Ο ΜΑΗΣ 68 ΚΑΙ Η ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Ὁ Μάης 68 καὶ ἡ Ἄνοιξη τῆς Πράγας

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.           Ἡ ἑλληνικὴ ἰντελιγκέντσια τὶς ἡμέρες αὐτὲς ἀσχολεῖται μὲ τὸν Μάη τοῦ ᾽68, στὸ Παρίσι. Ἀντίθετα παρασιωπᾶ τὴν Ἄνοιξη τῆς Πράγας τοῦ 1968. Καθόλου παράξενο γιὰ τὴν ἀριστερὴ διανόηση μὲ τὴν ἰδεολογική της μονομανία. Ἀπὸ τὰ κείμενα – σχόλια, ποὺ γράφονται, λίγα ἀποδίδουν τὴν ἱστορικὴ πραγματικότητα. Τὰ περισσότερα ἐξιδανικεύουν τὸν Μάη τοῦ 68. Στὴν οὐσία εἶναι ἐπικήδεια σημειώματα. Τὴ σημερινὴ πραγματικότητα ἐξέφρασε ὁ πρόεδρος τῆς Γαλλίας Ἐμμανουὲλ Μακρὸν σὲ πρόσφατες δηλώσεις του. Τόνισε χαρακτηριστικὰ ὅτι «οἱ διεκδικήσεις τῆς νεολαίας καὶ τῶν ἐργατῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἀφοροῦν τὴ σύγχρονη κοινωνία τῆς Γαλλίας…».
.           Γιὰ τὸν Μάη τοῦ 68 ἔχουν γράψει ἢ ἔχουν μιλήσει κατὰ καιροὺς ἔγκριτοι διανοητὲς στὴ Γαλλία. Ὅπως ἔγραψε ὁ καθηγητὴς Μισὲλ Βινόκ, οἱ ἐκτιμήσεις τους διαφέρουν. Γιὰ ὁρισμένους στὸ Μάη τοῦ ᾽68 ταιριάζει ὁ σαιξπηρικὸς λόγος «πολὺς θόρυβος γιὰ τὸ τίποτε». Ἄλλοι τὸν παρομοίασαν μὲ ἕνα δεῖπνο διασκέδασης σὲ χῶρο ὅπου δέσποζαν τὰ πορτρέτα τῶν Μάρξ, Λένιν, Τρότσκι, καὶ Μάο. Κάποιοι ἀριστεροὶ στοχαστὲς τὸν ἔβαλαν στὸ ἐπίπεδο τῆς Ἐπανάστασης τοῦ 1789…
.           Ὁ ἴδιος ὁ Βινὸκ σημειώνει σὲ ἄρθρο του ὅτι ἡ ἐξέγερση τῶν φοιτητῶν, ποὺ γενικεύθηκε, εἶχε ἕνα χαρακτήρα ἀντιαυταρχικό, ἀντικομφορμιστικὸ καὶ ἦταν ἐναντίον ὅλων τῶν θεσμῶν τῆς κοινωνίας, ἤτοι τῆς οἰκογένειας, τῆς ἐκπαίδευσης, τῆς σεξουαλικῆς ἠθικῆς, τοῦ κράτους καὶ τῶν Κομμάτων, συμπεριλαμβανομένου τοῦ ΚΚΓ. Ὁ Ζὰν Πὸλ Σάρτρ, ἄλλοτε ἐπικεφαλῆς τῶν πορειῶν τοῦ ΚΚΓ, τὸ κατηγόρησε ἀνοικτά, ὅτι «φοβᾶται τὴν ἐπανάσταση» καὶ ὅτι «ἀποφάσισε νὰ παίξει τὸ ρόλο τοῦ ἀντιπάλου τῆς κυβέρνησης σεβόμενο τοὺς κατὰ τοὺς νόμους κανόνες τοῦ παιχνιδιοῦ, ποὺ τὸ καθιστᾶ ἀντίπαλο μειωμένης ἐπικινδυνότητας»1.
.           Μεταξὺ τῶν διανοητῶν ποὺ βίωσαν τὸν Μάη τοῦ 1968 ἦσαν οἱ ζῶντες στὸ Παρίσι Ἕλληνες στοχαστὲς Κώστας Παπαϊωάννου καὶ Κορνήλιος Καστοριάδης, καθὼς καὶ ὁ Γάλλος φιλόσοφος καὶ κοινωνιολόγος Raymond Aron. Γιὰ τὸν Παπαϊωάννου ἡ Παναγιώτα Βάσση2 ἔγραψε: «Τὴν ἐποχὴ τοῦ γαλλικοῦ Μάη τοῦ 1968, ὁ Παπαϊωάννου δὲν ἀνέλαβε ἀκτιβιστικὴ δράση, ὅπως ἄλλοι Ἕλληνες στοχαστὲς τοῦ Παρισιοῦ (βλ. λ.χ. τὴν περίπτωση τοῦ Κορνήλιου Καστοριάδη). Ἀποστασιοποιήθηκε ὑποστηρίζοντας τὸν κοινοβουλευτισμό, ἀμφισβητώντας τὴ δυνατότητα τῆς ἐξέγερσης νὰ μετατραπεῖ σὲ γνήσια λαϊκὴ ἐπανάσταση – δύσπιστος γὰρ ἀπέναντι στὴν τελευταία καὶ τὶς δυνατότητες τῆς ἐποχῆς του γιὰ μὰ ἐπαναστατικὴ ἀλλαγὴ – καὶ ὑπερασπιζόμενος τήν, ἐντὸς τοῦ συστήματος, ἀμφισβήτηση καὶ τὴν πρακτικὴ τῆς μὴ βίας. Ὁ Ἀρὸν προσδιορίζει τὴν πολιτικὴ στάση τοῦ Παπαϊωάννου ὡς ἀκολούθως: “Ἀπὸ ἰδιοσυγκρασία παρέμεινε ἕνας ἄνθρωπος τῆς ἀριστερᾶς. Ναί, ἔλεγε ἀστειευόμενος, ἂν θέλετε, εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ Ἀρόν, ἀλλὰ ὄχι δεξιός”. Ὡστόσο τὴν ἴδια ἐποχή… διαλέγεται μὲ τὴ θεωρία τοῦ ἀναρχισμοῦ, δίχως τὴν ἐγκόλπωσή του στὴν ἀναρχικὴ – περιθωριακὴ διανόηση»3.
.             Στὴν πιὸ κρίσιμη ἡμέρα τῆς ἐξέγερσης, τὴν 30ή Μαΐου 1968, καὶ ἀμέσως μετὰ τὸ ραδιοφωνικὸ διάγγελμα τοῦ Προέδρου Ντὲ Γκὸλ ἑκατοντάδες χιλιάδες Γάλλων ξεχύθηκαν στοὺς δρόμους πρὸς ὑποστήριξη τῆς Δημοκρατίας. Μεταξὺ αὐτῶν καὶ ὁ Κώστας Παπαϊωάννου μὲ τὸν Ἀρόν. Γράφει ὁ δεύτερος στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του: «Μὲ φίλους ἀκούσαμε στὸ σπίτι μου τὴν ὁμιλία τοῦ Στρατηγοῦ. Νομίζω ὅτι φώναξα: Ζήτω ὁ Ντὲ Γκόλ! Εἴχαμε ὅλοι τὸ αἴσθημα πὼς αὐτὴ τὴ φορὰ εἶδε σωστὰ τὰ γεγονότα καὶ ὅτι νίκησε. Πήγαμε ὁ Κώστας Παπαϊωάννου καὶ ἐγὼ πρὸς τὰ Ἠλύσια Πεδία, ὅπου τὸ πλῆθος εἶχε ἀρχίσει νὰ συγκεντρώνεται…»4.
.             Ὁ Ρεϊμὸν Ἀρὸν ἦταν ὁ ψύχραιμος ἀναλυτὴς καὶ ἐπικριτικὸς σχολιαστὴς τῆς ἐξέγερσης τοῦ 1968. Γράφει στὰ ἀπομνημονεύματά του: «Κοινωνιολογικὲς ἔρευνες μεταξὺ τῶν σοβαροτέρων φωτίζουν ἕνα φαινόμενο τῆς γενιᾶς αὐτῆς (τοῦ 1968): Οἱ φοιτητὲς προερχόμενοι ἀπὸ οἰκογένειες χωρὶς ἐμπειρία στὴν ἀνώτατη ἐκπαίδευση, καὶ ἀποπροσανατολισμένοι μέσα στὸ νέο τρόπο ζωῆς, μὲ ἀβεβαιότητα γιὰ τὶς ἐπιλογές τους, φοβοῦνταν μήπως καὶ δὲν βροῦν ἐργασία, ἀφοῦ πάρουν τὸ δίπλωμά τους. Ζοῦσαν μέσα στὸ ἄγχος καὶ στὴ μοναξιά, σὲ συνθῆκες ἀβεβαιότητας. Στὶς συνθῆκες αὐτὲς ἑνώθηκαν μὲ τοὺς πλουσιότερους συμφοιτητές τους, γιὰ νὰ κραυγάσουν μαζί τους: Κάτω ἡ καταναλωτικὴ κοινωνία!»5
.             Μέγας ἐχθρὸς τοῦ Ἀρὸν ὁ παλιός του φίλος καὶ συνεργάτης του Ζὰν Πὸλ Σάρτρ. Αὐτὸς ἦταν ὁ ἐκρηκτικὸς «ἐπαναστάτης», μὲ τὰ «πιασάρικα» στοὺς φοιτητές, πλὴν ὅμως ἐκτὸς πραγματικότητας συνθήματά του. Ὁ Ἀρὸν ἦταν ἡ φωνὴ τῆς λογικῆς, τῆς ἠπιότητας, τῆς μὴ βίας. Ὁ Σαρτρ καθύβριζε καὶ συκοφαντοῦσε τὸν Ἀρὸν καὶ ἐκεῖνος ἁπλά τοῦ ἐξηγοῦσε τὸ ἄδικό του. Τελικὰ ὁ Ἀρὸν ἀποδείχθηκε ὅτι εἶχε δίκιο. Ὅ,τι ἐξήγησε στὸ βιβλίο του «Ἡ ἀνύπαρκτη ἐπανάσταση – Σκέψεις ἐπὶ τῶν γεγονότων τοῦ Μαΐου» (Ἔκδ. Fayard), ἀποδείχθηκαν σωστά. Ὁ συντάκτης τῆς ἀριστερῆς γαλλικῆς ἐφημερίδας «Liberation» Φιλὶπ Ντουροῦ ἔγραψε χαρακτηριστικά: «Στὸν περασμένο αἰώνα περνοῦσες περισσότερο ἂν ἤσουν μὲ τὸ στραβὸ τοῦ Σαρτρ παρὰ μὲ τὸ σωστὸ τοῦ Ἀρόν…»6. Καὶ ὑπενθύμισε ὁ Ντουροῦ αὐτὸ ποὺ ἔγραψε τὸ 1983 ὁ τότε διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδας, πρώην μαοϊστὴς καὶ ἐκ τῶν ἡγετικῶν μορφῶν τῆς ἐξέγερσης τοῦ Μαΐου 1968 Serge July: «Ὁ Ρεϊμὸν Ἀρὸν εἶχε δίκιο, ἀλίμονο!». Σήμερα στὴ Γαλλία καὶ στὴν Ἑλλάδα ὁ Σάρτρ εἶναι ξεπερασμένος καὶ ξεχασμένος. Ὅμως οὐδεὶς τῆς Ἀριστερᾶς ἐπιθυμεῖ νὰ μιλάει γιὰ τὸν Ἀρόν. Τοῦ εἶναι ὀδυνηρό.

Ὁ Καστοριάδης γιὰ τὸν Μάη τοῦ 1968

.         Ὁ Κορνήλιος Καστοριάδης ὑπῆρξε θιασώτης τοῦ Μάη τοῦ 1968, χωρὶς πάντως νὰ παραβλέπει τὰ πολλὰ προβλήματα, ποὺ ὑπῆρξαν κατὰ καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτόν, καθὼς καὶ γιὰ τοὺς μηδενιστὲς – ἰδεολόγους. Ἔγραψε: «Γιὰ τὶς δεκάδες ἢ ἑκατοντάδες χιλιάδες ποὺ εἶχαν δράσει τὸν Ἰούνιο – Μάϊο, ἀλλὰ δὲν πίστευαν πιὰ σ’ ἕνα πραγματικὸ κίνημα, ποὺ ἤθελαν νὰ βροῦν μία δικαιολογία ἢ μία νομιμοποίηση γιὰ τὴν ἀποτυχία τοῦ κινήματος καὶ συνάμα γιὰ τὴ δική τους ἀρχόμενη ἰδιωτικοποίηση, διατηρώντας ὅμως μία “ριζοσπαστικὴ εὐαισθησία”, ὁ μηδενισμὸς τῶν ἰδεολόγων, οἱ ὁποῖοι εἶχαν καταφέρει τὴν ἴδια περίοδο νὰ πηδήξουν στὸ τρένο μίας ἀόριστης “ἀνατροπῆς”, τοὺς πήγαινε γάντι….
.         Ἴσως κάποιοι νὰ θεωρήσουν εὐφυῶς χαριτωμένη τὴν ἄποψη ὅτι τὸ “νόημα” τοῦ Μάη τοῦ ᾽68 ἦταν σὲ τελευταία ἀνάλυση ἡ ἐξάπλωση τῶν πωλήσεων τῶν πορνοκασετῶν. Λιγότερο διασκεδαστικὸ ἴσως, ἀλλὰ πιὸ γόνιμο, εἶναι νὰ δοῦμε στὸν Μάη καὶ στὰ κινήματα τῆς δεκαετίας τοῦ ᾽60 τὶς τεράστιες ὑποσχέσεις, ποὺ περιέχει δυνητικὰ ἡ σύγχρονη ἐποχὴ καὶ τὴν τεράστια δυσκολία ποὺ συναντᾶ ἡ σύγχρονη ἀνθρωπότητα, γιὰ νὰ βγεῖ ἀπὸ τὴν ἠλίθια ἰδιωτικοποίηση, νὰ πολιτικοποιηθεῖ, ν’ ἀποφασίσει ὅτι ἡ ἐνασχόληση μὲ τὶς δικές της (συλλογικὲς) ὑποθέσεις θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἡ φυσιολογική, συνηθισμένη τῆς κατάσταση».
.         Νὰ σημειώσουμε ὅτι ἐκ τῶν πρωταγωνιστῶν τοῦ Μάη ᾽68 οἱ Κουσνέρ, Μπετίτ, Λεβί, Γκλισμὰν ἔχουν ἀλλάξει τελείως πολιτικὸ καὶ ἰδεολογικὸ προσανατολισμό…

Τὸ χρονικὸ τῆς ἐξέγερσης

.       Ὁ Ρεϊμὸν Ἀρὸν στὰ «Ἀπομνημονεύματά» του χωρίζει τὰ γεγονότα τοῦ Μάη 68 σὲ τέσσερις φάσεις. Ἡ πρώτη ἀρχίζει μὲ τὴν εἴσοδο τῆς ἀστυνομίας στὴν αὐλὴ τῆς Σορβόνης, ποὺ διαρκεῖ ἕως τὶς 13 Μαΐου, ἡμέρα τῆς γενικῆς ἀπεργίας καὶ τοῦ ἀνοίγματος τῆς Σορβόνης. Ἡ δεύτερη σφραγίζεται ἀπὸ τὴν ἐπέκταση τῶν ἀπεργιῶν, στὴν ἀρχὴ ἀπὸ ἀνεξάρτητες κομματικὰ ὁμάδες, στὴ συνέχεια μὲ τὴν κινητοποίηση ἢ τὴ συμπαράσταση τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος Γαλλίας, ποὺ κατέληξαν στὶς διαπραγματεύσεις τῆς Γκρενὲλ καὶ στὴ συμφωνία μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ συνδικάτων ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς κυβέρνησης Πομπιντού.
.       Ἡ τρίτη φάση διαρκεῖ λίγες, ἀλλὰ δραματικὲς ἡμέρες. Τὰ κύρια γεγονότα τῶν ἡμερῶν αὐτῶν ἦσαν ἡ ἄρνηση τῆς συμφωνίας τῆς Γκρενὲλ ἀπὸ τοὺς ἀπεργοὺς τῆς Μπιγιανκούρ, ἡ ἀμφισβήτηση τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἀνακοίνωση τοῦ Φρανσουὰ Μιτερὰν ὅτι θὰ εἶναι ὑποψήφιος γιὰ τὴν Προεδρία τῆς Δημοκρατίας, στὴν περίπτωση ποὺ ἀποσυρθεῖ ὁ στρατηγὸς Ντὲ Γκόλ, ἡ «ἐξαφάνιση» τοῦ στρατηγοῦ Ντὲ Γκὸλ γιὰ κάποιες ὧρες (μετέβη στὸ Μπάντεν Μπάντεν καὶ συναντήθηκε μὲ στρατιωτικούς), ἡ ἀπὸ ραδιοφώνου (Σημ. Γιὰ νὰ θυμίσει τὸ διάγγελμά του κατὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς Γαλλίας ἀπὸ τοὺς Ναζὶ) ἱστορικὴ ὁμιλία του τὸ ἀπόγευμα τῆς 30ῆς Μαΐου 1968 καὶ ἡ στὴ συνέχεια ὑπέρ του καὶ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας διαδήλωση ἑκατοντάδων χιλιάδων παρισινῶν στὰ Ἠλύσια Πεδία.
.       Ἡ τελευταία φάση διήρκεσε μερικὲς ἑβδομάδες. Κατ’ αὐτὲς ἐπανῆλθε ἡ ὁμαλότητα στὰ πανεπιστήμια καὶ στὰ ἐργοστάσια, ἐπιβλήθηκε ἡ δημόσια τάξη στὴ Γαλλία, καὶ διενεργήθηκαν βουλευτικὲς ἐκλογές, ποὺ ἔδωσαν μία μεγάλη νίκη στὸν Στρατηγὸ Ντὲ Γκόλ, μεγαλύτερη ἀπὸ αὐτὴν ποὺ διέθετε προηγουμένως τὸ Κόμμα του στὴν Ἐθνοσυνέλευση. Ἀντίθετα ἔχασαν δύναμη τὸ ΚΚΓ καὶ τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀριστερᾶς.

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν ὁμιλία τοῦ Ντὲ Γκόλ, τὴν 30ή Μαΐου 1968

.           «Γαλλίδες καὶ Γάλλοι,
Ὡς ἐγγυητὴς τῆς ἐθνικῆς καὶ δημοκρατικῆς νομιμότητας… πῆρα τὶς ἀποφάσεις μου. Ὑπὸ τὶς παροῦσες συνθῆκες δὲν παραιτοῦμαι… Ἡ Γαλλία πραγματικὰ ἀπειλεῖται μὲ δικτατορία. Θέλουν νὰ τὴν ὑποχρεώσουν νὰ ὑποκύψει σὲ μία ἐξουσία, ποὺ θὰ ἐπιβαλλόταν μέσα σὲ ἐθνικὴ ἀπελπισία. Μία ἐξουσία, ποὺ θὰ ἦταν τότε προφανῶς κατ’ οὐσίαν ἡ ἐξουσία τοῦ νικητῆ, δηλαδὴ τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ κομμουνισμοῦ. Φυσικά, στὴν ἀρχὴ θὰ τὴν χρωμάτιζαν μὲ ἀπατηλὴ ἐμφάνιση, χρησιμοποιώντας τὴ φιλοδοξία ἢ τὸ μίσος περιθωριακῶν πολιτικῶν… Ἔ, λοιπόν, ὄχι! Ἡ Δημοκρατία δὲν θὰ παραιτηθεῖ, ὁ λαὸς θὰ ἀνακτήσει τὸν ἔλεγχο. Ζήτω ἡ Δημοκρατία, ζήτω ἡ Γαλλία!».

Συνθήματα τοῦ Μάη τοῦ 1968

Τὰ συνθήματα, ποὺ ἔγραφαν φοιτητὲς κατὰ τὴν ἐξέγερση τοῦ Μάη ᾽68, δείχνουν ὅτι αὐτοὶ ἦσαν ἀντιεξουσιαστὲς καὶ ἀναρχικοί.
Μερικὰ ἀπὸ αὐτά:

Ἀπαγορεύεται τὸ ἀπαγορεύεται.
Νά ᾽στε ρεαλιστές, ζητᾶτε τὸ ἀδύνατο.
Ἡ φαντασία στὴν ἐξουσία.
Διαβάζετε λιγότερο, ζῆστε περισσότερο.
Δὲν θὰ ἀξιώσουμε τίποτε, δὲν θὰ ζητήσουμε τίποτε. Θὰ τὰ πάρουμε, θὰ τὰ κατάσχουμε.
Ἐργάτη, εἶσαι 25 ἐτῶν, ἀλλὰ τὸ συνδικάτο σου εἶναι τοῦ περασμένου αἰώνα.
Ἀγοράζουν τὴν εὐτυχία σου. Κλέψ᾽ την.
Τὸ οἰνόπνευμα σκοτώνει. Πάρτε L.S.D.

——————————————————–

[1] Les collections de l’ Histoire, No 27, Avril – Juin 2005, p. 83

[2] Φιλόλογος, D.E.A. Νεοελληνικῆς Φιλολογίας, Μ.Δ.Ε. Φιλοσοφίας

[3] Νέος ΕΡΜΗΣ Ο ΛΟΓΙΟΣ, τεύχ. 5ο – 6ο, Μάϊος – Δεκέμβριος 2012, σελ. 92.

[4] Raymond Aron “Memoires”, Ed. Julliard, Paris 1983, Vol. II, p. 663-664.

[5] Αὐτ. σελ. 671

[6] Liberation, 2 Juillet 2017

[7] Κορνηλίου Καστοριάδη «ἡ ἄνοδος τῆς ἀσημαντότητας», Ἐκδ. Ὕψιλον, Ἀθήνα, 1995, σελ. 44-47

Advertisements

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: