ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ “ΠΑΓΙΔΕΣ” ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΕΩΣ: «Μὴ πετᾶτε τὸ χαρτὶ καὶ τὸ μολύβι. Δὲν μπορεῖ τὸ λάπτοπ νὰ τὰ ἀντικαταστήσει».

Τεχνολογικὲς «παγίδες» στὸν δρόμο τῆς γνώσεως
Σταμάτης Ν. Ἀλαχιώτης,
καθηγ. Γενετικῆς Πανεπ. Πατρῶν

Μὴ σπεύσετε νὰ πετάξετε τὸ τετράδιο καὶ τὸ μολύβι!

.           Στὸ διατμηματικὸ μάθημα τῆς Βιοηθικῆς, ἀξιοποιώντας τὶς προφορικὲς ἐπιχειρηματολογίες (debate) μεταξὺ φοιτητῶν(-τριῶν), γιὰ νὰ ἀντιπαρατεθοῦν μεταξύ τους ὡς πρὸς τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ μιᾶς νέας τεχνολογίας, τῆς γενετικῆς παρέμβασης στὴν ἐπιμήκυνση λ.χ. τοῦ προσδόκιμου ὁρίου ζωῆς μέσῳ γενετικῶν παρεμβάσεων, πολλοὶ προσέτρεξαν στὸ Διαδίκτυο. Στὴν παρουσίασή τους ὅμως μερικοὶ (μὴ ἐξοικειωμένοι μὲ τὴν Γενετικὴ – μὴ βιολόγοι) ἀνάλωσαν τὸν χρόνο τους ἐπιχειρηματολογώντας στὸ ἐπίπεδο τῆς αἰσθητικῆς καὶ ὄχι τῶν νέων γενετικῶν τεχνολογιῶν. Στὴν παρατήρησή μας ὅτι βρέθηκαν ἐκτὸς θέματος, ὑπερασπίστηκαν ἑαυτοὺς ὅτι αὐτὰ βρῆκαν στὶς ἰστοσελίδες ἰνστιτούτων αἰσθητικῆς καὶ παγιδεύτηκαν ἀμαχητί!
.           Ἡ ἐκπαίδευση μέσῳ τῆς τεχνολογίας ἀναφέρεται στὴν χρησιμοποίησή της μὲ στόχο τὴν προώθηση τῆς μάθησης. Ὁ ἐπηρεασμὸς ὅμως τῶν παιδιῶν ἀπὸ τὶς νέες τεχνολογίες πληροφοριῶν καὶ ἐπικοινωνίας (ΤΠΕ) εἶναι ἀναμφίβολα μεγάλος στὴν ἐποχὴ τῆς πληροφορίας, ἀλλὰ καὶ τῆς παραπληροφόρησης καὶ τῆς ὑπερπληροφόρησης. Γι’ αὐτὸ πολλὲς ἔρευνες ἀφοροῦν στὴν ἀποκάλυψη τῆς πραγματικῆς ἢ ὄχι συμβολῆς τῶν ΤΠΕ στὴν ἐκπαίδευση καὶ στὴ μάθηση, τὸ πῶς πρέπει νὰ διδάσκονται, τὸ πῶς ἐπηρεάζεται ὁ ἐγκέφαλος ἀπὸ αὐτές, τὸ τί πρέπει νὰ γνωρίζουν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἀλλὰ καὶ οἱ πολιτικοὶ ποὺ ἀποφασίζουν γιὰ τὴν εἰσαγωγὴ τῶν ΤΠΕ στὰ σχολεῖα, ἀκόμη καὶ τὸ πῶς πρέπει νὰ λειτουργοῦν οἱ γονεῖς. Μιὰ ἐξ ἀρχῆς παρατήρηση ἀφορᾶ στὸ γεγονὸς ὅτι ἡ χρήση τῶν ΤΠΕ καὶ ἡ ἀντίστοιχη καλλιέργεια τῆς βιολογικὰ βασικῆς τεχνολογικῆς δεξιότητας δὲν ἐντάσσονται σ’ ἕνα θεωρητικὸ πλαίσιο, ἀλλὰ κινοῦνται σὲ ἐμπειρικὸ ἐπίπεδο, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ πληθαίνουν τὰ ἐρευνητικὰ εὑρήματα ποὺ τονίζουν τοὺς κινδύνους τῆς κακῆς καὶ ἄκριτης χρήσης τῶν ΤΠΕ.

Ἄλλο γνώση, ἄλλο πληροφορία

.           Ὣς σήμερα, παρ’ ὅτι ἔχουν ἐκφραστεῖ πολλοὶ δυνατοὶ ἰσχυρισμοὶ ὑπὲρ τῆς μαθησιακῆς δυναμικῆς τῶν ΤΠΕ, ἐλάχιστοι ἔχουν ὑποστηριχθεῖ ἀπὸ ἐρευνητικὰ εὑρήματα καὶ ἔχουν ἐλεγχθεῖ σὲ αὐστηρὰ ἐρευνητικὰ πλαίσια, σύμφωνα μὲ ἐπιστημονικὰ κείμενα τοῦ ΟΟΣΑ. Μιὰ σύντομη ἱστορικὴ σχετικὴ ἀναφορὰ δείχνει ὅτι οὔτε τὸ ραδιόφωνο στὶς δεκαετίες τοῦ ‘30 καὶ τοῦ ‘40 ἔγινε εὐρέως ἀποδεκτὸ στὴν ἐκπαίδευση, οὔτε στὴν δεκαετία τοῦ ‘50 ἡ ἐκπαιδευτικὴ τηλεόραση προωθήθηκε ὡς ἐκπαιδευτικὴ τεχνολογία ποὺ θὰ ἔφερνε ἐπανάσταση στὴν ἐκπαίδευση, οὔτε ἡ διδασκαλία βασισμένη στοὺς ὑπολογιστὲς καὶ στὰ ἀνάλογα προγράμματα στὴν δεκαετία τοῦ ‘60 εἶχε μεγάλη ἀπήχηση, ἀλλά, ὅπως ὑποστηρίζουν εἰδικοὶ ἐρευνητές, οὔτε καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ΤΠΕ στὰ σχολεῖα κατάφερε νὰ μετασχηματίσει τὴν διδασκαλία καὶ νὰ φέρει τὰ προσδοκώμενα μαθησιακὰ ἀποτελέσματα.
.           Κατὰ μία ἑρμηνεία τὸ λάθος μὲ τὴν χρήση τῆς τεχνολογίας αὐτῆς ἔγκειται στὴν ἀποτυχία νὰ ληφθεῖ ὑπ᾽ ὄψιν ὁ μαθητής, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐκπαιδευτικός, ποὺ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ προσαρμόζονται στὶς ἀπαιτήσεις τῶν νέων τεχνολογιῶν, ἀντὶ αὐτὲς νὰ προσαρμοσθοῦν στὶς ἀνάγκες τους· καὶ τοῦτο διότι ἡ κατανόηση τοῦ πῶς μαθαίνουμε ἐμπίπτει στὰ πορίσματα τῆς νέας ἐπιστήμης τῆς μάθησης, τῆς διεπιστημονικῆς προσέγγισής της μὲ βάση τὴν βιολογικὴ διάστασή της, στὶς ἀρχὲς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐνταχθεῖ καὶ ἡ ἀξιοποίηση τῶν ΤΠΕ. Ἂς μὴν ξεχνᾶμε ὅτι ἡ μάθηση εἶναι μία μακρόχρονη διεργασία κατακτήσεως τῆς γνώσεως μέσῳ τῆς ἐμπειρίας. γνώση δηλαδ εναι τ πίκεντρο τῆς μαθήσεως κα χι πληροφορία, ποὺ δὲν συνιστᾶ γνώση, τὸ πλαίσιο τῆς ὁποίας θὰ μποροῦσε νὰ καθοριστεῖ ἀπὸ τὴν κατανόηση γεγονότων, ἐννοιῶν καὶ ἀρχῶν, τῶν διεργασιῶν μαθήσεως, τῶν στρατηγικῶν καὶ τῶν «πιστεύω» μας.

Ἱεράρχηση γνώσης καὶ μνήμης

.           Ἡ ἱεραρχημένη ὀργάνωση τῆς γνώσεως εἶναι ἐπίσης μεγάλης σημασίας γιὰ τὴν διεργασία κατακτήσεώς της, καθὼς οἱ ἄνθρωποι χρησιμοποιοῦν τὴν ἱεραρχικὴ μνήμη ἀναπαραστάσεων. Μία ἐνεργητικὴ λοιπὸν διεργασία βαθιᾶς μαθήσεως μὲ πολυμέσα ἀπαιτεῖ τὴν σωστὴ ἐπιλογὴ τῆς πληροφορίας, τὴν ὀργάνωσή της καὶ τὴν ἐνσωμάτωσή της στὴν ὑπάρχουσα γνώση. Ἕνα ὅμως σημαντικὸ πρόβλημα στὴν χρήση τῶν ΤΠΕ στὴν ἐκπαίδευση εἶναι ὅτι ἡ μάθηση ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν μέθοδο διδασκαλίας πολὺ περισσότερο, παρὰ ἀπὸ τὸ διδακτικὸ μέσο, τὴν τεχνολογία ἐν προκειμένῳ, ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχει καὶ σημαντικὴ θέση στὴν ὅλη διεργασία μαθήσεως, ἂν ἀξιοποιηθεῖ σωστά. Γι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ὑπερφορτώνεται, μὲ τὴν χρήση τῶν ΤΠΕ, ἡ γνωσιακὴ δυνατότητα τοῦ διδασκομένου, γιὰ νὰ τὴν ἀξιοποιεῖ πρὸς τὴν οὐσιαστικὴ καὶ γενεσιουργὸ βαθιὰ μάθησή του μὲ τὴν σωστὴ σύνδεση  τῶν διαδικτυακῶν πληροφοριῶν, τὴν συνεργασία, τὴν βοήθεια καὶ διαδραστικότητα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, τὴν παραδειγματικὴ ἐργασία, τὴν ἀνακάλυψη, τὴν πρόκληση ἐνδιαφέροντος, τὴν διατήρηση τῆς ζωτικότητας κ.ἄ. Ἡ σημαντικότητα τῆς τεχνολογίας, ἀκόμη καὶ ὡς ἁπλοῦ ἐργαλείου διδασκαλίας, ἔχει καταδειχθεῖ πρωτίστως σὲ μικρὰ παιδιά· μιὰ σειρά, λ.χ., ἀριθμῶν σὲ ἀντικείμενα, ράβδους, παιχνίδια κ.ἄ., μὲ εὔκολο τὸν χειρισμό τους στὸν χῶρο, μποροῦν νὰ ἐνδυναμώσουν/σταθεροποιήσουν τὴν διαισθητικὴ/ἐνστικτώδη κατανόηση τῶν μαθηματικῶν, καθὼς ὑπάρχει βιολογικὴ προδιάθεση βιωματικῆς συσχέτισης τῶν ἀριθμῶν μὲ τὸν χῶρο. Στὴν ἀφηρημένη ὀθόνη ὅμως τί γίνεται;
.           Γιὰ νὰ εἶναι λοιπὸν ἀποτελεσματικὴ στὴν μάθηση, ἡ τεχνολογία, κλασικὴ ἢ νέα, θὰ πρέπει νὰ ἐπανέλθουμε, πέραν τῶν προαναφερθέντων, καὶ στὴν ἀναγκαιότητα τοῦ θεωρητικοῦ πλαισίου τῆς ἱεραρχημένης κατάκτησης τῆς γνώσεως. Ὑπὸ τὸ πρίσμα αὐτὸ ἡ βιοπαιδαγωγικὴ θεώρηση τῆς μαθήσεως, ποὺ ἀναπτύξαμε σὲ ἄλλο ἄρθρο μας (4.11.12), προϋποθέτει, στὶς μικρὲς κυρίως ἡλικίες, τὴν πρόταξη τῆς βιωματικῆς καλλιέργειας τῆς τεχνολογικῆς δεξιότητας ὡς πρώτης, γιὰ νὰ ἀκολουθήσουν ἡ κοινωνική, ἡ γλωσσικὴ καὶ ἡ ἀριθμητικὴ δεξιότητα, πάντα σὲ ἀλληλεπίδραση μεταξύ τους. Ἡ κατάργηση αὐτῆς τῆς βιολογικά, ἐξελικτικὸ-ἀναπτυξιακὰ καθοριζόμενης ἱεραρχημένης μάθησης εἶναι πιθανὸν νὰ εὐθύνεται γιὰ τὶς ἀτελέσφορες ἀλλὰ καὶ ἀρνητικὲς συνέπειες τῆς τεχνολογίας καὶ εἰδικότερα τῶν ΤΠΕ στὴν ἐγκεφαλική, γνωσιακή, συμπεριφορικὴ καὶ μαθησιακὴ μορφοποίησή μας.

Οἱ κρυφὲς παγίδες

.           Σχετικὲς ἔρευνες δείχνουν ὅτι ἡ κακὴ καὶ ὑπέρμετρη χρήση τῶν ΤΠΕ μπορεῖ νὰ ἐνισχύσουν ἐθιστικές, ἐγωιστικὲς καὶ αὐτιστικὲς συμπεριφορές, παραβατικότητα, βία, διάσπαση τῆς προσοχῆς κ.α., ὅπως καὶ τὴν πόσταση π τν πραγματικότητα, μ τὴν «μορφοποίηση» νς εκονικο προσωπικο κόσμου, πο προκαλε δυναμίες στν θικ πεξεργασία τν σκέψεων κα τελικ τν πομόνωση, καταστρέφοντας τὴν δεύτερη στὴν σειρ δεξιότητα, τν κοινωνική, παραίτητη γι τν νίσχυση τς γλωσσικς κα ριθμητικς δεξιότητας. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἔχει ἐρευνηθεῖ πλήρως ἡ δυναμικὴ τῶν ΤΠΕ στὴν μορφοποίηση τοῦ ἐγκεφάλου, στὴν γνωσιακή μας ἀνάπτυξη, προωθοῦνται ἄκριτα «ἐκπαιδευτικὲς καινοτομίες» στὰ προγράμματα τῶν σχολείων ἀνὰ τὸν κόσμο, ἀλλὰ καὶ στὴν χώρα μας, ποὺ μυθοποιοῦν καὶ θεοποιοῦν τὶς νέες τεχνολογίες, οἱ ὁποῖες ὅμως  φαίνεται ὅτι κρύβουν καὶ παγίδες γιὰ μαθητές, ἀλλὰ καὶ ἐκπαιδευτικούς· ὅπως καὶ γιὰ τοὺς γονεῖς, ποὺ δὲν καταλαβαίνουν πόσο ἐπιβλαβὴς εἶναι, λ.χ., ἡ τηλεόραση γιὰ τὰ πολὺ μικρὰ παιδιά, τὰ ὁποια παρκάρουν μπροστὰ στὴν ὀθόνη, μὲ ἐπιπτώσεις στὶς γλωσσικές τους ἱκανότητες, ἢ ἡ ὑπέρμετρη χρήση τοῦ Διαδικτύου γιὰ τοὺς ἐφήβους.

Μὴν πετάξετε τὸ μολύβι!

.           Γι’ αὐτὸ δν μπορε τ λάπτοπ ν ντικαταστήσει τ τετράδιο, τ χαρτί, τ μολύβι κα τ βιβλίο. Σπεύδουν μως ν τ καταργήσουν δη σ ρισμένα «τυχα» σχολεα τν ΗΠΑ, γνοώντας τι εναι κλασικ βιωματικ τεχνολογικ ργαλεα, πο προηγονται τν «φηρημένων» πλήκτρων. Εἶναι ἐπίσης λάθος νὰ ὑποστηρίζουν ὁρισμένοι ὅτι εἶναι χαμένη καὶ ἡ ἱστορία τῶν βιβλίων καὶ τῶν ἐντύπων μέσων, καθὼς θὰ ὑπερισχύσουν οἱ ὑπολογιστὲς καὶ οἱ διαδραστικοὶ πίνακες. Ἡ φύση τοῦ ἀνθρώπου ἴσως νὰ μὴν τὸ ἐπιτρέψει τελικά.
.           Τί νὰ κάνουμε λοιπόν; Νὰ διδάσκουμε τὰ παιδιά μας ὅπως διδαχθήκαμε ἐμεῖς ἢ νὰ προχωρήσουμε ἄκριτα στὶς Σειρῆνες τῶν ΤΠΕ; Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι οὔτε μαύρη οὔτε ἄσπρη. Ἄλλωστε ἀνάμεσα στὸ θράσος καὶ στὴν δειλία ὑπάρχει τὸ θάρρος· κι αὐτὸ ὑπαγορεύει τὴν ἀξιοποίηση τῶν νέων τεχνολογιῶν ἐντὸς ἑνὸς θεωρητικοῦ βιολογικοῦ πλαισίου μαθήσεως, στὸ ὁποῖο προαναφερθήκαμε· μαζὶ μὲ τὴν σύνεση καὶ τὸ μέτρο ποὺ ταιριάζουν στὴν νευροβιολογικὴ δυναμικὴ τοῦ ἐγκεφάλου μας. Διαφορετικὰ θὰ «κάψουμε» πολλούς, παιδικοὺς κυρίως, ἐγκεφάλους, ὥσπου νὰ καταλάβουμε τὸ λάθος τῆς κακῆς ἀξιοποιήσεως τῶν τεχνολογιῶν αὐτῶν, ποὺ δὲν εἶναι οὔτε εὐχὴ οὔτε κατάρα· εἶναι ἁπλῶς ἐργαλεῖα, χρήσιμα ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνα, ἀνάλογα μὲ τὴν χρήση τους!

ΠΗΓΗ: alopsis.gr (ἀπὸ τὴν ἐφημ. «ΤΟ ΒΗΜΑ», 06.05.12)

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: