ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-1 «Μαρτυρεῖ ὅτι οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι πνευµατικοὶ ταγοὶ τῆς ἀνθρωπότητας, τῆς Οἰκουµένης, γι᾽ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγιναν ποτὲ παρελθόν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν αἰώνιο παρὸν καὶ ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους θὰ ἀποτελεῖ τὴν εὐγενέστερη πρόκληση γιὰ τοὺς μελετητές τους, ὅλων τῶν ἐποχῶν».

Ἀπὸ τὴν ἔκδοση

Δρ. Φιλ. Μαρίας – Ἐλευθερίας Γ. Γιατράκου

 ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ
Ἀθῆναι 2011

 Ἠλ. στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

ΤΡ. ΙΕΡΑΡΧ..         Κατελήφθην ἐξ ἀπήνης γιὰ τὸ ἐπιθυµητὸν θέµα «Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ ἡ παρουσία τους στὴν Εὐρώπη» ἢ «Οἱ τρεῖς Ἱεράρχες καὶ οἱ Ἑλληνιστὲς τῆς Εὐρώπης», πρῶτον, διότι δὲν εἶχα ἰδιαιτέρως ἀσχοληθεῖ, συνεπῶς τί νὰ πῶ; «οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τῆς µὴ ἐχούσης», καὶ δεύτερον, διότι συνέπεσε σὲ καιροὺς χαλεποὺς καὶ γιὰ µένα καὶ τὴν οἰκογένειά µας ἡ ἐκδίπλωση τοῦ θέµατος αὐτοῦ. Ὅµως, τὸ θεώρησα ὡς καθῆκον, ἂν μή τι ἄλλο, τουλάχιστον, νὰ προσπαθήσω. Ζήτησα καὶ ζητῶ τὸν φωτισµὸν τοῦ Παναγίου Πνεύµατος «παρέστω µοι τὸ Πνεῦµα καὶ διδότω λόγον» (ΡG 36,436) κατὰ τὸν Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνὸν εἰς τὸν Λόγον του εἰς τὴν Πεντηκοστήν.
.         Ὅσα ἐπιγραµµατικὰ θὰ ἀποδώσω, ἴσως ἔχουν γνωσιολογικὴ ὑφή, περισσότερο ἐνηµερωτικὸ χαρακτήρα γιὰ τὸ πῶς οἱ Εὐρωπαῖοι ἐπιστήµονες, καὶ γιατί ὄχι οἱ λόγιοι γενικότερα, καὶ ἐρευνητὲς καὶ ἐπιστήµονες ὅλων τῶν εἰδικοτήτων, ἀφοῦ ἐξ ἄλλου, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ὑπῆρξαν Πανεπιστήµονες, πῶς βλέπουν, τιµοῦν, ἐρευνοῦν, µελετοῦν, διδάσκουν τοὺς τρεῖς Πατέρες καὶ Διδασκάλους τῆς Οἰκουµένης.
.         Ἡ ἐνασχόληση μὲ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι ἔργο µὄνο τῶν εἰδικῶν της Πατρολογίας. Ἂν λάβει κανεὶς ὑπ᾽ὄψιν ὅτι καὶ οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶχαν σπουδάσει τὴν ἑλληνικὴ φιλολογία καὶ γλώσσα (ρητορική, γραµµατική, φιλοσοφία, διαλεκτική, ὁ Μέγας Βασίλειος, εἰδικὸς καὶ τῆς ἀστρονοµίας, γεωµετρίας, ἰατρικῆς, ἐπίσης ὁ Γρηγόριος ἔκανε λαµπρὲς σπουδὲς φιλολογίας, ρητορικῆς καὶ μαλιστα κατ᾽ ἀπαίτηση τῶν φοιτητικῶν Συλλόγων, δίδαξε στὸ Πανεπιστήµιο Ἀθηνῶν. Ὑπῆρξεν ὁ κλασικὸς τύπος λογίου, ποὺ πέρασε ὅλη του τὴ ζωὴ διαλογιζόµενος, ὁµιλῶν, γράφων, εἶχε µελετήσει ἐπισταµένως τὸ πλεῖστον µέρος τῆς κλασικῆς ἑλληνικῆς λογοτεχνίας. Ἦταν ὁ φιλόλογος ἢ καλύτερα ὁ φιλόσοφος τῆς γλώσσας.
.         Ἔγραψε σὲ ἑλληνικὴ γλώσσα ἀπὸ τῆς ὁµηρικῆς µέχρι τῆς ὑψηλῆς γραφοµένης τῶν χρόνων του, μὲ ἐµφανεῖς τάσεις ἀττικισµοῦ καὶ κατέστη ὁ λογοτεχνικώτερος τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ καλλιέργησε τὴν ὁµιλητική, τὴν ἐπιστολογραφία, τὴν ποίηση.
.         Ἰσοϋψὴς καὶ ἰσοστάσιος ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστοµος μὲ ἔγκριτες κλασικὲς σπουδές, ρητορική, φιλοσοφία, νοµική. Γι᾽ αὐτὸ τὸν λόγο, ἰδιαιτέρως οἱ Ἑλληνιστὲς καὶ λόγιοι, ἐντρυφοῦν στὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, τοὺς ἐρευνοῦν, τοὺς διδάσκουν, ἀντλοῦν στοιχεῖα ἀπὸ τὸ ἀνεξάντλητο πνευµατικό τους χρυσωρυχεῖο καὶ συνθέτουν τὶς δικές τους μελέτες καὶ διατριβές.
.         Γιὰ νὰ ἐπιτευχθεῖ τὸ ζητούµενο, ἄρχισε μία σύντοµη διερεύνηση καὶ ἐπικοινωνία μὲ τοὺς διακεκριµένους Ἑλληνιστὲς τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀµερικῆς. Τοὺς εὐχαριστῶ ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ γιὰ τὴν ὁλοπρόθυµη ἀνταπόκριση, ποὺ µαρτυρεῖ ὅτι οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι πνευµατικοὶ ταγοὶ τῆς ἀνθρωπότητας, τῆς Οἰκουµένης, γι᾽ αὐτὸ καὶ δὲν ἔγιναν ποτὲ παρελθόν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν αἰώνιο παρὸν καὶ ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τους θὰ ἀποτελεῖ τὴν εὐγενέστερη πρόκληση γιὰ τοὺς μελετητές τους, ὅλων τῶν ἐποχῶν.

.         Ξεκινῶ ἀπὸ ἕνα τυχαῖο περιστατικό. Τὸ 1983 πρωτοπῆγα στὴ Φινλανδία, σ᾽ ἕνα ἐπιστηµονικὸ σεµινάριο. Μὲ πλησίασε κάποια συνάδελφος Φινλανδὴ καὶ μὲ παρακάλεσε νὰ ἐπικοινωνήσω μὲ μία ἐρευνήτρια στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Turku τῆς Φινλανδίας, ἡ ὁποία ἐρευνοῦσε τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόµου. Κατεῖχε ἄριστα τὰ ἑλληνικά, ἐξ ἄλλου δίδασκε στὸ Τµῆµα Κλασικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου, ποὺ ἡ κατάκτηση τῆς ἑλληνικῆς γραµµατείας καὶ γλώσσας θεωρεῖται σπουδαῖο καὶ ἀπαραίτητο ἐφόδιο. Διδάσκει στὸ Πανεπιστήµιο, Ἰωάννη Χρυσοστοµο.
.         Πληροφορήθηκα, ἐπίσης, ὅτι τὸ ἔργο τῶν Πατέρων καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐρευνοῦν λόγιοι ἀπὸ ὅλον τὸν κόσµο καὶ μελετοῦν στὶς δύο ὀρθόδοξες Μονὲς τῆς Φινλανδίας, τοῦ Valamo (ἀνδρικὴ Μονὴ μὲ 12 µοναχοὺς καὶ τὸν Ἡγούµενο 13) καὶ τῆς Lintula (Ὀρθόδοξη Μονὴ μὲ 12 µοναχὲς καὶ τὴν Ἡγουµένη 13).
.         Καὶ στὶς δύο Μονὲς ὑπάρχει Κέντρο βυζαντινῶν ἐρευνῶν. Σὲ ὅλα τὰ Πανεπιστήµια Φινλανδίας, ἰδιαιτέρως στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Helsinki Joensnuu, ποὺ ὑπάρχουν τµήµατα Βυζαντινῶν Σπουδῶν, σπουδάζουν τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ διδάσκουν Θρησκευτικά, στὴν Φινλανδία, τὴν προτεσταντική.
.         Ὅταν ὑπάρχουν τρεῖς ὀρθόδοξοι μαθητὲς στὴν τάξη πληρώνει τὸ κράτος Θεολόγο ὀρθόδοξο γιὰ νὰ τοὺς διδάξει τὴν Ὀρθόδοξη θρησκεία.
.         Δεύτερη ἐµπειρία. Ζήτησα πρὸ ἐτῶν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴ Βιβλιοθήκη τῶν Παρισίων νὰ µοῦ στείλουν ἀπὸ τὰ ἀρχεῖα της σὲ microfilms κάποια πατριαρχικὰ σιγίλλια ποὺ περιέχονταν σὲ ἑλληνικοὺς κώδικες.(704-708 Parisinus). Μοῦ ἔστειλαν τὸν Κώδικα, ὁ ὁποῖος περιεῖχε, σὺν τοῖς ἄλλοις, «Gregorii Narianzeni carmina de variis argumentis», ποιήµατα Γρηγορίου καὶ Ναζιανζηνοῦ πάνω σὲ διάφορα θέµατα.
.         Τρίτη ἀφορµὴ µοῦ δόθηκε, ὅταν ἐρευνοῦσα τὰ Ἀρχεῖα τῆς Βενετίας γιὰ τὴν ἐκπόνηση τῆς διδακτορικῆς µου διατριβῆς. Ἐκεῖ, συνάντησα Κώδικες ποὺ περιεῖχαν τὰ ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἕναν πλοῦτο ἀπὸ αὐτοὺς στὴν Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη (Marciana Biblioteca). Πλῆθος ἐρευνητῶν ἀπὸ ὅλη τὴν γῆ, µελετοῦν τοὺς κώδικες αὐτοὺς καθὼς καὶ ἐκείνους ποὺ φυλάσσονται στὸ Museo Civico Correr καὶ στὴ Βιβλιοθήκη Querini Stampalia τῆς Βενετίας. Τὴν Βιβλιοθήκη αὐτὴ ἵδρυσε ἕνας Ἕλληνας ἀπὸ τὴν Ἀστυπάλαια (κατὰ παραφθορὰν Stampalia).
.         Πῶς βρέθηκαν τόσοι Κώδικες καὶ χειρόγραφα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας στὴ Βενετία, ἡ ὁποία θεωρεῖται «Venezia quasi altenum Byzantinum», ὡς ἕνα ἄλλο Βυζάντιο, κυρίως στὴν Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη; Ἀσφαλῶς, ὅλοι θὰ ἔχουµε ἀκούσει γιὰ τὸν Βησσαρίωνα [1], ἐκπατρισθέντα Ἕλληνα λόγιο καὶ Θεολόγο στὴν Ἰταλία, Καρδινάλιο 1439 καὶ Λατίνο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ἕως τὸ 1463.
.         Εἶναι ὁ φιλενωτικὸς Καρδινάλιος, γεννηµένος στὴν Τραπεζούντα 1399/1400, ποὺ πέθανε στὴ Ραβέννα 18 Νοεµβρίου 1972. Μορφώθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη καὶ στὸn Μυστρά. Ἀκολούθησε τὸν µοναχισµὸ καὶ τὰ διάφορα στάδια τῆς ἱερωσύνης, ἔγινε ἡγούµενος στὴ Μονὴ Ἁγ. Βασιλείου στὴν Κωνσταντινούπολη. Χειροτονήθηκε τὸ 1437 Μητροπολίτης Νικαίας καὶ παρακολούθησε τὴn σύνοδο Φεράρας – Φλωρεντίας ὡς ἀρχηγὸς τῶν φιλενωτικῶν. Μετεστράφη στὸν Καθολικισµό, ἔγινε Καρδινάλιος καὶ ὑπῆρξεν πολυγραφώτατος. Ὑπῆρξεν συλλέκτης χειρογράφων. Στὴ Ρώµη διηύθυνε Ἀκαδηµία καὶ φρόντισε νὰ γίνονται μεταφράσεις τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων. Κληροδότησε τὰ χειρόγραφα καὶ τοὺς Κώδικες ποὺ συνέλεξε στὴ Μαρκιανὴ Βιβλιοθήκη τῆς Βενετίας [2] καὶ φυσικὰ κληροδότησε σὲ χειρόγραφα καὶ κώδικες ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, Πλάτωνος καὶ Ἀριστοτέλους, τὰ ὁποὶα μελετοῦν τώρα ἐρευνητὲς ἀπὸ ὅλον τὸν κόσµο.
.         Σὲ πολλὰ Πανεπιστήµια καὶ ἐρευνητικὰ πανεπιστηµιακὰ Κέντρα τῆς Ἰταλίας, ὅπως εἶναι τὸ µοναστήρια Κρυπτοφέρης (Grottaferata) στὴν περιοχὴ τοῦ Τουσκούλου, ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν ὅσιο Νεῖλο, διαπρεπέστερο ἀπὸ τοὺς ἐν Ἰταλίᾳ Ἕλληνες µοναχούς. Ἀκµάζει σήµερα ὡς Κέντρον Βυζαντινῶν Σπουδῶν Μουσικολογίας καὶ Κωδικολογίας, καὶ ἐκεῖ μελετᾶται καὶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν [3].
.         Ἡ πρώτη πανεπιστηµιακὴ ἕδρα βυζαντινῆς Φιλολογίας γιὰ τὴν σπουδή, ἔρευνα, μελέτη τῆς βυζαντινῆς γραµµατείας, τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἱδρύθηκε τὸ 1892 στὸ Μόναχο, ὑπὸ τῆς βαυαρικῆς Κυβερνήσεως[4]. Πολλά, ἐξ ἄλλου, ὀφείλουµε στὸν Καθηγητὴ καὶ λόγιο Γερµανὸ Βυζαντινολόγο Κὰρλ Κρουµπάχερ γιὰ τὴ συγγραφὴ τῆς τρίτοµης «Ἱστορία τῆς Βυζαντινῆς Λογοτεχνίας», στὴν ὁποία μελετῶνται ἰδιαιτέρως οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ τὰ ἔργα τους. Γιὰ τὴν ὀρθή του ἐκτίµηση ὅσον ἀφορᾶ τὸν βυζαντινὸ καὶ σύγχρονο ἑλληνισµό, θὰ ἄξιζε νὰ τοῦ «ἐπιψηφίσουµε σίτισιν εἰς τὸ Πρυτανεῖον τῆς εὐγνωµοσύνης μας», ὅπως ἔγραψεν χαρακτηριστικὰ ὁ Σπυρίδων Λάµπρος [5].
.         Ἡ προσφορὰ τοῦ Κρουµπάχερ μὲ τὸ διεθνοῦς κύρους ἐπιστηµονικὸ περιοδικό, «Byzantinische Zeitschrift» μὲ φροντιστήριον ἀπὸ ὅπου ἐξεπήδησαν Βυζαντινολόγοι καὶ Πατρολόγοι, μὲ συγγράµµατα καὶ μελέτες, κατέστη ὁ σπουδαιότερος ὁδηγὸς γιὰ τὶς βυζαντινὲς «σπουδές». Τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἡ ζωή τους ἐρευνῶνται καὶ διδάσκονται στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Ὀξφόρδης, στὸ Πανεπιστήµιον τοῦ Birmingham, μὲ Διευθυντῆ τοῦ Τµήµατος Βυζαντινῶν Σπουδῶν, τὸν Καθηγητὴ κ. Anthony Bryer, Φιλέλληνα καὶ στὸ Κing’s College ἐπίσης τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Λονδίνου. Ἰδιαιτέρως, ἀξίζει νὰ ἀναφέρουµε ὅτι τὸ 1991 ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Ὀξφόρδης τὸ τρίτοµο Λεξικὸ “Byzantium”, στὸ ὁποῖο γίνεται ἐκτενὴς ἀναφορὰ στὴ βιοεργογραφία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν.
.         Ἡ συγκέντρωση ὑλικοῦ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ “Dumbarton Oaks Papers”, τὸ μεγαλύτερο Κέντρο Βυζαντινῶν Σπουδῶν στὴν Ἀµερική, στὸ ὁποῖο ὑπῆρξε Διευθύντρια καὶ ἡ προσφάτως ἐκδηµήσασα Ἑλληνίδα Ἀκαδηµαϊκός, Ἀγγελικὴ Λαΐου. Συνεργάσθηκε γιὰ τὴν ἐκπόνησή του πλειάδα ἐπιστηµόνων, Βυζαντινολόγων, Πατρολόγων καὶ Ἑλληνιστῶν, διακεκριµένων. Μεταξὺ τῶν διακεκριµένων ἐπιστηµόνων ποὺ συνέβαλαν στὴν ὁλοκλήρωση τοῦ Λεξικοῦ ἀξίζει νὰ ἀναφέρουµε τὸν Ἄγγλο Καθηγητὴ Κλασικῆς Φιλολογίας καὶ Ἀκαδηµαϊκὸ Robert Browing, Φιλέλληνα, ὑπεραµύντορα τῆς ἐπιστροφῆς τῶν γλυπτῶν του Παρθενῶνος, ὁ ὁποῖος ἰδιαιτέρως ἀσχολήθηκε μὲ τὴν Ρητορική, Φιλολογία καὶ Παιδεία τῶν Πατέρων στὸ Λεξικὸ «Byzantium», καθὼς ἐπίσης τὸν διαπρεπῆ λόγιο Cyril Mango, τὸν Ihor Sevcenko κ.ἄ.
.         Ἀξίζει νὰ ὑπογραµµισθεῖ ὅτι κάθε τέσσερα χρόνια λαµβάνει χώρα στὸ Πανεπιστήµιον τῆς Ὀξφόρδης Πατρολογικὸ Συνέδριο καὶ ἕνα μέρος τῶν ἀνακοινώσεων ἀναφέρεται στοὺς Καππαδόκες Πατέρες καὶ στὸν Ἰωάννη τὸν Χρυσόστοµο [6]. Ἐνδεικτικῶς, ἀναφέρουµε μερικὲς ἀνακοινώσεις διακεκριµένων λογίων ἀπὸ ὁρισµένα αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ συνέδρια, ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τοὺς Ἑλληνιστὲς καὶ τὸ φιλολογικὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν.

Καθηγητὴς Ὀξφόρδης, D.A. Sykes, Ὁ Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός, ὡς Διδακτικὸς Ποιητὴς (Gregory Nazianzenus as Didactic Poet).
Ε. Amand de Mendieta «Ἡ προετοιµασία καὶ σύνθεση τῶν ἐννέα ὀµιλιῶν στὴν  Ἑξαήµερο τοῦ Βασιλείου Καισαρείας. Τὸ πρόβληµα τῶν ἀµέσων φιλολογικῶν πηγῶν[7].
Leukadia Malunowicz, Τὸ πρόβληµα τῆς φιλίας, στοὺς Βασίλειο, Γρηγόριο Ναζιανζηνὸ καὶ Ἰωάννη Χρυσόστοµο [8].
G.J.M.Bartelink, Καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Nijmegen Ὀλλανδίας, Ἡ παρρησία στὰ κείµενα τοῦ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόµου [9].
Elie Ο. Moutsoulas, Ποίηµα 11, 2, 3 τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ [10].
Καθηγητὴς D.A. Sykes, Πανεπιστηµίου Ὀξφόρδης, Στοχασµοὶ πάνω σὲ ποιήµατα τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ποὺ ἀπευθύνονται σὲ ἄλλους [11].
Bernard B.R. Coulie, Καθηγητο[y τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Louvain, ἔκδοση κειµένων Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ καὶ ἔρευνες πάνω σ᾽ αὐτὰ [12].
D.A. Sykes, Καθηγητοῦ στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Ὀξφόρδης, Γρηγόριος Ναζιανζηνός. Ὁ ποιητὴς τῆς ἠθικῆς ζωῆς [13].
Prof. David G. Aunker, Λιβάνιος καὶ Ἰωάννης Χρυσοστοµος: Νέες σκέψεις πάνω σ᾽ ἕνα παλιὸ πρόβληµα [14].
Καθηγητὴς Πανεπιστηµίου Ὀξφόρδης, Οἱ Συριακὲς καὶ Ἀρµενικὲς Ἐρµηνεῖες γιὰ τὴν ἑξαήµερο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου τῆς Καισαρείας 15.
Καθηγήτρια Anna Μ. Nilson, τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Birmingham, «Κένταυροι καὶ Σύγκρισις» στὸν Γρηγόριο Ναζιανζηνὸ [16].

.         Στὴν Ἀγγλία οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες ἑορτάζονται στὶς 27 Ἰανουαρίου σὲ διαφορετικὲς ἡµεροµηνίες 14 Ἰουνίου, 9 Μαΐου καὶ ὁ Καθηγητὴς Κλασικῶν Σπουδῶν κ. John Thorley, Κοσµήτορας στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Lancaster, μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὰ κείµενα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν διδάσκονται σὲ κάποια τµήµατα κλασικῶν σπουδῶν Ἀγγλικῶν Πανεπιστηµίων.
.        Προσπαθήσαµε νὰ συγκεντρώσουµε πληροφορίες ἀπὸ χῶρες τῆς Κεντρικῆς, Δυτικῆς καὶ Ἀνατολικῆς Εὐρώπης. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ συγκεντρωθεῖσα βιβλιογραφία γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ὁµοιάζει μὲ χιονοστιβάδα ποὺ διαρκῶς ὀγκοῦται καθὼς κυλινδοῦται στὴ ροὴ τοῦ χρόνου.
.         Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἐπιδεικνύει ἡ Καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Κing᾽s College, Judith Herrin, γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες.
.         Οἱ λόγιοι τῆς Γαλλίας ἐρευνοῦν τὴn ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, ἰδιαιτέρως μάλιστα, ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ. Ἰδιαίτερα οἱ ἐρευνητὲς στὴ Γαλλία ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἔργο τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ περίφηµο σεµινάριο τοῦ Ἁγίου Σεργίου στὴ Γαλλία. Ζωηρὸ ἐπιστηµονικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν μελέτη τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐπιδεικνύουν οἱ Γερµανοὶ Ἑλληνιστές. Ἰδιαιτέρως, ὁ Καθηγητὴς Dr. Comelius Mayer τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Würzburg, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται παράλληλα μὲ τὴν ἐκπόνηση τοῦ λεξικοῦ τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου.
.         Ἐπίσης, ὁ Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Μünster, Dr. Mistian Pietsh καὶ ἡ Καθηγήτρια τοῦ Πανεπιστηµίου τοῦ Βερολίνου, Therese Fuhrer.
.         Πληροφορίες γιὰ τὴ θέση τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὸ χῶρο τῆς Παιδείας τῆς Γερµανίας, παρεχώρησε εὐγενῶς ὁ Καθηγητὴς Κλασικῶν Σπουδῶν στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Χαϊδελβέργης καὶ πρώην Πρόεδρος τῆς Euroc λassica, Prof. Dr. Hans Joachim Glücklich.
Μᾶς πληροφόρησε ὅτι στὰ ἐκπαιδευτικὰ προγράµµατα Γερµανίας – Rheinland – Pfalz τὸ πρόγραµµα διδασκαλίας τῶν ἑλληνικῶν, περιλαµβάνει τρεῖς κατηγορίες μὲ τὰ ἑξῆς θέµατα:

1.Μύθος
2.Λόγος
3. Βίος

.         Στὴ θεµατικὴ «Βίος», συγγραφεῖς καὶ ἔργα γιὰ τὴν ἡλικία τῶν 13 ἐτῶν, διδάσκεται τὸ ἔργο τοῦ Μ. Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων». Συνιστᾶται νὰ συµπεριληφθεῖ σὲ ἕνα διαπειθαρχικό, διαφρονηµατιστικὸ πρόγραµµα. Ἡ ἔκδοση ποὺ χρησιµοποιεῖται στὴ Γερµανία, περιέχει τὴν ζωὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ἔχει ἐπίσης, ὡς θέµα πρὸς ποίους ἀπευθύνεται ἡ ἐπιστολή του, τοὺς σκοποὺς τοῦ ἔργου αὐτοῦ κ.ἄ. Ὅλη ἡ ἐργασία ἀποτελεῖται ἀπὸ 25 σελίδες καὶ ἡ ἔκδοση εἶναι γερµανική. Ἂς σηµειωθεῖ ὅτι, θέλουν οἱ Γερµανοὶ νὰ συσχετίσουν τὸ ἔργο αὐτὸ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρὸς τὰ Λατινικὰ κείµενα τοῦ Ἱεροῦ Αὐγουστίνου, τὴν Κοινωνιολογία, τὴν Ἐκπαίδευση (ἀρχὲς τῆς ἐκπαίδευσης, ἔργα τοῦ Rousseau στὴν Γαλλική, Montessori στὴν Ἰταλική, A.S. Neill στὴν Ἀγγλικὴ καὶ Humboldt στὴν Γερµανική), γιὰ νὰ συγκρίνουν.

.         Ἂς σηµειωθεῖ ὅτι μὲ τὸ κείµενο τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ποὺ διδάσκονται καὶ οἱ μαθητὲς τῆς Γερµανίας, χαράσσεται ἡ μέση καὶ ὀρθὴ ὁδὸς μεταξὺ τῆς ὑπερεκτιµήσεως τῆς θύραθεν παιδείας καὶ τῆς ἀπορρίψεως αὐτῆς [17]. Ὁ Μέγας Βασίλειος θεωρεῖ τὴν κλασικὴ παιδεία ὡς προθάλαµον εἰς τὴν ἀληθῆ σοφίαν, δηλαδὴ τὴν εὐαγγελικὴν ἀλήθειαν. Θεωρεῖται ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ ἔχει γνωρίσει τὴν μεγαλύτερη κυκλοφορία ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο πατερικὸ ἔργο. Ὁ Μέγας Πατὴρ ὁµιλεῖ μὲ πολλὴ ἁπλότητα καὶ καλοσύνη, μὲ οἰκειότητα ποὺ θραύει τὸ φράγµα ποὺ χωρίζει τὶς δύο γενεές.
.         Οἱ περισσότεροι εἰδικοὶ πιστεύουν ὅτι τὸ παραπάνω ἔργον ἐγράφη πρὸς νέους ποὺ ἤδη φοιτοῦσαν σὲ ἐθνικὲς σχολές, ἀσχέτως ἂν ἦταν ἀνεψιὸς τοῦ Μεγάλου Πατρὸς ὁ παραλήπτης ἢ ὄχι. Ὁ ἀείµνηστος Καθηγητὴς καὶ Ἀκαδηµαϊκὸς Κ. Μπόνης μὲ ἀνακοίνωσή του στὸ Ζ´ Πατρολογικὸ Συνέδριο τῆς Ὀξφόρδης δὲν δέχθηκε ὅτι τὸ ἔργον ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Μ. Βασιλείου πρὸς ἀνιψιούς του ποὺ φοιτοῦσαν σὲ ἐθνικὲς σχολές. Ἰσχυρίσθηκε ὅτι ὑπῆρξε ὁµιλία ποὺ ἐκφωνήθηκε ἐνώπιον ἀκροατηρίου νέων ποὺ εἶχαν πρόθεση νὰ ἱερωθοῦν καὶ νὰ ἐπιδοθοῦν στὴν «σώζουσαν ἄσκησιν», γνώµη μὲ τὴν ὁποίαν συµφωνεῖ καὶ ὁ J. Gribomont [18].
.         Ὁ Gribomont πιστεύει ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ τοῦ Μ. Βασιλείου «Πρὸς τοὺς νέους», ἀποτελεῖ κατ᾽ οὐσίαν «Ἀπολογίαν ὑπὲρ τῆς χριστιανικῆς ἀσκήσεως μὲ τὴν εὐρύτερη ἔννοια ἐπὶ τῇ βάσει παραδειγµάτων ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν Φιλοσοφίαν καὶ Γραµµατείαν» [19].
.         Ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες δείχνουν οἱ λόγιοι Ἑλληνιστὲς τῶν Σκοπίων, οἱ ὁποῖοι τιµοῦν τὴ µνήµη τους στὶς 12 Φεβρουαρίου μὲ λειτουργία σὲ κάθε ἐκκλησία, ἀκολουθώντας τὴν γραµµὴ τοῦ Βυζαντίου. Πληροφορίες σχετικὲς ἔδωσε ἡ Καθηγήτρια κλασικῶν σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου Ἁγίων Κυρίλλου καὶ Μεθοδίου, Veena Dimovska.
.         Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν μελέτη τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἐπιδεικνύουν ἐπίσης οἱ λόγιοι τῆς Ἑλβετίας, κυρίως στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Fribourg καὶ στὰ Πανεπιστήµια τοῦ Neuchatel καὶ τῆς Βέρνης. Στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Βασιλείας ὑπῆρχε γιὰ πολλὰ χρόνια εἰδικὸς Καθηγητής, ὁ Benhard Wyss, ὁ ὁποῖος ἠσχολεῖτο ἰδιαιτέρως μὲ τὸν Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν, ἀλλὰ μὲ τὸν θάνατό του ἀτόνησε ἡ προσπάθεια αὐτή.
.         Στὰ Πανεπιστηµιακὰ τµήµατα Θεολογίας τῆς Ἑλβετίας διδάσκονταν λίγο τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες, καθὼς ἐπίσης στὰ σεµινάρια Λουκέρνης (Lucerne), Coire, Fribourg γιὰ τοὺς μέλλοντες ἱερεῖς. Ἐπίσης, διδάσκουν σχετικὰ μὲ τοὺς Τρεῖς Καππαδόκες Ἁγίους στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Einsiedelon. Ἰδιαιτέρως ἀσχολοῦνται οἱ λόγιοι στὴν Ἑλβετία μὲ τὴν ποίηση τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ὅπως συµβαίνει μὲ τὸν Καθηγητὴ Bernhard Wyss.
.         Πρόσθετες πληροφορίες γιὰ τὴν παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν στὴν Ἑλβετία, ἔδωσε ὁ Καθηγητὴς Ρ. Aloiskurman.
.         Ἐνδιαφέρουσα ἀνακοίνωση σχετικὰ μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες ἔκανε πρόσφατα στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Γενεύης ὁ ἁρµόδιος Καθηγητής, σχετικὰ μὲ ἕνα τµῆµα ὁµιλίας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ποὺ βρέθηκε σὲ ἕνα κοµµάτι παπύρου. Προσπαθώντας νὰ ἀνιχνεύσουµε τὴν ὁµιλία προσφύγαµε στὴ μελέτη τοῦ E.G. Turner, «Ἑλληνικοὶ Πάπυροι» [20] καὶ ἐντοπίσαµε μία πληροφορία κατὰ τὴν ὁποία ἡ περγαµηνὴ σαφῶς ἐθεωρεῖτο ἀνώτερη ἀπὸ τὸν πάπυρο. Τὸ 376 οἱ συνάδελφοι τοῦ Μεγάλου Βασιλείου θεώρησαν ὅτι δὲν ἦταν σωστὸ νὰ στείλει σὲ κάποιον ἄλλο ἐπίσκοπο ἕνα ἀντίγραφο τοῦ ἔργου του γιὰ τὸ Ἅγιο Πνεῦµα γραµµένο σὲ παπύρινο κύλινδρο «ἐν χάρτῃ». Ὁ Ἐπίσκοπος, ὑποστήριζαν, εἶχε δώσει ἐντολὴ νὰ γραφεῖ τὸ κείµενο σὲ περγαµηνὸ κώδικα «ἐν σωµατείῳ» [21]. Ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἦταν πιθανῶς ἡ ὑπ᾽ ἀριθµ. 231, πρὸς τὸν Ἀµφιλόχιο, Ἐπίσκοπο Ἰκονίου. Τὸ ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος ἔγραφε σὲ πάπυρο, μαρτυρεῖ τὴν πτωχείαν του, ἀφοῦ ἡ περγαµηνὴ κόστιζε πολύ, ἦταν γραφικὴ ὕλη πολυτελείας, θὰ λέγαµε, ὅµως γιὰ νὰ τιµήσει τὸν Ἐπίσκοπο Ἰκονίου ἔδωσε ἐντολὴ νὰ γραφεῖ σὲ περγαµηνή.
.         Οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήµονες τῆς Παπυρολογίας, Παλαιογραφίας, Μικροτεχνίας, ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς παπύρους καὶ τὶς περγαµηνὲς ποὺ περιέχουν ἔργα τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν καὶ ἀπεικονίσεις τους σ᾽ αὐτά, Π.χ. στὸν Παρισινὸ Κώδικα gr. 510, γραµµένο γύρω στὰ 880, ὁ Μέγας Βασίλειος καὶ ὁ Γρηγόριος Ναζιανζηνὸς ἐµφανίζονται νὰ γράφουν σὲ ἕνα ἀνοιχτὸ χειρόγραφο, στηριγµένο πάνω σὲ ἐπίχρυσο ἀναλόγιο [22].
.         Ἀξίζει νὰ σηµειωθεῖ ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, γενικῶς, φρόντιζαν γιὰ τὴν εὐπρεπῆ παρουσία τῶν χειρογράφων τους.
.         Γι᾽ αὐτό, ὁ Μέγας Βασίλειος σὲ παραινέσεις πρὸς τὸν ἀντιγραφέα του συνιστᾶ νὰ γράφει ἴσια κι ὄχι πλάγια, «ὥσπερ τὸν παρ᾽ Αἰσώπου καρκίνον, ἀλλὰ νὰ φροντίζει γιὰ τὴν κοµψότητα καὶ τὴν ἁρµονία τῶν γραµµάτων καὶ νὰ προσέχει πολὺ τὴν στίξη [23].
.         Ἰδιαιτέρως ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες οἱ Καθηγητὲς τοῦ διάσηµου Πανεπιστηµίου τῆς Leuven, Βελγίου. Ἐντύπωση µοῦ ἔκανε πρὸ διετίας, ὅταν προσεκλήθην νὰ δώσω μία σειρὰ μαθηµάτων στὸ Τµῆµα Ἑλληνικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Leuven. Μεταξὺ τῶν διακεκριµένων Ἑλληνιστῶν παρακολουθοῦσε καὶ κάποιος ποὺ ἔκανε πολυετεῖς ἔρευνες πάνω στοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες.
.         Εἶναι φηµισµένο τὸ Κέντρο Ἀνατολικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Leuven, τὸ ὁποῖο εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα δέκα στὸν κόσµο καὶ τὸ ὁποῖο ὀργάνωσε σχετικὸ συνέδριο 15 – 16 Δεκεµβρίου τοῦ 2008. Τὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven ἀσχολεῖται ἰδιαιτέρως μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ Γρηγορίου του Ναζιανζηνοῦ καὶ οἱ πληροφορίες μας εἶναι πλούσιες καὶ ἐνδιαφέρουσες γιὰ τὸ σπουδαῖο ἐπιστηµονικὸ του ἔργο.Πληροφορίες γιὰ τὸ μεγάλο ἐρευνητικὸ προγραµµα σχετικὰ μὲ τὸν Γρηγόριο τὸ Ναζιανζηνὸ στὴ Leuven, μᾶς ἔδωσε εὐγενῶς ὁ Διευθυντὴς τοῦ Τµήµατος Ἑλληνικῶν Σπουδῶν, σπουδαῖος Φιλέλληνας, Καθηγητὴς Alfons Wouters καὶ ἡ Ἑλβετίδα Ἑλληνίστρια, κ. Christine Haller, στὴν ὁποία ὀφείλω πολλὰ γιὰ τὴ γενικότερη συγκέντρωση τοῦ σχετικοῦ ὑλικοῦ. Στὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven ἑδρεύει τὸ Κέντρο γιὰ τὴ μελέτη καὶ ἔρευνα τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας στὴ Δύση. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἕνα μεγάλο ἐρευνητικὸ πρόγραµµα, μὲ διεθνῆ συνεργασία σχετικὰ μὲ τὸν Γρηγόριο τὸν Ναζιανζηνό, στὴν Δύση. Ὁ Καθηγητὴς Alfons Wouters μᾶς ἐνηµέρωσε ὅτι σ᾽ αὐτὸ τὸ πρόγραµµα ἐργάζεται καὶ ἡ νεώτερη συνεργάτης του, Caroline Mace καὶ βεβαίως τὸ Πανεπιστήµιο τῆς Leuven συνεργάζεται μὲ τὸ ἀδελφό του Πανεπιστήµιο Leuven- la-Neuve, γιὰ τὸν ἴδιο σκοπό. Εὐγενῶς μᾶς παραχωρήθηκε ἀπὸ τοὺς λογίους Καθηγητὲς τὸ πρόγραµµα τοῦ Εἰδικοῦ Ἐρευνητικοῦ Τµήµατος γιὰ τὸν Γρηγόριο τὸν Ναζιανζηνό.

.         Κατ᾽ ἀρχὴν παρουσιάζονται οἱ ἀντικειµενικοί του στόχοι. Στὴν παρουσίαση τοῦ προγράµµατος ἀναφέρεται ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς καὶ ὑπογραµµίζεται ἡ σηµασία τοῦ ἔργου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ἡ ὁποία καταδεικνύεται ἀπὸ τὸν ὑψηλὸ ἀριθµὸ τῶν διασωθέντων χειρογράφων στὰ Ἑλληνικὰ καὶ σὲ χειρόγραφα μὲ μεταφράσεις ἀνατολικῶν γλωσσῶν.
.         Ὑπογραµµίζεται ἐπίσης, ὁ πλοῦτος τῶν παραθεµάτων καὶ σχολίων ποὺ σηµειώθηκαν ἀπὸ μεταγενέστερους συγγραφεῖς σὲ ὁποιοδήποτε ἔθνος καὶ ἂν ἀνήκουν.
.         Τονίζεται ἀκόµη καὶ ὁ πλοῦτος τῶν εἰκονογραφικῶν παραστάσεων. Δὲν ὑπάρχει ὅπως σηµειώνεται, καµία κριτικὴ ἔκδοση αὐτῶν τῶν κειµένων οὔτε στὴν ἑλληνική, οὔτε στὶς ἀνατολικὲς γλῶσσες. Οὔτε ἐξ ἄλλου ἔχει μελετηθεῖ ἡ ἐπιρροὴ τοῦ Γρηγορίου στοὺς πολιτισµοὺς τῆς χριστιανικῆς Ἀνατολῆς.

 ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ. 

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΗΜΕΡΑ-2 «Ἡ ὅλη παρουσία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν ἀπὸ τὸν 4ον χρυσοῦν αἰώνα τῆς Ἐκκλησίας μέχρι σήµερα, ἡ ἔρευνα τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἔργου τους, ἡ παρουσία τους στὴν Ἑλλάδα, στὴν Εὐρώπη καὶ σ᾽ ὁλόκληρο τὸν κόσµο, εἶναι ἕνα θαῦµα, ποὺ θὰ συγκλονίζει καὶ θὰ προβληµατίζει ὅλες τὶς γενιὲς τῶν ἀνθρώπων Ú
https://christianvivliografia.wordpress.com/2013/01/30/οἱ-τρεῖς-ἱεράρχες-καὶ-ἡ-παρουσία-το2/

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: