ΕΘΝΕΓΕΡΤΗΣ Ο ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ; -3

ΕΘΝΕΓΕΡΤΗΣ Ο ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ;
ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ
[Γ´]

Ὑπὸ τοῦ Καθ. Δρ. Ἀλεξίου Π. Παναγόπουλου

Μέρος Α´: ΕΘΝΕΓΕΡΤΗΣ Ο ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ; -1

Μέρος Β´: ΕΘΝΕΓΕΡΤΗΣ Ο ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ; -2

Ἡ ἐθνική του δράση.

.                 Ὁ Κοσμᾶς ἐπέλεξε τὸν ἐθνικὸ καὶ ἱεραποστολικὸ τρόπο δράσης, ὑπακούοντας σὲ ἐντολὲς μέσα στὸ εὐρύτερο σχέδιο τοῦ ἐθναρχικοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ρόλου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Ἡ ἔναρξη δράσης ἔγινε σχεδὸν ταυτόχρονα τόσο ἀπὸ τὸν Κοσμᾶ, ὅσο καὶ ἀπὸ τὸν λόγιο ἱεροκήρυκα τοῦ πατριαρχείου Δωρόθεο Βουλησμᾶ. Οἱ περιοδεῖες του ἀποσκοποῦσαν στὴν ἐνίσχυση τῆς χριστιανικῆς λαϊκῆς ἑνότητας μέσα στὴν ἐθναρχικὴ ἐκκλησιαστικὴ παράδοση, ποὺ ἦταν καθαρὰ ἐθνική. Στόχος του ἦταν ἡ παύση τῶν βίαιων ἐξισλαμισμῶν, τοῦ παιδομαζώματος, ἡ ἀποτροπὴ συλλογῆς ὄμορφων κοριτσιῶν σὲ χαρέμια, ποὺ εἶχαν πυκνωθεῖ τὸν 18ο αἰώνα σὲ ὅλο τὸ βαλκανικὸ ὀρθόδοξο χῶρο. Μποροῦσε νὰ μιλεῖ μὲ τρόπο κατανοητὸ καὶ προσιτὸ στὸν λαό, ἀντίθετα μὲ ἄλλους λόγιους ἱεροκήρυκες τῆς ἐποχῆς του ποὺ μιλοῦσαν ἀκατανόητα. Ὁ λόγος του φανερώνει τὸ ἐθνικολαϊκὸ φρόνημά του. Ὁ γλωσσικὸς κώδικας ἐπικοινωνίας του ἦταν πατριωτικὸς καὶ ἐθνικὸς καὶ βρῆκε ἀπήχηση, γιατί ὁ λαὸς αὐτὸν περίμενε. Διάνθιζε τὸ κήρυγμά του μὲ ἐλεύθερη ἀπόδοση ἁγιογραφικῶν, πατερικῶν, πατριωτικῶν χωρίων. Ὁ «δημοτικισμὸς» ἦταν φυσικὸς καὶ ἀβίαστος, ἀφοῦ προεῖχε τὸ ἐθνικὸ συμφέρον. Δὲν ἐπεδίωκε ἐντυπωσιασμό, ἀλλὰ τὴν πνευματικὴ ἀφύπνιση τοῦ Γένους. Εἶχε φυσικὴ καὶ ἀνεπιτήδευτη ρητορικότητα, ποὺ παρουσιάζει καὶ σπάνια λογοτεχνικὴ δύναμη.
.               Ἔλεγε: «Χρέος ἔχουν ἐκεῖνοι, ὅπου σπουδάζουν -σημειώνει- νὰ μὴ τρέχουν εἰς ἀρχοντικὰ καὶ αὐλὰς μεγάλων καὶ νὰ ματαιώνωσι (νὰ χαραμίζουν) τὴ σπουδή τους, διὰ νὰ ἀποκτήσουν πλοῦτον καὶ ἀξίωμα, ἀλλὰ νὰ διδάσκωσι μάλιστα τὸν κοινὸν λαόν, ὅπου ζῶσι μὲ πολλὴν ἀπαιδευσίαν καὶ βαρβαρότητα». Πρότυπά του εἶχε τοὺς λόγιους τὸν Φραγκίσκο Σκοῦφο (1644-1697), τὸν Ἠλία Μηνιάτη (1669-1714) καὶ τὸν Βικέντιο Δαμοδὸ (1700-1752). Ἴδια παράδοση θὰ ἀκολουθήσει καὶ ὁ νεώτερος τοῦ Κοσμᾶ, ὁ Νικηφόρος Θεοτόκης (1730-1800). Ἀργότερα οἱ ἥρωες τῆς Λευτεριᾶς ὅπως ὁ Μακρυγιάννης, ὁ Ἀθανάσιος Διάκος, κ.ἄ., ἀλλὰ καὶ οἱ γυναῖκες ὅπως ἡ Μαυρογένους, ἡ Μπουμπουλίνα, οἱ γυναῖκες τοῦ χοροῦ τοῦ Ζαλόγγου, ἀλλὰ καὶ ὁ δίκαιος κυβερνήτης Ἰωάννης Καποδίστριας τὴν ἴδια ἐθνικὴ πολιτικὴ θὰ ἀκολουθήσουν, γι’ αὐτὸ καὶ δὲν διστάζουν καὶ δίνουν τὴν μαρτυρία μὲ τὴν ζωή τους ὁ καθένας. Ὁ διπλωμάτης τῆς Εὐρώπης καὶ κυβερνήτης Καποδίστριας ἱδρύει ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα ὅπου μπορεῖ καὶ γιὰ ὅσο θὰ προλάβει, ἀφοῦ κι αὐτὸς ἄδικα θὰ συκοφαντηθεῖ καὶ θὰ δολοφονηθεῖ, ἀπὸ σκοτεινὲς δυνάμεις, ποὺ ποτὲ δὲν ἄφησαν ἥσυχο τοῦτον τὸν τόπο νὰ ἀνασάνει.
.                 Οἱ σπάνιες καὶ περίφημες Διδαχὲς τοῦ Κοσμᾶ, μὲ λιτὸ καὶ ἀνεπιτήδευτο λόγο, δηλώνουν τὸ ποθούμενο τῆς Λευτεριᾶς τοῦ Γένους. Τὸ φιλολογικὸ πρόβλημα τῶν Διδαχῶν ἐξέτασε ἐκτεταμένα ὁ Ι. Μενοῦνος στὴ διδακτορική του διατριβή του. Ὁ Ι. Μενοῦνος διακρίνει πέντε τύπους Διδαχῶν (συνολικὰ 26 κείμενα) τοῦ Κοσμᾶ, τῶν τελευταίων ἐτῶν τῆς δράσης του. Κανένα αὐτόγραφό του δὲν σώζεται. Τὰ κηρύγματα ὡς γνωστὸν καταγράφονταν ἀπὸ ἀκροατές του.
.               Ἡ ὁμιλία θὰ γινόταν βράδυ, γιατί ἡ μετακίνησή του γινόταν στὴ διάρκεια τῆς ἡμέρας. Τὸ πρωὶ ἔκανε μία δεύτερη ὁμιλία. Στὴν πρώτη μιλοῦσε γιὰ τὴ δημιουργία καὶ τὴν πτώση, στὴ δεύτερη γιὰ τὴ σωτηρία. Τὸ δεύτερο βράδυ ἔκανε τρίτη ὁμιλία μὲ θέμα τὴν ἀνάσταση καὶ τὴν ἐξάπλωση τῆς πίστης, μέχρι τὴν Δευτέρα Παρουσία. Ἡ θεματικὴ τῶν ὁμιλιῶν του εἶχε στόχο τὴν ἀφύπνιση τοῦ Γένους στὶς ἄμεσες ἀνάγκες καὶ στοὺς προβληματισμοὺς γιὰ τὴν Λευτεριά.

Θὰ μπορούσαμε ἐδῶ νὰ διακρίνουμε τρεῖς περιπτώσεις ἐθνικῆς καὶ πατριωτικῆς ἀφύπνισης:

Α. Ὀρθοδοξία, Ἔθνος, πολιτική. Ἀπέβλεπε στὴν ἀναζωπύρηση τοῦ ἐθνικοῦ καὶ πολιτικοπατριωτικοῦ φρονήματος, γιὰ τὴν ἐπανεύρεση τῶν θεμελίων τοῦ Γένους μέσα στὴν ὀρθόδοξη συνείδηση τοῦ λαοῦ: «Ἔμαθα -ἔλεγε- πὼς μὲ τὴν χάρη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ δὲν εἴσθενε Ἕλληνες (δηλ. εἰδωλολάτρες), δὲν εἴσθενε ἀσεβεῖς αἱρετικοὶ ἄθεοι, ἀλλ᾽ εἴσθενε εὐσεβεῖς ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, πιστεύετε καὶ εἴσθενε βαπτισμένοι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ εἴσθενε τέκνα καὶ θυγατέρες τοῦ Χριστοῦ μας». Αὐτὴ ἡ διδασκαλία βρῆκε ἀπήχηση καὶ στὰ πρῶτα Ἑλληνικὰ Συντάγματα μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση.
.             Ἡ (δια)φωτιστικὴ πολιτικὴ καὶ ἐθνικοπατριωτική του προσπάθεια διαφοροποιοῦνταν ριζικὰ ἀπὸ ἐκείνη τῶν ὀρθολογιστῶν καὶ διαφωτιστῶν τῆς ἑσπερίας τὴν ὁποία καυτηρίαζε σὰν τὸν στρατηγὸ Μακρυγιάννη. Ἐπεδίωκε νὰ προφυλάξει τὸν λαὸ ἀπὸ τὴ σύγχυση τῶν διαφόρων προπαγανδῶν καὶ θεωριῶν, ποὺ κατακλυσμικὰ ἰσοπέδωναν τὴ συνείδησή του: «Ὅλες οἱ πίστες -ἦταν τὸ κήρυγμα τοῦ Πατροκοσμᾶ- εἶναι ψεύτικες, κάλπικες, ὅλες τοῦ Διαβόλου. Τοῦτο ἐκατάλαβα ἀληθινόν, θεῖον, οὐράνιον, σωστόν, τέλειον καὶ διὰ λόγου μου καὶ διὰ λόγου σας, πὼς μόνη ἡ πίστις τῶν εὐσεβῶν καὶ ὀρθοδόξων Χριστιανῶν εἶναι καλὴ καὶ ἁγία».
.               Ἡ ὁμιλία του ἦταν Τριαδοκεντρική, ἑστιάζεται στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ἀφοῦ τὸ «κινδυνευόμενον καὶ προκείμενον» ἦταν ἡ χριστιανικὴ ὀρθόδοξη ὑπόσταση τοῦ ἑλληνορθόδοξου Ἔθνους. Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ ὅλα τὰ ἑλληνικὰ συντάγματα ἕως σήμερα ἔχουν ὡς προοίμιο τὴν φράση: «εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος», ποὺ δυστυχῶς σήμερα κάποιοι μοντερνιστὲς θέλουν νὰ καταργηθεῖ. Ὁ Χριστὸς εἶναι γιὰ τὸν Κοσμᾶ «ὁ γλυκύτατος αὐθέντης καὶ δεσπότης», εἶναι ὁ μόνος παιδαγωγὸς καὶ δίκαιος κριτής. Ἡ ὁμιλία του δὲν ἦταν ἄχρωμη ἠθικολογία ἀλλὰ ἐθνικὴ πατριωτικὴ μὲ ἁπλότητα καὶ εἰλικρίνεια. Ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη παράδοση προχωροῦσε στὸ ὀρθόδοξο πολιτικὸ ἦθος, προβάλλοντας τὴν Τριάδα τῶν ἀρετῶν: τὴν ταπείνωση, τὴν συγχωρητικότητα, τὴν ἀγάπη. Ζητοῦσε ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ «φυτεύση καὶ νὰ ριζώση εἰς τὴν καρδίαν τῶν ἀκροατῶν υτὴν εἰρήνην, τὴν ἀγάπην, τὴν ὁμόνοιαν, τὴν πραότητα, τὴν θερμὴν πίστιν, τὴν ὀρθὴν ἐξομολόγησιν». Οἰκοδομοῦσε ἔτσι τὴν ἐθνικὴ καὶ πατριωτικὴ κοινωνικότητα.

 Β. Ἐθνικὴ πατριωτικὴ παιδεία. Ὁ Πατροκοσμᾶς ὑπῆρξε διδάσκαλος ποὺ τὴν παιδεία συνδύαζε μὲ τὸν θεῖο φωτισμὸ τοῦ ἀνθρώπου. Θεωροῦσε ἁμάρτημα τὴν ἀδιαφορία ἀπέναντι στὴν Γνώση: «Ἁμαρτάνετε πολὺ νὰ τὰ ἀφήνετε (=τὰ παιδιὰ) ἀγράμματα καὶ τυφλά, καὶ μὴ μόνον φροντίζετε νὰ τοὺς ἀφήσετε πλούτη καὶ ὑποστατικά, καὶ μετὰ τὸν θάνατό σας, νὰ τὰ τρῶν καὶ νὰ τὰ πίνουν καὶ νὰ σᾶς ὀπισολογοῦν (κατηγοροῦν; δυσφημοῦν;). Καλύτερα νὰ τὰ ἀφήσετε φτωχὰ καὶ γραμματισμένα, παρὰ πλούσια καὶ ἀγράμματα». Ἡ παιδεία του εἶναι ἑλληνική, ἀφῆστε τὰ παιδιὰ φτωχὰ καὶ γραμματισμένα, ἀκόλουθη μέσῳ τῆς ἱστορίας τοῦ Γένους: «Ἡ Ἐκκλησία μας -λέγει- εἶναι εἰς τὴν ἑλληνικήν. Καὶ ἂν δὲν σπουδάσης τὰ Ἑλληνικά, δὲν ἠμπορεῖς νὰ καταλάβης ἐκεῖνα ποὺ ὁμολογεῖ ἡ Ἐκκλησία μας». Δὲν ἦταν τυχαῖο ποὺ μέχρι σήμερα στὴν Ἑλλάδα εἴχαμε δωρεὰν ἐθνικὴ παιδεία, ἀφοῦ αὐτὴ ἦταν ἐθνικὴ καὶ ἀκόλουθη τῶν προτάσεών του.
.               Γιὰ νὰ περιορίσει καὶ νὰ ἐξαφανίσει ἀπὸ τὸ Γένος τῶν Ἑλλήνων τὴ χρήση τοῦ βλάχικου ἢ ἀρβανίτικου γλωσσικοῦ ἰδιώματος, θὰ φθάσει σὲ σημεῖο νὰ δηλώσει: «Ὅποιος χριστιανός, ἄνδρας ἢ γυναίκα, ὑπόσχεται μέσα εἰς τὸ σπίτι του νὰ μὴ κουβεντιάζη Ἀρβανίτικα, ἂς σηκωθῆ ἐπάνω νὰ μοῦ εἴπη καὶ νὰ πάρω ὅλα του τὰ ἁμαρτήματα εἰς τὸν λαιμόν μου ἀπὸ τὸν καιρὸν ὅπου ἐγεννήθηκε, ἕως τώρα, καὶ νὰ βάλω ὅλους τοὺς χριστιανοὺς νὰ τὸν συγχωρέσουν».
.               Ἡ παιδεία, ποὺ διέδιδε ὁ Πατροκοσμᾶς, ἀπέβλεπε στὴν πνευματικὴ ἀναγέννηση τοῦ Ἔθνους. Ὅπως ἔγραφε στοὺς Παργίους, καὶ τὸ ἑλληνικὸ σχολεῖο ποὺ θὰ ἵδρυαν, θὰ ἔπρεπε νὰ συντελέσει «εἰς τὴν διαφύλαξιν τῆς πίστεως καὶ ἐλευθερίαν τῆς πατρίδος». Ἦταν μία παιδεία ποὺ ἀνταποκρινόταν στὶς ἄμεσες ἀνάγκες τοῦ δούλου Γένους καὶ διαφοροποιοῦνταν ἀπὸ ἐκείνη τὴν πίστη τῶν δυτικῶν καὶ τὰ «ἄθεα γράμματα» κάποιων διαφωτιστῶν, ὅπως ὁ ἴδιος τὰ χαρακτήριζε καὶ τὰ διήλεγχε.
.               Τὸ ἐθνικοαπελευθερωτικό του φρόνημα ἀποτυπώνουν στὰ λόγια του: «Αἱ πολλαὶ Ἐκκλησίαι οὔτε διατηροῦν, οὔτε ἐνισχύουν τὴν πίστιν μας, ὅσον καὶ ὅπως πρέπει, ἐὰν οἱ εἰς Θεὸν πιστεύοντες δὲν εἶναι φωτισμένοι ὑπὸ τῶν παλαιῶν καὶ νέων Γραφῶν. Ἡ πίστις μας δὲν ἐστερεώθη ἀπὸ ἀμαθεῖς Ἁγίους, ἀλλὰ ἀπὸ σοφοὺς καὶ πεπαιδευμένους, οἵτινες καὶ τὰς ἁγίας Γραφὰς ἀκριβῶς μᾶς ἐξήγησαν καὶ διὰ θεοπνεύστων λόγων ἀρκούντως μᾶς ἐφώτισαν». Πάνω σὲ παρόμοιες θέσεις τοῦ Πατροκοσμᾶ, φαίνεται, στηρίχθηκε ἡ ἄποψη καὶ τῶν κατοπινῶν Συνταγμάτων καὶ τῶν Ἐθνοσυνελεύσεων μετὰ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821, ὅπου κάνουν λόγο γιὰ Ἑλληνορθόδοξο ἦθος, γιὰ πίστη καὶ φιλοπατρία. Στὴ Χειμάρρα μετέτρεψε ἐκκλησίες, γιὰ νὰ γίνουν σχολεῖα, ποὺ ἦταν ἐρειπωμένες ἢ ἐγκαταλελειμμένες ἐκκλησίες: «Ἀπὸ τὸ σχολεῖο μανθάνομεν, τὸ κατὰ δύναμιν, τί εἶναι Θεός, τί εἶναι ἡ Ἁγία Τριάς, τί εἶναι ἄγγελοι, τί εἶναι ἀρχάγγελοι, τί εἶναι δαίμονες, τί εἶναι παράδεισος, τί εἶναι κόλασις, τί εἶναι ἁμαρτία, ἀρετή. Ἀπὸ τὸ σχολεῖον μανθάνομεν τί εἶναι Ἁγία Κοινωνία, τί εἶναι Βάπτισμα, τί εἶναι τὸ ἅγιον Εὐχέλαιον, ὁ τίμιος γάμος, τί εἶναι ψυχή, τί εἶναι κορμί, τὰ πάντα ἀπὸ τὸ σχολεῖον τὰ μανθάνομεν». Ἔβλεπε, συνεπῶς, τὸ σχολεῖο ὡς ναὸ τῆς ἐθνικῆς καὶ ἀληθινῆς γνώσης καὶ παιδείας. Ὁ διαφωτισμὸς τοῦ Πατροκοσμᾶ ἦταν Ὀρθοδοξοκεντρικός. Ὑπάρχει ταύτισή του ὡς διαφαίνεται μὲ τοὺς συγχρόνους του τοῦ Κολυβαδικοῦ κινήματος. Ὡς φωτιστὴς τοῦ Γένους δὲν μπορεῖ, δὲν θέλει νὰ τοποθετηθεῖ δίπλα στοὺς δυτικόφρονες, τοὺς ὁποίους διελέγχει μὲ δριμύτητα, ἀλλὰ δίπλα στὸν Εὐγένιο Βούλγαρη, τὸν Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη, κ.ἄ.

Γ. Ὀρθόδοξη Ἐθνικὴ πολιτική. Ὁ Πατροκοσμᾶς ἀπέβλεπε ὄχι μόνο νὰ σώσει τὰ ὑπαρκτικὰ θεμέλια τοῦ Γένους, ἀλλὰ νὰ ἀναγεννήσει τὸ Γένος ἀπὸ τὴν ἀφάνεια. Μιλοῦσε γιὰ τὴν ἰσότητα καὶ τὴν ἀδελφοσύνη ὅλων τῶν ἀνθρώπων (ἔλεγε: «ἀπὸ ἕνα ἄνδρα καὶ μίαν γυναίκα ἐγεννήθημεν καὶ ὅλοι εἴμεθα ἀδελφοί»). Δὲν παρέλειπε ὅμως νὰ συμπληρώνει: «Ὅλοι εἴμεθα ἀδελφοί, μόνον ἡ πίστις μᾶς χωρίζει», δείχνοντας τὴν ἐθναρχικὴ καὶ Ὀρθόδοξη ἐδῶ θεμελίωσή του. Συνιστοῦσε πρακτικὴ δικαιοσύνη, ἀποφυγὴ «τῆς ἁρπαγῆς καὶ ἀδικίας» καὶ νὰ δίνεται «τὸ ἄδικον ὀπίσω», ἰσότιμα, σ᾽ ὅποιον καὶ ἂν εἶχε γίνει ἡ ἀδικία: «ὅσοι ἀδικήσατε Χριστιανούς, ἢ Ἑβραίους, ἢ Τούρκους».
.               Ἔδειχνε σημαντικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴ συλλογικὴ -ἐθνικοκοινωνικὴ συμπεριφορὰ καὶ ὀργάνωση, γιὰ κοινὴ – κοινοτικὴ σύμπραξη: «Ἀμὴ τί εἶναι ἢ πλερωμή μου; Νὰ καθίστετε ἀπὸ πέντε- δέκα νὰ συνομιλήσετε αὐτὰ τὰ θεῖα νοήματα, νὰ τὰ βάλετε μέσα εἰς τὴν καρδίαν σας, διὰ νὰ σᾶς προξενήσουν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον». Σὲ κάθε τόπο θὰ συνιστοῦσε συσσωμάτωση σὲ ἀδελφότητα, γιὰ τὴ συλλογικὴ ἀντιμετώπιση τῶν προβλημάτων, στὰ ὅρια τοῦ ἐθνωφελοῦς πατριωτισμοῦ. Ὅριζε τὴν ἐκλογὴ τῶν ὑπευθύνων μὲ βάση τὴν δημοκρατικὴ διαφανῆ διαδικασία: «μὲ τὴ γνώμη ὅλων τῶν χριστιανῶν». Σύμφωνα μὲ τὴ μαρτυρία τοῦ προβλεπτῆ τῆς Λευκάδας (μὲ πληροφορίες ἀπὸ τὸν κατάσκοπο τοῦ ἁγίου) τοῦ ἄρχοντα Μαμωνᾶ, ὁ Πατροκοσμᾶς ἀπέτρεπε τοὺς κατοίκους τῆς Πρέβεζας νὰ ἐκκλησιάζονται στὶς ἐνορίες ἐκεῖνες ποὺ δὲν εἶχαν συσσωματωθεῖ σὲ ἀδελφότητα ἢ κοινότητες.
.               Ὁ ἀλληλοσεβασμὸς τῶν δικαίων «ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων» ἀπὸ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἱερεῖς ἦταν ἡ προτροπή του. Ἀλλὰ παραπάνω ἀπὸ τοὺς βασιλεῖς καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ τοὺς προεστοὺς καὶ τοὺς γεροντότερους, ἔλεγε ὅτι ἦταν ἡ Ἱερωσύνη, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει «νὰ καταφρονοῦν κανένα… ὅτι ὁ Θεὸς ὅμοια μᾶς ἔχει ὅλους».
.               Ἡ πολιτικοκοινωνική του θεωρία ἀποκαλύπτει τὴ θέση του γιὰ τὴν τιμὴ στοὺς προεστούς: «Ὅ,τι χρεία τύχη τῆς χώρας τοὺς προεστοὺς γυρεύουν καὶ σεῖς κοιμάσθε ξέγνοιαστοι», ἔναντι τοῦ κατακτητῆ. Νομιμοφροσύνη δίχως δουλικότητα προτρέπει: «Περιπατῶ – γράφει σὲ κάποιον κατὴ- καὶ διδάσκω τοὺς Χριστιανοὺς νὰ φυλάγουσι τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ πείθωνται (καὶ ὑπακούουν) εἰς τὰς κατὰ Θεὸν βασιλικὰς προσταγάς», ἔτσι συνιστοῦσε ὑπακοὴ σὲ ὅσους «δὲν ἀντιστέκονται στὸ Εὐαγγέλιο».
.               Ἀπέναντι στοὺς Τούρκους μένει πιστὸς στὴ ἐθναρχικὴ τακτικὴ τοῦ πατριάρχη Γενναδίου Β´ τοῦ Σχολάριου. Συνιστοῦσε τὴν βραχυπρόθεσμη συνεργασία μὲ τὸ «θηρίο» (δηλ. τὴν Ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία) καὶ τὴν πρόκριση μὲ τὸ Τοῦρκο, θεωρώντας τον ὡς λιγότερο ἐπικίνδυνο γιὰ τὴν ὀρθόδοξη «ψυχή», ἀπὸ αὐτὸν τὸν Παπικὸ Δυτικὸ Φράγκο: «Καὶ διατὶ δὲν ἔφερεν ὁ Θεὸς ἄλλον βασιλέα, ποὺ ἦταν τόσα ρηγάτα ἐδῶ κοντὰ νὰ τοὺς τὸ δώση, μόνον ἤφερε τὸν Τοῦρκον μέσαθε ἀπὸ τὴν Κόκκινην Μηλιὰ καὶ τοῦ τὸ ἐχάρισεν; Ἤξερεν ὁ Θεός, πὼς τὰ ἄλλα ρηγάτα μᾶς βλάπτουν εἰς τὴν πίστιν, καὶ ὁ Τοῦρκος δὲν μᾶς βλάπτει. Ἄσπρα (χρήματα) δῶσ᾽ του καὶ καβαλλίκευσέ τον ἀπὸ τὸ κεφάλι». Ἔδινε ἔτσι μίαν ὀρθόδοξη ἐθνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀπάντηση στοὺς φιλοδυτικοὺς καὶ ἑνωτικούς. Εἶχε τὸ θάρρος τῆς γνώμης του, δὲν δίσταζε νὰ ἀποκαλύπτει τοὺς ἐχθροὺς τῆς πίστης καὶ τοῦ Γένους: «Ὁ ἀντίχριστος ὁ ἕνας εἶναι ὁ Πάπας καὶ ὁ ἕτερος εἶναι αὐτός, ποὺ εἶναι εἰς τὸ κεφάλι μας. Χωρὶς νὰ εἴπω τὸ ὄνομά του, τὸ καταλαβαίνετε», ὑπονοώντας τὴν Ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία. Ἄρα μιλοῦσε γιὰ δύο ἀντιχρίστους, ἀλλὰ ὡς προδρομικοὺς τοῦ κυρίως καὶ κατ᾽ ἐξοχὴν Ἀντιχρίστου ποὺ θὰ ἐμφανιστεῖ στὶς ἔσχατες ἡμέρες. Ὁ ὁποῖος ἔσχατος Ἀντίχριστος θὰ ἔχει πολιτικὴ καὶ θρησκευτικὴ ἐξουσία καὶ ὁ ὁποῖος εἰς τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ κάθησε ὡς σέβασμα κατὰ τὸν ἀπ. Παῦλο καὶ τὸν ὁποῖο ἑρμηνεύουν οἱ ἐκκλησιαστικοὶ συγγραφεῖς ὅτι στὸν ναὸ τῶν Ἱεροσολύμων τοῦ Σολομώντα, τὸν ὁποῖο θὰ ἐπαναοικοδομίσει γιὰ νὰ ἐνθρονιστεῖ.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

, , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: