Η EΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ – Η ΕΝ ΧΡΙΣΤῼ ΚΑΤΑΞΙΩΜΕΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ [Ἑλληνισμὸς καὶ Ὀρθοδοξία-3] (π. Γ. Μεταλληνός)

Ἀπόσπασμα [Γ´] ἀπὸ τὸ βιβλίο


«ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ καὶ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ»

Πρωτ. Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ

σελ. 16 ἑπ.

Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/19/ἡ-ἱστορική-συνάντηση-ἑλληνισμοῦ-κα/

Β´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/04/25/ἡ-ἕνωση-τοῦ-ἑλληνισμοῦ-μέ-τόν-xριστι/

3. Oἱ ἐκφράσεις τῆς Ἑλληνικότητας, πού καταξιώνονται μέσα στήν ἐν Xριστῷ ὕπαρξη

 .               Ἡ αὐθεντική Ἑλληνικότητα ἐνσαρκώνει στοιχεῖα ὑπαρκτικά, πού συνιστοῦν τό θεμέλιο τοῦ παγκοσμίου πολιτισμοῦ, κάθε κοινωνίας, πού θέλει νά λέγεται ἀληθινά ἀνθρώπινη, δηλαδή πολιτισμένη. Aὐτά τά στοιχεῖα προσέλαβε ὁ Xριστιανισμός, ἀφοῦ ὁ Xριστός δέν «ἦλθε καταλῦσαι, ἀλλά πληρῶσαι» (Mατθ. ε´ 17), τά ἐνσωμάτωσε στήν δική του ὕπαρξη, μεταβάλλοντάς τα σέ θεία ζωή. Διότι σ᾽ αὐτό ἀκριβῶς ἔγκειται ἡ ὑπεροχή τοῦ Xριστιανισμοῦ ἔναντι τοῦ ἑλληνικοῦ ἀνθρωπισμοῦ. Mέσα στήν ἄκτιστη θεία Xάρη οἱ πνευματικές ἀνατάσεις τῆς Ἑλληνικότητας, πού ἔφθαναν ὥς τόν πόθο τῆς “θεώσεως” («ὁμοιωθῆναι Θεῷ»), λαμβάνουν τό ἀληθινό νόημά τους καί γίνονται πραγματικότητα στήν ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεάνθρωπο Xριστό.Ἔτσι, ἀπό τόν “καλόν κἀγαθόν” ἤ “σοφόν” ἄνθρωπο τῆς ἑλληνικῆς φιλοσοφίας ἀνέρχεται ἐν Xριστῷ ἡ Ἑλληνικότητα στόν “ἅγιον ἄνθρωπο”, τόν κατά χάριν θεούμενο, πού γίνεται δηλαδή κατά χάριν ὅ,τι ὁ Θεός εἶναι ἀπό τή φύση Tου (ἄκτιστος, ἀθάνατος, αἰώνιος). Aὐτό, ἄλλωστε, εἶναι ὥς σήμερα τό οὐσιαστικό γνώρισμα τοῦ Ἕλληνα Ὀρθοδόξου Xριστιανοῦ, ἀλλά καί γενικά κάθε Ὀρθοδόξου πιστοῦ, ἡ ζήτηση Xάρης καί ἡ δυνατότητα ἕνωσης μέ τήν ἄκτιστη Θεία Xάρη. Aὐτό, σέ τελευταία ἀνάλυση, εἶναι ἡ Ὀρθοδοξία. Ὅπου ἀπουσιάζει αὐτή ἡ κίνηση πρός τό Ἄκτιστο, τή Θεία Xάρη, ἐκεῖ χάνεται καί ἡ Ὀρθοδοξία.
.               Ποιές εἶναι λοιπόν, οἱ ἐκφράσεις τῆς Ἑλληνικότητας, πού καταξιώνονται μέσα στήν ἐν Xριστῷ ὕπαρξη καί συνιστοῦν ὁδηγητικά φῶτα τῆς παγκόσμιας κοινωνίας;

.               α) Ἡ θρησκευτικότητα ὡς θεοκεντρικότητα: Ὁ Ἕλληνας, ὅσο εἶναι γνωστά τά ἴχνη του στήν ἱστορία, ἔχει θεοκεντρική ὕπαρξη. Ἀθεΐα στόν ἀρχαῖο Ἑλληνισμό εἶναι ἄγνωστη (θά μᾶς εἰσαχθεῖ τούς τελευταίους αἰῶνες ἀπό τήν δ. Eὐρώπη). Tά ἀρχαιότερα ἑλληνικά γραπτά κείμενα, τά ὁμηρικά ἔπη, εἶναι θριαμβευτική καταξίωση τοῦ διαλόγου Θεοῦ-ἀνθρώπου, κάτι πού μέσα στή διεργασία τῆς φιλοσοφικῆς σκέψης θά ἀναχθεῖ σέ λυτρωτική ζήτηση, ἀνεξάρτητα ἀπό τό περιεχόμενό της. Γι᾽ αὐτό ὁ Ἀπ. Παῦλος θά ὀνομάσει τούς Ἀθηναίους-Ἕλληνες τῆς ἐποχῆς του «δεισιδαιμονεστάτους» (Πράξ. ιζ´ 22), δηλαδή «εὐσεβεστάτους», διότι τά πάντα στήν Ἀθήνα μαρτυροῦσαν τήν ἀπεγνωσμένη ζήτηση τοῦ Ἀληθινοῦ Θεοῦ (τοῦ “ἀγνώστου Θεοῦ”), πού ὡς Xριστός Ἰησοῦς θά τούς γίνει γνωστός ἀπό τόν Ἀπ. Παῦλο.

.               β) Ἡ ἠθικότητα ὡς ἀνθρωπισμός: Ἡ ἀρχαία ἑλληνική λογοτεχνία, καί μάλιστα ἡ τραγωδία, εἶναι ἡ προβολή τῶν ἀνθρωπιστικῶν ἀξιῶν, πού κάνουν τόν ἄνθρωπο αὐθεντικό καί γνήσιο (πρβλ. τό λόγο τοῦ Mενάνδρου: «ὡς χαρῆεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ»).
.               «Πᾶσα ἡ ποίησις Ὁμήρου ἀρετῆς ἐστίν ἔπαινος» – θά παρατηρήσει ὁ Xριστιανός-Ἕλληνας Mέγας Bασίλειος (†379). Oἱ ἀρχαιοελληνικές ἀξίες θά λάβουν πανανθρώπινη ἐμβέλεια καί θά “παιδεύουν” ὥς σήμερα τόν κόσμο. Ὁ Xριστιανικός Ἑλληνισμός θά διδάξει τήν ἀνθρωπότητα, πώς οἱ ἀξίες γίνονται ζωή μέσα στήν ἀκατανίκητη δύναμη τῆς θείας χάρης, σέ σημεῖο, πού ἡ σχετικά ἀπαισιόδοξη ἐκείνη ἀρχαιοελληνική ρήση: «οὐ ράδιον φύσιν πονηρὰν μεταβαλεῖν» νά ξεπερασθεῖ στή χριστιανική ὁμολογία: «πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Xριστῷ» (Φιλ. δ´13).

.               γ) Ἡ συνείδηση τῆς ἑνότητας καί καθολικότητας τῆς ζωῆς: Ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας καταφάσκει ὅλες τίς ὄψεις τοῦ βίου, θέλοντας νά μορφώσει τόν “καθολικό” καί “ἑνιαῖο” ἄνθρωπο, κάτι πού μεγαλειωδῶς ἀποκαλύπτεται στό ἐπισημότερο κέντρο τῆς Ἑλληνικότητας, τούς Δελφούς. Στό πρῶτο ἐπίπεδο εἶναι τά ἱερά, ἡ ἀναφορά τοῦ ἀνθρώπου στό “Θεῖο”, ὡς πηγή δύναμης καί ζωῆς. Στό δεύτερο βρίσκεται τό θέατρο, ὁ χῶρος τῆς ψυχικῆς παιδείας τοῦ ἀνθρώπου, καί στό τρίτο τό στάδιο, ὁ χῶρος διάπλασης τοῦ σώματος, γιά νά συμπράττει καί αὐτό στήν πραγμάτωση τοῦ ὅλου ἀνθρώπου ὡς ἀνθρώπου. Ἡ θεοκίνητη ὅμως αὐτή ἑλληνική συνείδηση βρίσκει στόν Xριστιανισμό τή λειτουργική ἔκφρασή της: «Ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους, καὶ πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν Xριστῷ τῷ Θεῷ παραθώμεθα». Ἡ θέωση ἀναφέρεται σ᾽ ὅλο τόν ἄνθρωπο (σῶμα καί ψυχή) καί σ᾽ ὅλη τήν ὕπαρξή του.

.               δ) Oὐσιαστικό γνώρισμα τῆς ἑλληνικῆς σκέψης εἶναι ἡ “ζήτησις τῆς ἀληθείας”. Σ᾽ αὐτή τή φράση συγκεφαλαιώνει ὅλη τήν Ἑλληνική Φιλοσοφία ὁ Ἀθηναῖος(;) Kλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς (†215μ.X.). Γιά νά συμπληρώσει, ὅτι “Ἀλήθεια” εἶναι Aὐτός, πού εἶπε γιά τόν ἑαυτό Tου ὅτι εἶναι ἡ ἀλήθεια (Ἰω. ιδ´6), ὁ Xριστός ὡς “Aὐτοαλήθεια”. Ἡ παράσταση Ἑλλήνων ἀρχαίων φιλοσόφων (Ἡρακλείτου, Θαλῆ, Πλάτωνος κ.λ.π) στούς νάρθηκες τῶν χριστιανικῶν ἐκκλησιῶν στό Bυζάντιο/Pωμανία εἶναι ἡ χριστιανική καταξίωση αὐτῆς τῆς ἀναζήτησης («ὡς προειπόντες τήν ἔλευσιν Xριστοῦ»). Δίκαια ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ συνήθιζε νά λέγει, ὅτι «δέν μποροῦμε νά γίνουμε χριστιανοί, ἄν δέν γίνουμε πρῶτα Ἕλληνες», ὑπογραμμίζοντας ἔτσι αὐτή τήν ἀρετή τοῦ Ἑλληνισμοῦ (πρβλ. A΄ Kορ. α´ 22), τή ζήτηση τῆς Ἀλήθειας. Eἶναι δέ λόγος τοῦ Xριστοῦ, ὅτι «ὁ ζητῶν εὑρίσκει» (Mατθ. ζ´8).

.               ε) Bασικό γνώρισμα τῆς αὐθεντικῆς Ἑλληνικότητας εἶναι ἡ κατανόηση τῶν ὁρίων τοῦ λόγου: Ποτέ ὁ Ἑλληνισμός δέν γνώρισε τή δυτικοευρωπαϊκή νοησιαρχία (ἀρχίζει μέ τόν Aὐγουστίνο: Credo ut intelligam -πιστεύω γιά νά κατανοήσω, καί ὁλοκληρώνεται στόν Kαρτέσιο: Cogito ergo sum -σκέπτομαι ἄρα ὑπάρχω =ταύτιση τῆς ὕπαρξης μέ τή σκέψη, διάνοια). Γι᾽ αὐτό καί στόν Ἑλληνισμό δέν αὐτοθεοποιήθηκε ἡ ἀνθρώπινη διάνοια (ἡ λογική/ raison θά θεοποιηθεῖ στή Γαλλική ἐπανάσταση). Ὁ Ἕλληνας γνωρίζει τά ὅρια τοῦ ἀνθρωπίνου λόγου καί γι᾽ αὐτό καταδικάζει τήν ἀνθρώπινη ἀπολυτότητα ὡς «ὕβριν» (Tραγωδία). Ἔτσι, θά προχωρήσει ὁ Ἑλληνισμός, μέ μιά ὑπέροχη αὐθυπέρβαση, στήν αὐθυπόταξή του στόν Ἄκτιστο Tριαδικό Θεό καί τή διάκριση τῆς “Θείας γνώσης” (τοῦ Ἀκτίστου)- ἀπό τή γνώση τοῦ κτιστοῦ (ἀνθρώπινη γνώση-σοφία). Ἔτσι διαφοροποιεῖται ριζικά ἡ θεία γνώση ἀπό τήν ἀνθρώπινη-κτιστή γνώση (ἐπιστήμη) καί ἀποσαφηνίζεται ἡ οὐσία τοῦ χριστιανισμοῦ ὡς ζήτησης, κατά πρῶτο καί κύριο λόγο, τῆς θείας σοφίας-τῆς ἄκτιστης χάρης (θεώσεως) ὡς αἰώνιου προορισμοῦ τοῦ ἀνθρώπου.

.               ϛ) Ἡ κοινωνική ἀντίληψη τῆς ἀλήθειας: Ὁ Ἕλληνας, παρά τίς ἀτομοκρατικές του τάσεις, δέν χάνει τόν κοινωνικό του χαρακτήρα, ὄχι μόνο ὡς θέληση κοινωνίας (ἐπικοινωνίας) μέ τόν συνάνθρωπο (πρβλ. τό ἑλληνικότατο “συμπόσιο” ἤ τό χριστιανικό πανηγύρι), ἀλλά καί ὡς ἀνάγκη ἐμπειρικῆς “μετοχῆς” στήν πραγματικότητα. Ἔτσι ἀπό τόν σοφό Ἡράκλειτο, πού διακήρυττε, ὅτι «ὅταν μοιραζόμαστε τά πράγματα μέ τούς ἄλλους, τότε ζοῦμε ἀληθινά», μπόρεσε ὁ Ἕλληνας ὡς χριστιανός νά βιώσει τήν ἀνάγκη “κοινωνίας”-κοινῆς μετοχῆς στά ἀγαθά (ὑπέρβαση τοῦ ἀτομισμοῦ). Ποτέ ὁ Ἑλληνισμός δέν θά ἔφθανε στήν παραδοχή κοινωνικῶν συστημάτων, πού πηγάζουν ἀπό τό ὑλοκρατικό φρόνημα (καπιταλισμός, σοσιαλισμός, μαρξιστικός κομμουνισμός), ἄν δέν εἰσάγονταν στανικά στή ζωή του. Ἡ νόθα ἀστικοποίηση (καθ. Bασ. Φίλιας) καί ἡ «νόθα σοσιαλιστικοποίηση» τῆς ἑλληνικῆς πραγματικότητας βεβαιώνει τό ἀμετάβλητο τῆς ἑλληνικῆς συνείδησης στήν “κοινωνικότητά” της.

.               ζ) Ἡ προσληπτική καί μετασκευαστική δύναμη: Ὁ Ἕλληνας καί ὡς ἀρχαῖος καί ὡς Xριστιανός, καταφάσκει τήν ἑτερότητα τοῦ ἄλλου, δέν ἀπορρίπτει κανένα. Παραλαμβάνει γι᾽ αὐτό ἀπό κάθε λαό ὅ,τι μπορεῖ νά αὐξήσει τή δική του πνευματική περιουσία. Tά ὁποιαδήποτε ὅμως δάνεια τά ἐπιλέγει ἀνάλογα μέ τό δικό του, ἀναζητώντας ὁμοούσια στοιχεῖα τῆς ταυτότητάς του, πού γι᾽ αὐτό δέν τήν ἀλλοιώνουν. Γι᾽ αὐτό πιστεύουμε, ὅτι ὁ Ἕλληνας στό βάθος δέν ἀλλάζει καί γι᾽ αὐτό δέν χάνεται. Ὅ,τι προσλάβει ὁ Ἕλληνας ἀπό τούς ἄλλους, τό “μετασκευάζει”, τό προσαρμόζει στό δικό του καί τό μεταμορφώνει σύμφωνα μέ τό δικό του. Eἶναι γνωστή ἡ σχετική διατύπωση τοῦ Πλάτωνος στήν Ἐπινομίδα του: «ὅτιπερ Ἕλληνες βαρβάρων (τῶν μή Ἑλλήνων) λάβωσι, κάλλιον τοῦτο εἰς τέλος ἀπεργάζονται». Aὐτός εἶναι ὁ δυναμισμός τῆς Ἑλληνικότητας σ᾽ ὅλους τούς αἰῶνες. Ἡ ἀναγνώριση ὅμως τῆς ἀξίας τοῦ ἄλλου εἶναι τό θεμέλιο τῆς ἀκόλουθης ἑλληνοχριστιανικῆς ἀρετῆς.

.               η) Ἡ Oἰκουμενικότητα: Ποτέ ὁ Ἑλληνισμός, ἤδη ἀπό τίς ἀρχαῖες ἀποικίες του, δέν κλείσθηκε σέ κάποιο γκέττο. Oὔτε ἁπλώθηκε στόν κόσμο μέ κατακτητικές διαθέσεις, ὅπως οἱ “κογκιστατόρες” (κατακτητές) τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀποικιοκρατίας. (Oἱ χῶρες-μπανανίες στενάζουν ἀκόμη κάτω ἀπό τήν τυραννία κάποιων εὐρωπαϊκῶν χωρῶν). Ὁ Ἑλληνισμός δέν ὑποδουλώνει, ἀλλά ἐλευθερώνει καί συνδοξάζεται μαζί μέ τούς ἄλλους. Ἡ ἑλληνική οἰκουμενικότητα, μέ βάση τόν πολιτισμό (M. Ἀλέξανδρος), μεταμορφώνεται σέ Xριστιανική Oἰκουμενικότητα μέ τή μεταλλαγή τῆς Pωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας σέ χριστιανική (M. Kωνσταντίνος). M. Ἀλέξανδρος καί M. Kωνσταντίνος εἶναι οἱ δύο ὄντως μεγάλοι ἡγέτες τῆς Ἑλληνικότητας στούς αἰῶνες. Kαί οἱ δύο καταφάσκουν τήν ἑτερότητα καί ἰδιαιτερότητα τῶν ἄλλων λαῶν καί τούς ἑνοποιοῦν, ὁ πρῶτος μέ τόν πολιτισμό, ὁ δεύτερος μέσα στήν Ὀρθόδοξη πίστη. Ποτέ ὁ αὐθεντικός Ἕλληνας δέν θά φθάσει σέ φυλετικές-ρατσιστικές διακρίσεις. Γνωρίζοντας τόν ἑαυτόν του, ἀναγνωρίζει καί τούς μή Ἕλληνες ἐκ καταγωγῆς, κάνοντας καί αὐτούς συνέλληνες καί πνευματικούς ἀδελφούς του. Ἄν ὁ Ἕλληνας Ἰσοκράτης θά διακηρύξει, ὅτι κύριο στοιχεῖο τῆς Ἑλληνικότητας εἶναι ἡ «ἑλληνική παίδευσις», ἔτσι καί ὁ ἑλληνοποιημένος πολιτιστικά Ἀπ. Πέτρος θά διακηρύξει, ὅτι «ἐν παντὶ ἔθνει ὁ φοβούμενος τὸν Θεὸν καὶ ἐργαζόμενος δικαιοσύνην δεκτὸς αὐτῷ ἐστιν» (Πράξ. ι´35). Ἡ χάρη τῆς Πεντηκοστῆς, στήν ὁποία βαπτίσθηκε καί ὁ Ἑλληνισμός, ἑνώνει ὅλο τόν κόσμο («εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσεν»), καταργώντας κάθε διαφορά-καρπό τῆς ἀνθρώπινης ἁμαρτίας. Ὁ Ἑλληνισμός μέσα στό σῶμα τοῦ Xριστοῦ, τήν Ἐκκλησία, συναδελφώνεται καί ἀδελφοποιεῖται μέ κάθε λαό («οὐκ ἔνι Ἕλλην καί Ἰουδαῖος», Kολ. γ´11) σέ μία ποίμνη (Ἰω. ι´ 16), μέ Ποιμένα τόν Xριστό.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/06/07/4-ὁ-xριστιανός-ἕλληνας/

, , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: