«Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΟΥΤΕ ΑΚΡΟΑΜΑ ΕΙΝΑΙ, ΟΥΤΕ ΘΕΑΜΑ, ΟΥΤΕ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ» (Ἀλλὰ ὅλο καὶ καθαρότερα γιὰ ὅλο καὶ περισσότερους εἶναι θεατρικὴ παράσταση!).

 Γι τν μυστικ νάγνωση τν εχν τς γίας ναφορς

Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Δημήτρη Μαυρόπουλου
«ΕΙΣ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΑΝ 
– Προσεγγίσεις στὴ Θεία Λειτουργία»,
Ἐκδόσεις «Δόμος»,
Ἀθῆναι, 2013
σελ. 149-151

ΕΙΣ. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.»: Ἡ «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡ.» ἔχει καὶ ἄλλοτε ἀσχοληθεῖ μὲ τὸ λειτουργιολογικὸ θέμα αὐτό (βλ. σχετ.: «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΙΣ ΤΩΝ ΕΥΧΩΝ ΤΗΣ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ» (Εἰσαγωγή),  ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ Β´ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΟΛΟΓΙΚΗ «ΔΙΑΘΛΑΣΗ» (Ἀνάγκη ἐμμονῆς στὴν παράδοση τοῦ “ἀπορρήτου” τῶν Εὐχῶν τῆς Θ. Λειτουργίας) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΑΡΘΡΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΜΥΣΤΙΚΩΝ ΕΥΧΩΝ ΤΗΣ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙ «ΜΥΣΤΙΚΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ»), στὸ ὁποῖο τὸ κατωτέρω ἀπόσπασμα δίνει τὶς δέουσες (συνοπτικές) θεολογικὲς ἐξηγήσεις. Βέβαια δὲν ὑπάρχουν ἐλπίδες νὰ τὶς «ἀκούσουν» καὶ νὰ τὶς καταλάβουν πολλοί. Ἔχει γίνει μεγάλη ζημιά. 
.               Παρεμπιπτόντως, εἶναι πολὺ ἐντυπωσιακὲς οἱ ἐπιδείξεις θεατρικοῦ ἢ κυβιστικοῦ ταλέντου ἐκείνων τῶν κύκλων οἱ ὁποῖοι, ἐνῶ εἰσηγοῦνται καὶ μετὰ πάθους ὑποστηρίζουν τὴν «δυνατή», μεγαλόφωνη ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν τῆς Θ. Λειτουργίας, τὴν ἴδια στιγμὴ ὑποβαθμίζουν τὸ θέμα σὰν ἥσσονος σημασίας (ὅτι δηλ. δὲν εἶναι σπουδαῖο ζήτημα αὐτό…!- αὐτὸ ποὺ οἱ ἴδιοι ἤδη ἔχουν προκαλέσει καὶ ἀναγάγει σὲ θέμα αἰχμῆς), προκειμένου νὰ ἀποφύγουν νὰ ἀπαντήσουν στὶς  ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΕΣ ἐνστάσεις τῶν συνομιλητῶν τους. Τέτοια συνέπεια! Θεολογική!
.            «Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΟΥΤΕ ΑΚΡΟΑΜΑ ΕΙΝΑΙ, ΟΥΤΕ ΘΕΑΜΑ, ΟΥΤΕ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ» ἀλλὰ ἡ μετανεωτερικὴ νοοτροπία (μὲ τὴν σύμπλοό της μεταπατερικὴ «θεολογία») σαρώνει καὶ ἤδη ἡ λειτουργικὴ ἐκτροπὴ τῆς «εἰς ἐπήκοον πάντων» ἀναγνώσεως τῶν εὐχῶν τῆς Θ. Λειτουργίας ἔχει λάβει ἀνησυχητικὲς διαστάσεις. Φαίνεται ὅλο καὶ καθαρότερα ὅτι 
γιὰ ὅλο καὶ περισσότερους ἡ θεία Εχαριστία, ναί, εἶναι θεατρικὴ παράσταση. Τὸ βεβαιώνουν ἐξ ἄλλου οἱ ἐκτυφλωτικὲς φωταψίες, οἱ φωτογράφοι, οἱ μαγνητοσκόποι, οἱ πολυ-φεστιβαλικοὶ ἀστέρες, ἡ ὅλο καὶ συχνότερη παρουσία ἀμφιεσμένων ἀλλοδόξων, οἱ οἰκουμενιστικοὶ ἐναγκαλισμοί, οἰ ἀκατάσχετοι πολυ-χρονισμοί, τὰ ἐνοχλητικὰ ἀλληλολιβανίσματα, τὸ πολυτελῶς φροντισμένο ντεκόρ καὶ ἄλλα φαντασμογορικά…! 

ΕΙΣ ΠΝ. ΑΓ. ΚΟΙΝ.               Θὰ ἤθελα νὰ πῶ δύο λόγια γιὰ τὴν μυστικὴ ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν τῆς ἁγίας Ἀναφορᾶς, ἀλλὰ καὶ ἄλλων εὐχῶν τῆς θείας Λειτουργίας. Τὸ θέμα ἀνακινεῖται συχνὰ σὲ θεολογικὲς καὶ λειτουργικὲς συζητήσεις, εἴτε γραπτῶς σὲ ἄρθρα, εἴτε προφορικῶς σὲ ὁμιλίες καὶ εἰσηγήσεις σὲ Συνέδρια. Καὶ ἡ μὲν συζήτηση δὲν θὰ ἐνοχλοῦσε, ὡς καλοπροαίρετη ἐνασχόληση μὲ τὸ θεολογικὸ περιεχόμενο τῶν εὐχῶν, στὴν πράξη ὅμως δημιουργεῖ μία ἀταξία, γιὰ νὰ μὴν πῶ σύγχυση, ὄχι ἁπλῶς ὡς πρὸς τὴ λατρεία, ἀλλὰ ὡς λανθασμένη προσέγγιση τοῦ μυστηρίου.
.               θεία Εχαριστία οτε κρόαμα εναι, οτε θέαμα, οτε θεατρικ δρώμενο. Μπορεῖ φαινομενικὰ νὰ δείχνει ὅτι ἔχει αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ κανένα ἀπὸ αὐτὰ δὲν τὴν προσδιορίζει. Εἶναι πράξη. Καὶ μάλιστα εἶναι μυστηριακὴ πράξη, ἀφοῦ ἐνεργεῖται μὲ τὴν παρουσία καὶ διὰ τῆς παρουσίας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσεγγίσουμε, πολὺ περισσότερο νὰ κατανοήσουμε τὸ περιεχόμενο αὐτῆς τῆς ἱερῆς πράξης. Μόνον νὰ τὴν ζήσουμε ἔχουμε τὴ δυνατότητα, καὶ αὐτὸ μὲ τὴ δύναμη  τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Γι’ αὐτὸ καὶ ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα χρόνια τὸ καθαυτὸ μυστικὸ στοιχεῖο τῆς θείας ἱερουργίας φυλασσόταν, ὄχι μόνον ἀπὸ τοὺς ἀμύητους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς ἀτελεῖς ὡς πρὸς τὴν πίστη, ἀκόμη καὶ ἀπὸ ὅσους δὲν λάμβαναν μέρος στὴ θεία Κοινωνία, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς μετανοοῦντες ὅπως τοὺς ὀνόμαζαν, οἱ ὁποῖοι παρέμεναν στὸ Νάρθηκα τοῦ ναοῦ. Τὰ κείμενα αὐτὰ τὰ ἔλεγαν καὶ τὰ ἄκουγαν μόνον ὅσοι εἶχαν τὴ δωρεὰ τῆς χειροτονίας, δηλαδὴ οἱ ἱερεῖς. Θέλω νὰ πῶ τι μυστικς χαρακτήρας ατν τν εχν τς θείας Λειτουργίας, ἰδιαίτερα τῆς θείας Εὐχαριστίας, κατὰ τὴν ὁποία συντελεῖται ὁ καθαγιασμὸς τῶν τιμίων δώρων, ταν πάντοτε οσιδες στοιχεο τς λειτουργικῆς  παράδοσης. Τὸ μαρτυροῦν ἀρκετὰ κείμενα Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας.
.               Εἶναι ἀλήθεια ὅτι κατὰ τὰ μέσα τοῦ ἕκτου αἰώνα, ὁ αὐτοκράτορας Ἰουστινιανὸς ἐπεχείρησε νὰ ἀνατρέψει αὐτὴ τὴν παράδοση, μὲ μία ἀπὸ τὶς λεγόμενες «Νεαρές», ὅπως λέγονταν τὰ ἄρθρα τῆς νομοθεσίας ποὺ κατάρτισε. Ἀλλὰ ὁ νόμος δὲν ἴσχυσε γιὰ πολύ, γιατί τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας ἐπέστρεψε στὰ πρὸ τῆς Νεαρᾶς ἰσχύοντα. Οἱ μέχρι καὶ τὸν 18ο αἰώνα κατὰ καιροὺς ὑπομνήσεις ποὺ ὑπάρχουν σὲ πατερικὰ κείμενα γιὰ μυστικὴ ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν, δείχνει ἀσφαλῶς ὅτι ἐμφανίζονταν περιπτώσεις ἀντίθετης πρακτικῆς, ἀλλὰ πάντως ποτὲ δὲν παγιώθηκαν.
.               Ο πι νησυχητικς μως περιπτώσεις πόπειρας καταργήσεως τς μυστικς ναγνώσεως τν εχν μφανίστηκαν π τ 18ο αώνα κα μετά, κα μάλιστα ς πρακτικ στς κκλησίες τν Ονιτν. Ἔχουν προηγηθεῖ οἱ ἀπαιτήσεις μιᾶς λογικοκρατούμενης κατανοήσεως τῶν μυστηρίων ποὺ ἀναπτύχθηκαν σὲ προτεσταντικὰ περιβάλλοντα. Πάντως, ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 19ου αἰώνα ἄρχισαν νὰ ἐμφανίζονται ἀπαιτήσεις ἐκφωνήσεως τῶν μυστικῶν εὐχῶν σὲ κύκλους θρησκευτικῶν  ὀργανώσεων, φαινόμενο ποὺ ἀπετέλεσε κύρια πρακτικὴ ὅλων σχεδὸν τῶν θρησκευτικῶν ὀργανώσεων ποὺ ἐμφανίστηκαν ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ 20ου αἰώνα καὶ ἔπειτα.
.               Ἀλήθεια, τί θὰ σήμαινε μία κατάργηση τῆς μυστικότητας τῶν εὐχῶν; Ὅσοι γνωρίζουν τὸ περιεχόμενό τους, ὅσοι τὶς μελετοῦν, ἀντλοῦν θεολογικὸ λόγο ἐξαιρετικῆς πυκνότητας καὶ ἀκρίβειας. Δὲν θὰ ἦταν ἐπωφελέστερο, διερωτῶνται ἀρκετοί, νὰ μπορεῖ τὸ πλήρωμα τῶν πιστῶν νὰ παρακολουθεῖ τὰ τεκταινόμενα στὴ θεία Λειτουργία, ἀκούγοντας αὐτὲς τὶς εὐχές; Καὶ ἐπίσης, κανένας δὲν ἀμφισβητεῖ ὅτι ἡ θεία Λειτουργία εἶναι πράξη κλήρου καὶ λαοῦ. Δὲν πρέπει ὁ λαὸς νὰ γνωρίζει σὲ ποιές προτάσεις καλεῖται νὰ πεῖ τὸ «Ἀμήν»; Ἐνστάσεις καὶ ἐρωτήματα ἐκ πρώτης ὄψεως εὔλογα. Ἄλλωστε, ὁ ἴδιος ὁ ἀπόστολος Παῦλος συνιστᾶ στοὺς Κορινθίους νὰ γνωρίζουν οἱ πιστοὶ σὲ πιὰ πρόταση ἀπαντοῦν μὲ τὸ «Ἀμὴν» (βλ. Α´ Κορ. ιδ´ 16). Ὅμως, δ δν πρόκειται γι κείμενα, ὅπως εἶπα καὶ παραπάνω, λογικοῦ περιεχομένου, λλ μυσταγωγικο. διαφορ εναι σημαντική. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, προσεγγίζοντας αὐτὴ τὴ μυσταγωγικὴ διάσταση τοῦ περιεχομένου τῆς θείας Λειτουργίας, ἔγραψε ἕνα ἀπὸ τὰ ἐξοχότερα κείμενα ἑρμηνείας της, τὸ ἔργο ποὺ φέρει τὸν τίτλο Μυσταγωγία, στὸ ὁποῖο, ἐνῶ προσεγγίζει βῆμα βῆμα ὅλα τὰ τεκταινόμενα καὶ λεγόμενα τῆς θείας Λειτουργίας, δὲν ἀγγίζει τὸ τμῆμα τῆς ἁγίας Ἀναφορᾶς. Εἶχε συνείδηση ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶχε χειροτονία ἱερωσύνης δὲν ἔπρεπε νὰ προσεγγίσει καὶ νὰ κοινοποιήσει τὸ περιεχόμενό της, ὥστε μηδένα μαθεῖν τὴν ἁγίαν ἀναφοράν, μὴ ἔχοντα χειροτονίαν (Λειμωνάριον, PG 87, 2872). Ξαναλέω: ἡ διαφορὰ ἀνάμεσα στὴ λογικὴ καὶ στὴ μυσταγωγικὴ σχέση μὲ τὰ κείμενα τῆς θείας Λειτουργίας εἶναι σημαντική. γνοια ατς τς διαφορς μετατρέπει τ θεία Λειτουργία σ πλ θρησκευτικ πράξη κα τς φαιρε τ περουράνιο περιεχόμενο πο χει ς παρουσία τς Βασιλείας το Θεο. Στ θεία Λειτουργία δν πεξεργαζόμαστε ννοιες δεολογήματα, λλ ψηλαφομε θαμα. Εἶναι ὑπεραρκετὲς οἱ ἐκφωνούμενες νύξεις στὸ διάλογο διακόνου ἢ ἱερέα καὶ λαοῦ, ὥστε ὁ λαὸς νὰ καταθέτει τὴ συμμετοχή του μὲ τὸ «Ἀμήν». Κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Θεολόγο, πρέπει σιωπὴ τιμάσθαι τὰ ἅγια καὶ μυστικῶς τὰ μυστικὰ φθέγγεσθαι καὶ ἁγίως τὰ ἅγια (Λόγος κζ´, ε´, ΒΕΠΕΣ 59, 215).

ΠΗΓΗ ἠλ. κειμ.: «ΑΛΛΗ ΟΨΙΣ»

, ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: