ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 18. ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΤΥΧΑΝ ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–Οἱ Φιλικοί:
Αὐτοὶ ποὺ πέτυχαν τὸ ἀδύνατο

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 14. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΝΑΡΗΣ [B´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 15. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΥΠΡΟΥ KΥΠΡΙΑΝΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 16. ΕΫΝΑΡΔΟΣ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΔΥΣΑΡΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΜΕΤΕΡΝΙΧ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 17. Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ [Β´- Ὁ Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ Ρήγας καὶ ὁ Κοραὴς] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.                        Ὁ Ἰωάννης Φιλήμων, στὸ βιβλίο τοy «Φιλικὴ Ἐταιρία», ποὺ ἐκδόθηκε στὸ Ναύπλιο τὸ 1834, ἔγραψε γιὰ τοὺς ἱδρυτὲς καὶ τὰ μέλη τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας: «Ἀδύνατοι, ἀλλὰ φιλοπάτριδες τινὲς καὶ ἄξιοι Ἕλληνες κατώρθωσαν τὸν Πόλεμον τῆς Ἑλλάδος». Τρεῖς ἁπλοὶ ἔμποροι εἶχαν τὴν ἔμπνευση «νὰ εἰσάξωσιν εἰς αὐτὴν ὅλους τοὺς ἐκλεκτοὺς καὶ ἀνδρείους τῶν ὁμογενῶν, διὰ νὰ ἐνεργήσωσι μόνοι των ὅ, τι ματαίως καὶ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἤλπιζον ἀπὸ τὴν φιλανθρωπίαν τῶν χριστιανῶν βασιλέων» καὶ πέτυχαν αὐτὸ ποὺ ἐθεωρεῖτο ἀδύνατο: Οἱ ἐπὶ αἰῶνες ραγιάδες νὰ ξεσηκωθοῦν καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐλευθερία τους ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Γιὰ τὴν ἵδρυση, τὸ σκοπό, τὴν ἰδεολογία, τὸ ἔργο καὶ τὴ σύνθεση τῶν μελῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας σημειώνονται τὰ ἀκόλουθα:

Α. Ἵδρυση στὴ Ρωσία. Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία δὲν ἱδρύεται στὴν ἄθεη Γαλλία, ἢ γενικότερα στὴ Παπικὴ καὶ Προτεσταντικὴ Δυτικὴ Εὐρώπη, ἀλλὰ στὴν Ὀρθόδοξη καὶ Ρωσικὴ Ὀδησσό. Ἡ Ρωσία δὲν ἔχει ἀνάμιξη στὰ τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ σὲ αὐτὴν ἀναπτύσσονται ἀπὸ Ἕλληνες πολίτες κινήσεις ὑποστήριξής της.

Β. Μεσοαστοὶ ἔμποροι οἱ ἱδρυτές. Οἱ ἱδρυτὲς ἀνῆκαν στὴ μεσαία τάξη τῶν Ἑλλήνων, ἀσχολοῦνταν μὲ τὸ Ἐμπόριο καὶ ἰδεολογία τους ἦταν ἡ ἀπελευθέρωση τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Τυραννία.

Γ. Ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ οἱ ἱδρυτές. Οἱ ἱδρυτὲς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας ἦσαν μέλη τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Κάποιοι, διακατεχόμενοι ἀπὸ ἐπιλεκτικὴ μνήμη καὶ ἀντίληψη, γράφουν ἀόριστα τὸ 1814 ὡς χρόνο ἱδρύσεώς Της, ἄλλοι τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 1814. Ὅμως σὲ χειρόγραφο τῆς Μονῆς Σπηλιανῆς Νισύρου ἀναφέρεται ὅτι ἡ 14η Σεπτεμβρίου, κατὰ τὴν ὁποία ἡ Ὀρθοδοξία ἑορτάζει τὴν Ὕψωση τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, ἦταν «ἡ γενέθλια ἡμέρα τῆς Μεγάλης Ἀδελφότητος» (Φιλικῆς Ἑταιρείας). (Α. Διαμαντάρα «Χειρόγραφον Ι.Μ. Παναγίας Σπηλιανῆς Νισύρου, Δελτίον Ἱστορικῆς Ἐθνολογικῆς Ἑταιρείας Ἑλλάδος, 9 – 1926, σ. 556), Γ. Καραμπελιᾶ, «Φιλικὴ Ἑταιρεία», Β΄ Ἔκδ. Συμπληρωμένη, Ἐναλλακτικὲς Ἐκδόσεις, 2020, σελ. 79 καὶ Ι. Κ. Μαζαράκη-Αἰνιὰν «Ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία», Ἐθνικὸ Ἱστορικὸ Μουσεῖο, Ἀθήνα, 2007, σελ. 9).
.               Ἀπόδειξη τῆς πίστης στὴν Ὀρθοδοξία εἶναι τὰ σύμβολα ποὺ χρησιμοποίησαν οἱ Φιλικοὶ στὰ κρυπτογραφημένα ἔγγραφά τους, στὶς σφραγίδες καὶ στὶς σημαῖες – λάβαρά τους. Παντοῦ ὑπάρχει ὁ Σταυρός.

Δ. Ἡ ἑλληνικὴ παράδοση μοναδικὸ στοιχεῖο Της. Μετὰ τὸ 1815 καὶ τὴν ἵδρυση τῆς «Ἱερᾶς Συμμαχίας» στὴν Εὐρώπη ἐπεβλήθησαν οἱ ἀντιλήψεις τοῦ Μέτερνιχ καὶ ἐπολεμήθη κάθε φιλελεύθερη πατριωτικὴ Ἐπανάσταση. Αὐτὸς ἦταν ὁ λόγος ποὺ οἱ ἱδρυτὲς τῆς Ἑταιρείας ἐπέβαλαν μυστικότητα στὴν κατήχη τῶν μελῶν Της.
.               Ὁ Ξάνθος εἰσελθὼν δι’ ὀλίγον εἰς Τεκτονικὴ Στοὰ πληροφορήθηκε τὰ τῆς ἐχεμύθειας καὶ ὀργανώσεως αὐτῆς, ποὺ φάνηκαν χρήσιμα στὴν ὀργάνωση τῆς Ἑταιρείας. Ὅμως ὁ τεκτονισμὸς δὲν εἶχε καμία σχέση μὲ Αὐτήν. Ἀπόδειξη: Στὸν Ὅρκο ποὺ ἔδιδε ὁ κατηχούμενος διαβεβαίωνε: «Ὁρκίζομαι, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θέλω ἔμβει εἰς καμμίαν ἄλλην Ἑταιρίαν, ὁποία καὶ ἂν ἦναι, μήτε εἰς κανένα δεσμὸν ὑποχρεωτικόν. Καὶ μάλιστα, ὁποιονδήποτε δεσμὸν ἂν εἶχα… θέλω τὸν νομίζει, ὡς οὐδέν». (Ἰωάννου Φιλήμονος «Φιλικὴ Ἐταιρία», ἐν Ναυπλίᾳ – 1834 – Ἀναστ. Ἔκδ. «Κουλτούρα» σελ. 155). Ἑπομένως ἦταν ἀδύνατο νὰ εἶναι κανεὶς μέλος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας καὶ ὁποιασδήποτε ἄλλης Ἑταιρείας ἢ Ὀργάνωσης, ἑπομένως καὶ Στοᾶς. Ἐπίσης ἡ Ἑταιρεία δὲν ἦταν διεθνιστική, ἀλλὰ καθαρῶς ἐθνική. Ἀπόδειξη ὅτι δὲ αὐτὴν δὲν μυήθηκαν ποτὲ ξένοι. (Ι. Κ. Μαζαράκη – Αἰνιὰν «Φιλικὴ Ἑταιρεία», σελ. 11).
.                   Οἱ πρωτεργάτες τῶν Φιλικῶν προτιμοῦσαν ἀντὶ τοῦ ὅρου «μύηση», τὸ χριστιανικὸ ὅρο «κατήχηση». Ἐπίσης γιὰ τοὺς ἀξιωματούχους ἐπέλεξαν τοὺς τίτλους «ἱερεῖς» καὶ «Ἀπόστολοι». Μάλιστα ὁ Σκουφᾶς εἶχε καταρτίσει τὸν κατάλογο τῶν ΔΩΔΕΚΑ Ἀποστόλων, τοὺς ὁποίους προόριζε νὰ κατηχήσουν ὁλόκληρο τὸν Ἑλληνισμό. (Μαζαράκη Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 25).
.                 Ἡ τελετὴ τῆς ὁρκωμοσίας στοὺς βαθμοὺς τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας εἶχε μόνο χριστιανικὰ σύμβολα. Ὁ «Μέγας Ὅρκος» ἐδίδετο ἀπὸ τὸν κατηχηθέντα ἐνώπιον Ἱερᾶς Εἰκόνος καὶ ἄρχιζε ἡ τελετὴ μὲ τὸ νὰ σχηματίσει τρεῖς φορὲς ὁ κατηχητὴς τὸ Σημεῖο τοῦ Σταυροῦ, νὰ δώσει στὸν κατηχηθέντα νὰ φιλήσει τὴν Εἰκόνα, νὰ τοῦ παραδώσει στὸ ἀριστερὸ χέρι ἀναμμένο κίτρινο κερί. Τὸ κερὶ σβηνόταν μετὰ τὴν ὁρκωμοσία καὶ ὁ ὁρκισθεὶς Φιλικὸς τὸ κρατοῦσε, ὡς «παντοτινὸν μάρτυρα τῶν ἐνόρκων ὑποσχέσεών του». (Φιλήμων, αὐτ. σελ. 154).

Ε. Χωρὶς ἐξαιρέσεις ἡ ἀγάπη στὴν Ἐλευθερία. Ἕνα ἄλλο χαρακτηριστικὸ τῶν ἱδρυτῶν τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας εἶναι ἡ σύνθεσή της. Λόγῳ τῆς μυστικότητας τῆς Ἑταιρείας πλήρης κατάλογος τῶν μελῶν Της δὲν ὑπάρχει. Ὁ G. D. Frangos στὴν ἀδημοσίευτη (ἀρχὲς 2020) διδακτορική του διατριβὴ   ταυτοποίησε 1093 μέλη της. Ἀπὸ τὰ μέλη αὐτὰ τὰ 911 εἶναι γνωστοῦ ἐπαγγέλματος:
Ἔμποροι 445, Ἐμποροϋπάλληλοι 10, Πλοίαρχοι ἢ πλοιοκτῆτες 24, Δικηγόροι 13, Γιατροὶ 26, Δάσκαλοι 51, Φοιτητὲς 6, Ὑπάλληλοι καὶ Γραμματεῖς 21, Προεστοὶ 111, Κληρικοὶ 85 (Ἀπὸ αὐτοὺς Πατριάρχες 2 καὶ Μητροπολίτες 17), Στρατιωτικοὶ 78, Ἀγρότες 6, Βιοτέχνες 7, Ναυτικοὶ 28. («The Philike Etaireia 1814-1821. A social and Historical Analysis» σ. 229, Γ. Καραμπελιᾶ, «Φιλικὴ Ἑταιρεία» σελ. 87-88).
.               Ὁ Φιλήμων γράφει πὼς ὁ ἐθνομάρτυρας Φιλικὸς καὶ ὁπλαρχηγὸς Ἰωάννης Φαρμάκης μύησε τὸν Πατριάρχη Γρηγόριο τὸν Ε΄, ὅταν ἦταν ἐξόριστος στὸ Ἅγιον Ὄρος. Καὶ προσθέτει: «Ὁ σεβάσμιος Γέρων ἔδειξεν εὐθὺς ζωηρότατον ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τοῦ πνεύματος τῆς Ἑταιρίας». Ὁ μαρτυρικὸς Πατριάρχης, γιὰ νὰ διευκολύνει τὸ ἔργο τοῦ ἀποστόλου τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου Δ. Θέμελη, τοῦ χορήγησε συστατικὸ ἔγγραφο, διὰ νὰ κρύψει τὴν πραγματικὴ αἰτία τῆς ἀποστολῆς του. Ἀντίγραφο τοῦ ἐγγράφου, μὲ ἡμερομηνία 8 Ἰανουαρίου 1821, εἶχε στὰ χέρια τοῦ ὁ Φιλήμονας (Αὐτ. σελ. 332). Ἐπίσης ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ βοήθησε οἰκονομικὰ τὴν Ἑταιρεία δημιουργώντας τὸ «Κιβώτιο τοῦ Ἐλέους», ποὺ ἐποπτευόταν ἀπὸ τριμελῆ Ἐπιτροπὴ στὴν Πόλη. Ἀπὸ τὰ χρήματα ποὺ συγκεντρώνονταν τὸ 1/3 διανεμόταν στοὺς πτωχούς τῆς Κωνσταντινούπολης, τὰ δὲ 2/3 φυλάσσονταν «διὰ τὴν παρὰ Θεοῦ ὁρισθεῖσαν ὥραν». (Μαζαράκη – Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 41-42). Ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ μὲ γράμμα καὶ προσωπικὴ παράσταση τοῦ Περραιβοῦ συνέβαλε στὴν ἐν ὄψει τῆς Ἐπανάστασης ἕνωση τῶν Μανιάτικων οἰκογενειῶν. (Μαζαράκη – Αἰνιὰν αὐτ. σελ. 45).
.                   Ὁ Φιλήμων σημειώνει ἐπίσης πὼς στὴν Πάτμο κατηχήθηκε στὴν Ἑταιρεία ὁ παρεπιδημῶν ἐκεῖ Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Θεόφιλος. Ἀναφέρονται ἐπίσης ὡς κατηχηθέντες οἱ Ἀρχιερεῖς Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανός, Ναυπλίας Γρηγόριος, Κορίνθου Ζαχαρίας, Χριστιανουπόλεως Γερμανός, Ἄρτης Ἰγνάτιος, Μονεμβασίας Χρύσανθος, Κερνίκης Προκόπιος, Μάνης Παρθένιος, Ἀνδρουβίτσας Θεόκλητος, Μαΐνης Νεόφυτος, Πλάντζας Ἱερεμίας, Καρυουπόλεως Κύριλλος. Μηλέας Ἰωσήφ, Σαλώνων Ἠσαΐας, Σερρῶν Χρύσανθος καὶ Εἰρηνουπόλεως Γρηγόριος. Οἱ Μητροπολίτες – μέλη τῆς Πατριαρχικῆς Συνόδου ἦσαν ἐνήμεροι γιὰ τὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία καὶ ὁ Ἰασίου Βενιαμὶν εὐλόγησε τὴ σημαία τῆς Ἐπανάστασης τοῦ Ἀλ. Ὑψηλάντη. Ἀπὸ τὴν πληθώρα τῶν μυηθέντων Ἀρχιμανδριτῶν καὶ ἱερέων ἀναφέρονται, μεταξὺ πολλῶν ἄλλων, οἱ Γρηγόριος Δικαῖος (Παπαφλέσσας), Ἄνθιμος Γαζῆς, Νεόφυτος Δούκας καὶ Νικηφόρος Παμπούκης.-

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: