ΟΙ ΧΙΛΙΕΣ ΕΠΩΝΥΜΙΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος)

Οἱ χίλιες ἐπωνυμίες τῆς Παναγίας

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.                      Μία σαφὴς ἔνδειξη τοῦ πόσο οἰκεῖο πρόσωπο εἶναι γιὰ τοὺς Ἕλληνες ἡ Παναγία εἶναι πὼς κάθε τόπος καὶ σχεδὸν κάθε εἰκόνα ἔχει μία ἐπωνυμία. Ὁ Ἕλληνας δίνοντάς Της τὴν ἐπωνυμία Τὴν δείχνει ὅτι Τὴ θεωρεῖ δική του, ὅτι εἶναι κοντά του, ὅτι τὸν προστατεύει. Πρὶν ἀπὸ πέντε χρόνια ἔγραψα ἄρθρο μὲ τὶς «300 ἐπωνυμίες τῆς Παναγίας». Ὅμως ἀναζητώντας ἔκτοτε περισσότερες ἐπωνυμίες Της βρέθηκα πρὸ εὐχάριστης ἐκπλήξεως. Σὲ ὅλη τὴν Ὀρθοδοξία ξεπερνοῦν τὶς χίλιες ποὺ ἔχουν ἀποδοθεῖ στὴν Παναγία. Ἕλληνες, Ρῶσοι, Οὐκρανοί, Βούλγαροι, Σέρβοι, Πολωνοί, Ρουμάνοι, Ἀλβανοί, Τσέχοι, Σλοβάκοι, ὅλοι ἔχουν δώσει ὀνόματα στὴν Παναγία. Σὲ ὅλη τὴν Ὀρθοδοξία κάθε ἐρευνητὴς ὅλο καὶ νομίζει ὅτι ὁλοκλήρωσε τὸν κατάλογο καὶ ὅλο κάποια νέα ἐπωνυμία προκύπτει. Τόση εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ γόνιμη σκέψη καὶ ἡ ἐφευρετικότητα ὄχι μόνο τῶν καλλιτεχνῶν καὶ τῶν λογίων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἁπλοῦ πιστοῦ λαοῦ, ποὺ γεννᾶ συνεχῶς καὶ νέα ἐπίθετα στὴν Παναγία. Αὐτὰ μποροῦν νὰ χωριστοῦν σὲ ὀκτὼ κατηγορίες.

  • Ἀπὸ τὴν παράσταση τῆς Παναγίας στὴν εἰκόνα. Τέτοια ἐπίθετα εἶναι ἡ Βρεφοκρατοῦσα, ἡ Γλυκοφιλοῦσα, ἡ Γαλακτοτροφοῦσα, ἡ Πλατυτέρα τῶν Οὐρανῶν, ἡ Ὁδηγήτρια καὶ ἄλλα. Εἶναι ἀκόμη τὸ ἐπίθετο “Δεξιοκρατοῦσα”, ἢ “Δεξιά”, ὅταν κρατάει τὸν Χριστὸ στὸ δεξί της χέρι καὶ ὄχι πρὸς τὸ μέρος τῆς καρδιᾶς της. Ἀκόμη “Μεγαλομάτα”, ὅταν ἔχει μεγάλα μάτια. Ὑπάρχουν καὶ ὀνόματα ποὺ συνδυάζονται μὲ μίαν ἱερὴ ἱστορία. Λ.χ. Τὸ ὄνομα τῆς Εἰκόνας “Ἄξιόν Ἐστι”, ποὺ εἶναι θησαυρισμένη στὸ Ναὸ τοῦ Πρωτάτου, στὶς Καρυὲς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, πῆρε τὸ ὄνομα ἀπὸ τὸ θαῦμα ποὺ ἐπιτελέσθηκε ἀπὸ τὸν Ἀρχάγγελο Γαβριήλ, μπροστά της, ὅταν βρισκόταν σὲ κελὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Κατὰ τὴν Παράδοση ὁ Ἀρχάγγελος ἔψαλε τὸν γνωστὸ ὕμνο “Ἄξιον ἐστίν..” σὲ πλάκα καὶ ἔγινε ἄφαντος. Ἐπίσης τὸ ἐπίθετο “Τριχεροῦσα” τὸ πῆρε ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας ἀπὸ τὸ ὅτι ὑπάρχει σ’ αὐτὴν ἕνα τρίτο χέρι, ποὺ συμβολίζει τὸ θαῦμα ποὺ συνέβη στὸν ὑμνητὴ καὶ δογματίσαντα γιὰ τὴν Παναγία Ἅγιο Ἰωάννη τὸν Δαμασκηνό. Τὸ δεξὶ χέρι τοῦ τὸ ἔκοψαν Μουσουλμάνοι καὶ θαυματουργικὰ ἀποκαταστάθηκε. Ἡ Παναγία ἡ “Ἐσφαγμένη” ὀνομάστηκε ἔτσι γιατί κατὰ τὴν Παράδοση μοναχὸς θύμωσε μαζί της καὶ μὲ μαχαίρι κτύπησε τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας στὸ πρόσωπο. Τότε ἀπὸ τὴν εἰκόνα ἄρχισε νὰ τρέχει αἷμα, ἐνῶ ὁ μοναχὸς τυφλώθηκε καὶ ἔκανε ὡς τρελός. Ὁ μοναχὸς ζήτησε συγγνώμη καὶ συγχωρήθηκε, ἀλλὰ τὸ χέρι ποὺ κτύπησε τὴν Παναγία τιμωρήθηκε, ἀφοῦ ἔμεινε ἄλυωτο μετὰ τὸν θάνατο τοῦ μοναχοῦ. Ὑπάρχει ἀκόμη ἡ Παναγία ἡ “Πυροβοληθεῖσα”, στὴ Μονὴ Βατοπεδίου, ἀφοῦ τὴν εἰκόνα τῆς τὴν κτύπησαν μὲ ὅπλο Τοῦρκοι. “Σφαγμένη” εἶναι καὶ ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Πορταΐτισσας, τῆς Μονῆς Ἰβήρων, ποὺ ὀνομάστηκε ἔτσι μὲ τὸ θαῦμα ποὺ ἔκανε ἡ Παναγία, νὰ φανερώσει τὴ θέλησή της νὰ παραμείνει στὴν εἴσοδο τῆς Μονῆς ὡς θυρωρός, γιὰ νὰ τὴν προστατεύει… Ἡ «Ἀκαθή» στὴ Σχοινοῦσα, ὅπου ὁ Χριστὸς εἶναι ὄρθιος (ἀκάθιστος) καὶ ὄχι στὴν ἀγκαλιὰ τῆς Παναγίας…

  • Ἀπὸ τὸν τόπο της. Ἔτσι ὑπάρχει ἡ Παναγία ἡ Ἱεροσολυμίτισσα, στοὺς Ἁγίους Τόπους, ἡ Παναγία Σουμελᾶ, ἀπὸ τὴν ὁμώνυμη Μονὴ στό (Σου) ὅρος Μελᾶ τοῦ Πόντου, ἡ Ἀθηνιώτισσα, ἡ Καστριώτισσα, ἡ Κάμπου, ἡ Πυργιανή, ἡ Ἐγκλειστριανὴ ( ἀπὸ τὴ Μονὴ τοῦ Ὁσίου Νεοφύτου τοῦ Ἐγκλείστου), ἡ Σπηλιανή, ἡ Μεγαλοσπηλαιώτισσα (Τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου Καλαβρύτων), ἡ Τουρλιανή, ἡ Θαλασσινή, ἡ Καλαμοῦ, ἡ Καμινιώτισσα, ἡ Βλαχερνίτισσα, ἡ Ὀλυμπιώτισσα, ἡ Σουμελιώτισσα, ἡ Πλατανιώτισσα, ἡ Καταπολιανή, ἡ Χοζοβιώτισσα στὴν Ἀμοργὸ (ἀπὸ τὴ Μονὴ Χοζεβὰ τῶν Ἁγίων Τόπων), ἡ Παμμακάριστος (ἀπὸ Μονὴ τῆς Κωνσταντινούπολης), ἡ Ἁγία Σιών, ἡ Εἰκοσιφοίνισσα, ἡ Ἕλωνα, ἡ Τροοδίτισσα, ἡ Κυκκώτισσα, ἡ Μαλεβὴ (ἀπὸ τὸ ὅρος Πάρνων, ποὺ λέγεται καὶ Μαλεβός), ἡ Καλαμιώτισσα (ἀπὸ τὸ ὅρος Κάλαμος τῆς Ἀνάφης), ἡ Ἀμπελακιώτισσα, ἀπὸ τὸ ὁμώνυμο χωριὸ στὴ Ναυπακτία, ἡ Βουρλιώτισσα, ἀπὸ τὰ Βουρλὰ τῆς Ἰωνίας.

  • Ἀπὸ τὴν τεχνοτροπία τοῦ Ναοῦ της. Τέτοια ἐπίθετα εἶναι ἡ Ἑκατονταπυλιανή, ἡ Θολοσκέπαστη, ἡ Μολυβδοσκέπαστη, ἡ Πελεκητή, ἡ Κρεμαστή, ἡ Μαρμαριώτισσα.

  • Ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ κτίτορα τοῦ Ναοῦ ἢ τῆς Μονῆς της. Τέτοια ἐπίθετα εἶναι Παναγία ἡ Παχειά, ἡ Γλυκειὰ (ἀπὸ τὸ ἐπίθετο Γλυκύς), ἡ Περλιγκού, ἡ Λυκοδήμου, ἡ Κοροβιλιά.

  • Ἀπὸ τὸν μήνα ποὺ ἑορτάζεται ἡ Παναγία: Σοτομπριανή, Βρεχοῦσα, Αὐγουστιανὴ καὶ Δεκαπεντοῦσα, Τριτιανή, Μεσοσπορίτισσα, Βροντοῦ, Ἀκαθή (ἀπὸ τὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο).

  • Ἀπὸ τὰ θαύματα τῆς Παναγίας: Γοργοϋπήκοος, Ἐλεοῦσα, Ἐλεήστρα, Γιάτρισσα, Θεραπεία, Γαιματοῦσα ( σταματᾶ τὴν αἱμορραγία), Ὑγεία, Ὑπακοή, Ψυχοσώστρα, Παραμυθία, Παρηγορήτρα, Παυσολύπη, Φανερωμένη, Μυροβλύτισσα, Γερόντισσα.

  • Ἐγκωμιαστικὰ ἀπὸ τὴν ἔξαρση τῆς ἀγάπης τῶν πιστῶν. Συνήθως χρησιμοποιεῖται ἐπίθετο μὲ πρῶτο συνθετικὸ τὸν χρυσό: Χρυσοκελλαριά, Χρυσοσπηλιώτισσα, Χρυσοπηγή, Χρυσογαλοῦσα, Χρυσοποδαρίτισσα, Χρυσοχεριά… Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλα, ὅπως Ἀγγελόκτιστη, Ἀερινή, Ἀναφωνήτρα, Ἐπίσκεψις, Παντάνασσα, Τρανή, Χιλιαρμενίτισσα.

  • Αὐτὰ ποὺ τὶς ἔδωσαν οἱ Ὑμνογράφοι τῆς Ἐκκλησίας. Κυρίως προέρχονται ἀπὸ τὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο: Ἀμόλυντος, Ὑψηλοτέρα, Καθέδρα, Κλίμαξ, Σκέπη, Πόλη, Παράκλησις, Ἐπίσκεψις, Καταφυγή, Κεχαριτωμένη, Χώρα τοῦ Ἀχώρητου, Ὅρος Ἀλατόμητον.

Τὰ μεγάλα προσκυνήματα στὴν Ἑλλάδα

  • Πλήθη πιστῶν προστρέχουν στὰ μεγάλα -πανελλαδικά-, καὶ στὰ τοπικὰ προσκυνήματα τῆς Παναγίας σὲ ὅλη τὴ χώρα τὶς ἡμέρες αὐτὲς τοῦ “Πάσχα τοῦ καλοκαιριοῦ”, ὅπως χαρακτηρίζεται ἡ ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Τὸ πρῶτο σὲ προσέλευση πιστῶν εἶναι τῆς Μεγαλόχαρης τῆς Τήνου, μὲ περίπου 1.000.000 προσκυνητὲς ἐτησίως, τῆς Σουμελᾶ, στὸ Βέρμιο, μὲ 1000 προσκυνητὲς ἐτησίως καὶ τῆς Ἐκαντοταπυλιανῆς Πάρου, μὲ 300.000 πιστούς.

Μεγάλα τοπικὰ προσκυνήματα τῆς Παναγίας εἶναι:

Στὴ Θράκη:

  • Στὶς Φέρρες ἡ Παναγία ἡ Κοσμοσώτειρα καὶ στὴ Σαμοθράκη ἡ Παναγία ἡ Κρημνιώτισσα.

  • Στὴν Κομοτηνὴ ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ Μονὴ τῆς Παναγίας τῆς Φανερωμένης.

  • Στὴν Ξάνθη ἡ Παναγία ἡ Ἀρχαγγελιώτισσα καὶ ἡ Παναγία ἡ Καλαμοῦ.

Στὴ Μακεδονία:

  • Στὴ Δράμα ἡ Εἰκοσιφοίνισσα.

  • Στὸ Κιλκὶς ἡ Παναγία ἡ Φιλαδελφειώτισσα.

  • Στὴ Μηχανιώνα ἡ Παναγία ἡ Φανερωμένη

  • Στὴν Καστοριὰ ἡ Παναγία ἡ Μαυριώτισσα

  • Στὴ Θεσσαλονίκη ἡ Παναγία ἡ Δεξιά, ἡ Παναγία ἡ Ἐλεοῦσα, ἡ Παναγία ἡ Φανερωμένη, ἡ Παναγία ἡ Γοργοϋπήκοος, ἡ Παναγία ἡ Βρεφοκρατοῦσα.

  • Στὶς Πρέσπες ἡ Παναγία ἡ Πορφυρὰ

Στὴν Ἤπειρο

  • Στὴν Ἄρτα εἰκόνες περιπυστες εἶναι τῆς Παναγίας Ροβελίστης, Κυρίας Πεφανερωμένης, Παναγίας Γεροντίσσης, Βρεφοκρατούσης, καὶ Σκουληκαριᾶς.

  • Στὴν Παραμυθιὰ ἡ Κοίμηση Θεοτόκου τῶν Παγανιῶν καὶ τοῦ Γηρομερίου.

Στὰ Ἰόνια Νησιὰ

  • Στὴν Κέρκυρα τῆς Μυρτιδιωτίσσης, τῆς Παλαιοκαστριτίσσης, τῆς Πλατυτέρας, τῆς Κυρᾶς τῶν Ἀγγέλων.

  • Στοὺς Παξοὺς στὸ Νησάκι τῆς Παναγίας.

  • Στὴν Κεφαλληνία Ὑπεραγίας Θεοτόκου Ἄτρου, Ἀγριλίων, Θεμάτων, Κηπουραίων, καὶ Παλαιοχέρσου.

  • Στὴ Λευκάδα ἡ Φανερωμένη.

  • Στὴ Ζάκυνθο εἰκόνες περίπυστες τῆς Ἀναφωνήτριας, τῆς Σκοπιωτίσσης, τῆς Χρυσοπηγῆς, τῆς Λαουρένταινας, τῆς Γαλανούσας, τῆς Μυρτιδιωτίσσης, τῆς Παναγούλας, τῆς Σπηλούλας, τῆς Βιγλατσούρας, τῆς Σγουροπουλιᾶς.

  • Στὰ Κύθηρα ἡ Μυρτιδιώτισσα.

Στὴ Θεσσαλία

  • Στὴ Μαγνησία ἡ Παναγία ἡ Ξενιά.

  • Στὴν Καλαμπάκα ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Σταγιάδων καὶ ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Βυτουμᾶ..

  • Στὰ Τρίκαλα ἡ Κοίμηση Λαγκαδιᾶς

  • Στὰ Φάρσαλα Παναγία ἡ Δεμερλιώτισσα.

  • Στὴ Σκιάθο ἡ Παναγία ἡ Εἰκονίστρα

Στὴ Στερεὰ Ἑλλάδα

  • Στὸ Καρπενήσι ἡ Παναγία ἡ Προυσοὺ καὶ ἡ Παναγία Τατάρνης.

  • Στὸ Μεσολόγγι ἡ Ἁγία Ἐλεοῦσα.

  • Στὴ Ναύπακτο ἡ Παναγία ἡ Ἀμπελακιώτισσα.

  • Στὴ Θήβα ἡ Μεγάλη Παναγιὰ καὶ ἡ Παναγία ἡ Σκριποὺ Ὀρχομενοῦ.

  • Στὴν Ἀθήνα ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Πεντέλης, Ρόμβης, καὶ Παντανάσσης (Μοναστηράκι).

  • Στὴ Φθιώτιδα οἱ Μονὲς Ἀγάθωνος καὶ Δαμάστας

  • Στὴ Φωκίδα ἡ Παναγία τῆς Βαρνακόβης.

  • Στὴ Χαλκίδα εἰκόνες περίπυστες Παναγίας τῆς Φανερωμένης Ἀρτάκης, τῆς Χιλιαδούς, τῆς Ντινιοὺς στὴν Ἰστιαία, τῆς Κοιμήσεως Θεοτόκου Μάτζαρη Ὀξυλίθου.

Στὴν Πελοπόννησο

  • Στὴν Κόρινθο ἡ Παναγία ἡ Φανερωμένη Χιλιομοδίου.

  • Στὰ Καλάβρυτα τῆς Μονῆς Μεγάλου Σπηλαίου. Ἐπίσης περιπυστες εἰκόνες Παναγίας τῆς Τρυπητῆς, τῆς Μακελλαριᾶς καὶ τὸ Προσκύνημα τῆς Παναγίας τῆς Πλατανιώτισσας.

  • Στὴν Πάτρα ἡ Κοίμηση τοῦ Γηροκομείου.

  • Στὴν Ἠλεία ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Κρυονερίου Ἁγίας Ἐλεούσης Βαρθολομιοῦ καὶ Χρυσοπηγῆς Δίβρης.

  • Στὴ Μεσσηνία ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου Μονῆς Βουλκάνου.

  • Στὴ Λακωνία ἡ Παναγία ἡ Χρυσαφίτισσα στὴ Μονεμβασία καὶ ἡ Παναγία ἡ Παντάνασσα στὸν Μυστρά.

  • Στὴν Ἀρκαδία ἡ Παναγία τῆς Ἔλωνας, τῆς Ἀρτοκωστᾶς, τῆς Παλαιοπαναγιᾶς, τῆς Μαλεβῆς. Ἐπίσης ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Κερνίτσης καὶ Μπούρα.

Στὰ Νησιὰ τοῦ Αἰγαίου

  • Στὴν Τῆνο ἡ Παναγία ἡ Εὐαγγελίστρια.

  • Στὴν Πάρο ἡ Ἑκατονταπυλιανή.

  • Στὴ Σαντορίνη ἡ Παναγία Ἐπισκοπῆς

  • Στὴν Ἀμοργὸ ἡ Χοζοβιώτισσα

  • Στὴν Ἀνάφη ἡ Παναγία ἡ Καλαμιώτισσα

  • Στὴν Ἴο ἡ Κοίμηση

  • Στὴν Ἄνδρο ἡ Θεοσκέπαστη

  • Στὴν Σάμο ἡ Παναγία Καρλοβάσου.

  • Στὴ Μυτιλήνη ἡ Παναγία Ἁγιάσου.

  • Στὴ Χίο εἰκόνα περίπυστη τῆς Παναγίας τῆς Βρεφοκρατούσας.

Στὴ Δωδεκάνησο

  • Στὴ Νίσυρο Παναγία ἡ Σπηλιανὴ

  • Στὴ Ρόδο ἡ Παναγία τῆς Φιλερήμου, ἡ Παραμυθία, τῆς Τσαμπίκας καὶ ἡ Φανερωμένη Ἰξιᾶς

  • Στὴ Λέρο Παναγία τοῦ Κάστρου

  • Στὴν Ἀστυπάλαια Παναγία ἡ Πορταΐτισσα.

  • Στὴν Κάρπαθο ἡ Παναγία ἡ Λαρνιώτισσα

Στὴν Κρήτη

  • Στὸ Ἡράκλειο ἡ Κοίμηση Θεοτόκου Ἀγκαράθου, Καλυβιανῆς καὶ Παληανής.

  • Στὴν Ἱεράπετρα ἡ Παναγία ἡ Φανερωμένη.

  • Στὴ Νεάπολη ἡ “Μεγάλη Παναγιά”.

  • Στὸν Κίσσαμο Παναγία ἡ Κυρὰ τῶν Ἀγγέλων καὶ ἡ Παναγία ἡ Χρυσοσκαλίτισσα.

Advertisements

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: