ΑΓ. ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ «Αὐτοσυνειδησία καὶ ἐπανακατήχηση» (Ἡ μεγαλύτερη πνευματικὴ φυσιογνωμία τῶν τελευταίων αἰώνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ)

Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς
Τριακόσια χρόνια ἀπὸ τὴν γέννησή του

τοῦ ἀρχιμ. Χρυσ. Παπαθανασίου
Ἱεροκήρυκoς Καθεδρικοῦ Ναοῦ τῶν Ἀθηνῶν
ἐφημ. «ΕΣΤΙΑ», 22.09.2014

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

.           Συμπληροῦνται ἐφέτος τριακόσια (300) χρόνια ἀπὸ τὴν γέννηση τοῦ μεγάλου πνευματικοῦ ἀνδρὸς τοῦ νεωτέρου ἑλληνισμοῦ, τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ (1714-1779).
.           Ἔλαβε τὸ προσωνύμιο: Ὁ Πατροκοσμᾶς, ὁ Ἰσαπόστολος, ὁ Ἐθναπόστολος, ὁ Διδάσκαλος τοῦ Γένους, ὁ «ἅγιος τῶν σκλάβων», ὁ πρόδρομος τῆς λευτεριᾶς, ὁ προφήτης τοῦ νεωτέρου Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁραματιστὴς καλόγερος, ὁ Ἱερομάρτυς.
.           Γιατί ἆραγε ἡ πληθὺς ὅλων αὐτῶν τῶν πνευματικῶν τίτλων; Ἀκριβῶς, ἐπειδὴ τυγχάνει ἡ μεγαλύτερη πνευματικὴ φυσιογνωμία τῶν τελευταίων αἰώνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.
.           Ἦταν τὰ σκληρὰ χρόνια της Τουρκοκρατίας (18ος αἰ.) χρόνια ἀμάθειας, ἀγριότητος ἠθῶν, ἐξισλαμισμῶν, ληστειῶν καὶ ἐπικρατήσεως μιᾶς γενικότερης πνευματικῆς καταπτώσεως. Ὡστόσο ἀκριβῶς αὐτὴ τὴν ἐποχή, ὁ ἅγιος λαμβάνει τὴ γενναία ἀπόφαση νὰ φέρει τὸ φῶς καὶ νὰ διαλύσει τὸ σκότος.
.           Μετὰ τὶς σπουδές του τὸν συναντᾶμε στὸ Ἅγιον Ὄρος νὰ ἀσκητεύει στὴν Ἱ. Μονὴ Φιλοθέου καὶ νὰ μελετᾶ τὸ Ἱ. Εὐαγγέλιο. Πονεῖ τὸ δοῦλο Γένος, σκέπτεται τὴν ἀπαιδευσιά, στοχάζεται τὸ μέλλον τοῦ τόπου καὶ στὴ συνέχεια ἔχοντας τὴν εὐλογία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ἀρχίζει τὶς ἱεραποστολικές του περιοδεῖες. Μιμεῖται τὸν μέγα Ἀπόστολο τῶν Ἐθνῶν Παῦλο καὶ περιοδεύει ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη στὴν Στερεὰ Ἑλλάδα, στὴν Θεσσαλία καὶ ἀπὸ τὰ Ἰόνια νησιὰ στὴν Ἤπειρο καὶ τὴν Μακεδονία. Καθίσταται ὁ «πεζοπόρος τοῦ Θεοῦ».
.           Κηρύττει μὲ φλόγα ψυχῆς Ἰησοῦν Χριστόν, ἑρμηνεύει χωρία τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τονίζει τὴν ἀξία τῆς Κυριακῆς ἀργίας, ὁμιλεῖ γιὰ τοὺς ἀγγέλους, γιὰ τοὺς ἁγίους, ἀναγγέλλει τὴν μετάνοια, ἐξηγεῖ τὴ σημασία τῶν ἱερῶν Μυστηρίων, τῶν Εἰκόνων, τῶν ἱ. Ἀκολουθιῶν. Ὁ λόγος του, τῷ ὄντι, εἶναι προφητικός. Μιλᾶ ἁπλά, δυναμικά, οὐσιαστικά, μὲ ζωντανὰ παραδείγματα ἀπὸ τὴν ἔλλογη καὶ ἄλογη κτίση. Τὸ κήρυγμά του βρίσκει ἀνταπόκριση. Ἀναμοχλεύει ψυχές. Διορθώνει λάθη. Φρονηματίζει. Ξυπνᾶ νεκρωμένες συνειδήσεις. Ληστὲς μετανοοῦν καὶ ἐπιστρέφουν στὸν ὀρθὸ δρόμο. Γυναῖκες σταματοῦν τὴν ἁμαρτία. Ἤθη διορθώνονται. Ἄνθρωποι ἐξημερώνονται. Καὶ κυρίως μεριμνᾶ γιὰ τὴ βάπτιση τῶν παιδιῶν. Φτιάχτηκαν μὲ προτροπή του 4000 κολυμβῆθρες.
.           Ἐπὶ πλέον μὲ τὴν χριστιανικὴ διδασκαλία ἀγωνίζεται γιὰ τὴν ἐνίσχυση τῆς ἑλληνικῆς παιδείας. Τοὺς μιλᾶ ὅπου κι ἂν πηγαίνει, σὲ πόλεις, κῶμες καὶ χωριά, καὶ τοὺς παροτρύνει νὰ κτίσουν ἑλληνικὸ σχολεῖο γιὰ νὰ μάθουν τὰ παιδιά των γράμματα. Ὁ ἴδιος ἔκτισε πάνω ἀπὸ 250 σχολεῖα. «Ἀνοῖξτε σχολεῖα, μάθετε ἑλληνικὰ γράμματα». Αὐτὸ ἦταν τὸ σύνθημά του. «Καλύτερα νὰ ἔχεις ἀδελφέ μου, ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν χώραν σου παρὰ νὰ ἔχεις βρύσες καὶ ποτάμια». Ὁ ἴδιος παρέμεινε ἀφιλοχρήματος, λιτοδίαιτος, ἁπλοῦς, ἄνθρωπος τῶν στερήσεων, τῶν κόπων καὶ τῶν ταλαιπωριῶν. Καὶ ὅλα αὐτὰ διὰ τὸ Ὀρθόδοξον Γένος. Ὅπου κι ἂν ἐπήγαινε, στήριζε καὶ ἄνοιγε πνευματικοὺς ὁρίζοντες. Ἔστηνε ἕνα σταυρὸ εἰς ἀνάμνησιν καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι αὐτὴ ἡ μνήμη ἔμεινε μέχρι καὶ σήμερα σὲ πολλὰ μέρη, ὅπου λέγουν οἱ κάτοικοι: «Ἐδῶθε πέρασε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς»!
.           Ἀλλὰ ὁ μεγάλος αὐτὸς διδάχος τί θὰ μποροῦσε νὰ προσφέρει στὸν σύγχρονο ἄνθρωπο; Εἶναι ἁπλῶς μιὰ ὡραία ἀφηγητικὴ παρελθοντολογία; Ἔχει κάτι νὰ πεῖ σὲ μᾶς σήμερα; Θεωροῦμε ὅτι στὴν παροῦσα ὥρα δύο σημεῖα εἶναι ἄξια ἰδιαίτερης προσοχῆς:

.           Πρῶτον: Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς καθίσταται κίνητρο αὐτοσυνειδησίας. Εἶναι ἕνα ρέθισμα ατοσυνειδησίας. Τουτέστιν, ν μελετήσουμε κα πάλιν τ ποοι εμεθα. Ὅτι δηλαδὴ μέσα μας κυλᾶ αἷμα μαρτύρων καὶ ἡρώων. Στὸ DNA μας εἶναι ἡ πίστη στὸν Θεό, στὶς αἰώνιες ἀξίες καὶ ἀρχές. Ἄλλωστε ζήσαμε ἐφέτος τὸν Δεκαπενταύγουστο τὸ φαινόμενο, τὸ γεγονός, ὅτι ὁλάκερος ὁ Ἑλληνισμὸς ἦταν στὶς ἐκκλησίες, στὰ μοναστήρια, στὰ ἱερὰ προσκυνήματα τῆς Παναγίας! Χιλιάδες ἄνθρωποι γονάτισαν μπροστὰ στὸ εἰκόνισμα τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ ψέλλισαν τὸ «γενοῦ μοι σκέπη, βοήθεια καὶ προστασία». Πρόκειται γιὰ ἕνα πιὸ ἀξιοπρόσεκτο σημεῖο. Ὁ καθένας μας εἶναι ἀτίμητος λίθος τοῦ ὅλου οἰκοδομήματος τῆς μακραίωνης ἑλληνορθόδοξης παράδοσης, τῆς ἰδιοπροσωπίας μας, ἀκριβῶς στὴ χοάνη τῆς παγκοσμιοποίησης. Ἔχουμε τὰ σύμβολά μας, τὸν Σταυρό, τὸ Εὐαγγέλιο, τὴ γλώσσα μας, τὰ ἱερὰ ἔθιμα.
.           Δεύτερον: Πρόσκληση γι πανακατήχηση. Δηλαδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκύψουμε στὰ ἱερὰ γράμματα. Νὰ μάθουμε τὴν ὀρθόδοξη χριστιανικὴ πίστη μας, τὴ θεολογία μας. Νὰ μαθητεύσουμε στὴ σοφία καὶ ἁγιότητα τῶν θεοφόρων Πατέρων μας. Δὲν ἀρκεῖ μιὰ ψευδοσημαντικὴ γνώση. Φτάνει πιὰ ἡ ἄγνοια, ἡ ἡμιμάθεια, ἡ προχειρολογία περὶ τὰ ἐκκλησιαστικά, τὸ ἀντιεκκλησιαστικὸ πνεῦμα, ἡ ἀνοχὴ στὴν ἁμαρτία. λήθεια, ξέρουμε τί εναι Χριστός, κκλησία, κοσμοθεωρία μας, ποο τ περιεχόμενο τς χριστιανικς διδασκαλίας; Εναι καν τ φληναφήματα μυθιστορήματα ο πομυθεύσεις τερόδοξα κείμενα ν μς διδάξουν τν λήθεια; Ὄχι βέβαια. Συνεπῶς ὀφείλουμε νὰ ἀφήσουμε τὴν νηπιώδη κατάσταση τῆς γνώσης μας. Χρειαζόμαστε περισσότερα ρχαῖα λληνικ κα περισσότερη χριστιανικ διδασκαλία. Γι’ αὐτὸ πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχεῖ, καθ᾽ ὅτι ἰδίως ἡ χριστιανικὴ ἀπαιδευσία στὸν χῶρο τῆς νεολαίας εἶναι δυσάρεστο φαινόμενο γιὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, καθ’ ὅτι κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη «ἀπαιδευσία μετ’ ἐξουσίας ἄνοια (μωρία) τίκτει».
.           Προσέτι νὰ ξέρουμε ὅτι ὑπάρχουν μεγέθη ποὺ μετριοῦνται μὲ τετραγωνικὰ χιλιόμετρα. Καὶ ὑπάρχουν ἄλλα μεγέθη ποὺ μετριοῦνται μὲ τετραγωνικὰ ἱστορίας καὶ πνεύματος. Καὶ αὐτὸ τὸ μέγεθος εἶναι ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα καθ’ ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι φορέας πολιτισμοῦ καὶ τὸ Εὐαγγέλιο τὸ ἔχουμε στὴ γλῶσσα μας. Ὁποῖον μέγα προνόμιο καὶ εὐεργέτημα!
.           Καὶ πέραν τῆς γνώσεως ἀσφαλῶς ἀξίζει νὰ προχωρήσουμε σ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖο στὴν πατερικὴ γλῶσσα ὀνομάζεται μέθεξη στὴ μυστικὴ ζωὴ ἐν Χριστῷ. Αὐτὸ τὸ «ἐν» κρύβει κοινωνία, αὐθεντικὴ χριστιανικὴ ζωή, ποὺ εἶναι τόσο ὑπέροχη αὐτὴ ἡ ζωή, ὅποιος τὴ βιώνει μέσα του.
.             Στοὺς καιρούς μας λοιπόν, ποὺ τόσα ἀκούγονται γιὰ τὴν καταρράκωση τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς μᾶς δίδει αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα: Αὐτοσυνειδησία καὶ ἐπανακατήχηση.

.              «Κήρυττε ὁ φλογερὸς καλόγερος, ὅταν οἱ ἄνθρωποι τοῦ πασᾶ τὸν πλησίασαν. Τὰ πλήθη σάστισαν κι ἀποτραβήχτηκαν. Ἀλλ’ ὁ Κοσμᾶς ἀτάραχος καὶ γαλήνιος “σὰ νὰ πήγαινε σὲ χαρὰ καὶ ξεφάντωση”, ὅπως λέει ὁ βιογράφος του, ἀκολούθησε τοὺς δημίους του. Τὸν ὡδήγησαν στὸν Χότζα τοῦ Κούρτ, ποὺ τὸν κράτησε μὲ τὴ δικαιολογία, πὼς τέτοιες εἶχε διαταγὲς ἀπὸ τὸν πασά του. Ὁ ἱεροκήρυκας κατάλαβε τὴ σημασία τῆς συλλήψεως καὶ δόξασε τὸν Θεό, γιατί τὸν ἀξίωσε νὰ χύσει τὸ αἷμα του, σὰν μάρτυρας τῆς ὀρθοδοξίας, ὅπως τόσες φορὲς εἶχε εὐχηθεῖ. Ὕστερα τὸν ἔκλεισαν κάπου κι ὁ Κοσμᾶς πέρασε ὅλη τὴ νύχτα ψάλλοντας χαρούμενα τροπάρια κι ὑμνωδίες τῆς Ἀκολουθίας, “χωρὶς νὰ δείξη κανένα σημεῖον λύπης”. Τὴν αὐγὴ τὸν πῆραν, λέγοντας πὼς θὰ τὸν ὁδηγήσουν στὸν Κοὺρτ πασά. Ἀλλ’ ἐνῶ προχωροῦσαν, σταμάτησαν στὴ θέση Μπουγιαλῆ κοντὰ στὸν Ἄψο ποταμὸ καὶ τὸν πρόσταξαν νὰ ἑτοιμασθεῖ. Γονάτισε κι εὐχήθηκε στὸν Θεό, “ὅτι διὰ τὴν ἀγάπην του θυσιάζεται”. Ὕστερα σηκώθηκε κι εὐλόγησε “τὰ τέσσαρα σημεῖα τοῦ κόσμου”. Στρέφοντας τέλος τοὺς ὀφθαλμοὺς στὸν οὐρανὸ κι ἀπαγγέλλοντας τὸ ψαλμικὸ “Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ ἐξήγαγές με εἰς ἀναψυχήν”, ἔτεινε τὸν τράχηλο στοὺς δημίους του. Ποιὸς ξέρει! Τ’ ὅραμα τῆς ἀναγεννήσεως καὶ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Γένους, ἴσως φτερούγισε μπρὸς στὰ μάτια του, ὅταν τὸ σχοινὶ θὰ τοῦ ᾽σφιξε τὸ λαιμό! Κάποια χειρόγραφη σημείωση, ποὺ φαίνεται, πὼς γράφτηκε ἀπὸ αὐτόπτη, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς γιὰ τὶς τελευταῖες στιγμὲς τοῦ ἁγίου: “Οἱ δήμιοι τὸν ἐκάθησαν κοντὰ εἰς ἕνα δένδρον καὶ ἠθέλησαν νὰ τοῦ δέσουν τὰ χέρια, ἀλλ’ ἐκεῖνος δὲν τοὺς ἄφησε, λέγοντάς τους ὅτι δὲν ἀντιστέκεται. Ἔπειτα ἀκούμπησε τὴν ἱερὰν κεφαλήν του εἰς τὸ δένδρον καὶ οὕτω τὸν ἔδεσαν ἀπὸ τὸν λαιμὸν μὲ ἕνα σχοινὶ καὶ εὐθὺς μόνον, ποὺ τὸν ἕσφιξαν, ἐπέταξε τὸ θεῖον του πνεῦμα εἰς τὰ οὐράνια, ὄντας εἰς ἡλικίαν ἑξήντα πέντε χρόνων. Τὸ δὲ τίμιον αὐτοῦ λείψανον γυμνώσαντες οἱ δήμιοι τὸ ἔσυραν καὶ τὸ ἔρριψαν εἰς τὸν ποταμὸν μὲ μίαν μεγάλην πέτραν εἰς τὸν λαιμόν. Τὴν νύχτα ἕνας εὐσεβὴς ἐμβαίνοντας εἰς ἕνα μονόξυλο καὶ κάνοντας τὸν σταυρόν του, ἐπῆγε διὰ νὰ ἐρευνήση καὶ παρευθὺς βλέπει τὸ λείψανον, ὅπου ἔπλεε ἐπάνω εἰς τὸ νερό. Ὅθεν τρέχει καὶ τὸ ἀγκαλιάζει καὶ τὸ εὐγάζει ἀπὸ τὸν ποταμὸν καὶ ἐνδύσας αὐτὸ μὲ τὸ ράσον του τὸ ἔφερεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τῆς Θεοτόκου καὶ τὸ ἐνταφίασεν ἐν τῷ νάρθηκι τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας ἐν τῷ χωρίῳ Καλικόντασι. Τὸν ἐσκότωσαν 1779, Αὐγούστου 24, ἡμέρα Σάββατον”».

.                Ὁ Ἰσαπόστολος. Ὁ Ἐθναπόστολος. Ὁ Ἱερομάρτυς. Κατόπιν ὅλων δὲν μπορεῖς νὰ παραμένεις ἀσύνετος, ἀστόχαστος, ἀσυλλόγιστος, ἀνεύθυνος.
.          Διδάχος ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς μιλᾶ στὶς ψυχές μας. Ἐμεῖς τὸν ἀκοῦμε;

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: