Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΑΣ ΤΟΥ 1821 (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ὁ ἑορτασμὸς τῆς πεντηκονταετηρίδας τοῦ 1821

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                 Ὁ Ἑλληνισμὸς τὸ 1871 ἑόρτασε μὲ μεγαλοπρέπεια τὰ πενήντα χρόνια ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Ὁ φιλέλληνας Κάρολος Τάκερμαν, πρώην πρεσβευτὴς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς στὴν Ἀθήνα περιέγραψε τὸν ἑορτασμὸ στὸ βιβλίο τοῦ «Οἱ Ἕλληνες τῆς σήμερον»[1]. Ὁ ἑορτασμὸς ἐγένετο ἐπισήμως τὴν 25η Ἀπριλίου 1871. Ὁ λόγος ὅτι ἡ 25η Μαρτίου τοῦ 1871 συνέπεσε μὲ τὴ Μεγάλη Πέμπτη καὶ ἀποφασίστηκε νὰ συνεορτασθεῖ μὲ τὴν ἐπίσημη ὑποδοχὴ στὴν Ἀθήνα τοῦ Σκηνώματος τοῦ Ἐθνοϊερομάρτυρα Πατριάρχη Γρηγορίου τοῦ Ε΄.
.                 Πράγματι, τὸ κύριο στοιχεῖο τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς πεντηκονταετηρίδας ἀπὸ τὴν ἔκρηξη τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1821 ἦταν ἡ ἐπίσημη ὑποδοχὴ τοῦ Λειψάνου τοῦ Ἕλληνα, ἐκ Δημητσάνης Ἀρκαδίας, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Γρηγορίου τοῦ Ε΄. Μετὰ ἀπὸ πρωτοβουλία τοῦ τότε Μητροπολίτου Ἀθηνῶν Θεοφίλου τοῦ Βλαχοπαπαδόπουλου (Πάτρα, 1780 – Ἀθήνα, 1873) οἱ ρωσικὲς ἐκκλησιαστικὲς καὶ πολιτικὲς ἀρχὲς εὐχαρίστως παρέδωσαν τὸ Σκήνωμα τοῦ Γρηγορίου Ε΄ στὴν ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Πρὸς τοῦτο ἑλληνικὴ κληρικολαϊκὴ ἀντιπροσωπεία μετέβη στὴν Ὀδησσὸ καὶ τὴν 10η Ἀπριλίου, ἡμέρα τοῦ μαρτυρίου του, μετὰ ἀπὸ πάνδημη καὶ μεγαλοπρεπῆ τελετὴ παρέλαβε τὴ λάρνακα καὶ τὴν τοποθέτησε ἐπὶ τοῦ καταστόλιστου ἀτμοπλοίου «Βυζάντιον».
.                 Προηγήθηκε Θεία Λειτουργία, τῆς ὁποίας προέστη ὁ Ρῶσος Ἐπίσκοπος Χερσῶνος παρουσίᾳ τοῦ κλήρου τῆς περιοχῆς καὶ χιλιάδων λαοῦ καὶ μετὰ σχηματίσθηκε πομπή, μὲ κατεύθυνση τὸ λιμάνι. Ρῶσοι ἱερεῖς σήκωσαν στοὺς ὤμους τοὺς τὴ λάρνακα καὶ τοὺς ἀκολούθησαν τὰ πλήθη τῶν ρώσων χριστιανῶν. Γράφει σχετικὰ στὸ πολυσέλιδο βιβλίο του[2] γιὰ τὸν Ἅγιο Πατριάρχη ὁ Μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος: « Ἡ διαδρομὴ τῆς μεγαλοπρεποῦς πομπῆς δὲν περιγράφεται. Σώματα κοζάκων καὶ πεζικοῦ προπομποὶ τῆς παρατάξεως, φανοὶ καὶ ἑξαπτέρυγα τῶν Ναῶν τῆς Ὀδησσοῦ, διπλὴ φάλαγξ μὲ πολυτελεῖς στολὲς ἱερέων, τέσσαρες μετὰ τοῦ Μητροπολίτου ἀρχιερεῖς καὶ τέλος ἡ λάρναξ, σκεπασμένη μὲ βαρύτιμα καλύμματα. Ἄπειρα πλήθη κόσμου. Καταστόλιστο τὸ “Βυζάντιο” μὲ δύο κλίμακες (γέφυρες) καὶ δύο κρηπιδώματα γιὰ τὴν λάρνακα καὶ τοὺς ὁμιλητές. Ξεχωριστὴ τελετὴ πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως μὲ εὐχαριστηρίους λόγους καὶ ἀμοιβαῖες φιλοφρονήσεις. Τὸ πλῆθος προέπεμπε τὸ «Βυζάντιον» μὲ μυριόστομες ἐπευφημίες. Ἡ ὥρα ἦταν ἡ 8η ἑσπερινή τῆς 10ης Ἀπριλίου 1871».
.                     Στὸν Πειραιὰ τὸ λειψανοφόρο «Βυζάντιον» ἔφτασε στὶς 7.30 τὸ πρωὶ τῆς 14ης Ἀπριλίου 1871. Ὑποδοχή του στὰ ἀνοικτὰ τοῦ λιμένος ἔγινε μὲ τὸ θωρηκτὸ «Βασιλεὺς Γεώργιος», ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπέβαιναν τὰ μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ ὁ Ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν Α. Πετμεζής. Τὰ δύο ἀτμόπλοια, φέροντα τὸν μεγάλο σημαιοστολισμό τους, ἔγιναν δεκτὰ στὴν ἀποβάθρα μὲ κανονιοβολισμοὺς καὶ ὑπὸ τοὺς ἤχους τῆς παιανίζουσας μπάντας τῆς Ρωσικῆς ναυαρχίδος, ἡ ὁποία ἀποδίδουσα τιμὴν στὸν Πατριάρχη εἶχε ἐλλιμενισθεῖ στὸν Πειραιά.
.                 Ἡ μετακομιδὴ τῶν λειψάνων ἀπὸ τὸ πλοῖο στὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τῶν Ἀθηνῶν ἔγινε τὴν Κυριακή, 25η Ἀπριλίου. Γράφει ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος: «Τελετὴ ἀπερίγραπτη. Ἐκκλησία, Πολιτεία, Λαὸς ὑπεδέχοντο τὸν ἐθνομάρτυρα Πατριάρχη ἐπαναπατριζόμενον, σύμβολον τῶν θυσιῶν τοῦ Ἔθνους γιὰ τὴν ἐλευθερία του». Τὴν ἑορταστικὴ ἡμέρα τόνισαν ἀπὸ τὰ ξημερώματα 101 κανονιοβολισμοί. Συναγερμὸς εἰς Πειραιὰ καὶ Ἀθήνα γιὰ τὴν ἐξασφάλιση θέσεως πρὸς παρακολούθηση τῆς πομπῆς».
.                 Στὶς 7.30 τὸ πρωὶ τῆς 25/4/1871 στὸν Σιδηροδρομικὸ Σταθμὸ τῶν Ἀθηνῶν ὑποδέχθηκαν τὸ λείψανο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Ε΄ οἱ Ἀρχὲς τῆς χώρας, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν Βασιλέα Γεώργιο καὶ τὴν Βασίλισσα Ὄλγα. Μέσα σὲ νεκρικὴ σιγὴ βροντερὴ ἀκούστηκε ἡ εὐχαριστήρια δέηση τοῦ Μητροπολίτη Ἀθηνῶν Θεοφίλου, ὁ ὁποῖος γνώριζε προσωπικὰ τὸν Πατριάρχη, ἔχοντας ὑπηρετήσει στὰ Πατριαρχεῖα. Ἡ λάρνακα τοποθετήθηκε ἐπὶ ὀκρίβαντος, τὸν ὁποῖον μετέφερε τέθριππον ἅρμα τοῦ Πυροβολικοῦ. Δημιουργήθηκε πομπὴ καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς, τῆς πλατείας Ὁμονοίας, τῆς ὁδοῦ Σταδίου, τῆς πλατείας Συντάγματος καὶ τῆς ὁδοῦ Μητροπόλεως κατέληξε στὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ὅλη πορεία κράτησε δυόμισι ὧρες καὶ ἡ συμμετοχὴ τοῦ λαοῦ ἦταν καθολική. Ἀκολούθησε Δοξολογία καὶ τὴν ἑπομένη ἡμέρα, 26 Ἀπριλίου, ἀρχιερατικὸ συλλείτουργο
.                 Στὴν Ὀδησσὸ καὶ στὴν Ἀθήνα κυβερνῆτες καὶ λαός, ἔχοντας στὴ μνήμη τους νωπὰ τὰ γεγονότα τοῦ 1821, ἀπέδωσαν τὸν ἀπαιτούμενο φόρο τιμῆς στὸν Πατριάρχη. Ὅπως εἶπε ὁ ἐκφωνήσας τὸν ἐπίκαιρο λόγο καθηγητὴς Πανεπιστημίου Νικηφόρος Καλογερᾶς, «ὡς ἀνέμου βιαία πνοὴ διεδόθη ὁ θάνατος τοῦ Πατριάρχου ἀπὸ περάτων εἰς πέρατα…καὶ κοπετὸν καὶ ὀδύνην ἐξήγειρε… Καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ θάνατος τοῦ Πατριάρχου ὑπῆρξε τῆς Ἑλλάδος ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ καταστροφὴ τῆς τυραννίας, ἡ τοῦ διεσπαρμένου Ἑλληνικοῦ Ἔθνους συναρμογὴ καὶ συνένωσις».

 Ἡ ἀντίδραση τῶν Τούρκων

.                 Ὁ πρεσβευτὴς Κάρολος Τάκερμαν στὸ βιβλίο του περιγράφει τὴν ἄρνηση ποὺ ὑπῆρξε ἀπὸ τὴν Πύλη νὰ περάσει ἀπὸ τὸν Βόσπορο τὸ πλοῖο, ποὺ μετέφερε τὸ σκήνωμα τοῦ Πατριάρχη Γρηγορίου τοῦ Ε΄, κάτι ποὺ εἶναι ἄγνωστο στοὺς πολλοὺς καὶ ποὺ καταδεικνύει τὴ συμπεριφορὰ καὶ τὴ νοοτροπία τῶν ἰθυνόντων τῆς γείτονος, ποὺ αὐτὰ τὰ 150 χρόνια δὲν ἔχει ἀλλάξει καὶ πολύ… Ὅπως γράφει ὁ Τάκερμαν, ὁ Σουλτάνος, ὅταν πληροφορήθηκε ὅτι τὸ λείψανο τοῦ Πατριάρχη θὰ περνοῦσε ἀπὸ τὸ Βόσπορο, φοβήθηκε μήπως, ὅταν τὸ μάθαιναν οἱ Ἕλληνες τῆς Πόλης θὰ διήγειρε τὸν ἐνθουσιασμό τους καὶ θὰ προκαλοῦσαν πολιτικὲς διαδηλώσεις δυσαρέστους πρὸς αὐτόν…
.                 Ἡ ἄρνηση τοῦ Σουλτάνου νὰ διέλθει διὰ τοῦ Βοσπόρου τὸ «Βυζάντιον» ὁδήγησε τὴν ἑλληνικὴ κυβέρνηση νὰ σκεφθεῖ νὰ ἔλθει στὴν Ἑλλάδα τὸ Σκήνωμα τοῦ Ἁγίου διὰ τοῦ Δουνάβεως καὶ μέσα ἀπὸ τὴν Αὐστρία. Οἱ αὐστριακὲς ἀρχὲς ὅμως «ἐξ ἁβροφροσύνης πρὸς τὴν Πύλη» ἀρνήθηκαν νὰ περάσει ἀπὸ τὴ χώρα τους ἡ λάρνακα τοῦ Πατριάρχη… Συνεχίζοντας ὁ Τάκερμαν γράφει μὲ δόση εἰρωνείας:
«Συνεπείᾳ καὶ τῆς ἀρνήσεως τῆς Αὐστρίας οἱ Τοῦρκοι διπλωμάται ξέσαντες τὴν κεφαλήν, ἐπρότειναν ὁμαλὴν τινὰ λύσιν τῆς δυσκολίας, αὕτη δὲ ἦτο νὰ ὑποκλέψωσι τὸν ἑλληνικὸν κεραυνὸν (Σημ. γρ. Ὁ Τάκερμαν ὑπονοεῖ τὸ λείψανο τοῦ Ἁγ. Γρηγορίου Ε΄, τὸν ὁποῖο καὶ νεκρὸ οἱ Ὀθωμανοὶ ἐφοβοῦντο…), ἐξαιτούμενοι αὐτοὶ παρὰ τῆς ρωσικῆς κυβερνήσεως τὸ λείψανον τοῦ πατριάρχου ὑποσχόμενοι ὅτι θὰ ἐνταφιάσουν αὐτὸ μετὰ τῶν ἀνηκουσῶν τιμῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, πρὸς ἐξαγνισμὸν τῆς κατὰ τὸ 1821 ἀτίμου πράξεως, τὴν ὁποίαν ἐπέρριπτον εἰς τοὺς ἀνοικονομήτους καὶ οὐδένα νόμον ἀναγνωρίζοντας τότε Γενιτσάρους. Πλὴν ἡ εὐφυὴς αὕτη πρότασις ἐγένετο λίαν ὀψέ. Ἡ Ρωσία ἀπήντησεν ὅτι ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις, δικαιώματι προτεραιότητος δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὰ λείψανα.
.                 Ἐπὶ τέλους αἱ συνέπειαι τῆς ἐκ μέρους τῆς Πύλης ἀρνήσεως τοῦ διάπλου ἑλληνικοῦ πλοίου, φέροντος τὰ ἐξηγιασμένα λείψανα τοῦ μάρτυρος, εἵλκυσαν φαίνεται τὴν προσοχὴν τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὀθωμανοῦ ὑπουργοῦ, φοβηθέντος τὴν ἀγανάκτησιν τῶν Ἑλλήνων καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἐπῆλθε συμβιβασμός τος, δι’ οὗ ἐπετράπη εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἐμπορικὸν ἀτμόπλοιον νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀποστολήν του, ἄνευ τῆς παραμικρᾶς ἐπιδείξεως ἢ χρονοτριβῆς κατὰ τὴν παρὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν δίοδον. Λυθέντος οὕτω τοῦ ζητήματος, πᾶσα δυσάρεστος συνέπεια προελήφθη. Τὰ ἀνωτέρω ἀρκούντως δεικνύουσιν εἰς ποίαν τρυφερότητα πολιτικῶν σχέσεων εὑρίσκονται οἱ ἐν τῇ Ἀνατολῇ… Οὕτως ἠδυνήθησαν οἱ Ἕλληνες, κατὰ τὴν ἐπέτειον τῆς πεντηκονταετηρίδος ἡμέραν νὰ ἀπονείμωσι τὰς ὀφειλομένας τιμὰς εἰς τὰ λείψανα ἑνὸς τῶν πρωτομαρτύρων τῆς ἀνεξαρτησίας των».-

[1] Καρόλου Τάκερμαν» Οἱ Ἕλληνες τῆς σήμερον», μτφρ. Ἀντ. Ζυγομαλᾶ, Ἀθήνησι, Ἐκ τοῦ τυπογραφείου τῆς Φιλοκαλίας, Αθήναι, 1877- Ἀναστ. ἀνατ. Βιβλ. Διονυσίου Νότη Καραβία, Ἀθήνα, 1995.

[2] Χριστοδούλου, Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος «Ὁ ἐθνάρχης τῆς ὀδύνης Γρηγόριος Ε΄», ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας, ἔκδοσις Α΄, 2004, σελ. 639 κ.ε..

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: