Ο ΑΓΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ, Ὁ δι’ ἀποκεφαλισμοῦ τελειωθεὶς σοφὸς καὶ μαρτυρικὸς ἱεράρχης τοῦ Ἰλλυρικοῦ

 Ο ΑΓΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ
Ὁ δι’ ἀποκεφαλισμοῦ τελειωθεὶς σοφὸς καὶ μαρτυρικὸς ἱεράρχης
τοῦ Ἰλλυρικοῦ

Ἀριστείδης Γ. Θεοδωρόπουλος
Ἐκπαιδευτικὸς 

.            Μέσα στὴ σεπτὴ καὶ εὐλογημένη χορεία τῶν λαοφιλῶν ἁγίων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἐξέχουσα θέση κατέχει ὁ ἔνδοξος ἱερομάρτυς τοῦ Χριστοῦ Ἅγιος Ἐλευθέριος, ὁ ὁποῖος ἀναδείχθηκε πνευματικὸς καθοδηγητὴς καὶ φιλόστοργος ποιμενάρχης τῆς ἐπαρχίας τοῦ Ἰλλυρικοῦ, ἀγλάισμα ἀρχιερέων καὶ ἐγκαλλώπισμα μαρτύρων, ἀλλὰ καὶ πρεσβευτὴς στὸν Κύριο γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ψυχῶν ὅλων τῶν χριστιανῶν.

.            Ὁ τιμώμενος ὑπὸ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας στὶς 15 Δεκεμβρίου Ἅγιος ἱερομάρτυς Ἐλευθέριος, ὁ ὁποῖος ὑμνεῖται ὡς «καλλονὴ τῶν ἱερέων», ὡς «στερρὸς καὶ πανάριστος ἀγωνιστής», ὡς «ἀθλητὴς τοῦ Χριστοῦ γενναιότατος καὶ μάρτυς ἀπαράτρωτος», γεννήθηκε περὶ τὰ μέσα τοῦ 2ου μ.Χ. αἰώνα στὴν περιώνυμη πόλη τῆς Ρώμης ἀπὸ γονεῖς εὐσεβεῖς καὶ ἐνάρετους, ἀλλὰ καὶ πλούσιους καὶ ἐπιφανεῖς στὴν καταγωγή. Ὁ πατέρας του κατεῖχε μάλιστα τὸ ὑψηλὸ ἀξίωμα τοῦ ὑπάτου τῆς Ρώμης, ἀλλὰ σὲ σύντομο χρονικὸ διάστημα μετὰ τὴ γέννηση τοῦ Ἐλευθερίου ἀπεβίωσε. Ἔτσι τὴν ἀνατροφὴ καὶ διαπαιδαγώγησή του ἀνέλαβε ἡ εὐσεβὴς μητέρα του, ἡ Ἀνθία, ἡ ὁποία ἦταν ὑπόδειγμα ἀρετῆς καὶ εἶχε ἀσπασθεῖ τὴν χριστιανικὴ πίστη, ἀκούγοντας τὸ κήρυγμα τῶν μαθητῶν τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου. Ἡ εὐσεβὴς αὐτὴ μητέρα ἀνέλαβε νὰ ἀναθρέψει τὸν νεαρὸ Ἐλευθέριο «ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου», γεγονὸς ποὺ τὸν κατέστησε ἀπὸ τὰ πρῶτα κιόλας παιδικά του χρόνια σὲ παιδὶ ἐνάρετο καὶ πιστό. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ θεοσεβὴς μητέρα του τὸν ὁδήγησε στὴν ἡλικία τῶν δώδεκα ἐτῶν στὸν ἐπίσκοπο τῆς Ρώμης Ἀνίκητο γιὰ νὰ διευρύνει τοὺς πνευματικούς του ὁρίζοντες καὶ νὰ κατηχηθεῖ βαθύτερα στὴν χριστιανικὴ πίστη.
.                 Ὁ ἐπίσκοπος τῆς Ρώμης διακρίνοντας τὸ ἄμεμπτο ἦθος καὶ τὸν ἱεραποστολικὸ ζῆλο τοῦ νεαροῦ Ἐλευθερίου, ὁ ὁποῖος πυρπολοῦνταν ἀπὸ τὴν ἄσβεστη φλόγα τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ διακατεχόταν ἀπὸ πνεῦμα διακονίας καὶ θυσίας πρὸς τὸν πλησίον, ἀποφάσισε νὰ τὸν χειροτονήσει διάκονο στὴν ἡλικία μόλις τῶν δεκαπέντε χρόνων. Μετὰ τὴν εἰς διάκονον χειροτονία του ὁ ἐπίσκοπος τῆς Ρώμης διαπίστωσε τὴν ἀγάπη καὶ ἀφοσίωσή του στὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας, γεγονὸς ποὺ τὸν παρακίνησε στὸ νὰ χειροτονήσει τὸν χαρισματικὸ καὶ σεμνὸ διάκονο Ἐλευθέριο σὲ πρεσβύτερο στὴν ἡλικία τῶν δεκαεπτὰ χρόνων. Ἀλλὰ τὸ ἦθος καὶ τὰ πάμπολλα χαρίσματα, μὲ τὰ ὁποῖα ἦταν κεκοσμημένος ὁ πρεσβύτερος Ἐλευθέριος σὲ συνδυασμὸ καὶ μὲ τὴν καρποφόρα ἱερατική του διακονία, τὸν ὁδήγησαν σὲ πολὺ σύντομο χρονικὸ διάστημα καὶ σὲ ἡλικία μόλις εἴκοσι ἐτῶν, ὕστερα ἀπὸ πρόταση τοῦ ἐπισκόπου τῆς Ρώμης Ἀνικήτου, στὴν ἀνάδειξή του σὲ ἐπίσκοπο τῆς περιοχῆς τοῦ Ἰλλυρικοῦ, ἡ ὁποία βρίσκεται στὴ σημερινὴ Ἀλβανία, μὲ ἕδρα τὴν πόλη τῆς Αὐλώνας. Ἔτσι ὁ εἰκοσάχρονος νεαρὸς Ἐλευθέριος μὲ τὸν ἔντονο ἱεραποστολικό του ζῆλο ἀνέλαβε τὴν πνευματικὴ διαποίμανση τῆς ἐπαρχίας τοῦ Ἰλλυρικοῦ ὡς σοφὸς καὶ φιλόστοργος ποιμενάρχης. Στὸ σημεῖο αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ἀναφερθεῖ ὅτι ἡ εἰς διάκονον, πρεσβύτερον καὶ ἐπίσκοπον χειροτονία τοῦ ἐναρέτου καὶ σοφοῦ Ἐλευθερίου σὲ τόσο νεαρὰ ἡλικία ἔλαβε χώρα σὲ μία χρονικὴ περίοδο, κατὰ τὴν ὁποία δὲν εἶχαν ἀκόμη θεσπισθεῖ οἱ ἱεροὶ κανόνες τῆς Ϛ´ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καὶ τῆς Τοπικῆς Συνόδου τῆς Νεοκαισαρείας, σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους ὁ διάκονος ἔπρεπε νὰ χειροτονεῖται στὴν ἡλικία τῶν 25 χρόνων, ὁ πρεσβύτερος στὴν ἡλικία τῶν 30 χρόνων, ὁ δὲ ἐπίσκοπος ἔπρεπε νὰ ὑπερβαίνει τὸ τριακοστὸ ἔτος τῆς ἡλικίας του γιὰ νὰ λάβει τὸ ἐπισκοπικὸ ἀξίωμα.
.            Ἡ ἐπιλογὴ τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης Ἀνικήτου νὰ χειροτονήσει τὸν Ἐλευθέριο ἐπίσκοπο Ἰλλυρικοῦ ὑπῆρξε ἡ πλέον ἐνδεδειγμένη, ἀφοῦ ἡ χαρισματικὴ προσωπικότητα τοῦ νεαροῦ Ἐλευθερίου μὲ τὴ σοφία καὶ τὸν πύρινο λόγο του γιὰ τὸν Ἰησοῦ Χριστὸ καθοδηγοῦσε τοὺς χριστιανούς, ἐνισχύοντας τὸ χριστιανικό τους φρόνημα, ἐνῶ κατόρθωσε νὰ προσελκύσει στὴν ἀλήθεια τῆς χριστιανικῆς πίστεως πολλοὺς εἰδωλολάτρες, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ ἀρκετοὺς ἀξιωματούχους, οἱ ὁποῖοι στὴ συνέχεια ἐγκολπώθηκαν τὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστὸ ὡς τὸν μόνο ἀληθινὸ Θεὸ καὶ βαπτίσθηκαν χριστιανοί. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος ἀναδείχθηκε στὴν ἐπισκοπὴ τοῦ Ἰλλυρικοῦ ὡς ὁ ἀληθινὸς ποιμένας, ὁ ὁποῖος «τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων» καὶ ἔλαμψε ὡς φαεινὸς ἀστέρας «λόγῳ τε καὶ ἔργω».
.            Ὅμως ἡ πλούσια ἱεραποστολικὴ δράση τοῦ σοφοῦ ἱεράρχου τοῦ Ἰλλυρικοῦ, ὁ ὁποῖος μὲ τὸν πύρινο λόγο του εἶχε ἤδη προσελκύσει στὴ χριστιανικὴ πίστη πολυάριθμους εἰδωλολάτρες, προκάλεσε τὸν φθόνο καὶ τὴν ἀγανάκτηση τῶν πολεμίων τοῦ χριστιανισμοῦ. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ εἰδωλολάτρης Ρωμαῖος αὐτοκράτορας διέταξε νὰ τὸν συλλάβουν καὶ νὰ τὸν φέρουν ἐνώπιόν του, ὥστε νὰ σταματήσει ἡ καρποφόρα καὶ θεάρεστη ἐπισκοπική του δραστηριότητα. Γιὰ τὴν πραγματοποίηση αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ ἀπέστειλε στὴν ἐπαρχία τοῦ Ἰλλυρικοῦ στρατιωτικὸ ἀπόσπασμα μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν στρατηλάτη Φήλικα. Ὅταν ἔφτασε ὁ Φήλικας στὴν Αὐλώνα, περικύκλωσε μὲ τοὺς στρατιῶτες του τὸν ναό, μέσα στὸν ὁποῖο ὁ ἐπίσκοπος Ἐλευθέριος ἐκείνη τὴ στιγμὴ κήρυττε τὸν θεῖο λόγο. Ὁ Φήλικας μπῆκε μέσα στὸν ναὸ μὲ ἄγριες διαθέσεις καὶ μὲ μοναδικὸ σκοπὸ νὰ τὸν συλλάβει καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει στὴ συνέχεια ἐνώπιον τοῦ Ρωμαίου αὐτοκράτορα. Ὅμως ὁ γλυκὸς λόγος στὴ διδασκαλία τοῦ σοφοῦ καὶ ἐναρέτου ἱεράρχου Ἐλευθερίου γιὰ τὸν Σταυρωθέντα καὶ Ἀναστάντα Χριστὸ σὲ συνδυασμὸ καὶ μὲ τὴν ἀξιοπρεπῆ καὶ κόσμια ἐμφάνισή του μέσα στὸν ναό, σαγήνευσαν σὲ τέτοιο βαθμὸ τὸν ἀγριεμένο εἰδωλολάτρη Φήλικα, ὥστε ἔφθασε στὸ σημεῖο νὰ ἀπαρνηθεῖ τὴν ψυχοφθόρο πλάνη τῶν εἰδώλων, νὰ πέσει στὰ πόδια τοῦ ἐπισκόπου Ἐλευθερίου καὶ περιφρονώντας τὸ ὑψηλὸ ἀξίωμά του καὶ τὶς ἀπολαύσεις τῆς παρούσης ζωῆς, νὰ ὁμολογήσει πίστη στὸν Ἰησοῦ Χριστὸ καὶ νὰ ζητήσει νὰ γίνει χριστιανός. Τότε ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος τὸν κατήχησε καὶ τοῦ δίδαξε τὶς ἀλήθειες τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ καὶ ἔτσι ἀπὸ διώκτης τοῦ χριστιανισμοῦ ἔγινε ἀφοσιωμένος μαθητὴς καὶ πιστὸς ἀκόλουθος τοῦ Ἁγίου. Ὅμως ὁ ἐπίσκοπός του Ἰλλυρικοῦ του ζήτησε νὰ ἐκτελέσει πιστὰ τὴν ἐντολὴ τοῦ αὐτοκράτορα, δηλαδὴ νὰ τὸν ὁδηγήσει ἐνώπιόν του, ὥστε τόσο ὁ Φήλικας νὰ ἐκπληρώσει μὲ συνέπεια τὶς αὐτοκρατορικὲς διαταγὲς ὅσο καὶ ὁ χαρισματικὸς ἱεράρχης Ἐλευθέριος νὰ ἀξιωθεῖ τοῦ ἀμαράντου στεφάνου τοῦ μαρτυρίου.
.            Ἔτσι ξεκίνησαν καὶ οἱ δύο γιὰ τὴ Ρώμη. Στὴν πορεία τους συνάντησαν μία πηγή, ἡ ὁποία ἀνέβλυζε ἄφθονο νερό. Τότε ὁ Φήλικας ζήτησε ἀπὸ τὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο νὰ τὸν βαπτίσει στὸ ὄνομα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ὅπως καὶ ἔγινε. Κατόπιν ὁ χριστιανὸς πλέον Φήλικας συνέχισε τὴν πορεία του μαζὶ μὲ τὸν ἐπίσκοπο Ἐλευθέριο καὶ μετὰ ἀπὸ ἀρκετὲς ἡμέρες ἔφθασαν στὴ Ρώμη. Μόλις ἔφθασαν ἐκεῖ, ὁ μὲν Φήλικας ἑνώθηκε μὲ τοὺς ὑπόλοιπους χριστιανοὺς τῆς πόλεως, ὁ δὲ Ἐλευθέριος παρουσιάσθηκε ἐνώπιον τοῦ αὐτοκράτορα. Τότε ὁ αὐτοκράτορας ἐντυπωσιασμένος ἀπὸ τὴν ὡραία ἐμφάνιση, τὴν κοσμιότητα καὶ τὴν εὐγένεια τοῦ νεαροῦ Ἐλευθερίου, τὸν ρώτησε μὲ ἀπορία γιατί ἐγκατέλειψε τὴν πίστη στοὺς προγονικοὺς θεοὺς καὶ πιστεύει σ’ ἕναν ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος ἀπεβίωσε ἀτιμωτικὰ πάνω στὸν σταυρό. Ἡ σιωπηλὴ ἀντίδραση τοῦ Ἐλευθερίου παρακίνησε τὸν εἰδωλολάτρη αὐτοκράτορα νὰ τοῦ ὑποσχεθεῖ πλούσια δῶρα καὶ τιμές, ἐὰν ἀρνηθεῖ τὸν Χριστὸ καὶ θυσιάσει στὰ εἴδωλα, ἐνῶ τὸν ἀπείλησε ὅτι θὰ ὑποστεῖ σκληρὰ βασανιστήρια σὲ περίπτωση ποὺ ἐπιμείνει νὰ πιστεύει στὸν Κύριο. Τότε ὁ σεμνὸς καὶ σοφὸς ἱεράρχης τοῦ Χριστοῦ ὁμολόγησε μὲ ξεχωριστὴ παρρησία τὸν Σωτήρα καὶ Λυτρωτὴ Χριστὸ ὡς τὸν μόνο ἀληθινὸ Θεὸ καὶ Δημιουργὸ τοῦ σύμπαντος, ἐνῶ τόνισε ὅτι εἶναι ἀδιανόητο νὰ θυσιάσει σὲ ψεύτικους καὶ ἀναίσθητους θεούς, χαρακτήρισε δὲ ἀνόητους αὐτοὺς ποὺ θυσιάζουν στὰ εἴδωλα. Ἐπιπλέον τοῦ δήλωσε ὅτι περιφρονεῖ τὶς τιμὲς καὶ τὰ δῶρα ποὺ τοῦ ὑπόσχεται, ἐνῶ θεωρεῖ δόξα καὶ ἀγαλλίαση νὰ μαρτυρήσει γιὰ τὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ.
.            Ἡ θαρραλέα ὁμολογία τοῦ ἐπισκόπου Ἐλευθερίου προκάλεσε τὴν ὀργὴ τοῦ αὐτοκράτορα σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε διέταξε νὰ τὸν βάλουν πάνω σὲ πυρακτωμένο κρεβάτι. Ἡ ἀπόφαση αὐτή, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἄποψη τοῦ αὐτοκράτορα θὰ ὁδηγοῦσε στὴν παραδειγματικὴ τιμωρία τοῦ γενναίου χριστιανοῦ ἐπισκόπου, προκάλεσε τὴν ἀγανάκτηση τοῦ συγκεντρωμένου πλήθους, μέσα στὸ ὁποῖο ἦταν καὶ πολλοὶ εἰδωλολάτρες. Ἐνδεικτικὸ εἶναι ὅτι φώναζαν ἐπικριτικὰ γιὰ τὴν ἀτιμωτικὴ αὐτὴ πράξη καὶ τὸ σκληρὸ βασανιστήριο, στὸ ὁποῖο θὰ ὑποβαλλόταν ὁ νεαρὸς Ἐλευθέριος. Ὅμως ὁ Ἅγιος βγῆκε μέσα ἀπὸ αὐτὸ τὸ βασανιστήριο σῶος καὶ ἀβλαβής, ἀφοῦ ἡ χάρη τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ τοῦ ἔστειλε τέτοια δροσιά, ὥστε δὲν αἰσθανόταν κανέναν ἀπολύτως πόνο. Μετὰ ἀπὸ ἀρκετὴ ὥρα ὁ αὐτοκράτορας διέταξε νὰ τὸν βγάλουν ἀπὸ τὸ πυρακτωμένο κρεβάτι, πιστεύοντας ὅτι ὁ νεαρὸς ἐπίσκοπος τοῦ Ἰλλυρικοῦ εἶχε πεθάνει ἀπὸ τοὺς φρικτοὺς πόνους. Ἐκείνη τὴ στιγμὴ ὁ σοφὸς ἱεράρχης σηκώθηκε μόνος του ὄρθιος καὶ δείχνοντάς του ὅτι στὸ σῶμα του δὲν ὑπάρχει κανένα ἔγκαυμα, τοῦ δήλωσε ὅτι ὁ Θεὸς τὸν προστάτευσε καὶ τὸν διέσωσε, διότι εἶναι ὁ μοναδικὸς ἀληθινὸς Θεός, ὁ Ὁποῖος ἔχει τόσο μεγάλη δύναμη καὶ προστασία. Ἡ γενναία αὐτὴ ὁμολογία τοῦ ἱερομάρτυρος Ἐλευθερίου ἐξαγρίωσε τόσο πολὺ τὸν αὐτοκράτορα, ἀφοῦ τὴν ἐξέλαβε ὡς ὕβρη ἀπέναντι στοὺς προγονικοὺς θεούς, καὶ ἔδωσε ἀμέσως τὴν ἐντολὴ νὰ ὑποβληθεῖ ὁ νεαρὸς ἀθλητὴς τῆς χριστιανικῆς πίστεως σὲ νέο σκληρότερο βασανιστήριο. Τὸν ἔβαλαν πάνω σ’ ἕνα μεγάλο τηγάνι, τὸ ὁποῖο χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τὸν βασανισμὸ τῶν χριστιανῶν, καὶ ἀφοῦ ἄναψαν δυνατὴ φωτιά, τὸν ἔριξαν μέσα σὲ καυτὸ λάδι. Ἀλλὰ ὁ Θεὸς θαυματούργησε γιὰ μία ἀκόμη φορά, ἀφοῦ ἡ φωτιὰ ἔσβησε, τὸ καυτὸ λάδι κρύωσε καὶ ὁ γενναῖος ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ αἰσθανόταν δροσιά, ἀφοῦ εἶχε προστάτη καὶ σύμμαχο στὸν ἀγώνα του τὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστό. Βλέποντας ὁ εἰδωλολάτρης αὐτοκράτορας ὅτι ὁ νεαρὸς μάρτυς γιὰ δεύτερη φορὰ βγῆκε σῶος καὶ ἀβλαβὴς μέσα ἀπὸ τὸ βασανιστήριο, ἐξαγριώθηκε σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε ἔδωσε τὴν ἐντολὴ νὰ ὑποβληθεῖ σὲ νέο βασανιστήριο. Ἔτσι διέταξε νὰ βάλουν μέσα σ᾽ ἕνα μεγάλο καζάνι λίπος, κερὶ καὶ πίσσα καὶ ἀφοῦ ἀνάψουν δυνατὴ φωτιά, νὰ ρίξουν μέσα στὸ καυτὸ καζάνι τὸν ἐπίσκοπο Ἐλευθέριο. Προτοῦ ρίξουν τὸν ἀήττητο ἀθλητὴ τοῦ Χριστοῦ μέσα στὸ πυρακτωμένο καζάνι, ὁ αὐτοκράτορας τοῦ ζήτησε νὰ ὁμολογήσει πίστη στοὺς προγονικοὺς θεοὺς καὶ ἔτσι νὰ γλυτώσει ἀπὸ τὸν θάνατο. .            Ὅμως ὁ θαρραλέος ἱεράρχης ἀπευθυνόμενος μὲ παρρησία στὸν χριστιανομάχο αὐτοκράτορα, τὸν κατηγόρησε ὅτι ὁδηγεῖ τοὺς ἀθώους χριστιανοὺς στὸν θάνατο καὶ τοῦ δήλωσε ὅτι κανένα βασανιστήριο δὲν θὰ μπορέσει νὰ κάμψει τὸ ἀγωνιστικό του φρόνημα καὶ τὴν πίστη του στὸν Τριαδικὸ Θεό. Ἀκούγοντας αὐτὰ τὰ λόγια ὁ αἱμοβόρος αὐτοκράτορας διέταξε νὰ τὸν ρίξουν ἀμέσως μέσα στὸ πυρακτωμένο καζάνι. Ἀλλὰ ἡ θαυματουργικὴ χάρη τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ μετέτρεψε τὴν καυτὴ λάβα σὲ δροσιὰ καὶ ἔτσι ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος βγῆκε μέσα καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ βασανιστήριο ἄθικτος. Ἡ θαυματουργικὴ διάσωση τοῦ θαρραλέου ὁμολογητοῦ τῆς πίστεως προκάλεσε τὴν ἔκπληξη καὶ τὴν ἀμηχανία τοῦ αὐτοκράτορα, ἀλλὰ καὶ τὸν μεγάλο θαυμασμὸ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ξέσπασε σὲ ζητωκραυγές, πολλοὶ δὲ ἦταν ἐκεῖνοι ποὺ διακήρυξαν καὶ ὁμολόγησαν τὴν πίστη τους στὸν Ἰησοῦ Χριστό.
.            Στὴ δύσκολη αὐτὴ στιγμὴ γιὰ τὸν αὐτοκράτορα, ὁ ὁποῖος εἶχε ἡττηθεῖ ἤδη τρεῖς φορὲς ἀπὸ τὸν γενναῖο ἀθλητὴ τῆς χριστιανικῆς πίστεως, ἀφοῦ τὰ σκληρὰ βασανιστήρια στὰ ὁποῖα ὑποβλήθηκε, δὲν κατόρθωσαν νὰ τὸν τιμωρήσουν παραδειγματικὰ καὶ νὰ τὸν μεταπείσουν νὰ ἀσπασθεῖ τὰ ψεύτικα εἴδωλα, παρουσιάσθηκε ὁ Κορέμων, ὁ πολυμήχανος ἔπαρχος τῆς πόλεως, ὁ ὁποῖος εἶχε μεγάλη ἐμπειρία στὰ βασανιστήρια τῶν χριστιανῶν. Ὁ Κορέμων πρότεινε στὸν αὐτοκράτορα νὰ ἀναλάβει ὁ ἴδιος νὰ ἐκτελέσει τὴν ἐντολή του, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ὁ Ἐλευθέριος ἢ θὰ πειθόταν νὰ προσκυνήσει τὰ εἴδωλα ἢ θὰ ὁδηγοῦνταν στὸν θάνατο κατόπιν βασανιστηρίων. Ἀφοῦ ἔλαβε λοιπὸν τὴ συγκατάθεση τοῦ αὐτοκράτορα, ἔδωσε τὴν ἐντολὴ νὰ φέρουν ἕναν χάλκινο κλίβανο, μέσα στὸν ὁποῖο εἶχαν τοποθετήσει καρφωμένα μυτερὰ σίδερα. Στὴ συνέχεια ἔβαλαν τὸν κλίβανο πάνω σὲ δυνατὴ φωτιὰ μέχρι νὰ πυρακτωθεῖ, ὥστε κατόπιν νὰ ρίξουν μέσα τὸν ἱεράρχη τοῦ Χριστοῦ. Τότε ὁ γενναῖος ὁμολογητὴς τῆς χριστιανικῆς πίστεως ἄρχισε νὰ προσεύχεται στὸν Κύριο, ζητώντας Του νὰ φωτίσει τοὺς διῶκτες καὶ βασανιστές του γιὰ νὰ μπορέσουν νὰ ἀποστραφοῦν τὰ ἀναίσθητα εἴδωλα καὶ νὰ ἀσπασθοῦν τὸν Ἰησοῦ Χριστό, ὁ Ὁποῖος εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἡ ζωὴ καὶ τὸ φῶς. Ἡ προσευχὴ τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου εἰσακούσθηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ τότε ὁ μέχρι πρότινος εἰδωλολάτρης ἔπαρχος Κορέμων καὶ ἐνῶ ἑτοιμαζόταν νὰ βασανίσει τὸν Ἐλευθέριο μέσα στὸν χάλκινο κλίβανο, πλησίασε τὸν αὐτοκράτορα καὶ τὸν ρώτησε μὲ θάρρος, ἀλλὰ καὶ μὲ ἀπορία, ποιὸ εἶναι τὸ κακὸ ποὺ ἔχει διαπράξει ὁ σεμνὸς καὶ ἐνάρετος Ἐλευθέριος καὶ ἐπιδιώκει τὴ θανάτωσή του καὶ μάλιστα μὲ τρόπο ὀδυνηρὸ καὶ σκληρό. Ἀκούγοντας ἔκπληκτος ὁ αὐτοκράτορας αὐτὰ τὰ λόγια ποὺ ἔδειχναν τὴ μεταστροφὴ τοῦ Κορέμονος, τοῦ εἶπε ὅτι τὸν τίμησε περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλο ἄρχοντα καὶ τὸν ἔκανε ἔπαρχο τῆς πόλεως, χαρίζοντάς του μάλιστα μεγάλα πλούτη. Τοῦ πρότεινε ἐπίσης ὅτι θὰ τοῦ προσφέρει μεγαλύτερες τιμὲς καὶ δόξες στὴν περίπτωση ποὺ ὁ Ἐλευθέριος του ἔχει ὑποσχεθεῖ νὰ τοῦ δώσει χρυσὸ γιὰ νὰ μὴν τὸν βασανίσει. Τότε ὁ Κορέμων, ὁ ὁποῖος εἶχε ἤδη φωτισθεῖ ἀπὸ τὴ χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετὰ τὴν προσευχὴ τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου, τοῦ ἀπάντησε ὅτι δὲν δίνει καμμία πλέον σημασία στὶς τιμὲς καὶ τὰ χρήματα ποὺ τοῦ προσφέρει, διότι ὅλα αὐτὰ θὰ ἀπολεσθοῦν, ἀφοῦ ὁ αὐτοκράτορας θὰ ἀφανισθεῖ μαζὶ μὲ τὰ πλούτη του μέσα στὸ πῦρ τῆς κολάσεως. Καὶ αὐτὸ θὰ συμβεῖ, διότι ἐπιμένει νὰ ζεῖ μέσα στὸ σκοτάδι, λατρεύοντας θεοὺς ποὺ δὲν μποροῦν νὰ σώσουν ἀπὸ τὴ φωτιὰ κανέναν, ἐνῶ ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἔχει σώσει καὶ θὰ συνεχίσει νὰ σώζει τὸν πιστὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ. Μόλις ὁ αὐτοκράτορας ἄκουσε αὐτὰ τὰ λόγια, ἐξαγριώθηκε σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε ἔδωσε ἀμέσως τὴν ἐντολὴ νὰ βάλουν μέσα στὸν πυρακτωμένο χάλκινο κλίβανο μὲ τὰ σιδερένια καρφιὰ τὸν Κορέμονα, τὸν ἐπιφανῆ αὐτὸν ἔπαρχο τῆς Ρώμης. Ὁ Κορέμων ζήτησε ἀπὸ τὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο νὰ προσευχηθεῖ στὸν Θεὸ γιὰ νὰ τὸν ἐνισχύσει κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ φρικτοῦ βασανιστηρίου. Καὶ τότε μόλις ἔβαλαν τὸν Κορέμονα στὸν κλίβανο, ἔγιναν ὅλοι θεατὲς ἑνὸς νέου θαύματος: ἀντὶ νὰ καεῖ καὶ νὰ ξεσχισθεῖ, ἔμεινε ἀβλαβὴς μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ. Βγαίνοντας μάλιστα ἀπὸ τὸν κλίβανο, δοξολογοῦσε τὸν Θεό. Ὅταν ὁ αὐτοκράτορας εἶδε τὴ νέα ἥττα του, διέταξε ὀργισμένος νὰ ἀποκεφαλισθεῖ διὰ ξίφους ὁ Κορέμων. Μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο ὁ μέχρι πρότινος εἰδωλολάτρης ἔπαρχος τῆς Ρώμης ἀναδείχθηκε μὲ τὴ δι’ ἀποκεφαλισμοῦ μαρτυρική του τελείωση ἔνδοξος μάρτυς τοῦ Χριστοῦ.
.            Μετὰ ἀπὸ τὸν μαρτυρικὸ θάνατο τοῦ Κορέμονος ὁ αὐτοκράτορας διέταξε νὰ ρίξουν μέσα στὸν κλίβανο τὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο, ἀλλὰ μὲ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ ὁ μαρτυρικὸς ἱεράρχης τοῦ Ἰλλυρικοῦ παρέμεινε ἄθικτος, ἀφοῦ ἡ μὲν φωτιὰ ἔσβησε, τὰ δὲ σιδερένια καρφιὰ λύγισαν τὰ αἰχμηρά τους μέρη, ἔτσι ὥστε δὲν ἔβλαψαν καθόλου τὸ σῶμα τοῦ Ἁγίου. Μπροστὰ στὸ νέο αὐτὸ θαῦμα ὁ χριστιανομάχος αὐτοκράτορας ἔμεινε ἀπαθής, ἀρνούμενος νὰ δεχθεῖ τὴν παντοδυναμία τοῦ ἑνὸς καὶ ἀληθινοῦ Θεοῦ, ἐνῶ πολλοὶ ποὺ εἶδαν τὰ παράδοξα αὐτὰ γεγονότα, ἄρχισαν νὰ ἀναφωνοῦν δυνατὰ «Μέγας ὁ Θεὸς τῶν Χριστιανῶν». Ἀλλὰ ὁ τυφλωμένος ἀπὸ τὴν κακία αὐτοκράτορας σκέφθηκε ἕναν νέο τρόπο βασανισμοῦ τοῦ νεαροῦ χριστιανοῦ ἐπισκόπου. Ἔτσι διέταξε τὴ φυλάκιση τοῦ Ἐλευθερίου καὶ μάλιστα μὲ τὴν ἐντολὴ νὰ τὸν ἀφήσουν νὰ πεθάνει ἀπὸ τὴν πείνα καὶ τὴ δίψα μέσα στὶς σκοτεινὲς φυλακὲς τῆς Ρώμης. Ὅμως κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐγκλεισμοῦ του στὴ φυλακὴ ἕνα περιστέρι τοῦ ἔφερνε τροφὴ καὶ ἔτσι ἔμεινε ζωντανὸς καὶ ἀκμαῖος ἀπέναντι καὶ σὲ αὐτὸ τὸ νέο βασανιστήριο. Βλέποντας ἀπογοητευμένος ὁ αὐτοκράτορας ὅτι μέχρι στιγμῆς κανένα μέσο βασανισμοῦ δὲν εἶχε φέρει τὸ ἀναμενόμενο ἀποτέλεσμα, μηχανεύτηκε ἕναν νέο τρόπο μαρτυρίου. Διέταξε νὰ δέσουν τὸν ἔνδοξο ἱερομάρτυρα τοῦ Χριστοῦ πίσω ἀπὸ δύο ζευγμένα ἄγρια ἄλογα, στὰ ὁποῖα θὰ δινόταν ἡ ἐντολὴ νὰ τὸν σύρουν τρέχοντας πάνω σὲ βραχώδη μέρη, μὲ ἀπώτερο σκοπὸ νὰ ξεσχισθεῖ τὸ σῶμα του, ὥστε στὴ συνέχεια νὰ τελειώσει τὴν ἐπίγεια ζωή του μαρτυρικά. Ὅμως καὶ πάλι ὁ παντοδύναμος Θεὸς ἐνήργησε θαυματουργικὰ καὶ ἔστειλε ἕναν Ἄγγελο, ὁ ὁποῖος ἡμέρεψε τὰ ἄγρια ἄλογα καὶ ἀφοῦ ἔλυσε τὸν Ἅγιο ἀπὸ τὰ δεσμά, τὸν ἀνέβασε πάνω στὴν ἅμαξα. Στὴ συνέχεια τὰ ἄλογα κατευθύνθηκαν ἤρεμα πρὸς τὸ κοντινὸ βουνό, ὅπου ἐκεῖ ἔλαβε χώρα καὶ ἕνα ἄλλο παράδοξο γεγονός. Ὅταν ὁ Ἅγιος προσευχόταν, ὑμνολογώντας τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, συγκεντρώνονταν γύρω του πολλὰ ἄγρια σαρκοφάγα ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔσκυβαν τὸ κεφάλι τους πρὸς τὴ γῆ, δείχνοντας μ’ αὐτὸ τὸν τρόπο τὸν σεβασμὸ καὶ τὴν τιμή τους στὸ πρόσωπό του. Ἐνδεικτικὸ εἶναι ὅτι ἡ εἰρηνικὴ αὐτὴ συνύπαρξη τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου μὲ τὰ ἄγρια σαρκοφάγα ζῶα ἔγινε ἀντιληπτὴ ἀπὸ κάποιους κυνηγούς, οἱ ὁποῖοι ἐνημέρωσαν ἀμέσως τὸν χριστιανομάχο αὐτοκράτορα. Ἐκεῖνος ἀπέστειλε κατόπιν ἐξοργισμένος καὶ χωρὶς καθυστέρηση στρατιῶτες γιὰ νὰ συλλάβουν τὸν γενναῖο ὁμολογητὴ τῆς πίστεως. Μόλις ὅμως ἐμφανίσθηκαν οἱ στρατιῶτες γιὰ νὰ συλλάβουν τὸν Ἅγιο, τὰ ἄγρια σαρκοφάγα θηρία ὅρμησαν γιὰ νὰ τοὺς κατασπαράξουν. Ἀμέσως ὁ σοφὸς ἱεράρχης Ἐλευθέριος πρόσταξε στὰ ζῶα νὰ μὴν πειράξουν κανέναν, ὅπως καὶ ἔγινε. Ἀπευθυνόμενος στὴ συνέχεια στοὺς στρατιῶτες, τοὺς ἐπέπληξε γιὰ τὸ ὅτι ἦρθαν νὰ τὸν συλλάβουν μὲ ὄπλα καὶ ξίφη, σὰν νὰ ἐπρόκειτο γιὰ κάποιο φονιὰ ἢ ληστή. Κατόπιν τοὺς ἀκολούθησε πρόθυμα, καθ’ ὁδὸν ὅμως τοὺς δίδασκε ὅτι θὰ πρέπει νὰ παραδειγματιστοῦν ἀπὸ τὰ ἄγρια θηρία, τὰ ὁποῖα ἠρέμησαν μὲ τὴ θαυματουργὴ χάρη τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸ καὶ θὰ πρέπει τώρα νὰ γνωρίσουν τὴν ἀλήθεια τῆς χριστιανικῆς πίστεως καὶ νὰ πιστέψουν στὸν Ἰησοῦ Χριστὸ ὡς Δημιουργό του σύμπαντος γιὰ νὰ ἀπολαύσουν τὰ ἀγαθὰ τῆς αἰώνιας ζωῆς. Μάλιστα ἡ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου γιὰ τὸν Χριστὸ ἦταν τόσο πειστικὴ καὶ ἐντυπωσιακή, ὥστε πολλοὶ στρατιῶτες σαγηνεύθηκαν καὶ ἔγιναν χριστιανοί.
.            Ὅταν ἔφθασε ὁ Ἐλευθέριος στὴ Ρώμη, παραδόθηκε στὸν αὐτοκράτορα, ὁ ὁποῖος εἶχε πλέον ἀποφασίσει νὰ θανατώσει τὸν γενναῖο ἀθλητὴ τοῦ Χριστοῦ καὶ μάλιστα ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἀξιωματούχων τῆς πόλεως. Μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο θὰ προσφερόταν στοὺς εἰδωλολάτρες ἕνα ἀπολαυστικὸ θέαμα. Ἡ ἐντολὴ τοῦ αὐτοκράτορα ἦταν νὰ ριχθεῖ σὲ ἄγρια πεινασμένα θηρία. Γι’ αὐτὸ καὶ ἀφέθηκε ἐλεύθερη μία ἄγρια καὶ πεινασμένη λέαινα. Ἀλλὰ ὁ Θεὸς καὶ πάλι προστάτευσε τὸν ἀγωνιστὴ ἱεράρχη, ἀφοῦ μόλις τὸ σαρκοφάγο ζῶο πλησίασε τὸν Ἅγιο ἕτοιμο γιὰ νὰ τὸν κατασπαράξει, σταμάτησε καὶ ἀφοῦ ἔσκυψε τὸ κεφάλι του, ἄρχισε νὰ γλείφει τὰ πόδια του, δείχνοντας ἔμπρακτα τὸν σεβασμὸ ἀπέναντί του. Στὸ ἀνήκουστο αὐτὸ θέαμα ἔμεινε ἄναυδος ὁ αἱμοβόρος αὐτοκράτορας, ὁ ὁποῖος ἐξακολουθοῦσε νὰ ἐπιμένει στὴν πλάνη του. Τότε ἀποφάσισε νὰ ἀφήσει ἐλεύθερο ἕνα πεινασμένο λιοντάρι, τὸ ὁποῖο διαθέτει καὶ μεγαλύτερη δύναμη. Ὅταν ὅμως τὸ λιοντάρι πλησίασε τὸν λαμπρὸ ἀθλητὴ τῆς πίστεως, στάθηκε μὲ μεγαλύτερη ἠρεμία ἀπέναντί του καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἀγκαλίασε τὸν Ἅγιο, τοῦ φιλοῦσε τὰ πόδια καὶ μὲ τὴν ὅλη στάση του ἔδειχνε τὴν ἀγάπη του πρὸς αὐτόν. Τὸ παράδοξο αὐτὸ θέαμα προκάλεσε τὸν ἐνθουσιασμὸ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἄρχισε νὰ φωνάζει «Μέγας ὁ Θεὸς τῶν Χριστιανῶν». Ὅταν ὁ πλανεμένος καὶ παρανοϊκὸς αὐτοκράτορας εἶδε καὶ πάλι τὴν ἥττα του ἀπέναντι στὸν ἀήττητο ἀθλητὴ τοῦ Χριστοῦ, ἀποφάσισε ἀπεγνωσμένος τὴ δι’ ἀποκεφαλισμοῦ θανάτωση τοῦ Ἁγίου. Ἔτσι μὲ τὴ δι’ ἀποκεφαλισμοῦ μαρτυρική του τελείωση παρέδωσε ὁ σοφὸς ἱεράρχης Ἐλευθέριος τὴν μακαρία του ψυχὴ στὸν Κύριο, λαμβάνοντας ἀπὸ Ἐκεῖνον τὸν ἀμάραντο στέφανο τῆς ἁγιότητος γιὰ νὰ δοξάζεται καὶ νὰ τιμᾶται ἐσαεὶ ὡς τῆς «εὐσεβείας ἐραστής», ὡς «τῆς θείας χάριτος δοχεῖον καθαρόν», ὡς «ἀκάματος τοῦ Εὐαγγελίου σκαπανεύς», ὡς «θαυμαστώσας τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐν ἄθλοις πολυτρόποις καὶ ἱεροῖς». Τὸ μαρτυρικὸ τέλος τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου παρακολουθοῦσε καὶ ἡ εὐσεβὴς μητέρα του, ἡ Ἀνθία, ἡ ὁποία μετὰ τὸν ἀποκεφαλισμὸ τοῦ μονάκριβου υἱοῦ της, ἔτρεξε καὶ ἀφοῦ ἀγκάλιασε τὸ σῶμα του, τὸ καταφιλοῦσε, ἐνῶ μακάριζε τὸν μαρτυρικὸ υἱό της, ὁ ὁποῖος ὑπέμεινε τόσα πολλὰ βασανιστήρια γιὰ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Βλέποντας οἱ δήμιοι αὐτὴ τὴ σκηνὴ ἔτρεξαν ἀμέσως καὶ ἀποκεφάλισαν καὶ τὴν ἐνάρετη χριστιανὴ μητέρα τοῦ Ἁγίου, ἡ ὁποία μαζὶ μὲ τὸν υἱό της συναριθμήθηκαν στὴν εὐλογημένη χορεία τῶν πολυαρίθμων μαρτύρων τῆς πίστεως.
.            Μετὰ τὸν ἀποκεφαλισμὸ τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου καὶ τῆς μητρός του, τῆς Ἁγίας Ἀνθίας, τῶν ὁποίων ἡ πανίερη μνήμη συνεορτάζεται στὶς 15 Δεκεμβρίου, χριστιανοὶ ἀπὸ τὴν περιοχὴ τοῦ Ἰλλυρικοῦ συνέλεξαν τὰ ἱερά τους λείψανα καὶ μὲ τὴν πρέπουσα ἐκκλησιαστικὴ τιμὴ τὰ ἐνταφίασαν στὴν πόλη τῆς Αὐλώνας, ἡ ὁποία ἦταν ἡ ἕδρα τῆς Ἐπισκοπῆς τοῦ Ἰλλυρικοῦ, πρὸς δόξαν Θεοῦ καὶ πρὸς εὐλογία τῶν χριστιανῶν. Σήμερα ἡ τιμία κάρα τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου ἱερομάρτυρος Ἐλευθερίου φυλάσσεται ὡς πολύτιμος πνευματικὸς θησαυρὸς στὸν Ἱερὸ Ἐνοριακὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Νικολάου (1806) στὸ ὀρεινὸ χωριὸ Καρυὰ τῆς ἐπαρχίας Ἐλασσῶνος, ἐνῶ τεμάχια ἱερῶν λειψάνων τοῦ Ἁγίου φυλάσσονται σὲ ἁγιορείτικες μονές, καθὼς καὶ στὸν περικαλλῆ Ἱερὸ Ναὸ τοῦ Παντοκράτορος Πατρῶν, ὁ ὁποῖος ἀνεγέρθηκε σύμφωνα μὲ τὸ σχέδιο τοῦ μεγαλοπρεποῦς Ναοῦ τῆς Ἁγίας του Θεοῦ Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1835 – 1840 (ὁ πρῶτος ναὸς ἀνεγέρθηκε πάνω στὰ ἐρείπια τοῦ ναοῦ τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς περὶ τὸ 900μ.Χ.).
.            Ὁ ἔνδοξος ἱερομάρτυς τοῦ Χριστοῦ Ἅγιος Ἐλευθέριος εἶναι ἰδιαίτερα λαοφιλὴς στὸν ὀρθόδοξο ἑλληνικὸ λαό, ἀφοῦ ἡ συνταχθεῖσα πρὸς τιμήν του Ἀκολουθία γνώρισε ἐπανειλημμένες ἐκδόσεις ἀπὸ τὸ ἔτος 1784 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐπιπλέον λόγῳ τῆς παρετυμολογίας τοῦ ὀνόματός του θεωρεῖται ὡς προστάτης ἅγιος τῶν ἐγκύων γυναικῶν. Ἔτσι σύμφωνα μὲ τὴ λαϊκὴ πίστη ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος παύει τὶς ὠδίνες τοῦ τοκετοῦ καὶ δίνει «καλὴ λευτεριὰ» στὶς ἐπίτοκες γυναῖκες, ἐνῶ τὸ ὄνομά του ἐπικαλοῦνται καὶ οἱ φυλακισμένοι, οἱ ὁποῖοι τὸν θεωροῦν προστάτη τους, ἀφοῦ οἱ συγγενεῖς τους ἐπισκέπτονται τοὺς φερωνύμους ναοὺς τοῦ Ἁγίου καὶ προσφέρουν ἀφιερώματα. Ἰδιαίτερα διαδεδομένη στὴν ἑλληνικὴ ἐπικράτεια εἶναι καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου, ἀφοῦ πολυάριθμοι ἐνοριακοὶ ναοί, παρεκκλήσια καὶ ἐξωκκλήσια τιμοῦνται ἐπ’ ὀνόματί του. Στὴν Ἀθήνα ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος τιμᾶται μὲ ὁμώνυμους μεγαλοπρεπεῖς ἱεροὺς ἐνοριακοὺς ναοὺς στὶς περιοχὲς Ἄρεως – Γκύζη (ἀνεγέρθηκε παραπλεύρως τοῦ ὁμωνύμου παλαιοῦ ναϋδρίου μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1929 – 1932 καὶ ἐγκαινιάσθηκε στὶς 12 Ἰουνίου 1932), Κάτω Πατησίων, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀχαρνῶν 382, (θεμελιώθηκε στὶς 4 Ἀπριλίου 1976 καὶ ἐγκαινιάσθηκε τὴν 1 Ὀκτωβρίου 1982), Χαλανδρίου (θεμελιώθηκε στὶς 13 Φεβρουαρίου 1977 καὶ ἐγκαινιάσθηκε στὶς 10 Ἰουνίου 2001), Ἁμαρουσίου (θεμελιώθηκε τὸ 1979 καὶ ἐγκαινιάσθηκε τὸ 1995), Νέας Ζωῆς Περιστερίου (ἐγκαινιάσθηκε στὶς 15 Μαΐου 2011), ἐνῶ ἐνοριακὸς ναὸς ἀφιερωμένος στὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο ὑπάρχει καὶ στὴν περιοχὴ τῶν Καμινίων τοῦ Πειραιῶς. Ἐπίσης ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου τιμᾶται κλίτος στοὺς τρισυπόστατους ἱεροὺς ναοὺς Ἁγίας Φωτεινῆς Ἰλισσοῦ καὶ Εὐαγγελισμοῦ Θεοτόκου Αἰγάλεω. Ἀξιομνημόνευτος εἶναι καὶ ὁ χρονολογούμενος ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 12ου αἰώνα βυζαντινὸς ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου στὴν πλατεία Μητροπόλεως στὸ κέντρο τῶν Ἀθηνῶν, δίπλα στὸν μεγαλοπρεπῆ Ἱερὸ Καθεδρικὸ Ναὸ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ Θεοτόκου, ὁ ὁποῖος θεμελιώθηκε στὶς 25 Δεκεμβρίου 1842 καὶ ἐγκαινιάσθηκε στὶς 21 Μαΐου 1862. Ὁ ναὸς τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου ἦταν ἀφιερωμένος ἀρχικὰ στὴν Παναγία Γοργοεπήκοο, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ 1862 καὶ μὲ ἀφορμὴ τὴν ἔξωση τοῦ Ὄθωνα καὶ τὴν τυπικὴ λήξη τῆς Βαυαροκρατίας, τοῦ δόθηκε τὸ ὄνομα Ἅγιος Ἐλευθέριος. Ἀλλὰ καὶ στὸν ὑπόλοιπο ἑλλαδικὸ χῶρο σημαντικὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀφιερωμένων στὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο ἱερῶν ναῶν. Ἔτσι στὴν περιοχὴ τῆς Θεσσαλονίκης ὁ προστάτης ἅγιος τῶν ἐγκύων γυναικῶν τιμᾶται μὲ ὁμωνύμους ἐνοριακοὺς ναοὺς στὶς περιοχὲς Ντεπῶ (ἐγκαινιάσθηκε στὶς 27 Μαΐου 1962) καὶ Σταυρούπολη (ἐγκαινιάσθηκε στὶς 13 Ἀπριλίου 1975), ἐνῶ ἐνοριακοὶ ναοὶ τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου ὑπάρχουν ἐπίσης στὴν Ἐλευθερούπολη Καβάλας (καθεδρικὸς ναός), τὴν Ξάνθη, τὴν Ἀλεξανδρούπολη, τὴν Πάτρα, τὸν Πύργο Ἠλείας, τὸ Ἀργοστόλι Κεφαλληνίας, τὴν πόλη τῆς Κέρκυρας, τὴ Σύμη, τὸ Ἡράκλειο Κρήτης καὶ τὸ χωριὸ Ἀτσιπόπουλο Ρεθύμνου. Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἀξίζει νὰ ἀναφερθεῖ ὅτι στὴν Κρήτη καὶ συγκεκριμένα στὴν περιοχὴ τῶν Μουρνιῶν Χανίων σώζεται μέχρι σήμερα τὸ χρονολογούμενο ἀπὸ τὸν 17ο αἰώνα ἐρειπωμένο μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου, τὸ ὁποῖο ἀπὸ τὸ 1982 ἔχει κριθεῖ ὡς ἱστορικὸ διατηρητέο μνημεῖο καὶ ἀποτελεῖ μετόχιο τῆς Ἱερᾶς Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Χρυσοπηγῆς Χανίων. Ἀξιοσημείωτο εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι στὸ καθολικό τῆς μονῆς ἔλαβε τὸ Ἅγιο Βάπτισμα ὁ γεννηθεὶς στὶς Μουρνιὲς Χανίων τὸ 1864 Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος διετέλεσε ἑπτὰ φορὲς Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπεβίωσε στὸ Παρίσι στὶς 18 Μαρτίου 1936. Ἐπίσης στὸ Βόλο, τὴ Χαλκίδα, τὴν Κοζάνη, τὴν Καβάλα καὶ τὴν Ἐρμούπολη τῆς Σύρου ὑπάρχουν ἐνοριακὰ παρεκκλήσια ἀφιερωμένα στὸν Ἅγιο Ἐλευθέριο, ἐνῶ στὸ ὄνομα τοῦ Ἁγίου εἶναι ἀφιερωμένοι οἱ κοιμητηριακοὶ ναοὶ στὸ Μαρκόπουλο Ἀττικῆς (ἀνεγέρθηκε τὸ 1906 καὶ ἐγκαινιάσθηκε τὸ 1907) καὶ στὴν κοινότητα Ἁγίου Δημητρίου Ταταούλων τῆς Κωνσταντινουπόλεως (ἀνεγέρθηκε τὸ 1880 καὶ ἀνακαινίσθηκε τὸ 1959). 
.            Διαδεδομένη εἶναι ἡ τιμὴ τοῦ ἐνδόξου ἱερομάρτυρος Ἁγίου Ἐλευθερίου καὶ στὴν περιφέρεια τῶν νησιῶν τοῦ Αἰγαίου. Ἔτσι τὸ εὐλογημένο νησὶ τῆς Μεγαλόχαρης, ἡ Ἱερὰ Νῆσος Τῆνος, σεμνύνεται μὲ συνολικὰ δώδεκα ἱεροὺς ναοὺς ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύο εἶναι ἐνοριακοί, εὑρισκόμενοι ὁ ἕνας στὴ Χώρα τῆς Τήνου καὶ ὁ ἄλλος στὸ χωριὸ Καρυά, οἱ δὲ ὑπόλοιποι δέκα εἶναι ἐξωκκλήσια εὑρισκόμενα διάσπαρτα σὲ ὅλο τὸ νησὶ (Πύργος, Πλατιά, Κτικάδος, Χατζηράδος, Κάμπος, Τριπόταμος, Νερόμυλοι, Στενή, Σαγκαρή, Δύο Χωριά). Ἀλλὰ καὶ στὸ εὔανδρο νησὶ τῆς Σάμου, τὸ περιώνυμο γιὰ τὰ ἑπτὰ ἱστορικά του μοναστήρια, τοὺς περικαλλεῖς ἐνοριακοὺς ναοὺς καὶ τὰ γραφικὰ ἐξωκκλήσια, ὁ Ἅγιος ἱερομάρτυς Ἐλευθέριος τιμᾶται μὲ ὁμώνυμους ναοὺς (ἐξωκκλήσια – παρεκκλήσια) στὴ Χώρα (μετόχιο τῆς παλαιφάτου Ἱερᾶς Μονῆς Τιμίου Σταυροῦ Σάμου – ἀνακαινισθὲν κατὰ τὰ ἔτη 1805 καὶ 1835), τοὺς Μύλους, τὸν Παγώνδα, τὰ Σκουραίικα, τὴν Καστανιά, τοὺς Βουρλιῶτες καὶ τὶς Σταυρινῆδες. Ἐπίσης ὁ Ἅγιος τιμᾶται μὲ κλίτος στὸν τρισυπόστατο ἱερὸ ἐνοριακὸ ναὸ τοῦ Ἁγίου Χαραλάμπους πόλεως Σάμου, καθὼς καὶ στοὺς δίκλιτους ἱεροὺς ναοὺς Γεννήσεως Χριστοῦ Μυτιληνιῶν καὶ Ζωοδόχου Πηγῆς Μανωλατῶν. Εἶναι ἐνδεικτικὸ μάλιστα ὅτι στὸ ὀρεινὸ καὶ γραφικὸ χωριὸ Μανωλάτες τῆς Σάμου μὲ τὴν καταπράσινη φύση καὶ τὴν πανοραμικὴ θέα τελοῦνταν τὰ παλαιότερα χρόνια μεγάλη πανήγυρη στὴν ἑορτὴ τοῦ Ἁγίου, τοῦ ὁποίου ἡ φυλασσόμενη στὸν ἐνοριακὸ ναὸ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς παλαιὰ φορητὴ εἰκόνα χρονολογεῖται ἀπὸ τὸ 1823. Στὸ σημεῖο αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ἀναφερθεῖ καὶ ἡ ὕπαρξη παλαιῶν φορητῶν εἰκόνων τοῦ Ἁγίου σὲ ἀρκετοὺς ναοὺς τοῦ ἀκριτικοῦ αἰγαιοπελαγίτικου νησιοῦ (Ἅγιος Νικόλαος Κοκκαρίου, Κοίμηση Θεοτόκου Νέου Καρλοβάσου, Εἰσόδια Θεοτόκου Μεσαίου Καρλοβάσου, Ἁγία Τριάδα Παγώνδου, Ἅγιος Ἀντώνιος Ἄνω Βαθέος, Ἅγιος Ἰωάννης Πρόδρομος Ἀμπέλου), καθὼς καὶ στὸν Ἱερὸ Μητροπολιτικὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Νικολάου Σάμου, ὅπου τελεῖται πανηγυρικὸς ἑορτασμὸς τῆς μνήμης του. Ἀλλὰ καὶ στὴ Νάξο, τὸ μεγαλύτερο νησὶ τῶν Κυκλάδων μὲ τοὺς πολυάριθμους βυζαντινοὺς ναούς, ἀξιομνημόνευτο εἶναι τὸ παλαιὸ μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου στὴν περιοχὴ τοῦ χωριοῦ Σαγκρί. Ἡ ἱστορικὴ αὐτὴ μονὴ ὑπῆρξε ἕνα ἀπὸ τὰ ἀξιολογότερα θρησκευτικὰ καὶ πνευματικὰ κέντρα τοῦ νησιοῦ κατὰ τοὺς δύο τελευταίους αἰῶνες τῆς Τουρκοκρατίας. Χρονολογεῖται ἀπὸ τὸ 1636 σύμφωνα μὲ τὴ διασωθεῖσα ἐπιγραφὴ στὸ ὑπέρθυρο τοῦ καθολικοῦ της μονῆς, ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὴν προφορικὴ παράδοση ἡ μονὴ θεωρεῖται ἀρχαιότερη. Τὸ 1815 ἀνακαινίσθηκε ἀπὸ τὸν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1788 ἡγούμενο τῆς μονῆς, ἱερομόναχο Καλλίνικο Βαρβατόπουλο (ἢ Βαρβατάκη), ὁ ὁποῖος ἵδρυσε τὸ 1816 στὴ μονὴ περιώνυμη Σχολή. Ἡ Σχολὴ αὐτὴ λειτούργησε ἕως τὸ 1834, μὲ κύριο σκοπὸ τὴ διδασκαλία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ τὴν καλλιέργεια τοῦ ὀρθοδόξου χριστιανικοῦ πνεύματος. Ὅμως καὶ σὲ ἄλλα νησιὰ τῆς πατρίδος μας ὁ τιμώμενος στὶς 15 Δεκεμβρίου ἔνδοξος ἱερομάρτυς τοῦ Χριστοῦ κατέχει σημαντικὴ θέση στὴ θρησκευτικὴ συνείδηση τῶν κατοίκων. Ἔτσι στὴ Σαντορίνη, ἡ ὁποία κοσμεῖται μὲ πλῆθος μεγάλων καὶ μικρῶν ναῶν ποὺ ὁ ἀριθμὸς τοὺς αὐξάνεται διαρκῶς, ὁ φιλάγιος ἐπισκέπτης συναντᾶ ναοὺς τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου στὸ Κοντοχώρι (χρονολογεῖται ἀπὸ τὸ 1777), τὴν περιοχὴ Ἐπισκοπῆ Γωνιᾶς (χρονολογεῖται ἀπὸ τὸ 1700), τὴν Οἴα, τὸν Πύργο καὶ τὸ Ἀκρωτήρι, ἐνῶ στὸ γεωγραφικὰ μικρό, ἀλλὰ ἱστορικὸ νησὶ τῆς Ὕδρας μὲ τὰ ἑπτὰ μοναστήρια, ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος τιμᾶται ἐντός τῆς πόλεως τοῦ νησιοῦ μὲ δύο ὁμωνύμους ναούς, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ ἕνας ἀνεγέρθηκε τὸ 1930 ὑπὸ τοῦ ἀοιδίμου Μητροπολίτου Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Αἰγίνης κυροῦ Προκοπίου εἰς μνήμην τῆς μητρὸς τοῦ Ἐλευθερίας, ὁ δὲ ἄλλος χρονολογεῖται πρὶν ἀπὸ τὸ 1800. Ἐπίσης ἐπ᾽ ὀνόματι τοῦ Ἁγίου τιμᾶται ὁ ναὸς στὶς Φυλακὲς τῆς Χίου, ὅπου λαμβάνει χώρα ὁ κατ᾽ ἔτος ἑορτασμὸς τῆς μνήμης του ὡς προστάτου ἁγίου τῶν φυλακισμένων, ἐνῶ στὸν ἱερὸ ἐνοριακὸ ναὸ Κοιμήσεως Θεοτόκου Τρουλλωτῆς πόλεως Χίου ὑπάρχει κλίτος ἀφιερωμένο στὸν Ἅγιο. 
.            Ὁ ἔνδοξος ἱερομάρτυς τοῦ Χριστοῦ Ἅγιος Ἐλευθέριος, ὁ «θαυμαστώσας τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἐν ἄθλοις πολυτρόποις καὶ ἱεροῖς», κατέστη μέτοχος τῆς οὐρανίου σοφίας καὶ διδάσκαλος τῆς χριστιανικῆς ἀλήθειας γιὰ νὰ πρεσβεύει ἀδιάλειπτα στὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστὸ γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ψυχῶν ὅλων τῶν χριστιανῶν. Ἂς ἐπικαλεσθοῦμε λοιπὸν τὶς πρεσβεῖες τοῦ λαμπροῦ αὐτοῦ ἀθλητοῦ τῆς πίστεως γιὰ νὰ μᾶς ἀπελευθερώσει ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῶν παθῶν μας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ὁλοένα αὐξανόμενη πνευματικὴ κρίση, ὥστε νὰ μπορέσουμε νὰ ζήσουμε ἐν Χριστῷ σύμφωνα μὲ τὶς ἐντολὲς τοῦ Εὐαγγελίου, μιμούμενοι τὴν ἐνάρετη πολιτεία καὶ τὸ ἀγωνιστικὸ φρόνημα τοῦ σοφοῦ καὶ μαρτυρικοῦ ἐπισκόπου του Ἰλλυρικοῦ, Ἁγίου Ἐλευθερίου.

Ἀριστείδης Γ. Θεοδωρόπουλος
Ἐκπαιδευτικὸς 

Βιβλιογραφία

 · Γούναρη Γεωργίου Κων., Ἀπὸ τὴν Πολιτεία τῶν Ἁγίων, Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γρεβενῶν, Γρεβενὰ 2009.
· Λέκκου Εὐαγγέλου Π., Ἅγιος Ἐλευθέριος ὁ ἱερομάρτυς Ἐπίσκοπος μετὰ τῆς Ἀκολουθίας αὐτοῦ, Ἐκδόσεις Σαΐτης, χ.χ.
· Πλήρης Ἱερὰ Ἀκολουθία τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου ἱερομάρτυρος Ἐλευθερίου Ἐπισκόπου Ἰλλυρικοῦ καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Ἀνθίας, Ἐπιμέλεια Πρωτοπρεσβυτέρου Θεμιστοκλέους Στ. Χριστοδούλου, Ἐκδόσεις Ὁμολογία, Ἀθήνα χ.χ.

ΠΗΓΗ:  syndesmosklchi.blogspot.gr

, ,

  1. #1 ἀπὸ τὸν/τὴν Ίωάννης Ν. Καλλιανιώτης στὶς 17 Δεκεμβρίου 2013 - 8:31 μ.μ.

    Πάρα πολύ καλὸ καί ἐνημερωτικὸν τὸ ἄρθρον. Εἰς τὴν Κάρυστον, Εὐβοίας, ὁ Ναός τοῦ Ἁγίου Νικολάου εἶναι ἐπίσης τρισυπόστατος: Τοῦ Ἁγίου Νικολάου, Ἁγίου Έλευθερίου καί τοῦ Ἁγίου Σπυρίδονος. Ὅρα, Christian Vivliografia, June 14, 2013, pp. 1-33.

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: