ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ καὶ ΜΟΣΧΑ «Γυμνὴ καὶ ἐστερημένη πάσης ἐξωτερικῆς ἐξουσίας καὶ αἴγλης ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι εἰς τοὺς παρόντας καιροὺς ἡ μόνη ποὺ στερεῖται ἐθνικῆς κρατικῆς προστασίας καὶ ἐπιδράσεων»

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ καὶ ΜΟΣΧΑ

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ ἱστορικὸ σύγγραμμα:
Θεόδωρος Ζήσης,
καθηγητὴς Πανεπιστημίου,
Κωνσταντινούπολη καὶ Μόσχα,
ἐκδ. “Βρυέννιος”,
Θεσσαλονίκη 1989, σελ. 33-38

ἠλ. στοιχειοθ. «Χριστ. Βιβλιογρ.»

[…] Ἐξ αὐτῶν πάντως ἔγινεν αἰσθητὴ ἡ ἀνάγκη νὰ ἀποκτήση ἡ Ρωσσία τὸν ἰδικόν της πατριάρχην, ὥστε νὰ μὴ καταφεύγη εἰς ξένην αὐθεντίαν. Τὴν ἐπιθυμίαν αὐτὴν τοῦ υἱοῦ τοῦ Ἰβὰν Δ´ αὐτοκράτορος Θεοδώρου, ἐξέφρασε πρὸς τὸν πατριάρχην Ἀντιοχείας Ἰωακεὶµ ὁ γυναικάδελφός του Βόρις Γκοντούνωφ, µὲ τὴν παράκλησιν νὰ μεσολαβήση εἰς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον διὰ τὴν χορήγησιν τῆς πατριαρχικῆς ἀξίας. Πράγµατι δὲ ὁ οἰκουμενικὸς πατριάρχης Ἱερεµίας Β´, ταξειδεύσας εἰς τὴν Ρωσσίαν, πρὸς συλλογὴν χρηµάτων διὰ τὸ Πατριαρχεῖον, ἐδέχθη τὴν πρότασιν καὶ ὑπὸ τὴν προεδρείαν αὐτοῦ σύνοδος ἐπισκόπων ἐξέλεξε τὸν μητροπολίτην Μόσχας Ἰὼβ εἰς πατριάρχην. Τὴν χειροτονίαν του ἐτέλεσεν ὁ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

.               Μετὰ τὴν ἐπιστροφήν του εἰς Κωνσταντινούπολιν ὁ Ἱερεµίας συνεκάλεσε σύνοδον τὸν Μάιον τοῦ 1590, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχον οἱ πατριάρχαι Ἀντιοχείας Ἰωακεὶµ καὶ Ἱερoσoλύµων Σωφρόνιος, μετὰ πολλῶν μητροπολιτῶν καὶ ἐπισκόπων. Ἡ σύνοδος ἐπεκύρωσε τὴν πρᾶξιν ἀνυψώσεως εἰς πατριάρχην τοῦ μητροπολίτου Μόσχας, κατατάξασα αὐτὸν πέµπτον εἰς τὴν σειρὰν τῶν πατριαρχῶν. Εἰς τὸ σχετικὸν πατριαρχικὸν χρυσόβουλον ὡρίζετο χαρακτηριστικῶς «ἵνα ὁ χειροτονηθεὶς Μοσκοβίου πρὸ ὀλίγου κύριος Ἰὼβ πατριάρχης, καὶ ὀνοµάζηται πατριάρχης καὶ συναριθµῆται τοῖς λοιποῖς πατριάρχαις καὶ ἔχῃ τὴν τάξιν καὶ τὸ µνηµόσυνον μετὰ τὸν πατριάρχην Ἱεροσολύµων, χρεωστῶν µνηµονεύειν ἡµῶν τοῦ ὀνόµατος καὶ τῶν λοιπῶν καὶ κεφαλὴν αὐτοῦ καὶ πρῶτον ἔχειν καὶ νοµίζειν τὸν ἀποστολικὸν θρόνον Κωνσταντινουπόλεως, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἔχουσι πατριάρχαι».
.               Τὸν συνοδικὸν αὐτὸν τόµον ἔφερεν εἰς τὴν Μόσχαν τὸ 1592 ὁ μητροπολίτης Τυρνόβου καὶ Λαρίσης Διονύσιος. Ἐπειδὴ ὅµως ὁ τσάρος καὶ ὁ πατριάρχης δὲν ἐθεώρησαν ἱκανοποιητικὴν τὴν τελευταίαν θέσιν εἰς τὴν σειρὰν τῶν πατριαρχῶν καὶ ἤθελον νὰ δοθῇ ἡ τρίτη θέσις, μετὰ τὸν Ἀλεξανδρείας, πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν συνεκλήθη καὶ πάλιν ἡ σύνοδος τὸ 1593, παρόντος τώρα καὶ τοῦ πατριάρχου Ἀλεξανδρείας Μελετίου Πηγᾶ, ὅστις ἀρχικῶς εἶχεν ἀντιδράσει, ἐξέδωκε νέαν συνοδικὴν πράξιν ὁπού εἶναι ἐµφανὴς ἡ ἀξιόλογος θεολογικὴ συµβολὴ καὶ τοῦ σοφοῦ πατριάρχου Ἀλεξανδρείας, ἐπανέλαβε τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν περὶ τῆς σειρᾶς τῶν θρόνων, χωρὶς ἀλλαγήν, ὥστε «τὰ πρεσβεῖα φέρεσθαι σωζόµενα ταῖς Ἐκκλησίαις».
.               Μὲ βάσιν λοιπὸν τὴν πανορθόδοξον αὐτὴν ἀπόφασιν οἱ κατὰ καιροὺς πατριάρχαι Μόσχας ἀνεγνώριζον τὸν Οἰκουμενικὸν θρόνον ὡς πρῶτον καὶ κεφαλὴν ἐν τῷ συστήµατι τῶν αὐτοκεφάλων ὀρθοδόξων ἐκκλησιῶν. Ἀκόµη καὶ μετὰ τὴν ὕψωσιν τοῦ Μόσχας εἰς πατριάρχην ἡ ρωσσικὴ Ἐκκλησία ἀπηυθύνετο πρὸς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον διὰ ζητήµατα, τὰ ὁποῖα, ἐξεταζόµενα ὑπὸ τὴν σηµερινὴν ἔννοιαν τοῦ αὐτοκεφάλου, θὰ ἠµποροῦσε νὰ λύση µόνη της ὡς ἐσωτερικά. Ἀνεγνωρίζετο ἄλλωστε εἰς τὸν Κωνσταντινουπόλεως τὸ δικαίωµα τοῦ ἐκκλήτου, ὄχι µόνον ἀπὸ μέρους τῶν ἱεραρχῶν τῆς δικαιοδοσίας του, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μέρους ἱεραρχῶν τῶν ἄλλων ὀρθοδόξων αὐτοκεφάλων ἐκκλησιῶν, ὅπως ἔδειξε παλαιότερα καὶ ὁ καθηγητὴς τοῦ ἐν Παρισίοις ρωσσικοῦ Θεολογικοῦ Ἰνστιτούτου Α. Καρτασὼφ εἰς τὴν μελέτην του, «Τὸ τῆς ἐκκλήτου δικαίωµα τῶν Οἰκουµενικῶν Πατριαρχῶν ἐν τῇ πράξει (Βαρσοβία 1936)».
.               Οὕτω, ὁ Ρῶσσος πατριάρχης Νίκων διὰ νὰ κατοχυρώση τὸ γνωστὸν μεταρρυθµιστικόν του ἔργον, ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην Παΐσιον ὁδηγίας, ὑποβαλὼν συγχρόνως 27 ἐρωτήµατα. Ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης συνεκάλεσε τὸ 1655 Μεγάλην Σύνοδον, ἡ ὁποία ἐνέκρινε τὰς ἀποφάσεις τῆς ρωσσικῆς σύνοδου τοῦ 1654 καὶ ἀπήντησεν εἰς τὰς ὑποβληθείσας ἐρωτήσεις διὰ σχετικοῦ συνοδικοῦ γράμματος. Μὲ τὸ θέμα τῶν μεταρρυθμίσεων τοῦ Νίκωνος ἠσχολήθη καὶ ἄλλας φορὰς ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως. Εἰς τὴν συγκληθεῖσαν κατὰ τὸ 1663 Μεγάλην Σύνοδον μὲ συμμετοχὴν καὶ τῶν τριῶν ἄλλων πατριαρχῶν ἐξέδωκε πατριαρχικὸν καὶ συνοδικὸν τόμον εἰς τὸν ὁποῖον ἀπαντοῦσε εἰς 25 ἐρωτήματα τῆς ρωσσικῆς Ἐκκλησίας. Διὰ τῶν ἀπαντήσεων αὐτῶν κατωχυρώθη συνοδικῶς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκκλήτου, τῆς τελεσιδίκου δηλαδὴ Κρίσεως ἐκκλησιαστικῶν θεμάτων ἄλλων ἐκκλησιῶν ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. […]
.               Ἀλλὰ καὶ δι᾽ ἄλλα θέματα τοῦ ἐσωτερικοῦ βίου τῆς ρωσσικῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἄδειαι γάμου μετὰ ἑτεροδόξων, τρόπος προσελεύσεως λουθηρανῶν καὶ καλβινιστῶν εἰς τὴν Ὀρθοδοξίαν, κατάλυσις νηστείας ὑπὸ στρατιωτῶν ἐν καιρῷ πολέμου, ἐζήτει ὁ Μ. Πέτρος τὴν γνώμην καὶ συναίνεσιν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. […]
.               Οὐδέποτε ὅμως ἡ Κωνσταντινούπολις παρητήθη τῆς εὐθύνης, ὡς πρωτόθρονος Ἐκκλησία καὶ ὡς μήτηρ τῶν περισσοτέρων αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, νὰ μεριμνᾶ ἐν πνεύματι διακονίας περὶ τῶν γενικωτέρων θεμάτων ἢ τῶν ἀναφυομένων δυσχερειῶν. Ἦτο δὲ καὶ εἶναι πάντοτε τόσον διακριτικὴ αὐτὴ ἡ διακονία, ὥστε, ὅπως ἔγραφεν ὁ καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Ἀκαδημίας τῆς Πετρουπόλεως Sokoloff «ἡ προεξάρχουσα θέσις τοῦ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως μεταξὺ τῶν ἴσων αὐτῷ Ὀρθοδόξων Πατριαρχῶν τῆς Ἀνατολῆς οὐδένα διήγειρεν ἐν ἑαυτοῖς φόβον, καθόσον πάντες οὗτοι ἦσαν πεπεισμένοι ὅτι οὐδεὶς οὐδέποτε ἐκ τῶν οἰκουμενικῶν πατριαρχῶν ἤγετο ἐκ τῆς ἰδέας τῆς ἀποκτήσεως ἀπολύτου ἐξουσίας ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ διὰ τῆς ἐλαττώσεως ἢ ἐκμηδενίσεως τῶν κανονικῶν δικαιωμάτων καὶ προνομίων τῶν λοιπῶν πατριαρχικῶν θρόνων καὶ ὅτι οὐδένα, οὐδὲ τὸν ἐλάχιστον, διέτρεχε κίνδυνον τὸ αὐτοκέφαλον αὐτῶν».
.               Ἡ διακονία αὐτὴ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἔπαυσεν ἀπὸ αἰώνων νὰ στηρίζεται εἰς πολιτικὰ κριτήρια. Ἡ ἐμπειρία καὶ αἱ διεργασίαι τῶν αἰώνων προσέδωκαν εἰς αὐτὴν καθαρῶς ἐκκλησιολογικὴν καὶ θεολογικὴν διάστασιν, ἡ ὁποία πηγάζει βασικῶς ἐκ δύο λόγων: α) ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως ἐπρωτοστάτησεν εἰς τὴν ὑπεράσπισιν καὶ διατύπωσιν τῶν εὐσεβῶν τῆς Πίστεως δογμάτων διὰ σειρᾶς ὅλης ἁγίων πατέρων καὶ συνόδων, πλουτισθεῖσα καὶ πλουτήσασα τὴν Ὀρθοδοξίαν, β) τὸ ἰδιαίτερον κύρος αὐτῆς κατὰ τὸν διάσημον κανονολόγον Νικόδημον Μίλας ἔγκειται καὶ εἰς τὸ ὅτι «ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως ἦν ἡ μήτηρ Ἐκκλησία πάντων τῶν λαῶν ἐκείνων τῶν προσηλυτισθέντων ὑπὸ τῶν ἱεραποστόλων αὐτῆς εἰς τὴν χριστιανικὴν πίστιν. Φυσικὴ αὐτoῦ συνέπεια εἶναι ὅτι αἱ ἐκκλησίαι τῶν ἐθνῶν τούτων ἀπετείνοντο πρὸς διακανονισμὸν τoῦ ἐσωτερικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ αὐτῶν βίου εἰς τὴν Μητέρα Ἐκκλησίαν, αἰτούμεναι ὁδηγίας πρὸς τοῦτο καὶ πρὸς πάντα καθόλου τὰ ἄγνωστα καὶ ἀσαφῆ αὐταῖς ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα».

——————

«Γυμνὴ καὶ ἐστερημένη πάσης ἐξωτερικῆς ἐξουσίας καὶ αἴγλης ἡ Ἐκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι εἰς τοὺς παρόντας καιροὺς ἡ μόνη ποὺ στερεῖται ἐθνικῆς κρατικῆς προστασίας καὶ ἐπιδράσεων· ἄλλαι αὐτοκέφαλοι ὀρθόδοξοι Ἐκκλησίαι μετὰ δυσκολίας θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποκρούσουν ὁδηγίας καὶ κατευθύνσεις τῶν κρατικῶν ὀργάνων, ὡς κάλλιστα γνωρίζει ὁ π. Ἰουστῖνος (Σημ. «Χρ. Βιβλ.»: ἅγιος Ἰουστίνος Πόποβιτς)»
(Θεόδωρος Ζήσης, καθηγητὴς Πανεπιστημίου, Κωνσταντινούπολη καὶ Μόσχα, ἐκδ. Βρυέννιος, Θεσσαλονίκη 1989, σελ. 92)

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: