ΝΑ ΚΑΘΙΕΡΩΘΕI ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚO ΣΧΟΛΕIΟ ΜAΘΗΜΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑΣ (Δ. Νατσιός) «Ἐπιχείρηση “πανάκεια” ὀνόμασαν οἱ Ἄγγλοι τὸ πρόγραμμα ἐμβολιασμοῦ»

Ν καθιερωθε στ Δημοτικ σχολεο
μάθημα
τυμολογίας

Δημήτρης Νατσιὸς
δάσκαλος-Κιλκὶς

«Ὅταν οἱ ἐχθροί σου θὰ ἔχουν ξεμάθει τὴν ὀρθογραφία τους, νὰ ξέρεις ὅτι ἡ νίκη πλησιάζει». Βλαντιμὶρ Βολκώφ, Ρῶσος λογοτέχνης

.                 Ἂν εἴχαμε ὑπουργοὺς Παιδείας μὲ ἰθαγένεια ἑλληνικὴ καὶ μὲ αἴσθηση τοῦ τί βάρους καὶ ποιότητας πολιτισμοῦ εἶναι φορεῖς καὶ ὄχι ἀχθοφόροι τυμπανιαίας ἀποφορᾶς ἰδεῶν, τὸ πρῶτο πράγμα ποὺ θὰ καθιέρωναν στὸ Δημοτικὸ σχολεῖο εἶναι ἡ ἐτυμολογία. Ἕνα δίωρο τὴν ἑβδομάδα, θὰ ἀφιερωνόταν στὴν διδασκαλία του, γοητευτικότατου καὶ πολὺ εὐχάριστου στοὺς μαθητές, ταξιδιοῦ στὰ γενέθλια, στὴν καταγωγή, στὴν ἀλήθεια τῶν λέξεων. (Ἔτυμον σημαίνει ἀληθινό, πραγματικό). Θὰ μποροῦσε νὰ γραφτεῖ ἕνα μικρὸ ἐτυμολογικὸ λεξικό, γιὰ τὶς δύο μεγαλύτερες τάξεις, τὴν Ε΄ καὶ τὴν Ϛ΄, στὸ ὁποῖο θὰ ἐτυμολογοῦνταν λέξεις τῆς καθημερινῆς ἐμπειρίας τῶν μαθητῶν. Τὰ κέρδη θὰ ἦταν πολλαπλὰ καὶ εὐεργετικά.

Πρῶτον: Τὸ αὐτονόητο. Ἡ μικρή, ἐξοπλιστικὴ ἡλικία εἶναι πρόσφορη γιὰ τὴν διδασκαλία τῆς Γλώσσας καὶ δὴ ἀντικειμένων ποὺ σχετίζονται μὲ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά. Πολλοὶ ποὺ πρόλαβαν τὸ γερὸ ἑλληνικὸ σχολεῖο, μὲ τοὺς καλλιεργημένους δασκάλους, θυμοῦνται ἀκόμη καὶ ἀρχικοὺς χρόνους ρημάτων.

Δεύτερον: Θὰ ἀναχαιτιστεῖ ἡ ὀρθογραφικὴ ἀκαταληψία, ἀδιαφορία καὶ ἀκαταστασία. Καὶ γι’ αὐτὸ σίγουρα δὲν φταῖνε τὰ παιδιά. Ἀπὸ τὴν μία τὰ ἀνεπαρκῆ, ἐλλιπῆ καὶ ἀκατάλληλα γλωσσικὰ ἐγχειρίδια. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἡ διαιώνιση τῆς ἀπαράδεκτης σύστασης: «δὲν διορθώνουμε τὰ ὀρθογραφικὰ λάθη», (θυμόμαστε ἀκόμη τὸ κρανιοκενὲς σύνθημα «κάτω τὰ αἱματοβαμμένα γραπτά», λόγῳ τοῦ κόκκινου στυλοῦ). Ἀποτέλεσμα; Σὲ κάθε κείμενο δεκάδες τσαλακωμένες λέξεις, ἀγνώριστες, νεκρές. Ἀπὸ τὴν ἐμπειρία μου: Ἂν ἐξηγήσεις στὸ παιδὶ ὅτι ἡ λέξη «χείρ», σημαίνει χέρι, πολὺ εὔκολα θὰ βρεῖ τὴν χειραψία, τὸ χειροκροτῶ, τὸν χειρουργό, τὴν χειροτεχνία καὶ τὴν χειροδικία. Καὶ μάλιστα κατανοοῦν καὶ τὰ δεύτερα συνθετικὰ τῶν λέξεων, ὅπως ἄπτω(=ἀγγίζω), κροτῶ, ἔργο, τέχνη καὶ δίκη.

Τρίτον: Ἀποστολὴ τῆς Παιδείας εἶναι καὶ ἡ σύνδεση τῶν νέων μὲ τὸ παρελθόν. «Νὰ μὴν βαριέστε τὸ ψάξιμο καὶ νὰ μὴν κουράζεστε στὸ σκάψιμο», ἔλεγε ὁ Παλαμᾶς. Σκάψιμο στὶς ρίζες τῶν λέξεων εἶναι ἡ ἐτυμολογία καὶ προϋπόθεση γιὰ εἰς βάθος οἰκείωση τῆς γλώσσας μας. «Σκάβοντα»ς ὁ μικρὸς μαθητὴς τὴν λέξη «φθονῶ», γιὰ παράδειγμα, καταλήγει στὴν Ὀδύσσεια καὶ στὶς «ἀμμουδιὲς τοῦ Ὁμήρου» καὶ θὰ τοῦ πεῖ ὁ δάσκαλος, διαβάζοντας τὸ λεξικό, ὅτι προέρχεται ἀπὸ τὸ «φθίνω» καὶ νά! τὸ «φθινόπωρο». Καὶ ὅτι ὁ Θεὸς μᾶς χαρίζει τὰ καλούδια του «ἀφθόνως», μὰ ἐμεῖς φθονοῦμε καὶ λιώνουμε, φθίνουμε ἀπὸ ζήλεια, ζηλοφθονοῦμε… Μιλᾶμε γιὰ πανίδα καὶ χλωρίδα στὸ μάθημα τῶν Φυσικῶν καὶ ἀγνοοῦμε ὅτι ἡ πανίδα ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸν μυθικὸ ποιμενικὸ θεὸ «Πάν», ὅπως καὶ ὁ πανικός. ( Στὸ λεξικὸ ὁμηρικῶν λέξεων τοῦ Ἰω. Πανταζίδη, τοῦ 1872, καταγράφονται 10.855 λέξεις, ἀπὸ τὶς ὁποῖες 3.055 τὶς χρησιμοποιοῦμε αὐτούσιες, πατρίδα, θάλασσα, ὅπλο, γάμος, πέλαγος…).
.                Ἐπιχείρηση «πανάκεια» ὀνόμασαν οἱ Ἄγγλοι τὸ πρόγραμμα ἐμβολιασμοῦ τῶν ὑπηκόων τους, στὴν ἀειθαλῆ καὶ ἀστείρευτη πηγή, τὴν γλώσσα μας, προσέτρεξαν, καὶ γιὰ τὴν ἐννοιολογική της σαφήνεια καὶ γιὰ τὴν ὀμορφιά της, ἀλλὰ καὶ γιατί ἡ λέξη περιβάλλεται μὲ κύρος καὶ σοβαρότητα. (Εἶμαι σίγουρος ὅτι οἱ ἡμέτεροι αὐτόχθονες δυτικολάγνοι καὶ ξιπασμένοι ὀψίπλουτοι θὰ ἐπέλεγαν μία ἀγγλική). Ἡ πανάκεια παράγεται, ἀπὸ τὸ παν+άκος, ποὺ σημαίνει θεραπεία, ἐξ οὗ καὶ ἀνήκεστος, ἀνίατος ἀσθένεια. Ἡ δὲ Πανάκεια, μὲ κεφαλαῖο,  ἦταν μία ἀπὸ τὶς κόρες τοῦ Ἀσκληπιοῦ, κατὰ τὴν μυθολογία, μαζὶ μὲ τὴν Ὑγεία καὶ τὴν Ἰασώ –ἀπὸ τὸ ἰάομαι-ἰῶμαι, ποὺ σημαίνει θεραπεύω καὶ ἀπὸ δῶ παράγεται ὁ ἰατρός, ἡ ἴαση καὶ ὅλα τὰ συμπαρομαρτοῦντα. Τὸ φυτὸ μαραίνεται χωρὶς τὴν ρίζα του. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὸ ὁλόδροσο δένδρο τῆς γλώσσας μας.

Τέταρτον: Πλὴν τῆς ἀνορθογραφίας πληγὴ πυορροοῦσα καί… ἀνήκεστος εἶναι ἡ λεξιπενία. Ὅσοι διδάσκουμε πολλὲς φορές, ἀκοῦμε τοὺς μαθητές μας νὰ ὁμολογοῦν μὲ ἀμηχανία καὶ θλίψη «δὲν ξέρω πῶς νὰ τὸ πῶ, κύριε!». Καὶ πῶς ἀλλιῶς; Μὲ τὶς καμμιὰ σαρανταριὰ «συνταγὲς μαγειρικῆς», ποὺ περιέχουν τὰ βιβλία τάχα καὶ Γλώσσας, θὰ ἐμπλουτιστεῖ τὸ λεξιλόγιό τους; Καὶ ἂς τὸ προσέξουμε αὐτό, ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὰ βιβλία οἱ «μεγάλες λέξεις». Ὁ σπουδαῖος Φώτης Κόντογλου στὴν «Βασάντα», γράφει. «Μία μία σβήνουν π τν γλῶσσα μας λέξεις μεγάλες, πως τιμή, ξιοπρέπεια, γνότητα, ρετή, φιλία… Δν ασθανόμαστε πς τ ν λείπουνε π τ στόμα μας τέτοιες λέξεις, σημαίνει πς σβήσανε π μέσα μας ο εγενέστερες φλέβες το νθρώπινου μεγαλείου». Τώρα μὲ τὴν τηλεκπαίδευση, ψυχοβγάλτης γιὰ γονεῖς καὶ δασκάλους, ἀκοῦμε τοὺς μαθητὲς νὰ χρησιμοποιοῦν τὴν ἀνάμεικτη καὶ παρδαλή, μὲ ὅρους τῶν νέων τεχνολογιῶν, γλῶσσα –ὅλες ξένες οἱ λέξεις της–  καὶ αἰσθανόμαστε ὅτι μᾶς μιλοῦν περίπου… κινέζικα. Τὸ μάθημα τῆς ἐτυμολογίας προσφέρεται καὶ γιὰ παραγωγὴ λέξεων, «λέξεων μεγάλων». Ἂν γνώριζε ὁ μαθητὴς τὴν ἐτυμολογία καὶ τὰ συνθετικὰ λέξεων ὅπως ἀρτοποιεῖο, ρυπογόνος, ὑδρόγειος, οἰκονομία, ναύσταθμος –τυχαῖα τὰ παραδείγματα– θὰ μποροῦσε νὰ ἀποκρυπτογραφήσει ἑκατοντάδες ἄλλες. (Μὲ πόσο ἐνθουσιασμὸ ἄκουγαν οἱ μαθητές μου τὴν ἐτυμολογία τῶν λέξεων «χριστιανὸς» καὶ «Ἕλληνας». Ἡ πρώτη ἀπὸ τὸ Χριστὸς +ἀνειμι ἢ ἀνέω, ποὺ σημαίνει σηκώνω τὸν Χριστό, «ἐνδέδυμαι», ντύνομαι τὸν Χριστό. («Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε», διαβάζουμε στὴν πρὸς Γαλάτας ἐπιστολὴ τοῦ ἀποστόλου Παύλου). Γιὰ τὸ δὲ δεύτερο, ἐθνικό μας ὄνομα, δυσετυμολόγητο λόγῳ ἀρχαιότητας, ἐπιλέγω μία κατανοητὴ καὶ νόστιμη μᾶλλον παρετυμολογία. Προέρχεται ἀπὸ τὸ ἐν+λας, ποὺ σημαίνει πέτρα, λίθος. Ἀπὸ δῶ τὸ λαξεύω, τὸ λατομεῖο, τὸ λεωφορεῖο. Σχετίζεται μὲ τὸν μύθο τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ Δευκαλίωνος καὶ τῆς Πύρρας. Ὅταν ἔμειναν μόνοι, ζήτησαν ἀπὸ τὸν Δία, νὰ ξαναγίνει τὸ ἀνθρώπινο γένος. Ὁ Δίας τοὺς εἶπε νὰ πετοῦν λίθους πίσω τους. Καὶ ἔτσι ἀπὸ τοὺς λίθους τοῦ Δευκαλίωνα ἔγιναν οἱ ἄντρες καὶ ἀπὸ τῆς Πύρρας, οἱ γυναῖκες, δηλαδή, ὁ λαός. (Ὑπάρχουν πολλὲς ἑρμηνεῖες γιὰ τὸ Ἑλλάς. Ἀπὸ τοὺς Σελλούς, ἀπὸ τὸ ἅλς-ἅλιος, ἥλιος καὶ λοιπά).

Πέμπτον: Τὸ μάθημα τῆς ἐτυμολογίας μπορεῖ νὰ συνοδεύεται μὲ κείμενα, ὅπως μύθοι τοῦ Αἰσώπου ἢ ἀκόμη καὶ Εὐαγγελικὲς Περικοπές. Μόνα τους τὰ παιδιὰ –τὸ βλέπω στὴν πράξη– μποροῦν νὰ ἐντοπίζουν λέξεις ποὺ καὶ σήμερα χρησιμοποιοῦμε, ὁπότε καμαρώνουν καὶ χαίρονται καὶ γιὰ τὴν πίστη τους καὶ γιὰ γλῶσσα τους καὶ γιὰ τὴν ἱστορία καὶ γιὰ τὴν καταγωγή τους. Αὐτὸ λέγεται ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια, ποὺ τόσο ἔχουμε ἀνάγκη σήμερα ποὺ μᾶς «ἐκύκλωσαν ὥσπερ μέλισσαι κηρίον» τὰ παντοειδῆ προβλήματα καὶ οἱ πολεμοχαρεῖς ἐξ ἀνατολῶν μεμέτηδες…

Δημήτρης Νατσιὸς
δάσκαλος-Κιλκὶς

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: