ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 13. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

 

ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821–ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ
Ὁ Πίνδαρος τοῦ 1821

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Βλ. σχετ.:

ΜΟΡΦΕΣ TOY 1821 – 1. ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 2. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 4. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 5. ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΩΝ ΙΩΣΗΦ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 6. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ E΄ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 7. ΛΟΡΔΟΣ ΜΠΑΪΡΟΝ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 8. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 9. ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 10. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 11. ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ [Β´] (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)
ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥ 1821– 12. ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

.             Ὁ Ἀνδρέας Κάλβος δικαίως χαρακτηρίστηκε ὁ Πίνδαρος* τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821. Ὁ πρῶτος, ποὺ συνέκρινε τὸν Κάλβο μὲ τὸν Πίνδαρο, ἦταν ὁ Pauthier de Censay, ποὺ μετέφρασε στὰ γαλλικὰ τὰ «Λυρικά», τὴ δεύτερη συλλογὴ ποιημάτων του γιὰ τὴν Ἐπανάσταση. Ἡ ἐν λόγῳ συλλογὴ ἐκδόθηκε στὸ Παρίσι τὸ 1826. Ὁ ποιητὴς Τάκης Παπατσώνης (1895-1976) ἐξήγησε ὅτι ὁ Κάλβος παρομοιάζεται μὲ τὸν Πίνδαρο, γιατί καὶ οἱ δύο πέραν τοῦ ὕφους στήριξαν τὴν εὐτολμία τῶν ἡρώων ποὺ τιμοῦσαν, ὁ μὲν Πίνδαρος στὴν λατρεία τῶν θεῶν, ὁ δὲ Κάλβος «στὴ λατρεία τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου».
.           Ὁ Παπατσώνης προσθέτει πὼς κατὰ τὸν Κάλβο οἱ ἥρωες τοῦ 1821 «ἀντλοῦσαν τὸ θάρρος τους προσβλέποντας πρὸς τὸ μέγα καὶ ἄσβεστον ἰδανικόν, τὴν συληθεῖσαν καθέδραν τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, τὴν αἱματοβαφῆ μνήμην τοῦ Παλαιολόγου καὶ τὴν παλαιὰν μαρμαρυγὴν (λάμψη) τῆς Βασιλίδος». Ὁ Κάλβος καὶ ἡ Ἐπανάσταση ταυτίζονται, ὅπως τόνισε σὲ ὁμιλία του ὁ Ἀκαδημαϊκὸς Παν. Μπρατσιώτης: «Ὁ Κάλβος δὲν νοεῖται καλῶς χωρὶς τὴν ἀνάμνηση τοῦ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας ἀγῶνος, οὔτε τἀνάπαλιν ἡ ἑλληνικὴ ἐπανάστασις ἄνευ ἀναμνήσεως τοῦ πλέον ὑψιπέτου καὶ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ὑμνητοῦ αὐτῆς».
.             Ὁ Ἀνδρέας Κάλβος γεννήθηκε στὴ Ζάκυνθο τὸ 1792. Εὐαίσθητος στὴν ψυχὴ πληγώθηκε, ὅταν οἱ γονεῖς του χώρισαν καὶ αὐτὸς μὲ τὸν νεότερο ἀδελφό του ἀκολούθησαν τὸν πατέρα τους στὴν Ἰταλία καὶ δὲν ξαναεῖδαν τὴν μητέρα τους. Πάντοτε ὅμως ἔνιωθε πολλὴ ἀγάπη καὶ τρυφερότητα γι’ αὐτήν. Γράφει χαρακτηριστικὰ στὴν τρίτη Ὠδή του «Εἰς θάνατον» (στ. κε΄): «Ὦ φωνή, ὦ μητέρα, ὦ τῶν πρώτων μου χρόνων σταθερὰ παρηγόρησις, ὄμματ’ ὁπού μ’ ἐβρέχατε μὲ γλυκὰ δάκρυα!».
.                     Ἔμποροι ἡ οἰκογένεια τοῦ Κάλβου, ἀλλὰ ἐκεῖνος ἀκολουθεῖ ἀπὸ νωρὶς τὸν δικό του δρόμο. Μόλις εἴκοσι ἐτῶν, τὸ 1812, τὸν προσλαμβάνει ὁ Οὖγκο Φώσκολο γραμματέα του. Ἔτσι τὸν ἀκολουθεῖ στὰ ταξίδια του καὶ βιώνει τοὺς διωγμοὺς ποὺ ὑφίσταται γιὰ τὶς ἰδέες του, ἕως ὅτου χώρισαν οἱ δρόμοι τους. Κυνηγημένος καὶ ὁ ἴδιος γιὰ τὰ ἐθνεγερτικά του φρονήματα ἀπὸ τὶς ἰταλικὲς ἀρχὲς τὸ 1820 καταφεύγει στὴ Γενεύη, ἀπὸ ὅπου παρακολουθεῖ τὸν Ἀγώνα. Ἐμπνεόμενος ἀπὸ αὐτὸν τὸ 1824 ἐκδίδει ἐκεῖ τὴν πρώτη του ποιητικὴ συλλογή, τὴ «Λύρα», στὸ τυπογραφεῖο Guil. Fick., ποὺ περιλαμβάνει τὶς δέκα πρῶτες «Ὠδές» του.
.                     Τὸ 1826 μεταβαίνει στὸ Ναύπλιο, βιώνει τὴ διχόνοια καὶ μέσα σὲ ἕνα μήνα φεύγει γιὰ τὴν Κέρκυρα, ὅπου μένει ἕως τὸ 1852. Ἐκεῖ παραδίδει ἰδιωτικὰ μαθήματα καὶ διδάσκει τρία χρόνια στὴν Ἰόνιο Ἀκαδημία. Σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια δὲν συναντᾶται μὲ τὸν Σολωμό, ἔχει προστριβὲς μὲ συναδέλφους του καί, κατὰ τὸν φιλόλογο Στέφανο Διαλυσμᾶ, αἰσθάνεται ὅτι ἡ Πατρίδα τὸν ἀγνοεῖ. Τὸ 1852 ἀναχωρεῖ μὲ τὴν Ἀγγλίδα Σαρλὸτ Ἀουγκούστα Οὐάνταμς στὸ Λονδίνο καὶ τὸ 1853 τὴν παντρεύεται. Ἐκείνη ἀνοίγει παρθεναγωγεῖο στὸ Λάουθ καὶ ὁ Κάλβος διδάσκει σὲ αὐτὸ ἕως τὸν θάνατό του, τὸ 1869. Τὸ 1960, πρὶν ἀκριβῶς ἑξήντα χρόνια, τὰ ὀστᾶ του μεταφέρονται στὴν Ζάκυνθο.

Χαρακτηριστικοὶ στίχοι ἀπὸ τὰ ποιήματά του:

.                   Γιὰ τὴν Πατρίδα: «Γῆ τῶν θεῶν φροντίδα, Ἑλλὰς ἡρώων μητέρα, φίλη, γλυκεία πατρίδα μου, νύχτα δουλείας σ’ ἐσκέπασε, νύκτα αἰώνων» («Ὁ Ὠκεανός», στ. α΄)
.                   Κατὰ τὸν παιάνα «Ἴτε παῖδες Ἑλλήνων»: «Τρέξατε ἀδέλφια τρέξατε. Ψυχαὶ θερμαί, γενναῖαι. Εἰς τὸν βωμὸν τριγύρω τῆς πατρίδος ἀστράπτοντα τρέξατε πάντες. Ἂς παύσωσ’ ἡ διχόνοιαι ποὺ ρίχνουσι τὰ ἔθνη τυφλὰ ὑπὸ τὰ σκληρότατα ὀνύχια τῶν ἀγρύπνων δολίων τυράννων». («Βωμὸς τῆς Πατρίδος», στ. α΄- β΄).
.                    Γιὰ τὴ δόξα: «Νοεῖς; – Τρέξατε, δεῦτε οἱ τῶν Ἑλλήνων παῖδες, ἦλθ’ ὁ καιρὸς τῆς δόξης, τοὺς εὐκλεεῖς προγόνους μας ἂς μιμηθῶμεν…Τί τρέμεις; Τὴν φοράδα κτύπα, κέντυσον Ὀθωμανέ, θηρία μάχην πνέοντα, δόξαν, σὲ κατατρέχουν» (Εἰς δόξαν, στ. κβ΄ – κδ΄)
.                  Εἰς τὸν Ἱερὸν Λόχον: «Ὦ γνήσια τῆς Ἑλλάδος τέκνα, ψυχαὶ ποὺ ἐπέσατε εἰς τὸν ἀγώνα ἀνδρείως, τάγμα ἐκλεκτῶν ἡρώων, καύχημα νέον» (στ. γ΄). Γιὰ τὴν Ζάκυνθο: «Χαῖρε Αὐσονία, χαῖρε καὶ σὺ Ἀλβιῶν, χαιρέτωσαν τὰ ἔνδοξα Παρίσια, ὡραῖα καὶ μόνη ἡ Ζάκυνθος μὲ κυριεύει» (Ὁ Φιλόπατρις στ. Ιβ´).
.                   Εἰς Χίον: «Ὦ λαιμοὶ τῶν ἀθώων παιδιῶν μας, ὦ πλευρὰ σεβάσμια τῶν μητέρων, γερόντων κόμαι εἰς τ’ αἷμα ἀθλίως βρεγμέναι! Ἐκδίκησιν ζητεῖτε; Ἡ φωνή σας ἠκούσθη. Ποτὲ εἰς τὴν γῆν οἱ ἀθάνατοί τοὺς ληστὰς δὲν ἀφίνουν ἀτιμωρήτους» (στ. ιζ΄- ιη΄).
.                   Εἰς Ψαρά: «Ἐπὶ τὸ μέγα ἐρείπιον ἡ ἐλευθερία ὁλόρθη προσφέρει δύο στεφάνους, ἕν’ ἀπὸ γήινα φύλλα, κ’ ἄλλον ἀπ’ ἄστρα» (στ. κδ΄).
.                   Εἰς Σούλι: Βράχοι ὑψηλοί, διαβόητοι, βουνὰ τοῦ τετραχώρου. Ἀπὸ σᾶς καταβαίνουσι πολλοὶ καὶ δυνατοὶ ἀδάμαστοι ἄνδρες» (στ. δ΄).
.                   Εἰς Σάμον: «Νῆσος λαμπρὰ εὐδαιμόνει. Ὅτε ἡ δουλεία σὲ ἀμαύρονε, σ’ εἶδον. Ἄμποτε νάλθω νὰ φιλήσω τὸ ἐλεύθερον Ἱερόν σου χῶμα». (στ. κγ΄).
.                    Γιὰ τὶς ξένες δυνάμεις: «Διὰ νὰ θεμελιώσητε τὴν τυραννίαν τιμᾶτε τὸν Σταυρὸν εἰς τὰς πόλεις σας, καὶ αὐτὸν ἐπολεμήσατε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τώρα εἰς προστασίαν μας τὰ χέρια σᾶς ἁπλόνετε! Τραβήξετέ τα ὀπίσω, βλέπει ὁ Θεὸς καὶ ἀστράπτει διὰ τοὺς πανούργους». («Αἱ εὐχαί», στ. ιβ΄ καὶ ιγ΄).
.                   Ὁ πρόλογος – ἀφιέρωση τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου στὸν στρατηγὸ Λαφαγιέτ, στὰ «Λυρικά» του, ποὺ ἐκδόθηκαν στὸ Παρίσι, δείχνει ὅτι ἀπευθύνεται σὲ συναγωνιστή. Τὸ κείμενο εἶναι ἐπίκαιρο:
.                  «Τὴν ἡμέρα ποὺ ἐκθέσατε σὲ κίνδυνο τὴ ζωή σας στὴν Ἀμερική, δὲν ἀγωνισθήκατε μόνο γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία αὐτῆς τῆς χώρας. Οἱ ἀρχὲς τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἠθικῆς ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλουν οἱ λαοὶ νὰ θεμελιώνουν τὴν εὐημερία τους, ἦσαν πάντα μπρὸς στὰ μάτια σας.
Στρατηγέ, εἶναι γιὰ τὸν ἴδιο λόγο ποὺ καὶ ἐμεῖς ἀγωνιζόμαστε. Ἡ ἡλικία σας, σᾶς ἐμποδίζει νὰ δείξετε τὸ σπαθί σας στοὺς βαρβάρους, οἱ ὁποῖοι μᾶς καταπίεζαν ἐπὶ τέσσερις αἰῶνες. Ἀλλὰ μπορεῖ ἡ ἀνάμνηση τῶν πράξεών σας νὰ γεννήσει συναισθήματα γενναιότητας στὴν ψυχὴ καθενός, ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ βαδίσει στὰ χνάρια σας.
.                     Ὑπερβολικὰ φτωχοὶ γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ τροφοδοτήσουμε τὸ στρατὸ καὶ τὸ ναυτικό μας, στερημένοι ἀπὸ κάθε θεσμὸ γιὰ νὰ στερεώσουμε τὴν ἐλευθερία μας, χωρὶς ἅρματα γιὰ νὰ γεμίσουμε τὰ βράχιά μας, πολεμώντας ἐναντίον ἐχθροῦ συνέχεια κτυπημένου καὶ πάντα παρόντος, περιτριγυρισμένοι ἀπὸ παγίδες ἀπὸ τὶς χριστιανικὲς κυβερνήσεις, ποῦ ἔγιναν σύμμαχοι τῶν ἐχθρῶν του Εὐαγγελίου, δεχόμενοι ἐπιθέσεις δολίων προσφορῶν προστασίας, ποῦ ὁ λαός μας δὲν ζήτησε, θὰ ὑποκύψουμε; Ὄχι στρατηγέ. Ὁ Θεὸς καὶ ἡ ἀπελπισία μᾶς στηρίζουν. Ἕνα ἔθνος, πού, ὁλόκληρο, κοιτάζει τοὺς ἐχθρούς του μὲ περιφρόνηση καὶ τὸν τάφο του μὲ ἀδιαφορία δὲν μπορεῖ νὰ νικηθεῖ…» (Μετάφραση.γρ)

 

*Ὁ Πίνδαρος (522-442) εἶναι, κατὰ τὸν Ἀλέξανδρο Ραγκαβή, «ὁ μέγιστος καὶ ἑξαισιώτερος λυρικὸς ποιητὴς εἰς τὴν ἀρχαιότητα, εὐπατρίδης ἐξ Αἰγιδῶν, γεννηθεὶς ἐν Κυνὸς κεφαλαῖς Θηβῶν».

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: