Ο ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΣΙΛΑΣ – 20 Ἰουνίου (Ἀθ. Οἰκονόμου)

γιος Νικόλαος Καβάσιλας

τοῦ Κωνσταντίνου Ἀθ. Οἰκονόμου, δασκάλου

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ: Ὁ Νικόλαος Καβάσιλας γεννήθηκε τὸ 1322 στὴ Θεσσαλονίκη, σὲ μία ἐποχὴ πολιτικῆς παρακμῆς τοῦ Βυζαντίου, ἀλλά, ἀντιθέτως, καὶ σὲ μία ἐποχὴ ἀνόδου καὶ ἄνθισης τῶν θεολογικῶν γραμμάτων. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, ἡ ὀρθόδοξη Θεολογία βρισκόταν σὲ πολὺ μεγάλη ἀκμὴ μέσα ἀπὸ τὶς λεγόμενες ἡσυχαστικὲς ἔριδες. Ἡ ἡσυχαστικὴ διδασκαλία τοῦ Γρηγορίου Παλαμᾶ, ποὺ τότε ἄρχισε νὰ κυριαρχεῖ, ἑστίαζε στὴ δυνατότητα τοῦ ἀνθρώπου νὰ γίνει κοινωνὸς τοῦ ἄκτιστου Θείου φωτός, διὰ τῆς ἑνώσεώς του μὲ τὸν Θεὸ καὶ μὲ τὶς ἄκτιστες θεῖες ἐνέργειές Του, χάρη στὴν καθαρὴ καρδιὰ καὶ τὴν καρδιακὴ προσευχή. Ἡ ἡσυχαστικὴ διδασκαλία συμπύκνωνε τὸ πραγματικὸ νόημα τῆς ὀρθόδοξης πίστης περὶ τῆς θέωσης τοῦ ἀνθρώπου. Τὴν διδασκαλία αὐτὴ ἐκπροσώπησε, μεταξὺ ἄλλων, καὶ ὁ Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστότερος καὶ ὡς «ὁ τελευταῖος τῶν Μυστικῶν». Γεννήθηκε στὴ Θεσσαλονίκη καὶ ἦταν ἀνιψιὸς τοῦ ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Νείλου Καβάσιλα. Τὸ πατρικό του ἐπώνυμο ἦταν Χαμαετός, ἀλλὰ ὁ Νικόλαος κράτησε τελικὰ τὸ ἐπώνυμό του ἀδερφοῦ τῆς μητέρας του. Ἔκανε σπουδὲς Ρητορικῆς, Θεολογίας, Φιλοσοφίας καὶ φυσικῶν Ἐπιστημῶν στὴν Κωνσταντινούπολη, ἔμεινε γιὰ ἕνα μεγάλο χρονικὸ διάστημα κοντὰ στὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος, ἐνῶ ἀναμείχθηκε καὶ σὲ θέματα πολιτικῆς καὶ δικαιοσύνης. Γιὰ ἕνα διάστημα διετέλεσε σύμβουλος τοῦ Κατακουζηνοῦ, ὁ ὁποῖος στὰ τελευταῖα χρόνια της ζωῆς του, ἐκάρη μοναχὸς στὴ Μονὴ τῶν Μαγγάνων. Ἀνέπτυξε σπουδαῖο συγγραφικὸ ἔργο καὶ κατάφερε νὰ ἀποκτήσει καθολικὸ σεβασμὸ καὶ ἀναγνώριση. Ὑπῆρξε πολυγραφότατος συγγραφέας ἀξιολογότατων θεολογικῶν, ἑρμηνευτικῶν, λειτουργικῶν, ἀσκητικῶν καὶ διδακτικῶν ἔργων, ὡς καὶ πανηγυρικῶν λόγων, ἐπιστολῶν, ἐπιγραμμάτων καὶ κειμένων κοινωνικοῦ περιεχομένου. Μετὰ ἀπὸ πολλὲς περιπέτειες γιὰ τὶς ἀπόψεις του περὶ ὀρθοδόξου μοναχισμοῦ, ποὺ τὸν ἔφεραν σὲ ἀντίθεση μὲ τὶς αἱρετικὲς διδασκαλίες τῶν Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου, ἐκοιμήθη εἰρηνικὰ λίγο μετὰ τὸ 1391 μ.Χ. Ἡ κατάταξή του στὴ χορεία τῶν Ἁγίων ἔγινε, σχετικὰ πρόσφατα, στὶς 19 Ἰουλίου τοῦ 1983. Ἡ μνήμη του γιορτάζεται στὶς 20 Ἰουνίου.

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ: Ὁ Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας ἐμπνεύστηκε ἰδιαίτερα ἀπὸ τὸν Ἅγιο Συμεὼν τὸν Νέο Θεολόγο καὶ τὴ νηπτικὴ διδασκαλία του. Τὸ σπουδαιότερο ἔργο του εἶναι ἡ «ἐν Χριστῷ Ζωή». Τὸ ἁπλό, ἀλλὰ βαθύ, λυρικὸ καὶ μυστικὸ ὕφος του ἀποπνέει τὴ “δροσιὰ” τῶν πρώτων ἀποστολικῶν χρόνων. Ἔλεγε χαρακτηριστικὰ ὁ Ἅγιος Καβάσιλας: “Ὁ νόμος τοῦ πνεύματος, ποὺ εἶναι ἡ ἀγάπη γιὰ τὸ Θεό, εἶναι νόμος φιλίας καὶ εὐγνωμοσύνης. Γιὰ νὰ ἀκολουθήσει κανεὶς αὐτὸ τὸ νόμο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταβάλει κόπους, οὔτε ἔξοδα, οὔτε νὰ χύσει ἱδρώτα […]. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφήσεις τὴ δουλειά σου, ἢ νὰ ἀποσυρθεῖς σὲ ἀπόμερα μέρη, νὰ διάγεις μία παράξενη ζωὴ καὶ νὰ φορᾶς ἕνα παράξενο ἔνδυμα. Δὲ χρειάζεται νὰ κάμεις ὅλα αὐτά. Μπορεῖς νὰ μείνεις στὸ σπίτι σου, καί, χωρὶς νὰ χάσεις τὰ ἀγαθά σου, νὰ βρίσκεσαι πάντα στὴ μελέτη τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἀνθρώπου, στὴ μελέτη τῆς συγγενείας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ θεῖο καὶ σὲ κάθε ἄλλη τέτοιας λογῆς μελέτη”. Καὶ προσθέτει ὁ μεγάλος νηπτικὸς πατέρας ἀλλοῦ: “Πρῶτα πρῶτα, δὲν χρειάζονται προετοιμασίες γιὰ τὴν προσευχή μας, οὔτε εἰδικοὶ τόποι, οὔτε φωνὲς ὅταν ἐπικαλούμαστε τὸν Θεό. Γιατί δὲν ὑπάρχει τόπος ἀπὸ ὅπου λείπει ὁ Θεός, δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ μὴν εἶναι μαζί μας, ἀφοῦ ὁ Θεὸς εἶναι πάντα πιὸ κοντὰ σὲ κείνους ποὺ τὸν καλοῦν, ἀπὸ ὅσο εἶναι ἡ ἴδια ἡ καρδιά τους. Θὰ ἔλθει πρὸς ἡμᾶς, ἀκόμη κι ἂν εἴμαστε κακοί, γιατί ὁ Θεὸς εἶναι ἀγαθός”. Στὸν Ἅγιο Νικόλαο Καβάσιλα δὲν τονίζεται τόσο ἡ ἀντιδικία μὲ τὴ σάρκα, ἐνῶ κρίνονται οἱ ἐξωτερικὲς συνθῆκες καὶ μορφὲς τῆς ζωῆς (ἀναχωρητισμός, ἔνδυμα κλπ.) ὄχι ἀπαραίτητες. Ἡ εὐσέβεια εἶναι ἀποκλειστικὰ ἔργο τῆς δικῆς μας ἐσωτερικῆς διαθέσεως, τῆς δικῆς μας θέλησης. Ἄρα, σημαντικὸ στὴ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Νικολάου εἶναι ὅτι δὲν θεωρεῖται ἀπαραίτητο ἐπακόλουθο τοῦ μυστικισμοῦ ὁ ἀναχωρητισμός. Μένοντας μέσα στὴν καθημερινή, κοινωνική του ζωὴ ὁ ἄνθρωπος, μπορεῖ καὶ πρέπει νὰ τὴν μετουσιώνει μὲ τὴ μελέτη ὑψηλῶν πνευματικῶν θεμάτων, κατὰ μόνας, ποὺ θὰ διευκολύνουν τὴ μεταστροφὴ τῆς βουλήσεώς του πρὸς τὸ πνευματικότερο. Σκοπός του εἶναι νὰ περιγράψει τὴ θεία χάρη, ὅσο γίνεται ἁπλούστερα, καὶ πῶς αὐτὴ θὰ φτάσει στὸν κοινὸ χριστιανό. Καὶ αὐτὸ τὸ κάνει μὲ ἐξαιρετικὰ δυνατὴ θεολογικὴ πνοή. Ἡ ἐν Χριστῷ ζωὴ εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ποὺ μπαίνει μέσα στὸν καθένα μας μὲ ἕνα μυστήριο οἰκειότητας. “Εἶναι φυσικό”, γράφει, “κάθε πράγμα νὰ εἶναι δεμένο μὲ τὸν ἑαυτόν του περισσότερο παρὰ μὲ κάθε ἄλλο. Καὶ ὅμως ἡ ἕνωσή μας μὲ τὸν Χριστὸ εἶναι ἀκόμα πιὸ δυνατή. Οἱ μακάριοι ἄνδρες νοιώθουν τὸν ἑαυτό τους δεμένο περισσότερο μὲ τὸ Σωτήρα παρὰ μὲ τὸν ἑαυτό τους. Ὁ Χριστὸς εἶναι τὴν ἴδια ὥρα ξένος μας καὶ ἐνδιαίτημά μας. Ἀναπνέουμε τὸ Χριστό. Σὲ τοῦτο ἀκριβῶς διαφέρει ἡ Καινὴ ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη, στὴν παρουσία, ἐντός μας, τοῦ Κυρίου, ποὺ διαθέτει τὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν μεταπλάθει”. Χρέος μας ἱερό, κατὰ τὸν ἅγιο Πατέρα, εἶναι νὰ μὴ σβήσουμε τὴ μέσα μας ἀναμένη λαμπάδα, ἀλλὰ νὰ ψάξουμε μέσα μας καὶ νὰ ἀνακαλύψωμε τὴν καθαρὴ οὐσία τῆς ἀρετῆς, τὴν ἀξία τῆς ἀνθρώπινης φύσης καὶ τὴν φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ. Γράφει σχετικὰ ὁ Ἅγιος: “Οὔτε οἱ ναοί, οὔτε ὁτιδήποτε ἄλλο ἱερό, εἶναι τόσο ἅγιο ὅσο ὁ ἄνθρωπος, μὲ τὴ φύση τοῦ ὁποίου κοινωνεῖ ὁ ἴδιος ὁ Θεός. Ἐκεῖνος ποὺ θὰ ἔλθει καθήμενος ἐπὶ τῶν νεφῶν εἶναι ἄνθρωπος, ὅπως εἶναι ἀσφαλῶς Θεός. Καθένας μας μπορεῖ νὰ λάμψει περισσότερο ἀπὸ τὸν ἥλιο, νὰ ἀνέβει στὰ σύννεφα, νὰ πετάξει πρὸς τὸν Θεό, νὰ τὸν πλησιάσει, νὰ κάμει ὥστε ὁ Θεὸς νὰ τὸν κυττάξει μὲ γλυκύτητα”. Ἀκόμη, μεγάλη σημασία γιὰ τὸν πιστὸ ἔχει ἡ αὐτογνωσία, γιατί μ᾽ αὐτή: “ἂν ἀναλογισθεῖ ὁ ἄνθρωπος τὴν φτώχεια μέσα στὴν ὁποία ζεῖ, ἐνῶ ἔχει τόσο πλούσια φύση, ἐπειδὴ ἄφησε τὴν ὀκνηρία καὶ τὸν ὕπνο νὰ τὸν περιτυλίξουν, μεγάλη λύπη καὶ δάκρυα πολλὰ θὰ τὸν συνοδεύουν σὲ ὅλη του τὴ ζωή. Ἀλλὰ τὴν ἡμέρα ὅμως ποὺ θὰ κάμει τὴ ζωή του ὅπως ἔπρεπε νὰ εἶναι, ἀπὸ πηγὴ θλίψεως καὶ δακρύων ποὺ ἤτανε, θὰ γίνει τότε ἡ ζωή του πηγὴ εὐδαιμονίας καὶ πνευματικῆς χαρᾶς”. Μὲ τὰ ἐπιχειρήματά του ὁ Καβάσιλας κατορθώνει νὰ ἀνακαλύψει τὸν πνευματικὸ ἄνθρωπο ὄχι μόνο στὸν ἀναχωρητή, ἀλλὰ καὶ στὴν ἴδια τὴν ἀνθρώπινη φύση, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπικοινωνεῖ ὁ Θεός, ἐνῶ καλεῖ κάθε Χριστιανὸ νὰ κάνει τὴν ἴδια ἀνακάλυψη. Ἔτσι, ἀπὸ τὸν ἀσκητισμὸ τοῦ σώματος, τὸν πόλεμο κατὰ τῆς σάρκας τῶν ἐρημιτῶν τῆς Νιτρίας στὴν Αἴγυπτο, ἀνεβαίνουμε στὴν κορυφὴ τῆς καθαρῆς πνευματικῆς χώρας τoῦ ἀνθρώπου. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλύτερη πνευματικὴ νίκη τοῦ Βυζαντίου.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ: Ὁ Καβάσιλας, ἐνῶ ἐξαίρει τὸ βάθος καὶ τὴ σημασία τοῦ μυστηρίου γιὰ τὴ ζωὴ τoυ Χριστιανοῦ δὲν εἶναι ἐν τούτοις ἐχθρός τῆς ἐπιστήμης. Μὲ ἰδιαίτερο ζῆλο καλλιέργησε τὴν ἀστρονομία, ἐνῶ ἀσχολήθηκε καὶ μὲ ἄλλες ἐπιστῆμες. Ἡ ἐκτίμησή του γιὰ τὴν ἐπιστήμη ἦταν, τόση, ὥστε φτάνει στὸ σημεῖο νὰ ὀνομάσει τοὺς ἁγίους ἀτελῆ ὄντα, “γιατί δὲν δέχτηκαν σὲ τοῦτο τὸν κόσμο ἕνα ἀνθρώπινο ἀγαθό, ἐνῶ μποροῦσαν νὰ τὸ ἀποκτήσουν. Καὶ κάθε ὂν ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ ὑψώσει σὲ ἐνέργεια ὅ,τι ἔχει μέσα του δυνάμει εἶναι ἀτελές”, προσθέτει ὁ Ἅγιος Νικόλαος. Συνεπῶς, μὲ τὴ διδασκαλία του συμφιλιώνει τὸ θρησκευτικὸ μυστικισμὸ μὲ τὴ σοφία τοῦ κόσμου τούτου.

Ἀπολυτίκιο: “Ὡς θεῖος διδάσκαλος, καὶ ὑποφήτης σοφός, δογμάτων τῆς πίστεως, καὶ ἀρετῶν ἱερῶν, Νικόλαε Ὅσιε, ἔλαμψας ἐν τῷ κόσμῳ, διὰ βίου καὶ λόγου. Ὅθεν Θεσσαλονίκη, τῇ σῇ δόξῃ καυχᾶται, καὶ πόθῳ ἑορτάζει, τὴν πάνσεπτον μνήμην σου”.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 1.Ἀνδρόνικος Δημητρακόπουλος (1872). Ὀρθόδοξος Ἑλλάς: ἤτοι περὶ τῶν Ἑλλήνων τῶν γραψάντων κατὰ Λατίνων καὶ περὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτῶν. Ἐν Λειψίᾳ: Μετζγερ καὶ Βίττιγ. 2.Νικόλαος Καβάσιλας, κείμενο, μετάφραση Παναγώτη Χρήστου, Φιλοκαλία ἀσκητικῶν καὶ νηπτικῶν, τόμ 22, Πατερικὲς ἐκδόσεις, Γρηγόριος Παλαμᾶς, Θεσ/κη, 1979. 3.B. N. Τατάκη, Ὁ Βυζαντινὸς Μυστικισμός.

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: