺς χάλαγε σχέδια καὶ προγράμματα. Ὁ Χριστὸς ἦλθε στὸν κόσμο πράος, φτωχός, ταπεινός, ἔξω ἀπὸ τὴν φαρισαϊκὴ “κάστα”, γι’ αὐτὸ οἱ Φαρισαῖοι τὸν μισοῦσαν. Ὁ Χριστὸς ἐνανθρώπησε, γιὰ νὰ διακονήσει πονεμένους, νὰ θεραπεύσει ἀσθενεῖς, νὰ ὁδηγήσει σὲ μετάνοια ἁμαρτωλούς, νὰ σώσει ὅλους ὅσους θέλουν. Ἡ Ἐκκλησία πρέπει νὰ εἶναι ὁ χῶρος τῆς θείας χάριτος, τῆς ἁγιότητος καὶ τῆς σωτηρίας. Ἀντίθετα, ἡ ὑποκρισία μολύνει κάθε καλὴ πράξη. Ἡ ὑποκρισία εὐχαριστεῖ τὴ φιλαυτία, τὴ φιλοδοξία καὶ τὴ φιλαρέσκεια .

ΕΠΙΜΥΘΙΟ: Ἀπὸ τὴ θεατρικὴ σκηνὴ στὴ σκηνὴ τῆς καθημερινότητας ἡ ὑποκρισία κυριαρχεῖ. Ἐπίζηλη θέση-ρόλο στὴν κοινωνία-θέατρο κατέχουν ἄνθρωποι ποὺ ξεγελοῦν τοὺς διπλανούς τους καὶ συχνὰ καὶ τὸν ἑαυτό τους. Ὁ ὑποκριτής, νομίζοντας ὅτι ἐξυπηρετεῖκαλύτερα τὶς κοινωνικές του σχέσεις, στὴν πραγματικότητα βρίσκεται ἀπομονωμένος ἐντὸς τειχῶν, ποὺ ὁ ἴδιος ἔκτισε. Ἡ ὀχύρωση στὰτείχη τῆς ὑποκρισίας-ἀτομισμοῦ, ἀποτελεῖ ἀντικοινωνικὴ-αὐτιστικὴ στάση. Εἶναι ἐπιτυχία δαιμονικῶν δυνάμεων ποὺ κρύβονται μέσα στὸν ἄνθρωπο. Ὅλα τοῦτα, ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀρέσκεται στὴν προσωπικότητά του καὶ προσπαθεῖ νὰ τῆς φορέσει “ψιμμίθια”, ἀνύπαρκτες ἀρετὲς καὶ φανταστικὲς ἱκανότητες. Δυνατότητα ἀνάπλασης τοῦ ἀνθρώπου προσφέρεται ἀπὸ τὸν Θεό, ἀλλὰ κατακτιέται ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Ἡ πτώση τῶν τειχῶν τῆς ὑποκρισίας, ποὺ ὁδηγεῖ στὴν προσέγγιση τῶν “εἰκόνων” τοῦ Θεοῦ μεταξύ τους, θὰ ἀποτελέσει νίκη τοῦ Χριστιανισμοῦ κατὰ τοῦ εἰδωλολατρικοῦ ἀνθρωποκεντρισμοῦ καὶ τοῦ ἀθέου οὑμανισμοῦ.

 

 

, , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: