ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-1 (Εἰσήγηση-Πρόταση τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου ἐνώπιον τῆς Δ.Ι.Σ.)

Τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στὴν Μέση Ἐκπαίδευση

Α´

Εἰσήγηση-Πρόταση
τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου
ἐνώπιον τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
καὶ τῶν ἐκπροσώπων τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν καὶ τῶν Συλλόγων Θεολόγων
(12 Ἰανουαρίου 2016)

.               Θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω τὸν Μακαριώτατο Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν καὶ Πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερώνυμο καὶ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς μὲν γιὰ τὴν σημερινὴ συνάντηση, ἀφ’ ἑτέρου δὲ γιὰ τὴν ἀνάθεση σὲ μένα τῆς εἰσηγήσεως γιὰ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στοὺς μαθητὲς τῆς Μέσης Ἐκπαίδευσης.
.               Αὐτὴ ἡ ἀπόφαση εἶναι ἀποτέλεσμα συζητήσεως ποὺ ἔγινε στὴν Ἱερὰ Σύνοδο, τῆς εὐαισθησίας καὶ τῆς ἀγωνίας τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ Πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερωνύμου, ὁ ὁποῖος εἶπε ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ καταστρωθῆ μία πρόταση γιὰ τὸ θέμα αὐτὸ ποὺ συζητεῖται τόσο χρόνο, τοῦ ἐνδιαφέροντος τῶν Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτῶν ποὺ συγκροτοῦν τὴν Διαρκῆ Ἱερὰ Σύνοδο καὶ τῆς προτάσεώς μου κατὰ τὴν διάρκεια τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος σὲ αὐτήν.
.               Ἔχουν κατὰ καιροὺς διατυπωθῆ πολλὲς ἀπόψεις γύρω ἀπὸ τὸ θέμα αὐτό, ἐγράφησαν εἰσηγήσεις, κείμενα, διοργανώθηκαν Συνέδρια, δημοσιεύθηκαν βιβλία, ὡς πρὸς τὰ θεωρητικὰ καὶ πρακτικὰ ζητήματα. Αὐτὸν τὸν καιρὸ διάβασα ἑκατοντάδες καὶ χιλιάδες σελίδες γιὰ νὰ συγκροτήσω τὴν εἰσήγησή μου μὲ τὴν συγκεκριμένη πρόταση.
.               Ἐπίσης, ἔχει συζητηθῆ ἐπανειλημμένως τὸ θέμα στὴν Διαρκῆ Ἱερὰ Σύνοδο καὶ τὴν Σύνοδο τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ἔγιναν εἰσηγήσεις ἀπὸ Ἱεράρχες ποὺ γνωρίζουν τὰ θέματα αὐτά. Θέλω νὰ σᾶς ἐνημερώσω ὅτι ὁ Θεοφιλέστατος Ἀρχιγραμματεὺς τῆς Ἱερᾶς Συνόδου Ἐπίσκοπος Μεθώνης Κλήμης ἔθεσε ὑπ’ ὄψιν μου ὀγκώδη φάκελλο, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος συνεκρότησε μὲ ἐνδιαφέρον καὶ ἰδιαίτερη σπουδή, μέσα στὸν ὁποῖον ἀποτυπώνεται καθαρὰ ἡ ὅλη διεργασία ποὺ ἔγινε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία στὸ θέμα αὐτό. Τὸν εὐχαριστῶ θερμοτατα. Διάβασα καὶ ὅλο αὐτὸ τὸ ὑλικό.
.               Νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ προχωρήσουμε σὲ συγκεκριμένες προτάσεις. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς παρούσης εἰσηγήσεως. Θὰ τεθῆ μία συγκεκριμένη πρόταση, μήπως τελικὰ βρεθῆ κάποια λύση στὸ φλέγον αὐτὸ θέμα τοῦ περιεχομένου τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν καὶ τῆς διδασκαλίας του. Παρακαλῶ, θὰ ἤθελα τὴν προσοχή σας καὶ τὴν κατανόησή σας. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ θίξω κανέναν, οὔτε νὰ παραθεωρήσω τὸ ἔργο ποὺ ἐπιτελοῦν ὅλοι στὴν Ἐκκλησία καὶ στὴν Παιδεία, δὲν ἀμφισβητῶ τὴν διάθεση κανενὸς στὸ νὰ προσφέρη στὴν Ἐκπαίδευση. Ξεκινῶ μὲ τὴν ὁμολογία ὅτι ὅλοι ὁμιλοῦν καὶ γράφουν ἀπὸ ἰδιαίτερη ἄποψη ὁ καθένας, ἀλλὰ μὲ τὸν βαθύτερο σκοπὸ νὰ προσφερθῆ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν στὰ Σχολεῖα κατὰ τὸν ἀρτιότερο τρόπο γιὰ τὴν ὠφέλεια τῶν μαθητῶν.
.               Διαιρῶ τὸ θέμα μου σὲ τέσσερεις ἑνότητες. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ κατὰ καιροὺς συζήτηση τοῦ θέματος στὴν Ἱερὰ Σύνοδο, ἡ δεύτερη εἶναι τὸ περιεχόμενο τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, κατὰ τὸ τρέχον Πρόγραμμα Σπουδῶν καὶ τὸ προτεινόμενο νέο Πρόγραμμα Σπουδῶν, ἡ τρίτη εἶναι ἡ πρότασή μου γιὰ τὴν ἐνδεχόμενη ἐπίλυση τοῦ ζητήματος, καὶ ἡ τέταρτη εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν γιὰ λόγους συνειδήσεως.

1.  Ἡ κατὰ καιροὺς συζήτηση τοῦ θέματος στὴν Ἱερὰ Σύνοδο

.               Ἤδη ἔχει ἀναφερθῆ ὅτι ἀνεδίφησα στὸν φάκελο ποὺ συνεκρότησε ὁ Θεοφιλέστατος Ἀρχιγραμματέας Ἐπίσκοπος Μεθώνης κ. Κλήμης καὶ μελέτησα τὸ τί ἔχει πράξει ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τὴν τελευταία πενταετία ποὺ γίνεται συζήτηση γιὰ τὸ σοβαρὸ αὐτὸ θέμα. Θὰ τονισθοῦν κεντρικὰ σημεῖα, χάριν τῆς ἱστορίας.
.               Ἡ Διαρκὴς Ἱερὰ Σύνοδος ἐπανειλημμένως στὶς Συνεδριάσεις της συνεζήτησε τὸ θέμα τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, μέσα στὰ πλαίσια τῆς ἁρμοδιότητάς της, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 2 τοῦ Νόμου 590/1977 «Περὶ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος» ὅτι «ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος συνεργάζεται μετὰ τῆς Πολιτείας, προκειμένου περὶ θεμάτων κοινοῦ ἐνδιαφέροντος, ὡς τὰ τῆς χριστιανικῆς ἀγωγῆς τῆς νεότητος…», καὶ ὕστερα ἀπὸ εἰσηγήσεις Συνοδικῶν Ἐπιτροπῶν, ἀπὸ παρεμβάσεις Μελῶν της, ἀπὸ ὑπομνήματα τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν, τῶν Θεολογικῶν Συλλόγων καὶ ἁρμοδίων προσώπων. Κατὰ τὴν τελευταία διαρρεύσασα πενταετία (2010-2015) συνεζήτησε τὸ θέμα αὐτὸ καὶ τὶς ποικίλες πλευρές του, μεταξὺ τῶν ἄλλων, τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2010, τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 2011, τὸν Νοέμβριο τοῦ 2012, τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2014, τὸν Φεβρουάριο τοῦ 2015 καὶ πρόσφατα τὸν Νοέμβριο καὶ τὸν Δεκέμβριο τοῦ 2015. Ὅταν διαβάση κανεὶς τὰ Πρακτικὰ τῶν Συνεδριάσεων αὐτῶν, διακρίνει τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν ἀγωνία τῶν Ἀρχιερέων γιὰ τὴν διατήρηση τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν πρὸς τὴν κατάλληλη ἀγωγὴ τῶν νέων.
.               Ἐπίσης, κατὰ τὴν διάρκεια τῶν Συνεδριῶν τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου ἀνεγνώσθησαν ἐμπεριστατωμένες εἰσηγήσεις Ἱεραρχῶν, ὅπως τῶν Σεβ. Μητροπολιτῶν Φιλίππων, Νεαπόλεως καὶ Θάσου κ. Προκοπίου, Ἀλέξανδρουπόλεως κ. Ἀνθίμου καὶ Μεσσηνίας κ. Χρυσοστόμου, ὅπως καὶ κατὰ καιροὺς ἀνεγνώσθησαν γνωμοδοτικὰ κείμενα τῶν Εἰδικῶν Συνοδικῶν Ἐπιτροπῶν γιὰ τὴν Παιδεία καὶ τὴν Νεότητα, καὶ τῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ Ἐπιμορφώσεως Ἐφημεριακοῦ Κλήρου.
.               Ἀκόμη, πρέπει νὰ μνημονεύσω ὅτι ἡ Διαρκὴς Ἱερὰ Σύνοδος διοργάνωσε ἐπανειλημμένως Συσκέψεις μεταξὺ τῶν Μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ Καθηγητῶν τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν καὶ τῶν Θεολογικῶν Συλλόγων. […]
.            Ἐπὶ πλέον ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἔλαβε κατὰ καιροὺς ὑπομνήματα τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν, τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Θεολόγων, τοῦ Πανελληνίου Θεολογικοῦ Συνδέσμου «Καιρός», τοῦ Παραρτήματος Θεολόγων Πατρῶν, τῆς Ἑνώσεως Θεολόγων Λαρίσης, τῆς ἐπιτροπῆς Ἐμπειρογνωμόνων γιὰ τὴν ἐκπόνηση Νέου Προγράμματος Σπουδῶν στὰ Θρησκευτικά τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Γυμνασίου τοῦ κ. Γεωργίου Κρίππα, Καθηγητοῦ Ἐλευθέρου Πανεπιστημίου κ.α.
.            Πέραν τούτων εἶναι σημαντικὸ τὸ ὑπόμνημα-παρέμβαση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐνώπιον τῆς Ὁλομελείας τῆς Ἀρχῆς Προστασίας Δεδομένων Προσωπικοῦ Χαρακτήρα μὲ θέμα «Νόμιμοι λόγοι ἐξαίρεσης ἀπὸ τὴν παρακολούθηση-ἐξέταση τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν στὴν πρωτοβάθμια καὶ δευτεροβάθμια ἐκπαίδευση».
.           Ὑπάρχουν καὶ ἄλλες πρωτοβουλίες ποὺ ἀνελήφθησαν ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι ὅτι παρὰ ταῦτα δὲν ἐπιλύεται αὐτὸ τὸ θέμα, ἐνδεχομένως γιατί ὅλες οἱ πλευρὲς ποὺ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ θέμα παραμένουν σταθερὲς στὶς ἀπόψεις τους, ἢ διότι δὲν ὡρίμασε ἀκόμη τὸ θέμα, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ περάση πολὺς καιρὸς γιὰ νὰ ὡριμάση. Ἔτσι, ἡ παροῦσα συνάντηση φιλοδοξεῖ νὰ δώση κάποια ἀφορμὴ ἐπιλύσεως τοῦ θέματος, τουλάχιστον ἀπὸ τὴν πλευρά μου θὰ προσπαθήσω νὰ καταθέσω συγκεκριμένη πρόταση.

2. Τὸ περιεχόμενο τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν

.         Καίριας σημασίας ζήτημα εἶναι ποιὸ θὰ εἶναι τὸ περιεχόμενο τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, ἀπὸ τὸ ὁποῖο θὰ ἐξαρτηθῆ καὶ ὁ τρόπος ἀπαλλαγῆς τῶν μαθητῶν ἀπὸ αὐτό.
.             Εἰσαγωγικὰ πρέπει νὰ ἐπισημανθῆ ὅτι χαρακτηρίζεται «μάθημα Θρησκευτικῶν» καὶ ὄχι «μάθημα Ἐκκλησιαστικῶν». Ἀπὸ τὴν φύση του τὸ μάθημα αὐτὸ εἶναι γνωσιολογικό, ἐξ οὗ καὶ χαρακτηρίζεται «μάθημα», καὶ μάλιστα «θρησκευτικῶν», ποὺ σημαίνει ὅτι δὲν ἀναφέρεται στὴν κατήχηση τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ λέγω αὐτό, γιατί ἐμεῖς οἱ θεολόγοι γνωρίζουμε ὅτι ὑφίσταται διαφορὰ μεταξὺ θρησκείας καὶ Ἐκκλησίας. Ἡ Ἐκκλησία δὲν μπορεῖ νὰ ταυτισθῆ μὲ τὸν ὅρο θρησκεία, γιατί ἔχει διαφορετικοὺς σκοπούς, ἐνδιαφέροντα καὶ μεθοδολογία.
.         Ἑπομένως, ὅπως διδάσκεται σήμερα τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, δὲν εἶναι κατήχηση τῆς Ἐκκλησίας, δὲν ταυτίζεται μὲ ἕνα κατηχητικὸ μάθημα, χωρὶς ὅμως νὰ ἀποδεσμεύεται ἀπὸ τὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας.

α) Οἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας
καὶ τοῦ Διοικητικοῦ Ἐφετείου Χανίων

.           Τὸ Σύνταγμα εἶναι ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας καὶ κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῆ ἢ νὰ τὸ ὑπονομεύση. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τὸ Σύνταγμα ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὸ Ἀνώτατο Διοικητικὸ Δικαστήριο τῆς Πατρίδας μας, τὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας.
.         Νὰ ἐνθυμίσω ὅτι γιὰ τὸ θέμα τῶν Θρησκευτικῶν εἶναι σημαντικὴ ἡ ὑπ’ ἀριθμ. 3356/1995 Ἀπόφαση τοῦ Ϛ´ Τμήματος τοῦ Σ.τ.Ε. Θὰ γίνη μία μικρὴ ἀνάλυση.
.           Ἡ ἀπόφαση αὐτὴ συνδυάζει τρία βασικὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἤτοι: τὸ 13 ἄρθρο γιὰ τὸν σεβασμὸ τῆς ἐλευθερίας τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως, καὶ γιὰ τὴν ἐλευθερία κάθε θρησκείας νὰ ἐπιτελῆ τὴν λατρεία της· τὸ ἄρθρο 16 γιὰ τὸν σκοπὸ τῆς παιδείας ποὺ παρέχεται ἀπὸ τὸ Κράτος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποβλέπη «στὴν ἀνάπτυξη τῆς ἐθνικῆς καὶ θρησκευτικῆς συνείδησης, καὶ τὴν διάπλασή τους σὲ ἐλεύθερους καὶ ὑπεύθυνους πολίτες»· καὶ τὸ 3 ἄρθρο ποὺ χαρακτηρίζει τὸ Ὀρθόδοξο Δόγμα ὡς «ἐπικρατοῦσα Θρησκεία», ποὺ σημαίνει ὅτι «ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρεσβεύει τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία». Ἔτσι, ἡ συγκεκριμένη ἀπόφαση συνδυάζοντας τὰ τρία αὐτὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καταλήγει στὸ ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς παιδείας ποὺ προσφέρεται στὰ Σχολεῖα εἶναι «μεταξὺ τῶν ἄλλων, καὶ ἡ “ἀνάπτυξη” τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης τῶν ἑλληνοπαίδων σύμφωνα μὲ τὶς ἀρχὲς τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς διδασκαλίας».
.             Αὐτὸ συνάγεται καὶ ἀπὸ τὴν Διεθνῆ Σύμβαση τῆς Ρώμης τῆς 4ης Νοεμβρίου 1950, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία κάθε Κράτος στὰ καθήκοντά του στὸ πεδίον τῆς μορφώσεως καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως «θὰ σέβεται τὸ δικαίωμα τῶν γονέων, ὅπως ἑξασφαλίζωσιν τὴν μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν ταύτην συμφώνως πρὸς τὰς ἰδίας αὐτῶν θρησκευτικὰς καὶ φιλοσοφικὰς πεποιθήσεις». Ἐννοεῖται ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ πλειοψηφία τῶν Ἑλλήνων Πολιτῶν ἀνήκει στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, αὐτὸ συνεπάγεται ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ προσφέρη θρησκευτικὴ ἀγωγή, σύμφωνα μὲ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καὶ σὲ αὐτὸ ἀποφασιστικὸ λόγο ἔχουν οἱ γονεῖς τῶν ἀνηλίκων μαθητῶν. Αὐτὸ δὲν ἀναφέρεται μόνον στὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, ἀλλὰ καὶ στὸ ὅτι «οἱ μαθητὲς εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μετέχουν στὶς σχολικὲς θρησκευτικὲς ἐκδηλώσεις, ὅπως εἶναι ἡ καθημερινὴ προσευχὴ καὶ ὁ ἐκκλησιασμός».
.             Ἔπειτα, στὴν ἀπόφαση αὐτὴ λέγεται ὅτι ἐπειδὴ οἱ μαθητὲς βάσει τοῦ 13 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν διατάξεων τῆς Συμβάσεως τῆς Ρώμης ἔχουν διάφορες θρησκευτικὲς καὶ φιλοσοφικὲς πεποιθήσεις, μποροῦν «νὰ μὴ μετέχουν στὶς πιὸ πάνω θρησκευτικὲς ἐκδηλώσεις καὶ νὰ μὴν παρακολουθοῦν τὴν διδασκαλία τοῦ μαθήματος τῶν θρησκευτικῶν», ἀρκεῖ νὰ δηλώσουν οἱ μαθητὲς καὶ οἱ γονεῖς στὸν Διευθυντὴ τοῦ Σχολείου ὅτι ἔχουν «λόγους θρησκευτικῆς συνείδησης» καὶ αὐτοὶ οἱ λόγοι προσδιορίζονται σαφῶς «ἤτοι διότι εἶναι ἑτερόδοξοι, ἐτερόθρησκοι ἢ ἄθεοι».
.             Καὶ ἂν ἡ ἄρνηση τῶν μαθητῶν ἢ τῶν γονέων τους, νὰ συμμετέχουν στὶς ἐκδηλώσεις αὐτὲς «δὲν συνδέεται ἀπὸ ἐπίκληση λόγων θρησκευτικῆς συνείδησης», τότε, κατὰ τὴν ἀπόφαση αὐτή, «ὁ Διευθυντὴς ἔχει καὶ πάλιν τὴν ὑποχρέωση ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὶς πιὸ πάνω διατάξεις, νὰ διερευνήσει μήπως τυχὸν ἡ ἄρνηση αὐτὴ ὀφείλεται σὲ τέτοιου εἴδους λόγους, οὕτως ὥστε νὰ συμπεριφερθῆ ἀναλόγως, σύμφωνα μὲ ὅσα ἐκτίθενται πιὸ πάνω».
.             Ἐπειδή, ὅμως, μία τέτοια ἐνέργεια τοῦ Διευθυντῆ μπορεῖ νὰ ἐκληφθῆ ὅτι ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, στὴν ἀπόφαση τοῦ Σ.τ.Ε. ἐπισημαίνεται ὅτι ἡ ἔρευνα αὐτὴ «δὲν ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸ ἄρθρο 13 τοῦ Συντάγματος, διότι δὲν ἀποτελοῦν μέσον πρὸς δίωξη τοῦ μαθητῆ, λόγῳ τῶν διαφόρων, ἐνδεχομένως, θρησκευτικῶν του πεποιθήσεων, οἱ ὁποῖες πρέπει πάντως νὰ εἶναι σεβαστές, ἀλλὰ ὅλως ἀντιθέτως ἀποβλέπουν εἰς τὸ νὰ διευκολύνουν τὸν μαθητὴ νὰ ἀπολαύσει “ἀνεμπόδιστα” τὴν ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς του συνειδήσεως».
.             Τὸ περιεχόμενο τῆς ἀπόφασης αὐτῆς παρατηρεῖται καὶ σὲ ἑπόμενη ἀπόφαση τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἤτοι τὴν ὑπ’ ἀριθμ. 2176/1998 ἀπόφαση, ἡ ὁποία ἀναφέρεται στὸ νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ διδασκαλία τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν «ἐπὶ ἱκανὸν ἀριθμὸν ὡρῶν διδασκαλίας ἐβδομαδιαίως».
.             Στὸ Ϛ´ Τμῆμα τοῦ Σ.τ.Ε., ποὺ ἐξέδωσε καὶ τὶς δύο αὐτὲς ἀποφάσεις, προήδρευσε ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας Ἀναστάσιος Μαρίνος, ὁ ὁποῖος μὲ σχετικὲς μελέτες του ἀνέλυσε τὸ ὅλο περιεχόμενο τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν, ποὺ νομίζω ὅτι οἱ μελέτες αὐτὲς ἔχουν ἐξαιρετικὸ ἐνδιαφέρον.
.             Νεώτερη ἀπόφαση τοῦ τριμελοῦς Διοικητικοῦ Ἐφετείου Χανίων κινεῖται στὴν ἴδια προοπτική. Πρόκειται γιὰ τὴν ὑπ’ ἀριθμ. 115/2012 ἀπόφαση τοῦ Διοικητικοῦ αὐτοῦ Δικαστηρίου, ποὺ εἶναι ἰσόκυρη μὲ τὶς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, διότι ὁ Νόμος 702/1977 ὑπήγαγε τὴν ἐκδίκαση τῶν αἰτήσεων τῶν ἀκυρωτικῶν πράξεων ποὺ ἀφοροῦν κάθε θέμα ἐκπαιδευτικῆς νομοθεσίας ἀπὸ τὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας στὰ Τριμελῆ Διοικητικὰ Ἐφετεῖα. Ἑπομένως, ἡ ἀπόφαση αὐτὴ εἶναι ὁριστικὴ καὶ τελεσίδικη καὶ δὲν ὑπάγεται σὲ κανένα ἔνδικο μέσο, εἶναι δὲ ὑποχρεωτικὴ γιὰ κάθε δημόσια ὑπηρεσία.
.             Ἡ συγκεκριμένη ἀπόφαση στηρίζεται στὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, τὶς ἀποφάσεις ὑπ’ ἀριθμ. 3356/1995 καὶ 2176/1998 τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὶς σχετικὲς ἀποφάσεις τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δικαστηρίων, τὸν Νόμο περὶ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἄλλους Νόμους καὶ κανονιστικὲς Πράξεις τῆς Πολιτείας καὶ ἀποφαίνεται ὅτι «τὰ βιβλία τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, ἐκδίδονται μὲ γνώμονα τὴν ὡς ἄνω ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐπιβαλλόμενη ἐπιταγὴ καὶ ὑλοποιοῦν τὸν ἐκτελεστικὸ αὐτὸν νόμο 1566/1985, ἀναγνωρίζεται, ὅπως ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, ἡ ἀξία καὶ ἡ ἀναγκαιότητα τῆς θρησκευτικῆς ἀγωγῆς στὸ σχολεῖο, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται νὰ μὴν εἶναι ἄσχετη μὲ τὴν κοινωνική, τὴν πολιτισμικὴ καὶ τὴν θρησκευτικὴ συνείδηση τοῦ τόπου στὸν ὁποῖον οἱ μαθητὲς ζοῦν καὶ ἀναπτύσσονται».
.             Εἰδικότερα δὲ ἡ ἀπόφαση αὐτὴ κάνει ἀναφορὰ στὸ βιβλίο τῆς Α´ τάξεως τοῦ Γενικοῦ Λυκείου, τὸ ὁποῖο σημειωτέρον κατηγορεῖται ὡς κατηχητικὸ μάθημα, καὶ ἀποφαίνεται: «Μὲ αὐτὸ δὲ τὸ περιεχόμενο (ὅπως προκύπτει καὶ ἀπὸ τὰ κατ’ ἐπίκληση προσκομισθέντα καὶ ἀποτελοῦντα στοιχεῖα τῆς δικογραφίας βιβλία τοῦ μαθήματος τῶν θρησκευτικῶν ποὺ διδάχθηκαν κατὰ τὴν σχολικὴ περίοδο 2010-2011, μὲ ἐνδεικτικὴ παράθεση τοῦ περιεχομένου τοῦ βιβλίου Α´ Γενικοῦ Λυκείου μὲ τίτλο «ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ» μὲ τὰ Κεφάλαια ποὺ εἶναι τὰ ἑξῆς …) (καὶ ἀναφέρονται τὰ σχετικὰ κεφάλαια), τὸ μάθημα τῶν θρησκευτικῶν, καὶ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴ συνταγματικὴ ἐπιταγὴ περὶ προστασίας τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης (ἄρθρο 13 πρ. 1Σ), δὲν ἀντιτίθεται στὶς ἀπαιτήσεις τοῦ πλουραλισμοῦ, τῆς πολυφωνίας καὶ τῆς πολυπολιτισμικότητας (ἐδῶ καταγράφονται ἀποφάσεις τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου), ἀλλὰ ἀκριβῶς τὶς θεμελιώνει, ὁ δὲ ὑποχρεωτικὸς χαρακτήρας του ὄχι μόνο δὲν ἀναιρεῖ, ἀλλὰ ἐπισφραγίζει τὸν σεβασμὸ τῶν ὁποιωνδήποτε διαφορετικῶν πεποιθήσεων, ὅπως καὶ ἱστορικὰ ἀναδεικνύεται ἡ μακρὰ συνύπαρξη μὲ ἀλλόφυλους καὶ ἀλλόθρησκους».
.             Γενικά, σύμφωνα μ τν σημαντικ ατ πόφαση πιβάλλεται ποχρεωτικ διδασκαλία το μαθήματος τν Θρησκευτικν στ Σχολεα, τὸ ὁποῖο μάθημα, ὅπως ἔχει διατυπωθῆ στὰ ἰσχύοντα βιβλία, κινεῖται στὶς ἀπαιτήσεις τοῦ πλουραλισμοῦ, τῆς πολυφωνίας καὶ τῆς πολυπολιτισμικότητας· οἱ ὀρθόδοξοι μαθητὲς δὲν μποροῦν νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν ὅσους λόγους καὶ ἂν ἐπικαλεσθοῦν· καὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀπαλλάσσωνται ἀπὸ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν μόνον οἱ ἄθρησκοι, οἱ ἀλλόθρησκοι ἢ ἑτερόδοξοι μαθητές, μόνον μὲ τὶς αὐστηρῶς προδιαγραφόμενες προϋποθέσεις.
.             Μ τς σημαντικς ατς ποφάσεις τν νωτάτων Διοικητικν Δικαστηρίων λληνικ Πολιτεία δν μπορε ν προβ τόσο στν λλαγ το περιεχομένου το μαθήματος τν Θρησκευτικν στος ρθοδόξους μαθητές, ὅσο καὶ στὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὴν παρακολούθησή του μὲ τὴν ἐπίκληση μόνο λόγων συνειδήσεως, χωρὶς νὰ δηλώνονται σαφέστατα οἱ λόγοι. Μάλιστα, ὅπως ἐπισημαίνεται, ο κπαιδευτικο κρατικο λειτουργο πέχουν στικς κα πειθαρχικς εθύνες, ταν παραβον τς ποχρεώσεις τους χωρς ν ποκλείωνται κα ο ποινικς εθύνες.
.           Ἐπὶ πλέον στὴν Ἀπόφαση αὐτὴ γράφεται ὅτι «οἱ ἀπόψεις τοῦ Συνηγόρου τοῦ Πολίτη δὲν δεσμεύουν τὶς Κρατικὲς Ὑπηρεσίες, ὅπως δέχεται ἡ νομολογία τῶν δικαστηρίων καὶ συγκεκριμένα τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖο μὲ τὴν 1041/2004 ἀπόφασή του δέχεται ἐπὶ λέξει: «… ἡ σιωπηρὴ ἄρνηση τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς νὰ συμμορφωθεῖ σὲ πόρισμα τοῦ Συνηγόρου τοῦ Πολίτου … δὲν ἀποτελεῖ παράλειψη ὀφειλόμενης ἐνέργειας»».
.           Ἑπομένως, οἱ ἀποφάσεις αὐτὲς τῶν Ἀνωτάτων Δικαστηρίων τῆς Χώρας μας ἐπιλύουν τὸ θέμα αὐτὸ καὶ δὲν μπορεῖ νὰ γίνη ἀλλαγὴ στὸ περιεχόμενο τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν.

β) Οἱ παραπλανητικοὶ χαρακτηρισμοὶ

.               Ἡ συζήτηση ποὺ ἔγινε μέχρι τώρα ἔχει περιορισθῆ κυρίως στὸ κατὰ πόσον τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν θὰ εἶναι κατηχητικὸ-ὁμολογιακὸ ἢ θρησκειολογικὸ ἢ ἡ ὑπέρβασή τους. Ἡ πρώτη περίπτωση (κατηχητικὸ-ὁμολογιακὸ) προϋποθέτει ἀμιγῶς ὀρθόδοξα Σχολεῖα, ἐνῶ ἡ δεύτερη περίπτωση (θρησκειολογικὸ) προϋποθέτει πολυπολιτισμικὰ Σχολεῖα, σὲ μία πλουραλιστικὴ κοινωνία. Ἐπίσης, αὐτὴ ἡ συζήτηση γίνεται μὲ τὴν προοπτικὴ νὰ μποροῦν νὰ τὸ παρακολουθοῦν ὅλοι οἱ μαθητές, χωρὶς νὰ χρειάζεται νὰ ζητήσουν μερικοὶ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὸ μάθημα.
.         Μελετώντας τὰ περισσότερα κείμενα ποὺ ἔχουν γραφῆ ἀπὸ τοὺς ὑποστηρικτὲς τῶν δύο τάσεων-κατευθύνσεων, ἔχω διαπιστώσει ὅτι δόθησαν χαρακτηρισμοὶ ποὺ δὲν εὐσταθοῦν καὶ ἐνδεχομένως ἀποπροσανατολίζουν τὴν προσοχὴ τῶν ἀνθρώπων καὶ δὲν βοηθοῦν στὴν ἐπίλυση τοῦ θέματος.
.         Μερικοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι τὸ τρέχον – ἰσχῦον Πρόγραμμα Σπουδῶν χαρακτηρίζεται ὡς κατηχητικὸ – ὁμολογιακό, ποὺ πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ γίνεται σὲ μία σύγχρονη πλουραλιστικὴ κοινωνία. Ἐπίσης, τὸ προτεινόμενο νέο Πρόγραμμα Σπουδῶν χαρακτηρίζεται ὡς θρησκειολογικό, ποὺ μεταβάλλει τὸν χαρακτήρα τῆς Παιδείας, ἀντίθετα μὲ ὅ,τι ἐπιτάσσει τὸ Σύνταγμα, οἱ ἀποφάσεις τῶν Δικαστηρίων καὶ ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἢ εἶναι τὸ πλέον κατάλληλο γιὰ τὶς σύγχρονες συνθῆκες ζωῆς. Αὐτὸ τὸ γράφω κάπως σχηματικά.
.         Ὅμως νομίζω ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἑρμηνεύονται διαζευκτικά, τοῦ τύπου: ὁμολογιακὸ-κατηχητικὸ μάθημα ἢ θρησκειολογικό; Δυστυχῶς πάντοτε, ὅταν ὑπάρχουν ἀντιπαραθέσεις, δημιουργοῦνται οἱ συνθῆκες νὰ ἀποδίδωνται σὲ αὐτοὺς ποὺ ἔχουν διαφορετικὲς ἀπόψεις διάφοροι χαρακτηρισμοί, οἱ ὁποῖοι ὅμως εἶναι ἐπιφανειακοὶ καὶ δὲν ἀνταποκρίνωνται στὴν πραγματικότητα. Πάντως, μοῦ δημιουργήθηκε ἡ ἐντύπωση, ἴσως ἐσφαλμένα, ὅτι ἡ ἀντίθεση μεταξὺ τῶν προγραμμάτων δὲν προέρχεται τόσο ἀπὸ τὸ περιεχόμενο τῶν βιβλίων, ὅσο ἀπὸ τὶς θεολογικὲς τάσεις ποὺ ἐκφράζουν οἱ προτείνοντες, ποὺ ἄλλοι χαρακτηρίζονται ὡς συντηρητικοὶ καὶ ἄλλοι ὡς φιλελεύθεροι.
.         Μελέτησα ὅσον εἶναι δυνατὸν καὶ τὰ δύο προγράμματα, ἤτοι τὸ τρέχον Πρόγραμμα Σπουδῶν καὶ τὸ προτεινόμενο νέο Πρόγραμμα Σπουδῶν. Πάντοτε ὑποστήριζα ὅτι στὸ θέμα αὐτὸ δὲν μποροῦμε νὰ ὁμιλοῦμε θεωρητικά, καὶ ἀφηρημένα, γι’ αὐτὸ παλαιότερα εἶχα προτείνει νὰ γραφοῦν γιὰ ἕνα συγκεκριμένο θέμα κείμενα καὶ μὲ τὰ δύο προτεινόμενα Προγράμματα, ὥστε νὰ ἔχουμε μπροστὰ μας παραδείγματα καὶ νὰ κρίνουμε ἀσφαλῶς. Τώρα ὅμως ποὺ συγκεκριμενοποιήθηκαν τὰ θέματα, μποροῦμε νὰ ἔχουμε συγκριτικὴ γνώμη.
.         Ἔτσι μελέτησα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ βιβλία τῶν Θρησκευτικῶν ποὺ διδάσκονται στοὺς μαθητὲς τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Λυκείου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μελέτησα τὸ προτεινόμενο νέο Πρόγραμμα Σπουδῶν καὶ κατέληξα σὲ μερικὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θὰ διατυπώσω μὲ εἰλικρίνεια.

γ) Τὸ τρέχον Πρόγραμμα Σπουδῶν

.         Θεωρῶ ὅτι τ τρέχον Πρόγραμμα Σπουδν σφαλμένως χαρακτηρίζεται ς κατηχητικόμολογιακό.
.         Ὁ ὅρος ὁμολογιακὸ μάθημα δὲν ἐκφράζει τὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση, ἀλλὰ παραπέμπει στὴν δυτικὴ θρησκευτικὴ παράδοση, διότι ὅπως γνωρίζουμε, αὐτὸς ὁ ὅρος «ἐπικράτησε μετὰ τὶς μακραίωνες διαμάχες Ρωμαιοκαθολικῶν καὶ Προτεσταντῶν στὴν δυτικὴ καὶ βόρεια Εὐρώπη, ὅπου οἱ ὁμολογίες πίστεως ἦταν μία δημόσια παραδοχὴ τῆς διδασκαλίας τῶν νικητῶν». Αὐτὸ σημαίνει ὅτι «τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν δὲν ἔχει ἀφ’ ἑαυτοῦ του ὁμολογιακό-κατηχητικὸ χαρακτήρα ποὺ ἔχει στὴ Δυτικὴ Εὐρώπη». Πιὸ συγκεκριμένα θὰ μποροῦσα νὰ πῶ ὅτι τὰ βιβλία, ποὺ δίνονται στοὺς μαθητές, δὲν κάνουν ἀπολογητικὴ ὑπὲρ τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας σὲ σχέση μὲ ἄλλες Ὁμολογίες ἢ τὸν Ρωμαιοκαθολικισμό, οὔτε ὑπερασπίζονται φονταμενταλιστικὲς θέσεις ἀπέναντι στὶς ἐπιστῆμες, ὅπως κάνουν διάφορα ὁμολογιακὰ προτεστατικὰ Sunday Schools.
.         Εἶναι δὲ χαρακτηριστικὸ ὅτι οἱ συγγραφεῖς τοῦ βιβλίου τῆς Α´ Γυμνασίου (Ὄλγα Γριζοπούλου καὶ Πηγὴ Καζλάρη) ἀρνοῦνται τὸν κατηχητικὸ χαρακτήρα τοῦ βιβλίου ποὺ συνέγραψαν, γι’ αὐτὸ γράφουν: «Τὸ μάθημα ἔχει ἐνημερωτικὸ καὶ μορφωτικὸ χαρακτήρα καὶ οἱ δάσκαλοί του θεωροῦν τὴν κατήχηση ὡς ἔργο ἀποκλειστικά τῆς Ἐκκλησίας».
.         Ἑπομένως, τὸ τρέχον Πρόγραμμα Σπουδῶν τῶν Θρησκευτικῶν δὲν εἶναι ὁμολογιακὸ-κατηχητικὸ μάθημα, οὔτε πρέπει νὰ χαρακτηρίζεται μὲ τὸν ὅρο αὐτό, ἀλλὰ εἶναι κατὰ βάση γνωσιολογικό, πολιτιστικὸ καὶ ἔχει θρησκειολογικὰ στοιχεῖα. Ἂν ἐξακολουθεῖ νὰ χαρακτηρίζεται «ἀπὸ τοὺς ἐπιπόλαιους περιφρονητές του ἢ τοὺς μικρόψυχους φίλους του (θελητὰ ἢ ἀθέλητα)» ὡς ὁμολογιακὸ – κατηχητικό, τότε ἀδικεῖται τὸ μάθημα, παραπλανῶνται ὅσοι δὲν ἔχουν ἄμεση γνώση τοῦ ἀντικειμένου, γίνεται ἀφορμὴ νὰ αὐξάνωνται οἱ αἰτήσεις γιὰ ἀπαλλαγές, γιατί ἀπὸ τὴν φύση του «μάθημα κατηχητικὸ σημαίνει μάθημα ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΟ» καὶ ὠθεῖται πρὸς τὸ ὁλοκληρωτικὰ θρησκειολογικό.
.         Δν πάρχουν τεκμηριώσεις μ συγκεκριμένες κειμενικς ναφορς στ τί ννοον ο πικριτς τν τρεχόντων βιβλίων λέγοντας τι τ μάθημα εναι κατηχητικμολογιακό. Κτίσθηκε μία πιχειρηματολογία χωρς τεκμήρια. Οἱ ἐπικριτές, ἐνίοτε καὶ σιωπηρά, μπορεῖ νὰ ὑπονοοῦν τὴν στάση ὁρισμένων θεολόγων μέσα στὴν τάξη, ὅτι δηλαδὴ κάνουν κατήχηση. Ὡστόσο, κάτι τέτοιο ἀφορᾶ τὴν προσωπικότητα κάθε διδάσκοντος καὶ δὲν ἀποφεύγεται σὲ κανένα ἀπολύτως μάθημα, ὅπου εἰσάγονται οἱ προσωπικὲς ἰδεολογίες κάθε διδάσκοντος. Τὰ βιβλία δὲν μπορεῖ νὰ εὐθύνωνται γιὰ τοὺς ὅποιους ἐκτροχιασμούς, ἂν ὑπάρχουν, ἀπὸ πλευρᾶς διδασκόντων.
.         Ὑπενθυμίζω ὅτι ἡ θεματολογία τῶν βιβλίων εἶναι ἡ ἀκόλουθη:
Τὸ βιβλίο τῆς Α´ Γυμνασίου ἀσχολεῖται μὲ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη, τῆς Β´ Γυμνασίου μὲ τὴν Καινὴ Διαθήκη, τῆς Γ’ Γυμνασίου μὲ τὴν Ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία, τῆς Α´ Λυκείου μὲ τὴν Ὀρθόδοξη πίστη καὶ λατρεία, τῆς Β´ Λυκείου μὲ τὸν Χριστιανισμὸ καὶ τὰ Θρησκεύματα, καὶ τῆς Γ´ Λυκείου μὲ τὴν Χριστιανικὴ Ἠθική.
.         Τρεῖς παρατηρήσεις θὰ κάνω γιὰ τὴν θεματικὴ διάρθρωση τοῦ τρέχοντος Προγράμματος Σπουδῶν, δηλαδὴ τοῦ Προγράμματος ποὺ ἰσχύει σήμερα.
.         Ἡ πρώτη παρατήρηση εἶναι ὅτι ὑφίσταται μία μεθοδολογία ποὺ ἀναπτύσσεται στὴν ἱστορικὴ ἐξέλιξή της, ἤτοι ὁ μαθητὴς ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη ὁδηγεῖται στὴν Νέα Διαθήκη, τὴν Ἐκκλησία, τὰ ἄλλα Θρησκεύματα καὶ τὴν σύγχρονη ζωή. Οἱ μαθητὲς ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ παρακολουθήσουν τὴν ἐξέλιξη τῆς Ἐκκλησίας μέσα στὴν ἱστορία, τὸν πολιτισμὸ καὶ τὴν σύγχρονη ζωή. Ἔτσι, ἀποκτοῦν μεθοδικὰ σταθερὲς βάσεις γιὰ νὰ γνωρίσουν καὶ ἄλλα θρησκεύματα. Μάλιστα, στὴν Β´ Λυκείου δίδεται ἡ δυνατότητα στοὺς μαθητές, ἀφοῦ προηγουμένως γνώρισαν τὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, στὴν ὁποία ἀνήκουν, καὶ τὶς ἄλλες Χριστιανικὲς Ὁμολογίες, ἔπειτα νὰ μάθουν καὶ τὰ ἰδιαίτερα στοιχεῖα τῶν ἄλλων Θρησκειῶν, ὥστε νὰ μὴ ὑποστοῦν σύγχυση ἰδεολογική, πολιτιστική.
.           Ἡ δεύτερη παρατήρησή μου εἶναι ὅτι οἱ συγγραφεῖς τῶν βιβλίων εἶναι ἱκανοὶ ἐπιστήμονες μὲ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ ἐμπειρία στὴν διδασκαλία. Δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τοὺς ἀποδώση μομφὴ ὅτι εἶναι ὀπισθοδρομικοὶ ἢ συντηρητικοί, μάλιστα μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς χαρακτηρίζονται ὡς φιλελεύθεροι θεολόγοι.
.         Ἡ τρίτη παρατήρησή μου εἶναι ὅτι τὰ ἴδια βιβλία εἶναι ἀνοικτά, σὲ μερικὰ σημεῖα πολὺ προχωρημένα στὸν πλουραλισμό, καὶ δὲν μπορεῖ κανεὶς εὔκολα νὰ τοὺς ἀποδώση τὸν χαρακτήρα τοῦ κατηχητικοῦ ἢ ὁμολογιακοῦ μαθήματος, ἀφοῦ γίνεται λόγος γιὰ τὴν οἰκουμενικὴ κίνηση κλπ.
.         Θὰ κάνω μία μικρὴ ἀναφορά, ἡ ὁποία θὰ δείξη ὅτι τὰ ἰσχύοντα βιβλία ὑπερβαίνουν τὸν κατηχητικὸ-ὁμολογιακὸ χαρακτήρα καὶ θὰ μποροῦσαν νὰ τὰ παρακολουθήσουν καὶ μαθητὲς ποὺ διαπνέονται ἀπὸ ἀθεϊστικὲς ἀπόψεις γιὰ νὰ πληροφορηθοῦν τὰ θρησκευτικὰ γνωστικὰ ἀντικείμενα, ἀλλὰ καὶ μαθητὲς ποὺ ἀνήκουν σὲ ἄλλα Θρησκεύματα, γιὰ νὰ πληροφορηθοῦν τὸ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο τῆς Χώρας ποὺ ζοῦν, στὸ ὁποῖο πολιτιστικὸ ἐπίπεδο κυρίαρχη θέση κατέχει ἡ θρησκευτικὴ-ἐκκλησιαστικὴ πίστη.
.         Δύο βιβλία τῆς Μέσης Ἐκπαίδευσης (Α´ Γυμνασίου καὶ Β´ Λυκείου) εἶναι στὴν οὐσία τους Θρησκειολογικά. Συγκεκριμένα:
.           Τὸ βιβλίο τῆς Α´ Γυμνασίου ἀναφέρεται στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, ποὺ εἶναι ἱστορία τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, (προϊστορία τοῦ Χριστιανισμοῦ) καὶ ἔχει στοιχεῖα ποὺ χρησιμοποιεῖ ὁ Ἰσλαμισμός. Παράλληλα γίνεται ἀναφορὰ γιὰ τὴν Αἴγυπτο, τὴν Βαβυλώνα καὶ τὸν Ἑλληνισμό. Εἶναι καθαρὰ θρησκειολογικὸ βιβλίο.
.         Τὸ βιβλίο τῆς Β´ Γενικοῦ Λυκείου εἶναι καθαρὰ θρησκειολογικό. Στὴν ἀρχὴ γίνεται λόγος γιὰ τὸν Χριστιανισμό, ὡς πρὸς τὴν προσφορά του, μεταφέροντας καταπληκτικὰ μηνύματα, ὡς πρὸς τὸ κακό, τὸν ἀπολυτρωτικὸ χαρακτήρα, τὴν δικαιοσύνη, τὸν συνάνθρωπο ὡς ἀδελφὸ γιὰ τὴν ὑπέρβαση τῶν προκαταλήψεων τοῦ κόσμου, τὴν πολιτικὴ θεολογία, τὴν θεολογία τῆς ἀπελευθέρωσης, τὴν θεολογία τῆς ἐλπίδας, τὴν ὑπαρξιακὴ θεολογία, τὴν φεμινιστικὴ θεολογία, τὴν μαύρη θεολογία ἀλλὰ ἔχει καὶ κεφάλαια ὅπου ἀναπτύσσονται θέματα, ὅπως ὁ πλουραλιστικὸς κόσμος, ἡ χριστιανικὴ θεώρηση τοῦ Κράτους καὶ τῆς πολιτικῆς, ὁ φανατισμὸς καὶ ἡ ἀνεξιθρησκεία, τὸ φαινόμενο τῆς ἀθεΐας, ἡ σχέση μεταξὺ Πίστεως καὶ Ἐπιστήμης, ἡ σχέση μεταξὺ Χριστιανισμοῦ καὶ Πολιτισμοῦ. Ἔπειτα, παρουσιάζονται τὰ κυριότερα θρησκεύματα, ὅπως ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ θρησκεία, τὰ ἀφρικανικὰ θρησκεύματα, ὁ Ἰουδαϊσμός, τὸ Ἰσλάμ, ὁ Ἰνδουϊσμός, ἡ Γιόγκα, ὁ Βουδισμός, ἡ Κινεζικὴ θρησκεία, ἡ Ἰαπωνικὴ θρησκεία. Στὸ τέλος ἀντιμετωπίζεται τὸ θέμα «ἡ θρησκεία μπροστὰ στὸ πρόβλημα τοῦ θανάτου».
.         Τὸ βιβλίο τῆς Γ´ Γενικοῦ Λυκείου κάνει λόγο γιὰ τὶς προϋποθέσεις τῆς ἠθικῆς ζωῆς, ἤτοι γιὰ τὴν ἠθικὴ συνείδηση καὶ τὰ θέματα τῆς ἐλευθερίας γιὰ τὸ χριστιανικὸ ἦθος καὶ τὴν σύγχρονη κοινωνία, ἤτοι τὰ κοινωνικὰ προβλήματα, τὴν εἰρήνη, τὴν βούληση τοῦ ἀνθρώπου γιὰ διάκριση καὶ δύναμη γιὰ τὴν βιολογικὴ διάσταση τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, τὸ σῶμα, τὰ δύο φύλα, τὴν οἰκογένεια, γιὰ συνειδησιακὰ προβλήματα στὴν ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου ὡς πρὸς τὴν ἀνθρώπινη ζωή, τὴν βιοϊατρική, τὴν ἄρνηση καὶ ὑποτίμηση τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς, τὸ πρόβλημα τῶν ναρκωτικῶν γιὰ τὴν χριστιανικὴ ἠθικὴ καὶ τὴν σύγχρονη τεχνολογία, ὅπου γίνεται λόγος καὶ γιὰ τὸ οἰκολογικὸ πρόβλημα, τὴν πληροφορικὴ καὶ τὰ Μέσα Ἐνημέρωσης τῶν πολιτῶν καὶ γιὰ τὶς ὑπαρξιακὲς καταστάσεις, ἤτοι τὸ ἄγχος, τὴν μοναξιά, τὴν περιθωριοποίηση, τὴν ἀλλοτρίωση, τὴν χαρὰ καὶ τὴν λύπη, τὸν θάνατο.
.         Ἔπειτα, τὰ ἄλλα τρία βιβλία ἀναφέρονται στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἀλλὰ κάνουν λόγο καὶ γιὰ ἄλλες Χριστιανικὲς Ὁμολογίες καὶ γιὰ ἄλλα θρησκευτικὰ φαινόμενα. Συγκεκριμένα:
Τὸ βιβλίο τῆς Β´ Γυμνασίου ἀναφέρεται στὴν Καινὴ Διαθήκη, τὸν Χριστὸ καὶ τὸ ἔργο Του. Στὸ βιβλίο αὐτό, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, γίνεται λόγος γιὰ τὸν Ἑλληνορωμαϊκὸ κόσμο στὴν ἐποχὴ τοῦ Χριστοῦ στὴν γῆ τοῦ Ἰσραὴλ τὸν Ἰσραηλιτικὸ κόσμο στὰ χρόνια του Χριστοῦ καὶ γιὰ τὴν ἐμφάνιση καὶ τὸ ἔργο τοῦ Χριστοῦ. Μέσα ἀπὸ τὶς σελίδες τοῦ βιβλίου μεταφέρονται στοὺς μαθητὲς πανανθρώπινα μηνύματα, ὅπως ἡ ἀγάπη ὡς ὑπέρβαση τοῦ φυλετισμοῦ καὶ ἡ ἄνευ ὁρίων φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ, ὁ πλοῦτος καὶ ἡ φτώχεια, ἡ ἐξύψωση τῆς γυναίκας καὶ τῶν παιδιῶν, ἡ ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὶς ἀσθένειες κ.α.
.         Τὸ βιβλίο τῆς Γ´ Γυμνασίου ἀναφέρεται σὲ θέματα ἱστορίας τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Πεντηκοστὴ μέχρι τὸ ὅραμα καὶ τὶς προσπάθειες γιὰ τὴν ἑνότητα τῶν Χριστιανῶν. Τὸ βιβλίο εἶναι ἀνοικτό, ἀφοῦ στὰ κεφάλαιά του ἀναπτύσσονται θέματα γιὰ τὴν συνάντηση τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ τὶς αἱρέσεις γιὰ τὸν Χριστιανισμὸ στὸν εὐρύτερο Εὐρωπαϊκὸ χῶρο καὶ στοὺς σλαβικοὺς λαοὺς γιὰ τὴν Ἐκκλησία στὰ νεώτερα χρόνια, ὅπου ἀναπτύσσονται τὰ σχετικὰ μὲ τὴν Μεταρρύθμιση, τὴν Ρωμαιοκαθολικὴ Ἐκκλησία γιὰ τὸν Χριστιανικὸ κόσμο σήμερα, ὅπου γίνεται λόγος γιὰ τοὺς Ρωμαιοκαθολικούς, τοὺς Προτεστάντες καὶ τὴν Ὀρθοδοξία στὸν σύγχρονο κόσμο, καὶ φυσικὰ τὶς προσπάθειες γιὰ τὴν ἑνότητα τῶν Χριστιανῶν. Ἡ ἀνάπτυξη τῶν θεμάτων αὐτῶν δὲν γίνεται μὲ τρόπο κατηχητικό, ὁμολογιακὸ καὶ συντηρητικό, ἀλλὰ μᾶλλον πολὺ ἐλεύθερα, ἀφοῦ ὑπάρχουν θέματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ προκαλέσουν ἕναν συντηρητικὸ θεολόγο.
.         Τὸ βιβλίο τῆς Α´ Γενικοῦ Λυκείου ἀναφέρεται σὲ θέματα Ὀρθοδόξου πίστεως καὶ λατρείας. Τὸ βιβλίο αὐτὸ στὰ δύο πρῶτα κεφάλαια παρουσιάζει τὴν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὴν ἱστορία καὶ τὸ περιεχόμενο τῶν Μυστηρίων. Ὅμως, στὰ ἑπόμενα τρία κεφάλαια παρουσιάζει τοὺς σύγχρονους λειτουργικοὺς προβληματισμούς, ὅπως γιὰ τὴν γλώσσα καὶ τὴν μουσικὴ τῆς χριστιανικῆς λατρείας τὴν θέση τῶν λαϊκῶν στὴν σύγχρονη λατρεία, τῶν γυναικῶν στὴν λατρεία καὶ τὸν ἐκκλησιασμὸ ὡς ἀνάγκη ἢ συνήθεια, κάνει λόγο γιὰ τὰ παραθρησκευτικὰ φαινόμενα καὶ τὶς φιλοσοφικὲς ὀργανώσεις θρησκευτικοῦ χαρακτήρα, ὅπως τὴν μαγεία, τὸν σατανισμό, τὸν πνευματισμό, τὴν Μασονία γιὰ τὶς νέες θρησκευτικὲς διδασκαλίες καὶ λατρεῖες, προσφέροντας χαρακτηριστικὰ παραδείγματα.
.         Ἑπομένως, ὅταν διάβασα τ βιβλία το τρέχοντος Προγράμματος Σπουδν διαπίστωσα τι δν μπορον ν χαρακτηριστον ς μολογιακ-κατηχητικ βιβλία, λλ εναι βιβλία πο χουν γνωστικ κα νημερωτικ περιεχόμενο γιὰ τὴν ἱστορία τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος στὴν χώρα μας, καὶ κινοῦνται πρὸς τὸν θρησκειολογικὸ προσανατολισμό. Ὁ μαθητής, κάθε χριστιανικῆς, θρησκευτικῆς καὶ ἀθεϊστικῆς ἀπόψεως, ποὺ διδάσκεται αὐτὰ τὰ μαθήματα ἀπὸ ἕναν καλὸ θεολόγο ὄχι μόνον δὲν φανατίζεται, ἀλλὰ ἐνημερώνεται, προβληματίζεται καὶ κρίνει δημιουργικὰ τὸ θρησκευτικὸ φαινόμενο. πορ γιατί τ ποκαλον κατηχητικμολογιακά! Τ κάνουν π γνοια γι παραπληροφόρηση; Ἀκόμη καὶ ὅταν γίνεται ἀναφορὰ στὸν Χριστιανισμό, ὁ μαθητὴς ἔρχεται σὲ ἐπαφὴ μὲ ὅλες τὶς τάσεις τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ μὲ ὅλες τὶς μορφὲς τῆς σύγχρονης θεολογίας, ὅπως τὴν πολιτικὴ θεολογία, τὴν θεολογία τῆς ἀπελευθέρωσης, τὴν δράση τῶν Λατινοαμερικανῶν θεολόγων.
.         Δὲν μπόρεσα νὰ καταλάβω γιατί κάποιος ζητᾶ νὰ ἀπαλλαγῆ ἀπὸ ἕνα τέτοιο μάθημα γιὰ λόγους θρησκευτικῆς συνειδήσεως, παρὰ μόνον ἐὰν ἔχη προβλήματα μὲ τὸν θεολόγο καθηγητή, ἢ ἂν ὄντως εἶναι ἄθεος.
.         Φυσικά, ἐπιδέχονται καὶ τὰ βιβλία αὐτὰ βελτιώσεις, πράγμα ποὺ θὰ τονίσω στὴν πρόταση ποὺ θὰ καταθέσω.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ-2 (Εἰσήγηση-Πρόταση τοῦ Μητροπολίτου Ναυπάκτου καὶ Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου ἐνώπιον τῆς Δ.Ι.Σ.)

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google+. Ἀποσυνδεθῆτε / Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: