Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΚΟΥ»

 

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Χρ. Γιανναρᾶ
«Τὸ Αἴνιγμα τοῦ Κακοῦ»,

ἐκδ. «Ἴκαρος», Ἀθῆναι 2008,
σελ. 47-54

ἠλ. στοιχ. «Χριστ. Βιβλιογρ».

Μέρος Α´: ΑΠΕΙΡΙΑ ΑΠΕΙΛΩΝ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΕΛΛΟΧΕΥΟΥΝ ΣΥΝΕΧΩΣ καὶ ΠΑΝΤΟΥ: Νὰ χτυπήσει τὸν ἄνθρωπο κεραυνός, νὰ τὸν καταπιοῦν τὰ κύματα, νὰ καεῖ ζωντανὸς στὴν πυρκαϊά, νὰ πνιγεῖ μὲ φριχτὴ ἀγωνία στὴν πλημμύρα.

.               Ὁ ἄνθρωπος προσπάθησε νὰ ἑρμηνεύσει τὴν πραγματικότητα τοῦ κακοῦ, ἔτσι ὅπως τὴν ἐντόπιζε στὴν ὑλικὴ φύση τοῦ κόσμου καὶ στὴ δική του ψυχοσωματικὴ βιοδομή – στὴ λειτουργικὴ αὐτονομία καὶ τῶν δύο. Διατύπωσε ἑρμηνευτικες προτάσεις: στὴν ἀρχὴ μὲ τὴ γλῶσσα τῆς ποιητικῆς εἰκονολογίας τῶν μύθων (ὅπως ἔκανε καὶ γιὰ τὰ περισσότερα προβλήματα νοήματος τῆς πραγματικότητας) καὶ ἀργότερα μὲ τὴ γλῶσσα τῶν ἐννοιῶν, τὴ μεθοδικὴ-λογικὴ συγκρότηση συλλογισμῶν. Ἀπὸ τὶς ἑρμηνευτικὲς αὐτὲς προτάσεις οἱ πιὸ ἀντιπροσωπευτικὲς εἶναι μᾶλλον δύο: Ὁ ὀντολογικὸς δυαλισμὸς τοῦ Γνωστικισμοῦ καὶ ἡ ἰουδαιοχριστιανικὴ ἐκδοχὴ γιὰ τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου. (ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΚΑΚΟ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΡΡΟΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΠΑΤΟΡΙΚΟΥ ΑΜΑΡΤΗΜΑΤΟΣ-1 (Ἀρχιμ. Ἀρσένιος Κατερέλος)
.               Ὁ Γνωστικισμὸς ἀνταποκρίνεται μὲ εὐστοχία στὴν πρωτογενῆ, ἐνορμητικὴ ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου γιὰ προφανεῖς βεβαιότητες. Γι᾽ αὐτὸ καὶ ἡ ἑρμηνευτική του πρόταση εἶναι σχηματικὴ καὶ ἁπλουστευτική, ἀλλὰ μὲ ἀνταπόκριση σὲ ἀρχετυπικὲς προσλαμβάνουσες λογικῆς προφάνειας. Βασίζεται ὁ Γνωστικισμὸς στὴν κοινὴ ἀνθρώπινη ἐμπειρία γιὰ τὸν χαρακτήρα φυσικῆς ἀναγκαιότητας, ποὺ ἔχει τὸ κακό, καὶ τὸν χαρακτήρα ἐλευθερίας, ποὺ ἔχει τὸ ἀνθρώπινο «πνεῦμα». Τὰ δύο αὐτὰ ἐμπειρικὰ δεδομένα ἐπιδέχονται τὴν ὀρθολογικὴ ἀναγωγή τους σὲ καταγωγικὲς ἀφετηρίες ἀντιθετικὲς – σὲ δύο ἀντίπαλες αἰτιώδεις ἀρχὲς τῶν ὑπαρκτῶν: Ὑπάρχει γιὰ τὸν Γνωστικισμὸ ἕνας κακὸς θεός, ἀμιγὴς ὕλη καὶ διαχειριστὺς τῆς ὕλης, δημιουργὸς τοῦ ἀόρατου κόσμου, πρόξενος τοῦ ἐγκόσμιου κακοῦ. Καὶ ὑπάρχει παράλληλα ἕνας ἀγαθὸς θεός, καθαρὸ πνεῦμα, ἄσχετος μὲ τὴ δημιουργία τοῦ ὑλικοῦ κόσμου ἀλλὰ ποὺ ἔχει ὡς ἔργο του νὰ ἐλευθερώσει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ὕλης, δηλαδὴ τοῦ κακοῦ.
.           Ἀνάμεσα στοὺς δύο αὐτοὺς ἀντιθετικοὺς ὑπαρκτικοὺς πόλους διαστρωματώνεται ἡ σύνολη πραγματικότητα. Ὁ ἄνθρωπος βρίσκεται κάπου στὸ μέσον τῆς κλίμακας: ὡς σῶμα μετέχει στὴν ὑλικὴ φύση τοῦ κακοῦ καὶ ὡς πνεῦμα στὴν πραγματικότητα τοῦ ἀγαθοῦ. Αὐτὴ ἡ ὀντολογικὴ σχιζοείδεια ποὺ καθορίζει ὑπαρκτικὰ τὸν ἄνθρωπο, συνεπάγεται καὶ συγκεκριμένη ἠθική: Ὁ Γνωστικισμὸς κηρύττει τὴν ἔμπρακτη ἀπέχθεια γιὰ τὴν ὕλη, ἑπομένως τὴν περιφρόνηση καὶ ἐχθρότητα γιὰ τὸ σῶμα, τὴ βδελυγμία γιὰ κάθε ἡδονή, ἰδιαίτερα γιὰ τὴ σεξουαλικότητα. Πιστεύοον οἱ κατὰ ἐποχὲς καὶ τόπους Γνωστικοὶ ὅτι μὲ συνεπῆ ἀσκητισμὸ καὶ νοησιαρχικὸ (ὀρθολογικὸ) αὐτοέλεγχο (ποὺ εἶναι ἡ προσιτότερη ἀντικειμενικότερη πνευματικὴ δραστηριότητα) γίνονται ἱκανοὶ νὰ ἐλευθερωθοῦν ἀπὸ τὴν ἐπήρεια τοῦ κακοῦ καὶ νὰ φτάσουν στὴν ὁμοίωση μὲ τὸν ἀγαθὸ Θεό.
.             Ἡ ἰουδαιοχριστιανικὴ ἑρμηνευτικὴ πρόταση ἀρνεῖται τὴν ἁπλοϊκὴ σχηματοποίηση τοῦ ὀντολογικοῦ δυαλισμοῦ. Μεταθέτει τ γένεση το κακο στ πεδίο τς λευθερίας. Καταθέτει τὴ μαρτυρία τῆς ἐμπειρικῆς (ἱστορικῆς) σχέσης μὲ ἕναν καὶ μόνο Θεό, δημιουργὸ κάθε ὑπαρκτοῦ, «αὐτάγαθον καὶ πηγὴν ἀγαθότητος», γι᾽ αὐτὸ καὶ ἡ δημιουργία του «καλὴ λίαν» – «οὐκ ἐστιν αἴτιος κακῶν ὁ Θεός». Στὴ γλῶσσα τῶν ἱερῶν Γραφῶν τοῦ λαοῦ τῶν Ἑβραίων (ποὺ ὁ Χριστιανισμὸς τὴν κατέστησε οἰκουμενικὴ) ἐκφέρεται ἡ πιστοποίηση: Εδεν Θες τ πάντα, σα ποίησε, κα δο καλ λίαν.
.             Δὲν διευκρινίζεται μὲ ποιὸ κριτήριο ἀξιολογεῖται ἡ δημιουργία ὡς λίαν καλή: Εἶναι ἡ λειτουργικότητά της καθεαυτήν; Εἶναι ἡ ὑποταγή της στὸν ἄνθρωπο, ὁ ρόλος της νὰ ὑπηρετεῖ τὸ μόνο δημιούργημα ποὺ συγκροτεῖ συνειδητή, ἔλλογη σχέση τῆς σύνολης δημιουργίας μὲ τὸν Δημιουργό της; Ἢ τὸ κριτήριο εἶναι ἡ αἰτιώδης ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ, τόσο ἀπρόσιτη στὴν ἀνθρώπινη κατάληψη ὅσο καὶ ἡ ἐπέκεινα πάντων τῶν νοητῶν «οὐσία» του;
.             Ἡ διήγηση τοῦ βιβλίου τῆς Γένεσης δὲν εἶναι δοκίμιο μεθοδικῶν νοηματικῶν ἀναλύσεων. Οἱ λέξεις χρησιμοποιοῦνται μὲ τὴ σημασία τους τὴν κοινὰ αὐτονόητη στὴν κοινωνία καὶ στὴν ἐποχὴ ποὺ συντάσσεται ἡ ἀφήγηση. Ἔτσι, οἱ ἐπιθετικοὶ προσδιορισμοὶ καλὸν καὶ πονηρὸν πρέπει νὰ ἀπηχοῦν, ἄμεσα μέν, τὸ γενικὸ νόημα ποὺ τοὺς προσέδιδε ἡ ἑλληνιστικὴ κοινωνία τῆς ἐποχῆς τῶν Ἑβδομήκοντα μεταφραστῶν τοῦ βιβλίου, ἔμμεσα δέ, τὸ νόημα τῶν ἑβραϊκῶν ὅρων τοῦ πρωτοτύπου κειμένου.
.                 Οἱ φιλόλογοι παρατηροῦν ὅτι ἡ ἑβραϊκὴ λέξη tôb, ποὺ μεταφράζεται τόσο ὡς καλὸς ὅσο καὶ ὡς ἀγαθός, χρησιμοποιεῖται μὲ τὴν ἑλληνικὴ σημασία τoῦ αἰσθητικὰ ὡραίου μόνο στὸ βιβλίο τῆς Γένεσης, κέφ. Α, στίχος 31 (: Εἶδεν ὁ Θεὸς τὰ πάντα, ὅσα ἐποίησε, καὶ ἰδοὺ καλὰ λίαν). Ἐκεῖ ἡ λέξη ἐμπεριέχει καὶ τὸ νόημα τoῦ ἐπιτυχoῦς, τoῦ εὐδόκιμoυ. Στὶς περισσότερες ὅμως περιπτώσεις ἡ λέξη tôb δηλώνει κάθε τί (πράγμα ἢ πρόσωπο) ποὺ προκαλεῖ στὸν ἄνθρωπο εὐχάριστη αἴσθηση, εὐφορία, ὅπως καὶ κάθε τί ποὺ διευκολύνει τὴ ζωὴ – σημαίνει τὸ χρήσιμο, τὸ ὠφέλιμο, τὸ ἀποτελεσματικό, τὸ εὐεργετικὸ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ὅμως ὅλες αὐτὲς οἱ πτυχὲς τοῦ καλοῦ στὴν Παλαιὰ Διαθήκη δὲν μοιάζει νὰ παραπέμπουν σὲ μία νοητικὴ πρωταρχικὰ σύλληψη, ἀφηρημένη ἔννοια τοῦ καλοῦ. Μᾶλλον συναρτῶνται μὲ τὴν ἀναφορὰ σὲ δημιουργὸ Θεὸ καὶ στὸν χαρακτήρα τῶν δημιουργημάτων του ὡς καλῶν λίαν.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ «ΚΑΚΟΥ»-2

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: