Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΚΟΥ»-2

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Χρ. Γιανναρᾶ
«Τὸ Αἴνιγμα τοῦ Κακοῦ»,

ἐκδ. «Ἴκαρος», Ἀθῆναι 2008,
σελ. 47-54

ἠλ. στοιχ. «Χριστ. Βιβλιογρ».

Μέρος Α´: ΑΠΕΙΡΙΑ ΑΠΕΙΛΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΕΛΛΟΧΕΥΟΥΝ ΣΥΝΕΧΩΣ καὶ ΠΑΝΤΟΥ: Νὰ χτυπήσει τὸν ἄνθρωπο κεραυνός, νὰ τὸν καταπιοῦν τὰ κύματα, νὰ καεῖ ζωντανὸς στὴν πυρκαϊά, νὰ πνιγεῖ μὲ φριχτὴ ἀγωνία στὴν πλημμύρα.

Μέρος Β´ : Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΚΟΥ»

.            Ἀντίστοιχα καὶ τὸ ἐπίθετο κακὸς ἔχει ἕνα εὐρὺ φάσμα σημασιῶν: Δηλώνει κάθε τί (πράγμα ἢ πρόσωπο) ποὺ ἐπενεργεῖ βλαπτικὰ ἢ καταστροφικὰ γιὰ τὸν ἄνθρωπο, ὅπως καὶ κάθε τί ποὺ ἔχει μειωμένη ἀξία, χαμηλὴ ποιότητα – σημαίνει τὴν ἄλογη πράξη καὶ τὸν αἴτιο τῆς ἄλογης πράξης, τὸν πρόξενο ὀδύνης ἢ διαφθορᾶς. Τὸ κείμενο τῆς Γένεσης ἀποτέλεσε τὴ βάση (θεμελιώδη ἀφετηρία) τῆς ἑρμηνείας τoὺ κακοῦ στὴν ἑβραϊκὴ καὶ στὴ χριστιανικὴ παράδοση. Πρόκειται γιὰ κείμενο ἀφηγηματικό, γι᾽ αὐτὸ καὶ ἐπιδεχόμενο διαφορετικὲς ἑρμηνευτικὲς ἀναγνώσεις – ἀκόμα καὶ στοὺς αἰῶνες ποὺ λειτoυργoύσε μὲ καθολικὰ αὐτονόητη τὴν ἱερότητά του, δηλαδὴ τὴν προτεραιότητα τoῦ ἀποκαλυπτικοῦ χαρακτήρα του, προτοῦ ἐμφανιστεῖ ὁ ἔλεγχος τῆς ἱστορικο-φιλολογικῆς κριτικῆς.
.             Θὰ μπορούσαμε νὰ μιλήσουμε, σχηματικά, γιὰ δύο κυρίως ἑρμηνευτικὲς ἀναγνώσεις τoὺ κειμένου τῆς Γένεσης: Γιὰ μίαν ἀνάγνωση ἢ ἑρμηνευτικὴ ὀπτικὴ ποὺ διαβλέπει ἱστορικὸ πυρήνα στὸ ἀφήγημα, χαρακτήρα ἱστορικῆς καταγραφῆς. Καὶ γιὰ μίαν ὀπτικὴ ποὺ ἐμμένει στὸν εἰκονολογικο-συμβολικὸ (ἀλληγορικὸ) χαρακτήρα του. Οἱ δύο ὀπτικὲς ἀνάγνωσης συνυπάρχουν χωρὶς ἀντιμαχία στὴ διαδρομὴ τῶν αἰώνων.
.               Ἡ ἱστορικο-φιλολογικὴ κριτικὴ κόμισε τὴ βεβαιότητα ὅτι στὰ τρία πρῶτα κεφάλαια τοῦ βιβλίου τῆς Γένεσης (ὅπου καὶ ἡ πρώτη ἑρμηνευτικὴ ἀναφορὰ στὴν καταγωγὴ τοῦ κακοῦ) συντίθενται κατάλοιπα δύο γραπτῶν παραδόσεων τῆς ἱερᾶς ἱστορίας τῶν Ἑβραίων – ἀπὸ διαφορετικὲς ἐποχὲς καὶ διαφορετικοὺς συντάκτες. Ἡ ἀρχαιότερη διήγηση ἐντοπίζεται στὸ κεφάλαιο 2, στοὺς στίχους 4-25, καὶ ἀναφέρεται στὴ δημιουργία ἀπὸ τὸν Θεὸ τοῦ πρώτου ἀνθρώπινου (ἀνδρόγυνου) ζεύγους, ἀλλὰ καὶ τοῦ φυσικoῦ πλαισίου στὸ ὁποῖο κλήθηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ ζήσει ὁ ἄνθρωπος. Ἡ δεύτερη καὶ μεταγενέστερη παράδοση ἀποτυπώνεται στὸ κεφάλαιο Α´ καὶ δίνει τὴ μεγαλειώδη εἰκόνα, σὲ γεωκεντρικὴ ὀπτική, τῆς ἀνάδυσης ἀπὸ τὸ χάος τοῦ οὐράνιου καὶ τοῦ ἐπίγειου κόσμου – τῆς συγκρότησης τοῦ κόσμου, μὲ λογικότητα ρυθμοῦ καὶ τάξης, μόνο χάρη στὸ δημιουργικὸ πρόσταγμα τoῦ Θεoῦ.
.               Φιλολογικὴ βεβαιότητα ὑπάρχει καὶ γιὰ τὴν περιληπτικὴ σημασία τῶν ὀνομάτων ποὺ δίνει τὸ κείμενο τῆς Γένεσης στὸ πρωτόπλαστο ἀνθρώπινο ζεῦγος: Τὸ ὄνομα Ἀδὰµ δήλωνε γενικὰ τὸν χοϊκὸ (ἀπὸ χῶμα) ἄνθρωπο, τὸν ἄνθρωπο ἐν γένει – ὄχι ἕνα ἄτομο, ὄχι τὸν πρωτόπλαστο ἄνδρα. Καὶ τὸ ὄνομα Εὔα δήλωνε τὴ ζωή (Γέν. Γ´ 20), τὴ ζωτικὴ καὶ ζωοποιὸ λειτουργία τῆς μητρότητας, τὸ χάρισμα κάθε γυναίκας. Ἡ ἱστορικο-φιλολογικὴ κριτικὴ […] ἀνέδειξε  τὴ σημαντικὴ ἐνάργεια (πραγματικὰ ἐκπληκτική) τῆς συμβολικῆς γλώσσας τοῦ κειμένου:
.                 Γιὰ παράδειγμα, ἡ χοϊκὴ φύση (ὑπαρκτικὴ ἰσοτιμία) ἄνδρα καὶ γυναίκας δηλώνεται μὲ τὴν εἰκόνα νὰ «πλάθεται» ἡ Εὔα ἀπὸ μέρος τoῦ σώματος (τὴν «πλευρὰν») τoῦ Ἀδάμ. Καὶ μόνο ἀντικρίζοντας τὴ γυναίκα ὁ Ἀδὰμ ἀποκτᾶ ἐπίγνωση τῆς ὑπαρκτικῆς του ταυτότητας: Δὲν εἶναι πιὰ ἁπλῶς ὁ χοϊκός, γίνεται iš (ἀνὴρ) γιατί ἐκείνη εἶναι iššah (γυνή) (Γέν. Β´ 22-23), εἶναι ὁ ἕτερος ὅρος μίας ὑπαρκτικῆς ἀμοιβαιότητας, μίας σχέσης ποὺ συνιστᾶ τὸν ἄνθρωπο ὡς λογικὸ ὑποκείμενο (καὶ ὄχι ἁπλῶς ὡς σεξουαλικὰ πολλαπλασιαζόμενο ἔμβιο ὑπαρκτό),
.                 Ὁ ἄνθρωπος καλεῖται νὰ ἐνεργοποιήσει τὴν ὕπαρξή του ὄχι παράλληλα καὶ ἄσχετα μὲ τὸν κόσμο ποὺ δημιούργησε ὁ Θεός, ἀλλὰ μετέχοντας ὀργανικὰ σὲ αὐτὸ τὸν κόσμο. Ὁ Θεὸς δημιούργησε τὰ πάντα καλὰ λίαν καὶ ὅλα ὅσα δημιούργησε ὁ Θεὸς προσφέρονται στὸν ἄνθρωπο ὡς εὐλογία. Ἡ λέξη «εὐλογία» μεταφράζει τὸ ἑβραϊκὸ berakà, ποὺ σημαίνει δῶρο, χάρισμα, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ δῶρο-χάρισμα ποὺ ἱδρύει σχέση ἐνεργὸ καὶ ζωτικὴ ἀνάμεσα στὸν δότη καὶ στὸν λήπτη. Ὁ Θεὸς προσφέρει στὸν ἄνθρωπο κάθε καρπὸ τῆς γῆς, τὸν προσφέρει εἰς βρῶσιν καὶ ἡ προσφορά του εἶναι εὐλογία: Ἡ βρώση συνιστᾶ τὸν τρόπο συντήρησης τοῦ ἀνθρώπου στὴν ὕπαρξη, τρόπο νὰ ὑπάρχει ὁ ἄνθρωπος, καὶ αὐτὸς ὁ τρόπος εἶναι εὐλογία, δηλαδὴ συγκροτεῖ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεό.
.               Ἡ διήγηση τῆς Γένεσης δηλώνει ὅτι ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸ δὲν εἶναι πρωτίστως διανοητικὴ (συλλογιστικὴ ἀναγωγὴ τοῦ ἀνθρώπινου νοῦ στὴ θεία ὕπαρξη) οὔτε πρωτίστως ἠθικὴ (συμμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου μὲ κάποιες θεῖες ἐντολές). Εἶναι, πρὶν ἀπὸ κάθε τί ἄλλο, σχέση παρκτική, σχέση πο πραγματώνεται μ τν τρόπο παρξης το νθρώπου: τν πρόσληψη τροφς. Ἡ λήψη τροφῆς εἶναι πράξη (γεγονὸς) σχέσης τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεό -ὅπως ὁ θηλασμὸς τοῦ βρέφους εἶναι πράξη (γεγονὸς) σχέσης μὲ τὴ μητέρα καὶ ὅπως ἡ ἐρωτικὴ σχέση εἶναι σωματικὴ συν-οὐσία.
.                 Ἡ εἰκονολογικὴ γλῶσσα παραπέμπει σὲ γεγονότα, ὄχι σὲ νοήματα ἢ ἀτομικὰ συν­αισθήματα. Ἡ προσφορὰ τροφῆς ὡς εὐλογία καὶ ἡ πρόσληψη τῆς τρoφῆς ὡς ἐνεργητικὴ (ἔμπρακτη) ἀποδοχὴ τῆς εὐλογίας συνιστοῦν γεγονὸς σχέσης, ὑπαρκτικὸ (ὄχι συσχετισμοῦ ἢ ἐπικοινωνίας) γεγονός. Καὶ ἀντίστροφα: ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸ στὶς πρῶτες σελίδες τῆς Γένεσης δν εναι διανοητικ συναισθηματικ ναφορ στν Δημιουργ τῆς τροφῆς οὔτε ἠθικὴ συμμόρφωση μὲ τὸ «χρέος» μίας τέτοιας ἀναφορᾶς. Ἡ σχέση εἶναι βρώση κα πόση, μπρακτος τρόπος λήψης τς τροφς μετ εχαριστίας, δηλαδὴ ὡς εὐλογίας, πληρωματικὴ ἐμπειρία τῆς ζωῆς ὡς σχέσης.

Advertisements

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: