ΚΩΝ. ΣΑΘΑΣ: Ο ΑΦΟΣΙΩΜΕΝΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Κων. Σάθας: Ὁ ἀφοσιωμένος στὴν Πατρίδα ἱστορικὸς

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.              Ὁ Κωνσταντῖνος Σάθας (1842-1914), Γαλαξειδιώτης στὴν καταγωγή, εἶναι ὁ«ἀφοσιωμένος πολυγραφώτατος, ἐρευνητικώτατος καὶ ἐμβριθέστατος φυσιοδίφης» τῆς Ἑλλάδος,ὅπως ἐπιγραμματικὰ τὸν χαρακτηρίζει ὁ ἐξαίρετος ἱστορικὸς Τάσος Γριτσόπουλος (Θρησκευτικὴ καὶ Ἠθικὴ Ἐγκυκλοπαιδεία, Τόμος 10ος, στήλ. 1117-1119). Ἐπὶ μία πεντηκονταετία ὁ Σάθας ἀναλώθηκε στὴν ἀποκάλυψη μίας ἐξόχου ἐποχῆς τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας κυοφορήθηκε ἡ μεγάλη Ἐπανάσταση τοῦ 1821 καὶ κερδήθηκε ἡ ἐλευθερία τοῦ Ἔθνους.  Γράφει στὴν ἴδια σελίδα ὁ Γριτσόπουλος: «Τὸ ὄνομα τοῦ Κ. Σάθα εἰς τὴν ἱστορικὴν ἔρευναν καταλαμβάνει θέσιν σπουδαίαν διὰ τὸ πολὺ καὶ πρωτότυπον ὑλικόν, ποὺ περισυνέλεξε καὶ ἐξέδωκε μὲ πολλὰς στερήσεις καὶ ὑγείαν τῶν ὀφθαλμῶν του ὄχι σταθεράν… Ἑπομένως πρόκειται διὰ χαλκέντερον ἐρευνητήν».
.              Ὁ διατελέσας πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Κων. Τσάτσος, ἀνηψιὸς τοῦ Κ. Σάθα ἐκ μητρός, σημειώνει: «Ἠσχολήθη ἐκ τῶν πρώτων μὲ τὴν σκοτεινὴν αὐτὴν περίοδον τῆς ἱστορίας τοῦ Ἔθνους (Σημ. γρ. Τὴν Τουρκοκρατία) καὶ ἔφερε πρῶτος εἰς φῶς ἀνεκτιμήτου ἀξίας κείμενα καὶ σημαντικὰ γεγονότα… Ἀπέθανε εἰς Παρισίους πτωχὸς καὶ ἐγκαταλελειμμένος, μὲ τὴν πικρίαν ὅτι δὲν ἐβοηθήθη εἰς τὸ ἐκδοτικόν του ἔργον». (Πρόλογος Κων. Τσάτσου εἰς βιβλίο Κων. Σάθα «Τουρκοκρατουμένη Ἑλλάς», Τόμος πρῶτος, Ἐκδ. Ὀργ. Λιβάνη, Ἀθήνα, 1995, σελ. 11-12).
.              Τὸ πλεῖστο μέρος τοῦ βίου του ὁ Σάθας τὸ πέρασε στὶς βιβλιοθῆκες τῆς Βενετίας, τῶν Παρισίων, τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν Πατριαρχείων τῆς Ἀνατολῆς.
.              Στὸ βιβλίο του «Τουρκοκρατουμένη Ἑλλὰς» (1η Ἔκδ. τέκνων Ἀν. Κορομηλᾶ, Ἀθήνησι, 1869) μὲ ἐμπεριστατωμένο καὶ τεκμηριωμένο  τρόπο περιγράφει τὸ πῶς οἱ Ἕλληνες ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς Ἁλώσεως τῆς Βασιλεύουσας ἀγωνίσθηκαν νὰ διατηρήσουν τὴν ταυτότητά τους καὶ νὰ ἀποτινάξουν τὸν ζυγὸ τῆς τυραννίας. Γράφει στὸν πρόλογο (τὸν ὀνομάζει «Εἴδηση») τοῦ ἐν λόγῳ ἔργου ὅτι οἱ Ἕλληνες ποὺ διεσπάρησαν στὴν Δυτικὴ Εὐρώπη ἀποδείχθηκαν «στοιχεῖα ζωτικά, ἕκαστον τῶν ὁποίων ἔφερεν ἐντὸς αὐτοῦ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος» καὶ «τὸ τέως μυκτηριζόμενον ὄνομα τοῦ Βυζαντινοῦ Γραικύλου ἐθαυμάσθη ὑπὸ τῆς Εὐρώπης, τὴν ὁποίαν ἐξεπαίδευσε καὶ τῆςὁποίας τοὺς στρατοὺς ὡδήγησεν εἰς τὰ πεδία τῶν νικῶν». Γράφει καὶ γιὰ τὸν Ἑλληνισμό, ποὺἔμεινε στὴν ὑπὸ τυραννία πατρίδα, «ἀμέσως ἀνακύψας καὶ ἐπὶ τῶν ὀρέων κατασκηνώσας κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον καὶ πολυχρόνιον κλύδωνα ἠνδροῦτο διωκόμενος καὶ ἐναλλὰξ νικῶν καὶ νικώμενος παρθένος διετηρήθη, ὡς οἱ διασώσαντες αὐτὸν παρθενικοὶ βράχοι» (Σελ. α΄ καὶ β΄).
Γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴ δράση τοῦ Ἔθνους τονίζει ὁ Σάθας, στὴν ἴδια «Εἴδηση»: «Ὑπὲρ πίστεως καὶπατρίδος ἠγωνίσθη τὸ ἔθνος. Διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ρομφαίας ἀπέκτησε τὴν ἐλευθερίαν. Οἱμάρτυρες τῆς ὀρθοδόξου πίστεως καὶ οἱ ἀρειμάνιου τοῦ ἐθνισμοῦ πρόμαχοι εἰσὶν οἱ δίδυμοι τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας ἀστέρες» (Σελ. β΄).
.              Γράφει καὶ κάτι πολὺ ἐπίκαιρο σήμερα ὁ Σάθας: «Ἡ Δύση μὲ τὴν Ἅλωση εἶδε νὰ ἐκπληρώνεται ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖο «ἀπὸ ἑξακοσίων ἐτῶν λυσσωδῶς ἐπεδίωκεν» (Σελ. 1). Ἀλλὰ ἡχαρά της ἐκείνη ἦταν στιγμιαία, διότι οἱ Φράγκοι ἀμέσως ἔκπληκτοι εἶδαν ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐξ ἴσου θεωροῦσαν ἐχθροὺς καὶ τοὺς λατρεύοντας τὸν Χριστὸν καὶ τοὺς ἀσπαζομένους τὰ σανδάλια τοῦ θεωρουμένου διαδόχου του ἁλιέως (Ἀπ. Πέτρου). Καὶ σήμερα στὴ Δύση κάποιοι δὲν θέλουν νὰ καταλάβουν ὅτι οἱ προκλήσεις τῶν Τούρκων σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κύπρου ἀφοροῦν ἄμεσα καὶ τοὺς ἴδιους.
.                Ἡ ἐπίμοχθη ἐργασία τοῦ Σάθα στὴ Βενετία, ἀπὸ τὸ 1872 ἕως τὸ 1894, στὴ Μαρκιανὴ βιβλιοθήκη καὶ σὲ αὐτὴ τῆς ἐνορίας τοῦ Ἁγ. Γεωργίου τῶν Ἑλλήνων, ἀπέδωσε τὴν ἔκδοση τῆςἑπτάτομης «Μεσαιωνικῆς Βιβλιοθήκης». Αὐτὴ περιέχει συλλογὴ βυζαντινῶν καὶ μεταβυζαντινῶν κειμένων, μετὰ εἰσαγωγῶν καὶ ὑπομνημάτων. Σημαντικὸ γιὰ τὴν κατανόηση τῆς ἐποποιίας τῶνἙλλήνων, γιὰ νὰ φθάσουν στὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, εἶναι τὸ ἄνω τῶν χιλίων σελίδων σύγγραμμά του «Βιογραφίαι τῶν ἐν τοῖς γράμμασι διαλαμψάντων Ἑλλήνων (1453 – 1821)» (Ἐν Ἀθήναις, Τύπ. Τέκνων Ἀνδρ. Κορομηλᾶ, 1868).  Στὸ ἐν λόγῳ πόνημα καταγράφει 1315 διδασκάλους τοῦ Γένους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους οἱ 365 τὸν 18ο αἰώνα. Σχεδὸν ὅλοι τους εἶναι κληρικοί, ἢ λαϊκοὶπιστὰ μέλη τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (Βλ. σχ. Γ.Ν. Παπαθανασόπουλου «Ὁ Διαφωτισμὸς καὶ ὁἙλληνισμός», ἐκδ. «Τῆνος», Ἀθῆναι, 2019, σελ. 28-29).
.              Ὁ Σάθας ζεῖ στὴν ἐποχή, ποὺ πολλοὶ μορφωμένοι Ἕλληνες ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ μίσος τοῦ Κοραῆ πρὸς τὸν ἄνω τῆς χιλιετίας διατηρηθέντα Βυζαντινὸ πολιτισμό. Ὁ ἴδιος δὲν ἔμεινε ἀνεπηρέαστος. Στὴν ἐργασία του «Ἕλληνες στρατιῶται ἐν τῇ Δύσει καὶ ἀναγέννησις τῆς Ἑλληνικῆς τακτικῆς» γράφει ὅτι ὑπῆρχε ἀντίθεσις μεταξὺ Βυζαντίου καὶ Ἑλλήνων, λὲς καὶ οἱ Ἕλληνες δὲνἦσαν τὸ Βυζάντιο. Στὴ συνέχεια ἀπεναντίας ἀναφέρει: «Ἡ ἀληθὴς ἀναγέννησις τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως (Σημ. γρ. Ἀμέσως μετὰ τὴν Ἅλωση) τῶν πρώτων ἐν Ἑλλάδι σχολείων, ἐν οἷς παραδόξως βλέπομεν αὐτοὺς τοὺς καλογήρους διδασκάλους, ἐμπνέοντας εἰς τοὺς ἀκροατάς των ἴσην πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὴν πίστιν ἀγάπην. Ἐν ὀνόματι τοῦ Λεωνίδα καὶ τοῦ Χριστοῦ πίπτουσιν ἐν Θερμοπύλαις δύο καλόγηροι, ὁ Διάκος καὶ ὁ Σαλώνων Ἠσαΐας….» (Περ/κὸ«ΕΣΤΙΑ», τόμος ΙΘ΄ -2/6/1885 καὶ Τόμος Κ΄ -8/9/1885, Ἀνατύπωση Βιβλ. Διονυσίου Νότη Καραβία, Ἀθήνα, 1986, σελ. 40).
.              Ὡς ἔντιμη προσωπικότητα ὁ Σάθας διχάζεται ἀνάμεσα στὰ ὅσα γράφει ἀβασάνιστα  ὁΚοραὴς καὶ σὲ ὅσα ὁ ἴδιος ἀνακαλύπτει στὴν μακροχρόνια ἱστορικὴ ἔρευνά του. Ἕνα παράδειγμα: Στὴ μελέτη γιὰ τοὺς στρατιῶτες στὴ Δύση γράφει πὼς στὰ μέσα τοῦ 15ου αἰώνα στὴν Βενετία ὑπῆρχαν ἀρκετὲς χιλιάδες Ἕλληνες, ποὺ ζοῦσαν «περιφρονούμενοι ὡς σχισματικοὶ καὶ ἀναγκαζόμενοι νὰ φοιτῶσι εἰς τοὺς καθολικοὺς ναούς. Οὔτε τὰ πτώματα τῶν νεκρῶν ἐσέβετο ὁφανατικὸς παπικὸς κλῆρος, ὅστις ἐλάμβανε μὲν χρήματα, ὅπως τοῖς χορηγήση ταφήν, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον τοὺς ἐξέθαπτε καὶ τοὺς ἔρριπτε εἰς τὴν θάλασσαν». Τότε οἱ ὑπηρετοῦντες στὸν ἑνετικὸστρατὸ ἄνδρες ὑπέβαλαν στὸ συμβούλιο τῶν Δέκα ἀναφορά, μὲ τὴν ὁποία ζήτησαν νὰ ἐπιτραπεῖ στὸ ἑλληνικὸ γένος νὰ κατασκευασθεῖ ναὸς στὸ ὄνομα τοῦ προστάτη τους Ἁγίου Γεωργίου. Τὸ αἴτημα ἔγινε δεκτὸ καὶ ἔκτοτε οἱ Ἕλληνες στὴ Βενετία ἔχουν τὸ Ναό τους. Ἡ ἀναφορὰ τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν ἄρχιζε ἔτσι: «Ἕκαστος πιστὸς χριστιανὸς χρεωστεῖ νὰ προτιμᾶ παντὸς ἄλλου τὴν ἁγίαν θρησκείαν, θεραπεύων ταύτην πάσῃ δυνάμει καὶ ἐπιμελείᾳ, ὡς ἀρχὴν καὶ θεμέλιον πάσης πράξεως καὶ ὁδηγὸν πρὸς τὸ ποθητὸν τέλος τῆς μακαριότητος» (Αὐτ. σελ. 247-249).
.              Ὅπως συμβαίνει μὲ πολλοὺς λογίους, ποὺ προσέφεραν πολλὰ στὴν Πατρίδα, ἔτσι καὶ ὁ Κων. Σάθας καὶ τὸ σπουδαῖο ἔργο του ἔχουν ἀποθάνει στὴ μνήμη τῶν περισσοτέρων Ἑλλήνων. Ἀκόμη καὶ τῶν Γαλαξειδιωτῶν, τῶν ἀπογόνων τῆς ἰδιαίτερης Πατρίδος του. Γιὰ τὸ Γαλαξείδι ἐξέδωσε, μὲ δική του ἐπιμέλεια, τὸ 1865 ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μεταβυζαντινὰ κείμενα, μὲ τὸν τίτλο «Τὸ χρονικὸ τοῦ Γαλαξειδίου», γραμμένο τὸ 1703 ἀπὸ τὸν ἱερομόναχο Εὐθύμιο (Πενταγιώτη) στὴ μονὴ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, στὸ Γαλαξείδι.-

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΛΗΘΗ καὶ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 19. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: Η ΔΕΣΠΩ καὶ Η ΜΟΣΧΩ, Οἱ ἡρωίδες τοῦ Σουλίου (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 20. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 21. ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 22. Π. ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ [Α], Ο ΙΕΡΑΡΧΗΣ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 22. Π. ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ [B], ΑΞΙΟΣ ΠΟΙΜΕΝΑΣ, ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 22. Π. ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ [Γ], ΠΡΟΣΦΟΡΑ καὶ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821- ΡΗΓΑΣ: Ο ΣΠΟΡΕΑΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ-1 (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ: ΜΕ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΑΝ ΖΩΝΤΑΝΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: