Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΤ’ ΕΙΚΟΝΑ»-2 («θεὸς κεκελευσμένος»)

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΤ’ ΕΙΚΟΝΑ»
(Δοκίμιον ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας)

Μέρος Β´

ΥΠΟ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΝΕΛΛΑ (†)

περιοδ. «Κληρονομία»,
τόμος 2, τεῦχος Β´ ,
Θεσσαλονίκη, Ἰούλιος 1970,
σελ. 293-320

ἠλ. στοιχειοθ. «Χριστιαν. Βιβλιογραφία»

Μέρος Α´: Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΤ’ ΕΙΚΟΝΑ»-1

Ἀνθρωπολογικαὶ συνέπειαι

α) Ἡ χριστολογικὴ δομὴ τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἀνωτέρω θεώρησις ἑνοποιεῖ κατ’ ἀρχὴν ὅλας τὰς κατὰ καιροὺς ποικίλας ἐφαρμογὰς τοῦ «κατ’ εἰκόνα», ἐπιτρέπει δὲ νὰ τὰς ἴδωμεν ὄχι ὡς ἀλληλοσυγκρουομένας ἀπόψεις, ἀλλ’ ὡς τὰς ἀλληλοσυμπληρουμένας γραμμὰς μιᾶς ὀρθοδόξου, δηλαδὴ ὑγιοῦς δομῆς τοῦ ἀνθρώπου, ὡς τὰς διαστάσεις μιᾶς ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας.
.           Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ δώσωμεν μερικὰ παραδείγματα.
.               Συναντῶμεν συχνὰ εἰς τοὺς πατέρας τὴν ἔκφρασιν ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ὂν λογικόν, διότι ἔχει δημιουργηθῆ κατ’ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Τὰ δογματικὰ ἐγχειρίδια, εἰς τὴν προσπάθειάν των νὰ ἐντοπίσουν τὸ «κατ’ εἰκόνα», διδάσκουν ὅτι τοῦτο ἑδράζεται εἰς τὸ λογικόν. Ὀρθότερον ὅμως θὰ ἦτο νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι λογικός, διότι ἐδημιουργήθη κατ’ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ὑποστατικὸς Λόγος τοῦ Πατρός. Ὁ δὲ Μ. Ἀθανάσιος, ἐξετάζων εἰδικῶς τὸ θέμα, τὸ διατυπώνει μὲ σαφήνειαν.
.               Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι δημιουργός, διότι εἶναι ἡ εἰκὼν τοῦ κατ’ ἐξοχὴν δημιουργικοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ· εἶναι κυρίαρχος, διότι ὁ Χριστός, κατ’ εἰκόνα τοῦ ὁποίου ἐκτίσθη, εἶναι ὁ παντοκράτωρ Κύριος καὶ Βασιλεύς· εἶναι αὐτεξούσιος, διότι εἶναι εἰκὼν τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας· εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν κτίσιν, συνείδησις, ἀκριβέστερον ἱερεὺς τῆς κτίσεως, διότι τὸ ἀρχέτυπόν του εἶναι ὁ Μέγας Ἀρχιερεύς· ἀποτελούμενος ἀπὸ ψυχὴν καὶ σῶμα, ἵσταται εἰς τὸ μεταίχμιον καὶ συνθέτει ἐντός του ὕλην καὶ πνεῦμα, διότι ὁ Χριστός, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ «εἰς τὸν ὁποῖον» «ἔκτισται», εἶναι ἡ ἀκατάληπτος, ὑποστατική, ἀδιαίρετος ἐν ταυτῷ καὶ ἀσύγχυτος ἕνωσις τῆς ἀοράτου θεότητος καὶ τῆς ὁρατῆς δημιουργίας· εἶναι ταυτοχρόνως φύσις καὶ πρόσωπον ἢ ἀκριβέστερον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον κάμνει συγκεκριμένην καὶ ἀποκαλύπτει τὴν φύσιν, διότι εἶναι εἰκὼν τοῦ προσωπικοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ταυτοχρόνως εἷς καὶ τριαδικός.
.               Θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαῖον νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν καὶ νὰ τὴν προεκτείνωμεν. Διότι τὰ χαρακτηριστικὰ γνωρίσματα τοῦ «κατ’ εἰκόνα», τὰ ὁποῖα ἐνδεικτικῶς ἀνεφέραμεν μέχρις ἐδῶ, εἶναι φανερὸν ὅτι, ἐὰν συμπληρωθοῦν καὶ ἀναλυθοῦν, ἠμποροῦν νὰ ἀποτελέσουν τὰ κεφάλαια μιᾶς σαφοῦς ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας.
.               Τὰ ἐν λόγῳ στοιχεῖα πράγματι –ἐπιτρέψατέ μου νὰ τὰ συνοψίσω: 1) Φύσις ἐν ταὐτῷ καὶ πρόσωπον ὁ ἄνθρωπος, χαρακτηριζόμενος ἀπὸ τὸ μυστήριον τῆς ἀγάπης, τὸ ὁποῖον ὠθεῖ ἐσωτερικῶς τὰ πρόσωπα εἰς τὴν φυσικὴν κοινωνίαν· 2) ἐνσυνείδητος προσωπικὴ ὕπαρξις ἐν χρόνῳ· 3) ἑνότης ψυχοσωματικὴ ἀδιάσπαστος μὲ ἀπροσμέτρητον ψυχικὸν βάθος· 4) ἐλεύθερος· 5) κυρίαρχος· 6) δημιουργός· 7) λογικὸς ἐπιστήμων κ.λπ.–, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποκαλύπτουν κατὰ τρόπον ρεαλιστικὸν τὴν πραγματικὴν δομὴν τοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι δὲ ἄξιον νὰ σημειωθῇ ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτά, ἐνῷ ἀποτελοῦν, ὅπως εἴδομεν, τὰ κεντρικὰ δεδομένα τοῦ παραδοσιακοῦ «κατ’ εἰκόνα», δὲν φαίνεται νὰ ἀπέχουν πολὺ ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα συμπεράσματα τῶν συγχρόνων ἀνθρωπολογικῶν ἐρευνῶν.

β) Ὁ χριστολογικὸς προορισμὸς τῶν ἀνθρώπων. Πέραν ὅμως αὐτῆς τῆς στατικῆς ἢ ἀνατομικῆς ἀναλύσεως, ἡ ἔννοια τῆς «εἰκόνος» ἀποκαλύπτει καὶ τὴν δυναμικὴν φορὰν τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, τὸν προορισμόν του. Πράγματι, πλασθεὶς κατ’ εἰκόνα τοῦ ἀπείρου Θεοῦ, ὁ ἄνθρωπος καλεῖται ὑπὸ τῆς ἰδίας αὐτοῦ φύσεως –καὶ τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ «κατ’ εἰκόνα»– νὰ ὑπερβῇ τὰ πεπερασμένα ὅρια τῆς κτίσεως καὶ νὰ ἀπειροποιηθῇ. Τοῦτο ἀφορᾷ εἰς ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἑαυτοῦ του, ἀπὸ τὰ πλέον περιφερειακὰ καὶ δευτερεύοντα μέχρις αὐτοῦ τοῦ κέντρου τῆς ὑπάρξεώς του. Θὰ δώσωμεν καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ μερικὰ παραδείγματα.
.               Ἡ σοφία π.χ. τοῦ ἀνθρώπου, ἐφ’ ὅσον ἀποτελεῖ εἰκόνα τῆς πανσοφίας τοῦ Δημιουργοῦ, ἔχει τὴν δυνατότητα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑψωθῇ καὶ αὐτὴ εἰς πανσοφίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καθίσταται φανερὸν ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ πρόοδος τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι γεγονὸς αὐθαίρετον ἢ τυχαῖον· ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις ἀναπτύσσεται, διότι ἡ ἀνάπτυξις ἀποτελεῖ συστατικόν της στοιχεῖον. Ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις ὠθεῖται ὑπὸ τῆς ἰδίας αὐτῆς φύσεως νὰ ὑψωθῇ εἰς παγγνωσίαν.
.               Τὸ αὐτὸ ἰσχύει διὰ τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἀνθρώπου. Οἱ Πατέρες θεωροῦν τὸν ἄνθρωπον ἀληθῆ κυβερνήτην καὶ κύριον τοῦ σύμπαντος, ἐννοοῦν δὲ τὴν κυριαρχίαν του ὡς μίαν μορφὴν ἐξασκήσεως τῆς βασιλικῆς του ἰδιότητος. Οὕτω, διὰ τὸν πιστόν, ὁ ὁποῖος βλέπει θεολογικῶς τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν κόσμον, οὐδεμία τεχνολογικὴ πρόοδος καὶ κατάκτησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελῇ ἔκπληξιν. Ὁ ἄνθρωπος, ἀνακαλύπτων τὰ μυστικὰ τοῦ σύμπαντος καὶ κυριαρχῶν ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν κάμνει ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ ἐκπληρώνῃ ἓν ἀπὸ τὰ σημεῖα τοῦ προορισμοῦ του.
.               Ἡ θεώρησις αὐτὴ μπορεῖ νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὁλόκληρον τὴν κλίμακαν τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς καὶ δραστηριότητος. Ἡ ἀπαίτησις διὰ δικαιοσύνην, δι’ εἰρηνικὴν συνύπαρξιν, διὰ δικαίαν κατανομὴν τοῦ εἰσοδήματος εἰς τὰς κοινωνικὰς τάξεις καὶ τοὺς λαούς, ἀποκαλύπτεται καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ὀρθόδοξον προοπτικὴν ὡς ὁ ἀντικατοπτρισμὸς καὶ ταυτοχρόνως ἡ νοσταλγική, συνειδητὴ ἢ ἀσυνείδητος, προσπάθεια νὰ φθάσῃ ἡ ἀνθρωπότης εἰς τὸν θαυμαστὸν τρόπον ζωῆς τοῦ τριαδικοῦ ἀρχετύπου της, συμφώνως πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχει πλασθῆ καὶ εἰς τὸν ὁποῖον μόνον ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἀνάπαυσίν της. Ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος τείνει νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅριά του καὶ νὰ γίνῃ ἀπεριόριστος καὶ ἀθάνατος.
.               Τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, ἡ διαπίστωσις τῆς ὁποίας καταπλήσσει μονίμως τοὺς ἐπιστήμονας, τὴν ἑρμηνεύει, ἀλλὰ καὶ ταυτοχρόνως τὴν ὁλοκληρώνει, τὸ «κατ’ εἰκόνα». Διότι τὸ «κατ’ εἰκόνα» ἑνοποιεῖ καὶ ὁδηγεῖ ἀποτελεσματικῶς εἰς τὸ «τέλος» των ὅλας αὐτὰς τὰς ἀποσπασματικάς, τυφλὰς καθ’ ἑαυτὰς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν πλήρεις ἀφελοῦς ἐπάρσεως, ἀνθρωπίνας προσπαθείας.
.               Οἱ πατέρες δὲν διστάζουν πράγματι, ὅπως βλέπομεν εἰς τὰ κείμενά των, νὰ οἰκειοποιηθοῦν τὸν θαυμασμὸν τῶν Ἑλλήνων διὰ τὸν «μικρόκοσμον» ἄνθρωπον, διὰ τὸ γεγονὸς δηλαδὴ ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀνακεφαλαιώνει ἐντός του ὁλόκληρον τὸ σύμπαν. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἀνεπαρκές. Διότι μὲ τὸν ἄνθρωπον ἡ ὕλη συγκροτεῖται βεβαίως καὶ ἀνθρωποποιεῖται, ὅμως δὲν σῴζεται. Δι’ αὐτὸ καὶ οἱ πατέρες σπεύδουν νὰ συμπληρώσουν ὅτι τὸ ἀληθὲς μεγαλεῖον τοῦ ἀνθρώπου δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ὅτι εἶναι οὗτος «μικρόκοσμος», ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι εἶναι «θεὸς κεκελευσμένος» (Μ. Βασίλειος), προωρισμένος νὰ γίνῃ «ἐκκλησία μυστική» (Ἅγ. Μάξιμος Ὁμολογητής), μέγας καὶ καινὸς κόσμος ἐν τῷ μικρῷ καὶ παλαιῷ. Τὸ μεγαλεῖον δηλαδὴ τοῦ ἀνθρώπου εὑρίσκεται εἰς τὸν προορισμόν του.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Advertisements

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: