ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ, ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (Γ. Ν. Παπαθανασόπουλος) «Γράφουν γιὰ τὰ Χριστούγεννα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπουσιάζει ὁ Χριστός».

Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιὰ καὶ λογοτεχνία

Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

.           Οἱ ἐκδότες καὶ τὰ βιβλιοπωλεῖα τὶς ἡμέρες αὐτὲς προσφέρουν πολλὰ βιβλία, ποὺ ἔχουν ἐπίκαιρους τίτλους γιὰ τὰ Χριστούγεννα καὶ τὴν Πρωτοχρονιά, ποὺ ὅμως δὲν ἔχουν καμία οὐσιαστικὴ σχέση μὲ τὶς δύο αὐτὲς χριστιανικὲς ἑορτές. Γράφουν γι τ Χριστούγεννα, π τ ποῖα πουσιάζει Χριστς καὶ γιὰ τοῦ Ἁγίου Βασιλείου καὶ τὸ χριστιανικὸ Νέο Ἔτος – μὴν ξεχνᾶμε ὅτι ἡ χρονολόγηση εἶναι ἀπὸ τὴ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ καὶ οἱ ἄλλες θρησκεῖες ἄλλοτε ἔχουν πρωτοχρονιὲς – χωρὶς σκέψη γιὰ τὸ χρόνο καὶ τὴ σωστὴ διαχείρισή του, σὲ σχέση μὲ τὴν αἰωνιότητα.
.           Ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγάλους λογοτέχνες, ποὺ ἔγραψαν γιὰ τὰ Χριστούγεννα ἔχοντας βιώσει τὸ Μυστήριο τῆς ἐνανθρώπησης τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἶναι ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Ὁ ἰδιοφυὴς ποιητὴς καὶ στοχαστὴς Γιῶργος Σαραντάρης, τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1938, ἔγραψε σχετικὰ στὸ περιοδικὸ «Μακεδονικὲς Ἡμέρες»: «Ὕστερα ἀπὸ τὸν Παπαδιαμάντη δὲν φανερώθηκε μήτε ἕνας σοβαρὸς θρησκευτικὸς πεζογράφος». Ὁ Παπαδιαμάντης ἔγραψε δεκατέσσερα χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Ὅλα εἶναι δημοσιευμένα ἀπὸ τὸ 1887 ἕως τὸ 1906, ἀνήμερα τὰ Χριστούγεννα σὲ ἐφημερίδες, πλὴν ἑνός, τῆς «Χτυπημένης», ποὺ ἡ πρώτη του δημοσίευση ἦταν τὰ Χριστούγεννα τοῦ 1890 στὸ περιοδικὸ «Ἀττικὸν Μουσεῖον».
.           Μὲ τὸν Παπαδιαμάντη καὶ τὸ ἔργο του καὶ μὲ τὰ ὅσα γράφει γι’ αὐτὸν ὁ Γιῶργος Σαραντάρης, γεννιέται τὸ ἐρώτημα ποιὸς εἶναι «ὁ θρησκευτικὸς πεζογράφος»; Ὁ Σαραντάρης θεωρεῖ ὅτι εἶναι αὐτὸς ποὺ ἔχει βιώσει τὸ Λόγο τοῦ Θεανθρώπου Ἰησοῦ καὶ τὸ βίωμα αὐτὸ τὸ ἐκφράζει στὸ ἔργο του, βοηθώντας τὸν ἀναγνώστη του στὴν πορεία τῆς ζωῆς του. Ἀντίθετα, ὁ Σαραντάρης πιστεύει πὼς στὸν ἄνθρωπο δὲν προσφέρει τίποτε οὐσιαστικὸ ἡ χοϊκὴ λογοτεχνία, ὅσο ὑψηλοῦ αἰσθητικοῦ ἐπιπέδου κι ἂν εἶναι καὶ ὅσο κι ἂν σ’ αὐτὴν περιέχονται ἀποστάγματα σοφίας καὶ ἐμπειρίας ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη ζωή. Ὡς παράδειγμα διαφορᾶς μεταξύ τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς ὑλιστικῆς λογοτεχνίας ὁ Σαραντάρης φέρνει τοὺς «ἡδονιστὲς» μεγάλους συγγραφεῖς Γκαῖτε καὶ Σαίξπηρ ἀπὸ τὴ μία πλευρὰ καὶ τὸν μεγάλο ἐπίσης χριστιανὸ συγγραφέα Ντοστογιέφσκι ἀπὸ τὴν ἄλλη. Οἱ δύο πρῶτοι ἔχουν ἕνα σημαντικὸ πλάτος καὶ ὕψος δημιουργίας, ἀλλά, κατὰ τὴν ἄποψή του, μήτε ὁ ἕνας, μήτε ὁ ἄλλος «προσθέτουν κάτι τὸ ἀναγκαῖο στὴν ἀνησυχία τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου».
.           Ἀντίθετα πρὸς τὸν Σαραντάρη ὁ Παν. Κανελλόπουλος εἶχε μεγάλο θαυμασμὸ στὸν Γκαῖτε. Στὴν κριτική του σὲ φιλοσοφικὸ δοκίμιο τοῦ Γ. Σαραντάρη ἐκφράζει τὴ διαφωνία του στὴ γνώμη τοῦ Σαραντάρη γιὰ τὸν μεγάλο Γερμανὸ συγγραφέα καθὼς καὶ γιὰ τὸν Σαίξπηρ καὶ σημειώνει μεταξὺ τῶν ἄλλων: «…Οἱ συμβολικοὶ τύποι ἑνὸς Ἀμλέτου κι ἑνὸς Φάουστ –ὅπως ἐπίσης ἑνὸς Ἀλιόσα Καραμάζωφ– εἶναι ἰσότιμοι μ’ ἕναν Προμηθέα καὶ μ’ ἕναν Οἰδίποδα… Κι αὐτὸ μονάχα τὸ γεγονὸς τῆς δημιουργίας ἑνὸς Φάουστ –τοῦ Φάουστ ὅπως τὸν ἔπλασε ὁ Γκαῖτε κι ὄχι ὅπως τὸν παρέλαβε ἀπὸ τὸν παλαιὸ μύθο– φθάνει γιὰ νὰ ἀνεβάσει τὸν Γκαῖτε στὸ ὕψος τὸ ἀληθινὰ ὀλύμπιο». Ὁ Παν. Κανελλόπουλος ἐκφράζει τὸ θαυμασμό του στὸν Γκαῖτε καὶ βάζει δίπλα στὸν Ἀλιόσα τὸν Φάουστ καὶ τὸν Ἄμλετ… Ἐπίσης ἐκτιμᾶ τοὺς Σαίξπηρ καὶ Γκαῖτε ὡς ἰσότιμους πρὸς τοὺς Αἰσχύλο καὶ Σοφοκλῆ, χωρὶς νὰ ἀναφέρεται στὴν πρωτοτυπία τοῦ ἔργου τῶν μεγάλων ἀρχαίων τραγικῶν καὶ στὴν τεράστια χρονικὴ ἀπόσταση ποὺ τοὺς χωρίζει, στὸ διάστημα τῆς ὁποίας ὑπῆρξε ἡ καθοριστικὴ γιὰ τὴν πορεία τῆς ἀνθρωπότητας παρουσία τοῦ Ἀναστημένου Θεανθρώπου Ἰησοῦ Χριστοῦ.
.           Στὴν κριτικὴ τοῦ Παν. Κανελλόπουλου στὸ φιλοσοφικό του δοκίμιο ὁ Γ. Σαραντάρης ἀπάντησε ἐπιμένοντας στὸν διαχωρισμὸ τοῦ «ἡδονιστῆ» ἀπὸ τὸν χριστιανὸ συγγραφέα. Γράφει μεταξὺ τῶν ἄλλων:
.           «Ὁ Φάουστ – ὅπως μὲ ὀξυδέρκεια παρατηρεῖ ὁ Κίρκεγκωρντ κάπου – εἶναι ἕνας ποὺ ἀμφιβάλλει, ἕνας παραβάτης τοῦ πνεύματος, ποὺ παίρνει τὸ δρόμο τῆς σάρκας. Ἐγὼ λέω χωρὶς ἄλλο, ὁ Φάουστ εἶναι ἕνας ἠδονιστής. Καὶ ὁ Γκαῖτε πίσω ἀπὸ αὐτόν. Καὶ ὅσοι ἀκολουθοῦν τὸν Γκαῖτε στὸ μυθώδη βίο του, ὅσοι τὴν εὐτυχία τοῦ Γκαῖτε θεωροῦν ἰδανικό. Νομίζω ὅτι τόσο ὁ Γκαῖτε ὅσον καὶ ὁ Σαίξπηρ ἀπομακρύνθηκαν ἀπὸ τὴν πηγὴ τοῦ Χριστιανισμοῦ, λησμόνησαν τὴν ἀνάγκη τῆς πίστης, κ’ ἔτσι τὸ ἔργο τοὺς οὐσιαστικὰ δὲ μᾶς βοηθάει ν’ ἀνακαλύψουμε ἐκεῖνο τὸν ἑαυτό μας ποὺ περισσότερο ποθοῦμε, ἐκεῖνο τὸν ἑαυτό μας ποὺ μόνος, γι’ αὐτὸ εἴμαστε βέβαιοι, μπορεῖ νὰ σώσει ἀπὸ τὴν καταστροφὴ καὶ νὰ στηρίξει ἕναν κόσμο». Κατὰ τὸν Σαραντάρη «Ὁ Ντοστογιέφσκι εἶναι ἡ ἄρνηση τοῦ Γκαῖτε καὶ τοῦ Σαίξπηρ καὶ ὅποιος παραδέχεται σοβαρὰ τὸν Ντοστογιέφσκι δὲν μπορεῖ νὰ παραδεχτεῖ τὸν Γκαῖτε καὶ τὸν Σαίξπηρ, ὅπως ὅποιος παραδέχεται τὴν ἀλήθεια τοῦ Χριστοῦ δὲν μπορεῖ νὰ παραδεχτεῖ ἄλλην ἀλήθεια».
.           Οἱ Ἕλληνες συγγραφεῖς, κατὰ τὸν Σαραντάρη, πλὴν ὀλίγων ἐξαιρέσεων, εἶναι πιὸ κοντὰ στὴν ἡδονιστικὴ Δύση, παρὰ στὸν «ἐπικὸ ποιητὴ τῆς χριστιανικῆς πίστης» Ντοστογιέφσκι καὶ στὴν παράδοση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γράφει σχετικὰ τὸ 1939:
.           «Στοὺς σύγχρονους πεζογράφους μᾶς πιστοποιῶ μίαν ἀδιαφορία πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέρος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποὺ δημιούργησε χτὲς τὴν ἱστορία μας, ποὺ θὰ δημιουργήσει αὔριο τὴ μελλοντική μας ἱστορία. Σὰ νὰ μὴν ἔχουνε κάτω ἀπὸ τὰ μάτια ἕνα τέτοιο λαό, σὰ νὰ μὴν τὸν εἴδανε πουθενὰ ἢ νὰ τὸν λησμονήσανε… Μὲ Κηφισιές, τέϊα καὶ σαχλαμάρες οἱ περισσότεροι πεζογράφοι μας φιλοδοξοῦν νὰ φτάσουν στὸ ὕψος ἑνὸς Ζὶντ ἢ μίας Βούλφ, σὰ νὰ μὴ μπορεῖ ἄλλο ὄνειρο νὰ τοὺς θρέψει, παρὰ ἐκεῖνο ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴ λιγότερο ἢ περισσότερο σάπια λογοτεχνία τῶν ξένων, τῶν δυτικῶν λαῶν…».

.           Δυστυχῶς στὶς ἡμέρες μας ἔχει ἐνταθεῖ ἡ χοϊκὴ καὶ ἡδονιστικὴ λογοτεχνία καὶ λίγες εἶναι οἱ ἐπιλογὲς ὅσων ἐπιθυμοῦν κάτι τὸ ποιοτικὸ καὶ οὐσιαστικὸ γιὰ τὴ ζωὴ τοὺς ποίημα ἢ πεζογράφημα.-

, , , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: