Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ-2

Ὁ συμβολισμὸς τῆς Ἀποκαλύψεως [B´]

Στέργιος Ν. Σάκκος, Καθηγ. Πανεπ. Θεσ/νίκης (+)
Περιοδικὸ “ΘΕΟΛΟΓΙΑ”, 2/2007, σ. 533-544

Α´ Μέρος: Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ

Τὰ ἰδιάζοντα χαρακτηριστικὰ τοῦ συμβολισμοῦ τῆς Ἀποκαλύψεως εἶναι:

apokalypsi1. Ἐλευθερία στὴν χρήση τῶν συμβόλων καὶ τῶν εἰκόνων. Δὲν χρησιμοποιεῖται τὸ ἴδιο συμβολικὸ λεξιλόγιο στὰ διάφορα τμήματα τοῦ βιβλίου, ἀλλὰ οὔτε καὶ στὴν ροὴ τοῦ ἰδίου ὁράματος. Δημιουργεῖται ἔτσι ἐκ πρώτης ὄψεως ἡ ἐντύπωση τοῦ χάους, ὥστε, γιὰ νὰ προσεγγίσουμε τὸ νόημα, «θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχει γραφεῖ ἕνα λεξικὸ -ἢ καλύτερα μία γραμματικὴ κι ἕνα συντακτικό- τῆς εἰκονογραφίας καὶ τῶν συμβόλων τῆς Ἀποκαλύψεως», ὅπως ἐπιτυχημένα ἔχει λεχθεῖ. Ἡ προσεκτικὴ ὅμως μελέτη ἀποκαλύπτει στὸν ἀναγνώστη ὅτι καὶ τὰ ὁράματα ποὺ φαίνονται ἄσχετα καὶ ἀσύνδετα μεταξύ τους περιέχονται στὸ ἴδιο πλαίσιο. Αὐτὸ καθορίζεται ἀπὸ ὁρισμένα σύμβολα, ὅπως εἶναι τὸ ἀρνίο, ὁ δράκοντας, ἡ γυναίκα τοῦ κεφ. 12, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται καὶ πάλι ὁλόλαμπρη ὡς οὐράνια πόλη στὸ κεφ. 21, τὰ δύο θηρία, ἡ Βαβυλώνα.

 2. Συγγένεια ἢ καὶ ταύτιση διαφορετικῶν συμβόλων. Τὸ ἴδιο πρόσωπο ἢ γεγονὸς μπορεῖ νὰ συμβολίζεται μὲ διαφορετικὰ σύμβολα. Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς π.χ. συμβολίζεται μὲ παραστάσεις ποὺ φαίνονται ἀπόλυτα ἀνεξάρτητες καὶ ἄσχετες μεταξύ τους: ὡς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (Ἀπ. α´13), ὡς ὁ λέων ὁ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα (ε´5), ὡς τὸ ἀρνίο (ε´ 6), ὡς ὁ ἱππέας τοῦ λευκοῦ ἵππου (ϛ´2). Οἱ πληγὲς ποὺ περιγράφονται μὲ τὸν συμβολισμὸ τῶν ἑπτὰ σφραγίδων, τῶν ἑπτὰ σαλπίγγων καὶ τῶν ἑπτὰ φιαλῶν, παρὰ τὴν διαφορετικότητα τῶν συμβόλων αὐτῶν, δὲν διαφέρουν οὐσιαστικὰ μεταξύ τους.

3. Ἀντίστροφα, τὸ ἴδιο σύμβολο μπορεῖ νὰ συμβολίζει διαδοχικὰ δύο ἢ περισσότερες πραγματικότητες. Σύμφωνα, π.χ., μὲ τὸ Ἀπ. α´ 7,9-10 τὰ ἑπτὰ κεφάλια τοῦ θηρίου «ὄρη ἑπτά εἰσι… καὶ βασιλεῖς ἑπτά εἰσι».

4. Σύμβολα ποὺ ἀλληλοσυμβολίζονται, μὲ ἕναν «συμβολισμὸ πολλῶν ἐπιπέδων». Αὐτὸ π.χ. συμβαίνει μὲ τοὺς «ἀστέρας» καὶ τοὺς «ἀγγέλους τῶν ἑπτὰ ἐκκλησιῶν» (Ἀπ. α´ 20). Οἱ ἀστέρες συμβολίζουν τοὺς «ἀγγέλους» τῶν ἐκκλησιῶν καὶ αὐτοὶ τοὺς ἐπισκόπους τῶν ἐκκλησιῶν καὶ συνεκδοχικὰ τὶς ἐκκλησίες. Ἐπίσης, κάτι παρόμοιο συμβαίνει μὲ τὸ ἑπτακέφαλο θηρίο καὶ μὲ μία ἀπὸ τὶς κεφαλές του, ἡ ὁποία ἔχει ὅλες τὶς ἰδιότητες τοῦ θηρίου.

5. Σύμβολα δυνάμεως καὶ νίκης μετασχηματίζονται σὲ εἰκόνες πόνου ἢ ἀδυναμίας. Ἔτσι, ἐνῶ ὁ Ἰωάννης ἀκούει ὅτι «ἐνίκησεν ὁ λέων ὁ ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰούδα» (ε´ 5), βλέπει «ἀρνίον ἑστηκὸς ὡς ἐσφαγμένον» (ε´ 6). Ὁμοίως οἱ πιστοὶ «ἐνίκησαν αὐτὸν (τὸν διάβολον) διὰ τὸ αἷμα τοῦ ἀρνίου καὶ διὰ τὸν λόγον τῆς μαρτυρίας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἠγάπησαν τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἄχρι θανάτου» (ιβ´11), δηλαδὴ τὰ θύματα ἀναδεικνύονται μὲ τὴ θυσία τους νικητές.

6. Συχνὴ χρήση παράξενων καὶ ἀφύσικων συμβόλων, ποὺ περιγράφουν πρόσωπα καὶ καταστάσεις μὲ τρόπο ὑπερβολικό, προκειμένου νὰ δοθεῖ τὸ μήνυμα μὲ μεγαλύτερη ἔμφαση.

7. Ἰδιορρυθμία ὡς πρὸς τὴ σύνθεση τῶν εἰκόνων. Πολλὲς ἀπὸ τὶς περιγραφὲς τοῦ βιβλίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπεικονισθοῦν, οὔτε κἂν νὰ συλληφθοῦν ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φαντασία, καθόσον τὰ συμβολιζόμενα βρίσκονται ἔξω ἀπὸ τὸν κύκλο τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως καὶ ἐμπειρίας.

Σὲ ἀρκετὲς περιπτώσεις ἡ ἑρμηνεία τῶν συμβόλων τῆς Ἀποκαλύψεως ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Ἰωάννη πλήρως ἢ ἐν μέρει (π.χ. στὰ Ἀπ. α´ 20· δ´ 5· ε´ 6· ιβ´ 9· ιζ´ 9ἑπ. ιβ´15). Παραμένουν ὅμως κάποιες συμβολικὲς μορφές, ὡς πρὸς τὶς ὁποῖες ὑπάρχει ποικιλία ἑρμηνειῶν ἀκόμα καὶ μεταξὺ τῶν ἑρμηνευτῶν ποὺ ἀκολουθοῦν τὴν ἴδια γενικὴ ἑρμηνευτικὴ μέθοδο.

Μποροῦμε νὰ διατυπώσουμε τὶς ἀκόλουθες ἀρχὲς ἑρμηνείας τῶν συμβόλων τῆς Ἀποκαλύψεως:

1. Χρειάζεται κατ’ ἀρχὴν ἡ γνώση τῶν χαρακτηριστικῶν τοῦ συμβολισμοῦ τῆς Ἀποκαλύψεως.

2. Ὅπου τὸ ἴδιο τὸ κείμενο δὲν δίνει καμία ἑρμηνεία, οἱ παραστάσεις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρέπει νὰ ἐκληφθοῦν μὲ συμβολικὴ σημασία, «ἀλληγορικῶς», ὄχι ὅμως κατὰ τὴν αὐθαιρεσία τῆς ἀλληγορικῆς ἑρμηνείας.

3. Ὑπάρχουν περιπτώσεις στὶς ὁποῖες ἕνα στοιχεῖο συμβολισμοῦ ἐμφανίζεται σὲ μία περιγραφή, ἡ ὁποία δὲν πρέπει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον νὰ ἑρμηνευθεῖ συμβολικά.

4. Μερικὲς ἀπὸ τὶς εἰκόνες τῆς Ἀποκαλύψεως δὲν πρέπει νὰ ἐρμηνευθοῦν ὡς συμβολικές. Χρησιμεύουν ἁπλῶς γιὰ νὰ προσθέσουν ζωηρότητα καὶ κίνηση στὴ συνάφεια.

5. Διαδοχικὰ μέλη μιᾶς σειρᾶς ὁραμάτων δὲν ὑπονοοῦν ἀναγκαστικὰ μία χρονολογικὴ συνέχεια.

6. Οἱ ἀριθμοὶ τρία, τέσσερα, ἕξι, ἑπτά, δώδεκα κ.α. ἔχουν ἰδιάζουσα σημασία, ἡ ὁποία, μάλιστα, δὲν εἶναι μονοσήμαντη. Π.χ. στὸν ἀριθμὸ τοῦ θηρίου 666, τὸ 6, ὡς ὑπολειπόμενο τοῦ 7, θεωρεῖται σύμβολο τῆς ἐλλείψεως καὶ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ ἐν τούτοις τὰ «ζῶα» γύρω ἀπὸ τὸν θρόνο εἶναι ἑξαπτέρυγα (Ἀπ. δ´ 8), σύμβολο ποὺ ἐκφράζει τὴν πλήρη καὶ τέλεια κίνησή τους σὲ κάθε κατεύθυνση.

7. Ὁ ἑρμηνευτὴς δὲν πρέπει νὰ παρασύρεται ἀπὸ τὰ δεδομένα καὶ τὶς ἀντιλήψεις τῆς δικῆς του ἐποχῆς, γιὰ νὰ ἑρμηνεύσει τὶς συμβολικὲς παραστάσεις τῆς Ἀποκαλύψεως.

8. Τὰ σύμβολα τῆς Ἀποκαλύψεως εἶναι τύποι, οἱ ὁποῖοι βρίσκουν ἐφαρμογὴ ὄχι μόνο στὴν πρώτη πραγματικότητα, τὴν ὁποία ἀρχικὰ συμβολίζουν, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον σὲ διάφορα γεγονότα καὶ πρόσωπα ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. Ἡ ἑρμηνεία τους, λοιπόν, δὲν ἐξαντλεῖται σὲ συγκεκριμένα ἱστορικὰ γεγονότα ἢ πρόσωπα.

.            Τὴν ἀλήθεια αὐτὴ κατανοοῦμε σαφῶς ἀπὸ τὴν ἑρμηνεία ποὺ δίδει ὁ ἴδιος ὁ Κύριος καὶ οἱ ἀπόστολοι σὲ γεγονότα καὶ πρόσωπα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Μάταια, π.χ., πάσχιζαν οἱ ραβίνοι νὰ ἐξηγήσουν γιατί ὁ Θεὸς διέσωσε τοὺς Ἰσραηλίτες ἀπὸ τὴ μάστιγα τῶν φιδιῶν ὑποδεικνύοντας τὴν ὕψωση τοῦ χάλκινου ὄφεως. Τὴν ἀπάντηση ἄκουσε ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Ἰησοῦ ὁ φαρισαῖος Νικόδημος· «Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ἰω. γ´14-15). Στὴ συνέχεια εἶδε νὰ πραγματοποιοῦνται τὰ λόγια αὐτὰ στὸν Γολγοθά, ὅπου ὁ Κύριος «θανάτῳ θάνατον ἐπάτησε». Ἐπίσης στὸν περίφημο λόγο τοῦ Ἰησοῦ περὶ τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς γίνεται σαφὲς ὅτι τὸ μάννα εἶναι τύπος τῆς σάρκας τοῦ Κυρίου, τὴν ὁποία λαμβάνουμε στὸ μυστήριο τῆς θείας Κοινωνίας (βλ. Ἰω. ϛ´ 32-58). Ὁ ἀπόστολος Παῦλος βλέπει στὴν Ἐρυθρὰ θάλασσα καὶ στὴ νεφέλη ποὺ ἀκολουθοῦσε τοὺς Ἰσραηλίτες τὸ νερὸ τοῦ Βαπτίσματος, στὸ βράχο ποὺ ἀνέβλυσε νερὸ τὸν ἴδιο τὸν Χριστό, καὶ ἐπισημαίνει ὅτι «ταῦτα τύποι ἡμῶν ἐγενήθησαν» (βλ. Α´ Κορ. ι´ 1-6). Ἐπιπλέον, ὁ Κάιν ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὸν εὐαγγελιστὴ Ἰωάννη καὶ τὸν ἀπόστολο Ἰούδα ὡς τύπος φθόνου, μισαδελφίας καὶ φόνου (βλ. Α´ Ἰω. β´ 12· Ἰούδα β´).

9. Ὁ καλύτερος ἑρμηνευτὴς τῶν συμβόλων τῆς Ἀποκαλύψεως εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἱστορία. Ὁ ἐπιστήμονας ἑρμηνευτὴς δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ κατανοήσει ὅλα τὰ σύμβολα, ἐνῶ παράλληλα καὶ γι’ αὐτὰ ποὺ φαίνεται νὰ κατανοεῖ δὲν μπορεῖ νὰ ἐμφανίζεται πάντοτε ἀπολύτως βέβαιος.

.           Σ’ ὅλα τὰ παραπάνω πρέπει νὰ προστεθεῖ ὅτι ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἑρμηνείας ἐπαφίεται στὴν «ἑρμηνευτικὴ διακριτικότητα τοῦ ἐρμηνευτοῦ», διακριτικότητα βεβαίως «ἐν Πνεύματι», καθ’ ὅσον τὸ ἑρμηνευόμενο εἶναι «τί τὸ Πνεῦμα λέγει». Ὅσο μποροῦμε νὰ ἐντοπίσουμε τὴν ψυχὴ ἀνατέμνοντας τὸ ἀνθρώπινο σῶμα, τόσο μποροῦμε νὰ βροῦμε τὴν σωστὴ ἑρμηνεία τῆς Ἀποκαλύψεως προσεγγίζοντάς τὴν ἄνευ Πνεύματος.

ΠΗΓΗ ἠλ. κειμ. : «Πεμπτουσία»

 

 

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: