Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ

Ὁ συμβολισμὸς τῆς Ἀποκαλύψεως [Α´]

Στέργιος Ν. Σάκκος, Καθηγ. Πανεπ. Θεσ/νίκης (+)

.            Σ’ ὅλα τὰ βιβλία τῆς ἁγίας Γραφῆς, κατὰ κύριο δὲ λόγο στὰ προφητικά, ἀπαντοῦν συμβολικὲς ἐκφράσεις, οἱ ὁποῖες χαρακτηρίζουν ἐπίσης καὶ τὰ ἀποκαλυπτικὰ κείμενα. Ἡ ἀφθονία συμβολικῶν ἐκφράσεων στὰ προφητικὰ βιβλία ὀφείλεται στὸ γεγονὸς ὅτι οἱ προφῆτες συχνὰ λαμβάνουν ἀπὸ τὸν Θεὸ προφητεῖες μὲ τὴ μορφὴ συμβολικῶν παραστάσεων (βλ. Ζαχ. Α´7 – ϛ´ 15· Δαν. Ζ´-Η´) καὶ μερικὲς φορὲς καταφεύγουν οἱ ἴδιοι στὴ χρήση συμβόλων, διότι δὲν μποροῦν νὰ ἐκφράσουν τὰ ὁράματά τους μὲ τὴ γλώσσα τῆς ἐποχῆς τους. Εὔλογα, λοιπόν, στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννου, ἕνα σαφῶς προφητικὸ βιβλίο, κυριαρχεῖ ἡ συμβολικὴ χρήση ἐκφράσεων, προσώπων, χρωμάτων, ἀριθμῶν καὶ παραστάσεων. Εἶναι, μάλιστα χαρακτηριστικὸ ὅτι ἤδη στὸν πρῶτο στίχο τοῦ βιβλίου ὁ ἱερὸς συγγραφέας δηλώνει σχετικὰ μὲ τὸ περιεχόμενό του ὅτι ὁ Θεὸς «ἐσήμανεν ἀποστείλας διὰ τοῦ ἀγγέλου αὐτοῦ τῷ δούλῳ αὐτοῦ» (Ἀπ. α´1). Ἀποκάλυψε ὁ Θεὸς στὸν Ἰωάννη «ἅ εἰσι καὶ ἃ μέλλει γίνεσθαι μετὰ ταῦτα» (Ἀπ. α´19) μὲ ὁράσεις οἱ ὁποῖες περιεῖχαν σήμανση, δηλαδὴ συμβολικὲς εἰκόνες.
.            Ὁ Ἰωάννης, μάλιστα, καθὼς καὶ οἱ πρῶτοι παραλῆπτες τῆς Ἀποκαλύψεως, «αἱ ἑπτὰ ἐκκλησίαι αἱ ἐν τῇ Ἀσίᾳ» (Ἀπ. α´ 4), ἦσαν ἐξοικειωμένοι μὲ τὴ χρήση συμβόλων· τὸ ἀσιατικὸ πνεῦμα συνήθιζε νὰ ἐκφράζει τὶς ἰδέες του, θρησκευτικὲς καὶ πολιτικές, μὲ σύμβολα καὶ τύπους. Αὐτὸ μαρτυροῦν οἱ κιστοφόροι (νομίσματα) καὶ ἄλλα εὑρήματα τῆς περιοχῆς, ποὺ φέρουν συμβολικὲς παραστάσεις. Τὴν ἀσιατικὴ αὐτὴ συνήθεια, ποὺ εἶχε ἐπιδράσει βαθιὰ καὶ στοὺς ἀσιάτες χριστιανούς, χρησιμοποιεῖ ὁ Θεὸς γιὰ νὰ δείξει «τοῖς δούλοις αὐτοῦ ἃ δεῖ γενέσθαι ἐν τάχει» (Ἀπ. α´ 1). Στὴν πραγματικότητα, ἡ πρωτοβουλία στὴν χρήση συμβόλων ἀνήκει στὸν Θεό, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἐκδίωξη τῶν πρωτοπλάστων ἀπὸ τὸν παράδεισο διατύπωσε τὸ λεγόμενο πρωτευαγγέλιο μὲ συμβολικὲς ἐκφράσεις· «αὐτός σου τηρήσει κεφαλήν, καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν» (Γέν. Γ´15).
.            Μὲ τὸ συμβολισμὸ τῆς Ἀποκαλύψεως οἱ ἐκκλησίες τῆς Ἀσίας ἐφοδιάζονται μὲ ἕνα ἀντίβαρο ἐνάντια στὴν ἄφθονη χρήση συμβόλων ἀπὸ τοὺς εἰδωλολάτρες. Καὶ δὲν πρόκειται ἁπλῶς γιὰ ἀντίβαρο. Σύμβολα συνηθισμένα στὸν εἰδωλολατρικὸ κόσμο ἀποκτοῦν στὴν Ἀποκάλυψη ἀντικρυσμα μὲ ὑψηλό, θεϊκὸ ἢ ἔστω βαρυσήμαντο νόημα. Κάτι ἀνάλογο θὰ συμβεῖ ἀργότερα, ὅταν ὁ ἅγιος Ἰωάννης θὰ γράψει στὸ Εὐαγγέλιό του· «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Ἀκούγοντας νὰ γίνεται πολὺς λόγος στὴ Μ. Ἀσία περὶ τοῦ Λόγου ὡς ἀνωτάτου πάντων, ὁ ἱερὸς εὐαγγελιστὴς λέγει· «Νά, ὁ Λόγος εἶναι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ἰδικός μας Κύριος».

.            Ὁ συμβολισμὸς ἐπιτελεῖ στὴν Ἀποκάλυψη τριπλῆ λειτουργία:

1. Καλύπτει ἐν μέρει τὸν προφητικὸ λόγο ἀπὸ τὰ μάτια τῶν Ρωμαίων, τῶν εἰδωλολατρῶν κατακτητῶν, καὶ προστατεύει τὸν Ἰωάννη καὶ τοὺς πιστοὺς ἀπὸ τὴν ὀργή τους. Βεβαίως οἱ παραλῆπτες τῆς Ἀποκαλύψεως ἀντιλαμβάνονταν πολὺ καλὰ τὶς συμβολικὲς ἀναφορὲς τοῦ Ἰωάννου στὴν ἀντίχριστη Ρώμη, καθ᾽ ὅσον εἶχε προηγηθεῖ σχετικὴ προφορικὴ διδασκαλία ἀπὸ τοὺς ἀποστόλους ποὺ ἔδρασαν στὴ Μ. Ἀσία.

2. Λειτουργεῖ παρόμοια μὲ τὶς παραβολὲς ποὺ χρησιμοποιοῦσαν οἱ προφῆτες καὶ ὁ Κύριος· ἀφήνει ἀδιάφορους τοὺς χλιαροὺς ἢ ψυχροὺς στὴν πίστη καὶ ἀφυπνίζει τὸ ἐκλεκτὸ κατάλοιπο τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ, ὥστε νὰ ἐντείνει τὸ ἐνδιαφέρον του γιὰ τὴν κατανόηση τοῦ θείου λόγου καὶ τὴν ὑπακοὴ σ’ αὐτόν.

3. Ἀναδεικνύει τὴν διαχρονικότητα τοῦ συμβολιζομένου, καθ’ ὅσον δὲν τὸ περιορίζει σὲ μία καὶ μόνη περίπτωση μίας συγκεκριμένης ἐποχῆς. Ἔτσι, ὑπὸ τὸν ορο «Βαβυλὼν» (Ἀπ. ιδ´ 8· ιϛ´19- ιζ´ 5· ιη´ 2.10.21), π.χ., ἐννοεῖται ὄχι μόνον ἡ ἀντίχριστη ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία, ἀλλὰ καὶ κάθε κοσμικὴ ἐξουσία ποὺ στρέφεται κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, κάθε πνευματικὴ ἢ πολιτικὴ δύναμη ποὺ γίνεται ὄργανο τοῦ σατανᾶ, γιὰ νὰ βλάψει τὴν πίστη τῶν χριστιανῶν καὶ νὰ ἐμποδίσει τὸ ἔργο τῆς Ἐκκλησίας.

.            Τὰ ποικίλα γεγονότα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐξαγγείλει ὁ Ἰωάννης καὶ τὰ πνευματικὰ νοήματα ποὺ ὀφείλει νὰ μεταφέρει στοὺς πιστούς, ἀσφαλῶς τοῦ τὰ ἀποκαλύπτει ὁ Θεὸς κάτω ἀπὸ εἰκόνες καὶ παραστάσεις ποὺ ἀνήκουν στὸν κύκλο τῶν γνώσεων καὶ ἐμπειριῶν τοῦ εὐαγγελιστοῦ. Καὶ ὁ Ἰωάννης περιγράφει ὅ,τι ἀκριβῶς βλέπει. Οἱ παραστάσεις τῆς Ἀποκαλύψεως θυμίζουν εἰκόνες ἀπ’ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς φύσεως καὶ τῆς ζωῆς. Ζωικὸ καὶ φυτικὸ βασίλειο, γεωργικὴ καὶ ἐμπορικὴ ζωή, θάλασσα, οὐρανός, φυσικὰ φαινόμενα, πολύτιμοι λίθοι, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνθρώπινη ζωή, μὲ τὴ μητέρα καὶ τὸ παιδί, τὴν παρθένο νύμφη, τὴν πόρνη, τὸν πόλεμο, τὴν εἰρήνη, τὰ μεταφορικὰ μέσα, προσφέρουν μία ἀφθονία εἰκόνων μὲ τὶς ὁποῖες ἐκφράζονται οἱ ἀλήθειες τοῦ θεοπνεύστου αὐτοῦ βιβλίου.
.            Ὁπωσδήποτε, παρόμοιες εἰκόνες συναντιῶνται ἐπίσης σὲ διάφορα κείμενα τῆς ἰουδαϊκῆς καὶ θύραθεν γραμματείας. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ μᾶς παραπλανήσει καὶ νὰ μᾶς ὁδηγήσει στὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ Ἰωάννης χρησιμοποίησε διάφορες πηγὲς γιὰ τὴν καταγραφὴ τῶν ὁράσεών του. Μοναδική του πηγὴ εἶναι ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος τοῦ ἔδειξε τὶς ὀπτασίες. Βεβαίως, ὅπως προανέφερα, ὁ Θεὸς προσέφερε στὸν Ἰωάννη τὶς ἀποκαλύψεις μὲ συμβολικὲς εἰκόνες, τὶς ὁποῖες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γνώριζε ὁ προφήτης ὄχι μόνο ἀπὸ τὴν φυσικὴ ζωή, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἁγία Γραφή. Μποροῦμε, λοιπόν, νὰ διακρίνουμε τὴ συγγένεια τῶν συμβολικῶν παραστάσεων τῆς Ἀποκαλύψεως πρὸς παραστάσεις γνωστές:

1. Πρωτίστως καὶ κυρίως ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη. Ὀνόματα προσώπων (Βαλαάμ, Ἰεζάβελ) ἢ πόλεων (Ἱερουσαλήμ, Βαβυλών, Σόδομα), τοπωνύμια (ὄρος Σιών, Ἀρμαγεδών), ἀλλὰ ἐπίσης τόποι καὶ ἀντικείμενα τῆς λατρείας τοῦ Ἰσραὴλ (ἡ Σκηνὴ τοῦ Μαρτυρίου καὶ ὁ Ναὸς μὲ τὸ θυσιαστήριο, τὸ θυμιατὸ καὶ τὴν Κιβωτὸ τῆς Διαθήκης) ἐμφανίζονται στὴν Ἀποκάλυψη ὡς σύμβολα γεγονότων καὶ καταστάσεων τῆς Ἐκκλησίας, στρατευόμενης καὶ θριαμβεύουσας, καὶ τοῦ κόσμου.

2. Ἀπὸ τὴν Καινὴ Διαθήκη. Βεβαίως ἡ Ἀποκάλυψη εἶναι τὸ μόνο προφητικὸ βιβλίο τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ἐν τούτοις, προφητικὰ στοιχεῖα ὑπάρχουν καὶ στὰ ἄλλα καινοδιαθηκικὰ βιβλία. Στὴν πραγματικότητα, σ’ ὅλα τὰ βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης, Εὐαγγέλια, Πράξεις Ἀποστόλων, Ἐπιστολές, Ἀποκάλυψη, ὑπάρχουν καὶ ἱστορικὰ καὶ διδακτικὰ καὶ προφητικὰ στοιχεῖα. Οἱ συμβολικὲς περιγραφὲς τῆς Ἀποκαλύψεως ἐμφανίζουν συγγένεια μὲ τὸ Β΄ Θεσ. β´1-12, ὅπου ὁ ἀπόστολος Παῦλος μιλᾶ γιὰ τὸν ἀντίχριστο, καὶ κυρίως μὲ τὴν λεγομένη «μικρὴ Ἀποκάλυψη» (Μθ. κδ´· Μρ. ιγ´· Λκ. κα´), ὅπου ὁ ἴδιος ὁ Κύριος προφητεύει τὰ μελλοντικὰ γεγονότα. Αὐτὰ τὰ ἴδια γεγονότα, ποὺ ἄκουσε ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Κυρίου ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὰ περιγράφει παραστατικὰ στὴν μεγάλη Ἀποκάλυψή του, ὅπως τοῦ τὰ ἔδειξε «ἐν πνεύματι» (Ἀπ. α´ 10) ὁ ἀναστημένος καὶ δοξασμένος Ἰησοῦς. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Ἀποκάλυψη εἶναι τὸ πρῶτο ἔργο του, δὲν ἀναφέρει στὸ Εὐαγγέλιό του τὴν «μικρὴ Ἀποκάλυψη», τὴν ὁποία ἄλλωστε καταγράφουν οἱ τρεῖς προγενέστεροί του εὐαγγελισταί.

.            Αὐθαίρετους καὶ ἀβάσιμους θεωρῶ τοὺς ἰσχυρισμοὺς ὅτι κάποιες εἰκόνες ἀντλεῖ ἡ Ἀποκάλυψη ἀπὸ τὴ θεματικὴ τῆς ἀποκαλυπτικῆς. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχουν κάποια στοιχεῖα κοινὰ στὴν Ἀποκάλυψη καὶ στὶς ἰουδαϊκὲς ἢ χριστιανικὲς ἀποκαλύψεις δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη ὅτι ἡ πρώτη τὰ δανείστηκε ἀπὸ τὶς ἄλλες. Ὅπως ἤδη ἀνέφερα, ἀρκετὰ σύμβολα ἀποτελοῦν κοινὸ τόπο στὶς ἀσιατικὲς παραδόσεις καὶ ἐμφανίζονται καὶ στὴν Ἀποκάλυψη. Ἄλλωστε οἱ διάφορες ἀποκαλύψεις εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μεταγενέστερες τῆς Ἀποκαλύψεως. Ἐπίσης ἀστήρικτες εἶναι οἱ ἀπόψεις ὅτι ἡ Ἀποκάλυψη περιέχει ἐπιδράσεις ἀπὸ εἰδωλολατρικὲς θρησκεῖες, μάλιστα δὲ καὶ ἴχνη συγκρητισμοῦ. Ὁπωσδήποτε ἀπὸ αὐτὲς τὶς εἰκασίες ἀπουσιάζει ἡ κατανόηση τοῦ πνεύματος τοῦ ἱεροῦ βιβλίου, τοῦ χριστιανικοῦ χαρακτῆρος του, ποὺ δὲν συμβιβάζεται μὲ ὁτιδήποτε εἰδωλολατρικό. Ἀρκεῖ μία ἀνάγνωση τῆς Ἀποκαλύψεως γιὰ νὰ ἀντιληφθεῖ ὁ καλοπροαίρετος ἀναγνώστης τὴν ἀποστροφὴ τοῦ Κυρίου πρὸς τὴν εἰδωλολατρία καί, τὴν τελεσίδικη καταδίκη τῶν εἰδωλολατρῶν (βλ. Ἀπ. κα´ 8- κβ´ 15). ωάννης, ποος εδε, κουσε κα κατέγραψε λα ατ κα μ τν γωνία το πνευματικο ποιμένος παραγγέλλει στος πιστος «Τεκνία, φυλάξατε αυτος π τν εδώλων» (Α´ ω. ε´ 21), πς θ κατέφευγε σ εδωλολατρικ δάνεια;
.            Εἶναι ἀξιοσημείωτο ὅτι καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ Ἰωάννης ἐπηρεάζεται ἀπὸ ξένες πηγὲς παραδέχονται ὅτι ὁ συγγραφέας τῆς Ἀποκαλύψεως κινεῖται μὲ πλήρη ἀνεξαρτησία καὶ πρωτοτυπία, ἀφοῦ μάλιστα πολλὲς ἀπὸ τὶς εἰκόνες τοῦ βιβλίου δὲν συναντῶνται οὔτε στὴν Παλαιὰ Διαθήκη οὔτε σὲ ἄλλα κείμενα. Εἶναι εἰκόνες κυρίως ἀπὸ τὴν ἐπίγεια ζωὴ τοῦ Χριστοῦ (π.χ. ἡ γυναίκα μὲ τὸ παιδὶ στὸ 12ο κεφ.) καὶ ἀπὸ τὴν ἐμπορικὴ κίνηση τῶν μικρασιατικῶν πόλεων (π.χ. οἱ ἀπαριθμήσεις τῶν ἐμπορικῶν εἰδῶν στὸ 18ο κεφ., τῶν πολυτίμων λίθων στὸ 21ο κεφ.) πρὸς τὶς ἐκκλησίες τῶν ὁποίων ἀπευθύνεται τὸ βιβλίο.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ: Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ-2

ΠΗΓΗ: pemptousia.gr 

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: